১৫. উত্তৰাৱিমানৱণ্ণনা

অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেনাতি উত্তৰাৱিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন চ সমযেন পুণ্ণো নাম দুগ্গতপুৰিসো ৰাজগহসেট্ঠিং উপনিস্সায জীৱতি, তস্স ভৰিযা উত্তৰা, উত্তৰা চ নাম ধীতাতি দ্ৱে এৱ গেহমানুসকা. অথেকদিৱসং ৰাজগহে ‘‘মহাজনেন সত্তাহং নক্খত্তং কীড়িতব্ব’’ন্তি ঘোসনং কৰিংসু. তং সুত্ৱা সেট্ঠি পাতোৱ আগতং পুণ্ণং ‘‘তাত, অম্হাকং পৰিজনো নক্খত্তং কীড়িতুকামো, ত্ৱং কিং নক্খত্তং কীড়িস্সসি, উদাহু ভতিং কৰিস্সসী’’তি আহ. ‘‘সামি, নক্খত্তং নাম সধনানং হোতি, মম পন গেহে স্ৱাতনায যাগুতণ্ডুলানিপি নত্থি, কিং মে নক্খত্তেন? গোণে লভন্তো কসিতুং গমিস্সামী’তি. ‘‘তেন হি গোণে গণ্হস্সূ’’তি. সো বলৱগোণে চ ভদ্দনঙ্গলঞ্চ গহেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, নাগৰা নক্খত্তং কীড়ন্তি, অহং দলিদ্দতায ভতিং কাতুং গমিস্সামি, ময্হম্পি তাৱ অজ্জ দিগুণং নিৱাপং পচিত্ৱা ভত্তং আহৰেয্যাসী’’তি ভৰিযং ৱত্ৱা খেত্তং অগমাসি.

সাৰিপুত্তত্থেৰোপি সত্তাহং নিৰোধসমাপন্নো ততো ৱুট্ঠায ‘‘কস্স নু খো অজ্জ মযা সঙ্গহং কাতুং ৱট্টতী’’তি ওলোকেন্তো পুণ্ণং অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠং দিস্ৱা ‘‘সদ্ধো নু খো এস, সক্খিস্সতি ৱা মে সঙ্গহং কাতু’’ন্তি ওলোকেন্তো তস্স সদ্ধভাৱঞ্চ সঙ্গহং কাতুং সমত্থভাৱঞ্চ তপ্পচ্চযা চ তস্স মহাসম্পত্তিপটিলাভং ঞত্ৱা পত্তচীৱৰং আদায তস্স কসনট্ঠানং গন্ত্ৱা আৱাটতীৰে একং গুম্বং ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. পুণ্ণো থেৰং দিস্ৱাৱ কসিং ঠপেত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন থেৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘দন্তকট্ঠেন অত্থো ভৱিস্সতী’’তি দন্তকট্ঠং কপ্পিযং কত্ৱা অদাসি. অথস্স থেৰো পত্তঞ্চ পৰিস্সাৱনঞ্চ নীহৰিত্ৱা অদাসি. সো ‘‘পানীযেন অত্থো ভৱিস্সতী’’তি তং আদায পানীযং পৰিস্সাৱেত্ৱা অদাসি.

থেৰো চিন্তেসি ‘‘অযং পৰেসং পচ্ছিমগেহে ৱসতি, সচস্স গেহদ্ৱাৰং গমিস্সামি, ইমস্স ভৰিযা মং দট্ঠুং ন সক্খিস্সতি, যাৱস্স ভৰিযা ভত্তং আদায মগ্গং পটিপজ্জতি, তাৱ ইধেৱ ভৱিস্সামী’’তি. সো তত্থেৱ থোকং ৱীতিনামেত্ৱা তস্সা মগ্গাৰুড়্হভাৱং ঞত্ৱা অন্তোনগৰাভিমুখো পাযাসি. সা অন্তৰামগ্গে থেৰং দিস্ৱা চিন্তেসি ‘‘অপ্পেকদাহং দেয্যধম্মে সতি অয্যং ন পস্সামি, অপ্পেকদা মে অয্যং পস্সন্তিযা দেয্যধম্মো ন হোতি, অজ্জ পন মে অয্যো চ দিট্ঠো, দেয্যধম্মো চাযং অত্থি, কৰিস্সতি নু খো মে সঙ্গহ’’ন্তি. সা ভত্তভাজনং ওতাৰেত্ৱা থেৰং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইদং লূখং ৱা পণীতং ৱাতি অচিন্তেত্ৱা দাসস্স ৱো সঙ্গহং কৰোথা’’তি আহ. অথ থেৰো পত্তং উপনামেত্ৱা তায একেন হত্থেন ভাজনং ধাৰেত্ৱা একেন হত্থেন ততো ভত্তং দদমানায উপড্ঢভত্তে দিন্নে ‘‘অল’’ন্তি হত্থেন পত্তং পিদহি. সা ‘‘ভন্তে, একোৱ পটিৱীসো, ন সক্কা দ্ৱিধা কাতুং, তুম্হাকং দাসস্স ইধলোকসঙ্গহং অকত্ৱা পৰলোকসঙ্গহং কৰোথ, নিৰৱসেসমেৱ দাতুকামাম্হী’’তি ৱত্ৱা সব্বমেৱস্স পত্তে পতিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘তুম্হেহি দিট্ঠধম্মস্স ভাগিনী অস্স’’ন্তি পত্থনং অকাসি. থেৰো ‘‘এৱং হোতূ’’তি ৱত্ৱা ঠিতকোৱ অনুমোদনং কত্ৱা একস্মিং উদকফাসুকট্ঠানে নিসীদিত্ৱা ভত্তকিচ্চং অকাসি. সাপি পটিনিৱত্তিত্ৱা তণ্ডুলে পৰিযেসিত্ৱা ভত্তং পচি.

পুণ্ণোপি অড্ঢকৰীসমত্তং ঠানং কসিত্ৱা জিঘচ্ছং সহিতুং অসক্কোন্তো গোণে ৱিস্সজ্জেত্ৱা একং ৰুক্খছাযং পৱিসিত্ৱা মগ্গং ওলোকেন্তো নিসীদি. অথস্স ভৰিযা ভত্তমাদায গচ্ছমানা তং দিস্ৱাৱ ‘‘এস জিঘচ্ছাপীড়িতো মং ওলোকেন্তো নিসিন্নো, সচে মং ‘অতিৱিয চিৰাযী’তি তজ্জেত্ৱা পতোদলট্ঠিযা পহৰিস্সতি, মযা কতকম্মং নিৰত্থকং ভৱিস্সতি, পটিকচ্চেৱস্স আৰোচেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা এৱমাহ ‘‘সামি, অজ্জেকদিৱসং চিত্তং পসাদেহি, মা মযা কতকম্মং নিৰত্থকং কৰি, অহং পাতোৱ তে ভত্তং আহৰন্তী অন্তৰামগ্গে ধম্মসেনাপতিং দিস্ৱা তৱ ভত্তং তস্স দত্ৱা পুন গেহং গন্ত্ৱা ভত্তং পচিত্ৱা আগতা, পসাদেহি, সামি, চিত্ত’’ন্তি. সো ‘‘কিং ৱদেসি, ভদ্দে’’তি পুচ্ছিত্ৱা পুন তমত্থং সুত্ৱা ‘‘ভদ্দে, সাধু ৱত তে কতং মম ভত্তং অয্যস্স দদমানায, মযাপিস্স অজ্জ পাতোৱ দন্তকট্ঠঞ্চ মুখোদকঞ্চ দিন্ন’’ন্তি পসন্নমানসো তং ৱচনং অভিনন্দিত্ৱা উস্সূৰে লদ্ধভত্ততায কিলন্তকাযো তস্সা অঙ্কে সীসং কত্ৱা নিদ্দং ওক্কমি.

অথস্স পাতোৱ কসিতট্ঠানং পংসুচুণ্ণং উপাদায সব্বং ৰত্তসুৱণ্ণং হুত্ৱা কণিকাৰপুপ্ফৰাসি ৱিয সোভমানং অট্ঠাসি. সো পবুদ্ধো ওলোকেত্ৱা ভৰিযং আহ ‘‘ভদ্দে, এতং মযা কসিতট্ঠানং সব্বং মম সুৱণ্ণং হুত্ৱা পঞ্ঞাযতি, কিং নু খো মে অতিউস্সূৰে লদ্ধভত্ততায অক্খীনি ভমন্তী’’তি. ‘‘সামি, ময্হম্পি এৱমেৱ পঞ্ঞাযতী’’তি. সো উট্ঠায তত্থ গন্ত্ৱা একং পিণ্ডং গহেত্ৱা নঙ্গলসীসে পহৰিত্ৱা সুৱণ্ণভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অহো অয্যস্স ধম্মসেনাপতিস্স দিন্নদানে অজ্জেৱ ৱিপাকো দস্সিতো, ন খো পন সক্কা এত্তকং ধনং পটিচ্ছাদেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি ভৰিযায আভতং ভত্তপাতিং সুৱণ্ণস্স পূৰেত্ৱা ৰাজকুলং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞা কতোকাসো পৱিসিত্ৱা ৰাজানং অভিৱাদেত্ৱা ‘‘কিং তাতা’’তি ৱুত্তে ‘‘দেৱ, অজ্জ মযা কসিতট্ঠানং সব্বং সুৱণ্ণৰাসিমেৱ হুত্ৱা ঠিতং, সুৱণ্ণং আহৰাপেতুং ৱট্টতী’’তি আহ. ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি? ‘‘পুণ্ণো নামাহ’’ন্তি. ‘‘কিং পন তে অজ্জ কত’’ন্তি? ‘‘ধম্মসেনাপতিস্স মে পাতোৱ দন্তকট্ঠঞ্চ মুখোদকঞ্চ দিন্নং, ভৰিযাযপি মে ময্হং আহটভত্তং তস্সেৱ দিন্ন’’ন্তি.

তং সুত্ৱা ৰাজা ‘‘অজ্জেৱ কিৰ ভো ধম্মসেনাপতিস্স দিন্নদানে ৱিপাকো দস্সিতো’’তি ৱত্ৱা ‘‘তাত, কিং কৰোমী’’তি পুচ্ছি. ‘‘বহূনি সকটসহস্সানি পহিণিত্ৱা সুৱণ্ণং আহৰাপেথা’’তি. ৰাজা সকটানি পহিণি. ৰাজপুৰিসেসু ‘‘ৰঞ্ঞো সন্তক’’ন্তি গণ্হন্তেসু গহিতং গহিতং মত্তিকাৱ হোতি. তেহি গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচিতে ‘‘তাতা, তুম্হেহি কিন্তি ৱত্ৱা গহিত’’ন্তি পুট্ঠা ‘‘তুম্হাকং সন্তক’’ন্তি আহংসু. তেন হি, তাতা, পুন গচ্ছথ, ‘‘পুণ্ণস্স সন্তক’’ন্তি ৱত্ৱা গণ্হথাতি. তে তথা কৰিংসু গহিতং গহিতং সুৱণ্ণমেৱ অহোসি. তং সব্বং আহৰিত্ৱা ৰাজঙ্গণে ৰাসিং অকংসু, অসীতিহত্থুব্বেধো ৰাসি অহোসি. ৰাজা নাগৰে সন্নিপাতাপেত্ৱা আহ ‘‘ইমস্মিং নগৰে অত্থি কস্সচি এত্তকং সুৱণ্ণ’’ন্তি? ‘‘নত্থি, দেৱা’’তি. ‘‘কিং পনস্স দাতুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘সেট্ঠিচ্ছত্তং, দেৱা’’তি. ৰাজা ‘‘বহুধনসেট্ঠি নাম হোতূ’’তি মহন্তেন ভোগেন সদ্ধিং তস্স সেট্ঠিচ্ছত্তং অদাসি.

অথ নং সো আহ ‘‘মযং, দেৱ, এত্তকং কালং পৰকুলে ৱসিম্হা, ৱসনট্ঠানং নো দেথা’’তি. তেন হি পস্স, এস গুম্বো পঞ্ঞাযতি, এতং হৰাপেত্ৱা গেহং কাৰেহীতি পুৰাণসেট্ঠিস্স গেহট্ঠানং আচিক্খি. সো তস্মিং ঠানে কতিপাহেনেৱ গেহং কাৰাপেত্ৱা গেহপৱেসনমঙ্গলঞ্চ ছত্তমঙ্গলঞ্চ একতোৱ কৰোন্তো সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং অদাসি. অথস্স সত্থা দানানুমোদনং কৰোন্তো অনুপুব্বিং কথং কথেসি. ধম্মকথাৱসানে পুণ্ণসেট্ঠি চ ভৰিযা চস্স ধীতা চ উত্তৰাতি তযোপি জনা সোতাপন্না অহেসুং.

অপৰভাগে ৰাজগহসেট্ঠি পুণ্ণসেট্ঠিনো ধীতৰং অত্তনো পুত্তস্স ৱাৰেসি. সো ‘‘নাহং দস্সামী’’তি ৱুত্তো ‘‘মা এৱং কৰোতু, এত্তকং কালং অম্হে নিস্সায ৱসন্তেনেৱ তে সম্পত্তি লদ্ধা, দেতু মে পুত্তস্স তে ধীতৰ’’ন্তি আহ. সো ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকা তুম্হে, মম ধীতা তীহি ৰতনেহি ৱিনা ৱসিতুং ন সক্কোতি, নেৱস্স ধীতৰং দস্সামী’’তি আহ. অথ নং বহূ সেট্ঠিগহপতিকাদযো কুলপুত্তা ‘‘মা তেন সদ্ধিং ৱিস্সাসং ভিন্দি, দেহিস্স ধীতৰ’’ন্তি যাচিংসু. সো তেসং ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা আসাড়্হিপুণ্ণমায ধীতৰং অদাসি. সা পতিকুলং গতকালতো পট্ঠায ভিক্খুং ৱা ভিক্খুনিং ৱা উপসঙ্কমিতুং দানং ৱা দাতুং ধম্মং ৱা সোতুং নালত্থ, এৱং অড্ঢতিযেসু মাসেসু ৱীতিৱত্তেসু অত্তনো সন্তিকে ঠিতে পৰিচাৰিকে পুচ্ছি ‘‘ইদানি কিত্তকং অন্তোৱস্সং অৱসিট্ঠ’’ন্তি? ‘‘অড্ঢমাসো, অয্যে’’তি. সা মাতাপিতূনং সাসনং পহিণি ‘‘কস্মা মং এৱৰূপে বন্ধনাগাৰে পক্খিপিংসু, ৱৰং তুম্হেহি মং লক্খণাহতং কত্ৱা পৰেসং দাসিং সাৱেতুং, ন এৱৰূপস্স মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স কুলস্স দাতুং, আগতকালতো পট্ঠায ভিক্খুদস্সনাদীসু একম্পি পুঞ্ঞং কাতুং ন লভামী’’তি. অথস্সা পিতা ‘‘দুক্খিতা ৱত মে ধীতা’’তি অনত্তমনতং পৱেদেত্ৱা পঞ্চদস কহাপণসহস্সানি পেসেসি, ‘‘ইমস্মিং নগৰে সিৰিমা নাম গণিকা অত্থি, দেৱসিকং সহস্সং গণ্হাতি, ইমেহি কহাপণেহি তং আনেত্ৱা সামিকস্স নিয্যাদেত্ৱা সযং যথাৰুচি পুঞ্ঞানি কৰোতূ’’তি সাসনঞ্চ পহিণি. উত্তৰা তথা কত্ৱা সামিকেন সিৰিমং দিস্ৱা ‘‘কিমিদ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘সামি, ইমং অড্ঢমাসং মম সহাযিকা তুম্হে পৰিচৰতু, অহং পন ইমং অড্ঢমাসং দানঞ্চেৱ দাতুকামা ধম্মঞ্চ সোতুকামা’’তি আহ. সো তং অভিৰূপং ইত্থিং দিস্ৱা উপ্পন্নসিনেহো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.

উত্তৰাপি খো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমং অড্ঢমাসং অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৱা ইধেৱ ভিক্খা গহেতব্বা’’তি সত্থু পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা ‘‘ইতো দানি পট্ঠায যাৱ মহাপৱাৰণা, তাৱ সত্থাৰং উপট্ঠাতুং ধম্মঞ্চ সোতুং লভিস্সামী’’তি তুট্ঠমানসা ‘‘এৱং যাগুং পচথ, এৱং ভত্তং পচথ, এৱং পূৱং পচথা’’তি মহানসে সব্বকিচ্চানি সংৱিদহন্তী ৱিচৰতি. অথস্সা সামিকো ‘‘স্ৱে মহাপৱাৰণা ভৱিস্সতী’’তি মহানসাভিমুখো ৱাতপানে ঠত্ৱা ‘‘কিং নু খো কৰোন্তী সা অন্ধবালা ৱিচৰতী’’তি ওলোকেত্ৱা তং সেদকিলিন্নং ছাৰিকায ওকিণ্ণং অঙ্গাৰমসিমক্খিতং তথা সংৱিদহিত্ৱা ৱিচৰমানং দিস্ৱা ‘‘অহো অন্ধবালা এৱৰূপে ঠানে ইমং সিৰিসম্পত্তিং নানুভৱতি, ‘‘মুণ্ডকসমণে উপট্ঠহিস্সামী’তি তুট্ঠচিত্তা ৱিচৰতী’’তি হসিত্ৱা অপগঞ্ছি.

তস্মিং অপগতে তস্স সন্তিকে ঠিতা সিৰিমা ‘‘কিং নু খো ওলোকেত্ৱা এস হসতী’’তি তেনেৱ ৱাতপানেন ওলোকেন্তী উত্তৰং দিস্ৱা ‘‘ইমং ওলোকেত্ৱা ইমিনা হসিতং, অদ্ধা ইমস্স এতায সদ্ধিং সন্থৱো অত্থী’’তি চিন্তেসি. সা কিৰ অড্ঢমাসং তস্মিং গেহে বাহিৰকইত্থী হুত্ৱা ৱসমানাপি তং সম্পত্তিং অনুভৱমানা অত্তনো বাহিৰকইত্থিভাৱং অজানিত্ৱা ‘‘অহং ঘৰসামিনী’’তি সঞ্ঞমকাসি. সা উত্তৰায আঘাতং বন্ধিত্ৱা ‘‘দুক্খমস্সা উপ্পাদেস্সামী’’তি পাসাদা ওৰুয্হ মহানসং পৱিসিত্ৱা পূৱপচনট্ঠানে পক্কুথিতং সপ্পিং কটচ্ছুনা আদায উত্তৰাভিমুখং পাযাসি. উত্তৰা তং আগচ্ছন্তিং দিস্ৱা ‘‘মম সহাযিকায ময্হং উপকাৰো কতো, চক্কৱাড়ং অতিসম্বাধং, ব্ৰহ্মলোকো অতিনীচকো, মম পন সহাযিকায গুণোৱ মহন্তো, অহম্পি এতং নিস্সায দানঞ্চ দাতুং ধম্মঞ্চ সোতুং লভিং, সচে মম এতিস্সায উপৰি কোধো অত্থি, ইদং সপ্পি মং দহতু, সচে নত্থি, মা মং দহতূ’’তি তং মেত্তায ফৰি. তায তস্সা মত্থকে আসিঞ্চিতম্পি পক্কুথিতসপ্পি সীতোদকং ৱিয অহোসি. অথ নং ‘‘ইদং সীতলং ভৱিস্সতী’’তি পুন কটচ্ছুকং পূৰেত্ৱা আদায আগচ্ছন্তিং উত্তৰায দাসিযো দিস্ৱা ‘‘অৰে দুব্বিনীতে ন ত্ৱং অম্হাকং অয্যায উপৰি পক্কসপ্পিং আসিঞ্চিতুং অনুচ্ছৱিকা’’তি সন্তজ্জেন্তিযো ইতো চিতো চ উট্ঠায হত্থেহি চ পাদেহি চ পোথেত্ৱা ভূমিযং পাতেসুং, উত্তৰা ৱাৰেন্তীপি ৱাৰেতুং নাসক্খি. অথ সা উপৰি ঠত্ৱা সব্বা দাসিযো পটিবাহিত্ৱা ‘‘কিস্স তে এৱৰূপং ভাৰিযং কম্মং কত’’ন্তি সিৰিমং ওৱদিত্ৱা উণ্হোদকেন ন্হাপেত্ৱা সতপাকতেলেন অব্ভঞ্জি.

তস্মিং খণে সা অত্তনো বাহিৰকিত্থিভাৱং ঞত্ৱা চিন্তেসি ‘‘মযা ভাৰিযং কম্মং কতং সামিকস্স হসিতমত্তকাৰণা ইমিস্সা উপৰি পক্কসপ্পিং আসিঞ্চন্তিযা, অযং ‘গণ্হথ ন’ন্তি দাসিযো ন আণাপেত্ৱা মং ৱিহেঠনকালেপি সব্বা দাসিযো পটিবাহিত্ৱা ময্হং কত্তব্বমেৱ অকাসি. সচাহং ইমং ন খমাপেস্সামি, মুদ্ধা মে সত্তধা ফলেয্যা’’তি তস্সা পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা ‘‘অয্যে, খমাহি মে দোস’’ন্তি আহ. ‘‘অহং সপ্পিতিকা ধীতা, পিতৰি মে খমাপিতে খমিস্সামী’’তি. ‘‘হোতু, অয্যে, পিতৰম্পি তে পুণ্ণসেট্ঠিং খমাপেস্সামী’’তি. ‘‘পুণ্ণো মম ৱট্টে জনকপিতা, ৱিৱট্টে জনকপিতৰি খমাপিতে পন অহং খমিস্সামী’’তি. ‘‘কো পন তে ৱিৱট্টে জনকপিতা’’তি? ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি. ‘‘ময্হং তেন সদ্ধিং ৱিস্সাসো নত্থি, অহং কিং কৰিস্সামী’’তি? ‘‘সত্থা স্ৱে ভিক্খুসঙ্ঘং আদায ইধাগমিস্সতি, ত্ৱং যথালদ্ধং সক্কাৰং গহেত্ৱা ইধেৱ আগন্ত্ৱা তং খমাপেহী’’তি. সা ‘‘সাধু, অয্যে’’তি উট্ঠায অত্তনো গেহং গন্ত্ৱা পঞ্চসতপৰিচাৰিকিত্থিযো আণাপেত্ৱা নানাৱিধানি খাদনীযভোজনীযানি চেৱ সূপেয্যানি চ সম্পাদেত্ৱা পুনদিৱসে তং সক্কাৰং আদায উত্তৰায গেহং আগন্ত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পত্তে পতিট্ঠাপেতুং অৱিসহন্তী অট্ঠাসি, তং সব্বং গহেত্ৱা উত্তৰাৱ সংৱিদহি.

সিৰিমাপি সত্থু ভত্তকিচ্চাৱসানে সদ্ধিং পৰিৱাৰেন সত্থু পাদমূলে নিপজ্জি. অথ নং সত্থা পুচ্ছি ‘‘কো তে অপৰাধো’’তি. ‘‘ভন্তে মযা হিয্যো ইদং নাম কতং, অথ মে সহাযিকা মং ৱিহেঠযমানা দাসিযো নিৱাৰেত্ৱা ময্হং উপকাৰমেৱ অকাসি. সাহং ইমিস্সা গুণং জানিত্ৱা ইমং খমাপেসিং, অথ মং এসা ‘তুম্হেসু খমাপিতেসু খমিস্সামী’তি আহা’’তি. ‘‘এৱং কিৰ উত্তৰে’’তি. ‘‘আম, ভন্তে, সীসে মে সহাযিকায পক্কসপ্পি আসিত্ত’’ন্তি. ‘‘অথ তযা কিং চিন্তিত’’ন্তি? ‘‘চক্কৱাড়ং অতিসম্বাধং, ব্ৰহ্মলোকো অতিনীচকো, মম সহাযিকায গুণোৱ মহন্তো, অহঞ্হি এতং নিস্সায দানঞ্চ দাতুং ধম্মঞ্চ সোতুং অলত্থং, সচে মে ইমিস্সা উপৰি কোধো অত্থি, ইদং মং দহতু, নো চে, মা দহতূ’’তি এৱং চিন্তেত্ৱা ইমং মেত্তায ফৰিং, ভন্তেতি. সত্থা ‘‘সাধু সাধু, উত্তৰে, এৱং কোধং জিনিতুং ৱট্টতি. কোধনো হি নাম অক্কোধেন, অক্কোসকো অনক্কোসন্তেন, পৰিভাসকো অপৰিভাসন্তেন, থদ্ধমচ্ছৰী অত্তনো সন্তকস্স দানেন, মুসাৱাদী সচ্চৱচনেন জিনিতব্বো’’তি ইমমত্থং দস্সেন্তো –

‘‘অক্কোধেন জিনে কোধং, অসাধুং সাধুনা জিনে;

জিনে কদৰিযং দানেন, সচ্চেনালিকৱাদিন’’ন্তি. (ধ. প. ২২৩) –

ইমং গাথং ৱত্ৱা গাথাপৰিযোসানে চতুসচ্চকথং অভাসি. সচ্চপৰিযোসানে উত্তৰা সকদাগামিফলে পতিট্ঠহি, সামিকো চ সসুৰো চ সস্সু চ সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকৰিংসু, সিৰিমাপি পঞ্চসতপৰিৱাৰা সোতাপন্না অহোসি. অপৰভাগে উত্তৰা কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে উপ্পজ্জি. অথাযস্মা মহামোগ্গল্লানো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ দেৱচাৰিকং চৰন্তো উত্তৰং দেৱধীতৰং দিস্ৱা –

১২৪. ‘‘অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, যা ত্ৱং তিট্ঠসি দেৱতে;

ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৱিয তাৰকা.

১২৫. ‘‘কেন তেতাদিসো ৱণ্ণো, কেন তে ইধ মিজ্ঝতি;

উপ্পজ্জন্তি চ তে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.

১২৬. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৱি মহানুভাৱে,

মনুস্সভূতা কিমকাসি পুঞ্ঞং;

কেনাসি এৱং জলিতানুভাৱা,

ৱণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি. – পটিপুচ্ছি;

১২৭. ‘‘সা দেৱতা অত্তমনা, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতা;

পঞ্হং পুট্ঠা ৱিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.

১২৮. ‘‘ইস্সা চ মচ্ছেৰমথো পড়াসো, নাহোসি ময্হং ঘৰমাৱসন্তিযা;

অক্কোধনা ভত্তু ৱসানুৱত্তিনী, উপোসথে নিচ্চহমপ্পমত্তা.

১২৯. ‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;

পাটিহাৰিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং.

১৩০. ‘‘উপোসথং উপৱসিস্সং, সদা সীলেসু সংৱুতা;

সঞ্ঞমা সংৱিভাগা চ, ৱিমানং আৱসামহং.

১৩১. ‘‘পাণাতিপাতা ৱিৰতা, মুসাৱাদা চ সঞ্ঞতা;

থেয্যা চ অতিচাৰা চ, মজ্জপানা চ আৰকা.

১৩২. ‘‘পঞ্চসিক্খাপদে ৰতা, অৰিযসচ্চান কোৱিদা;

উপাসিকা চক্খুমতো, গোতমস্স যসস্সিনো.

১৩৩. ‘‘সাহং সকেন সীলেন, যসসা চ যসস্সিনী;

অনুভোমি সকং পুঞ্ঞং, সুখিতা চম্হিনামযা.

১৩৪. ‘‘তেন মেতাদিসো ৱণ্ণো, তেন মে ইধ মিজ্ঝতি;

উপ্পজ্জন্তি চ মে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.

১৩৫. ‘‘অক্খামি তে ভিক্খু মহানুভাৱ, মনুস্সভূতা যমহং অকাসিং;

তেনম্হি এৱং জলিতানুভাৱা, ৱণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি. –

দেৱতাপিস্স ৱিস্সজ্জেসি.

১২৬. মম চ, ভন্তে, ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দেয্যাসি ‘‘উত্তৰা নাম ভন্তে, উপাসিকা ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতী’’তি. অনচ্ছৰিযং খো পনেতং, ভন্তে, যং মং ভগৱা অঞ্ঞতৰস্মিং সামঞ্ঞফলে ব্যাকৰেয্য, তং ভগৱা সকদাগামিফলে ব্যাকাসীতি.

১২৮. তত্থ ইস্সা চ মচ্ছেৰমথো পড়াসো, নাহোসি ময্হং ঘৰমাৱসন্তিযাতি যা চ অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তীনং অঞ্ঞাসং ইত্থীনং সম্পত্তিআদিৱিসযা পৰসম্পত্তিউসূযনলক্খণা ইস্সা, যঞ্চ তাৱকালিকাদিৱসেনাপি কিঞ্চি যাচন্তানং অদাতুকামতায অত্তসম্পত্তিনিগূহনলক্খণং মচ্ছৰিযং, যো চ কুলপদেসাদিনা পৰেহি যুগগ্গাহলক্খণো পড়াসো উপ্পজ্জতি, সো তিৱিধোপি পাপধম্মো গেহে ঠিতায ময্হং সতিপি পচ্চযসমৱাযে নাহোসি ন উপ্পজ্জি. অক্কোধনাতি খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পন্নতায অকুজ্ঝনসভাৱা. ভত্তু ৱসানুৱত্তিনীতি পুব্বুট্ঠানপচ্ছানিপাতনাদিনা সামিকস্স অনুকূলভাৱেন ৱসে ৱত্তনসীলা, মনাপচাৰিনীতি অত্থো. উপোসথে নিচ্চহমপ্পমত্তাতি অহং উপোসথসীলৰক্খণে নিচ্চং অপ্পমত্তা অপ্পমাদৱিহাৰিনী.

১২৯. তমেৱ উপোসথে অপ্পমাদং দস্সেন্তী যেসু দিৱসেসু তং ৰক্খিতব্বং, যাদিসং যথা চ ৰক্খিতব্বং, তং দস্সেতুং ‘‘চাতুদ্দসি’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিন্তি পক্খস্সাতি সম্বন্ধো, অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৱচনং. যা চ পক্খস্স অট্ঠমীতি এত্থ চাতি ৱচনসেসো. পাটিহাৰিযপক্খঞ্চাতি পটিহৰণকপক্খঞ্চ, চাতুদ্দসীপঞ্চদসীঅট্ঠমীনং যথাক্কমং আদিতো অন্ততো চাতি পৱেসননিক্খমনৱসেন উপোসথসীলস্স পটিহৰিতব্বং পক্খঞ্চ, তেৰসী পাটিপদা সত্তমী নৱমী চাতি অত্থো. অট্ঠঙ্গসুসমাগতন্তি পাণাতিপাতাৱেৰমণীআদীহি অট্ঠহঙ্গেহি এৱ সুট্ঠু সমাগতং সমন্নাগতং.

১৩০. উপৱসিস্সন্তি উপৱসিং. অতীতত্থে হি ইদং অনাগতৱচনং. কেচি পন ‘‘উপৱসিং’’ইচ্চেৱ পঠন্তি. সদাতি সপ্পটিহাৰিকেসু সব্বেসু উপোসথদিৱসেসু. সীলেসূতি উপোসথসীলেসু সাধেতব্বেসু. নিপ্ফাদেতব্বে হি ইদং ভুম্মং. সংৱুতাতি কাযৱাচাচিত্তেহি সংৱুতা. সদাতি ৱা সব্বকালং. সীলেসূতি নিচ্চসীলেসু. সংৱুতাতি কাযৱাচাহি সংৱুতা.

১৩১. ইদানি তং নিচ্চসীলং দস্সেতুং ‘‘পাণাতিপাতা ৱিৰতা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পাণোতি ৱোহাৰতো সত্তো, পৰমত্থতো জীৱিতিন্দ্ৰিযং. পাণস্স অতিপাতো পাণৱধো পাণঘাতো পাণাতিপাতো, অত্থতো পাণে পাণসঞ্ঞিনো জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা কাযৱচীদ্ৱাৰানং অঞ্ঞতৰদ্ৱাৰপৱত্তা ৱধকচেতনা. ততো পাণাতিপাতা. ৱিৰতাতি ওৰতা, নিৱত্তাতি অত্থো.

মুসাৱাদাতি মুসা নাম ৱিসংৱাদনপুৰেক্খাৰস্স অত্থভঞ্জনকো ৱচীপযোগো ৱা কাযপযোগো ৱা, ৱিসংৱাদনাধিপ্পাযেন পৰস্স ৱিসংৱাদককাযৱচীপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৱাদো. অথ ৱা মুসাতি অভূতং অতচ্ছং ৱত্থু, ৱাদোতি তস্স ভূততো তচ্ছতো ৱিঞ্ঞাপেতুকামস্স তথা ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপিকা চেতনা. ততো মুসাৱাদা সঞ্ঞতা ওৰতা, ৱিৰতাতি অত্থো. চ-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো.

থেয্যাতি থেয্যং ৱুচ্চতি থেনভাৱো, চোৰিকায পৰস্সহৰণন্তি অত্থো. অত্থতো পৰপৰিগ্গহিতে পৰপৰিগ্গহিতসঞ্ঞিনো তদাদাযকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা থেয্যচেতনা থেয্যং. ততো থেয্যা সঞ্ঞতা, আৰকাতি ৱা সম্বন্ধো.

অতিচাৰাতি অতিচ্চ চাৰো অতিচাৰো, লোকমৰিযাদং অতিক্কমিত্ৱা অগমনীযট্ঠানে কামৱসেন চাৰো মিচ্ছাচাৰোতি অত্থো. অগমনীযট্ঠানং নাম – পুৰিসানং মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা সাৰক্খা সপৰিদণ্ডাতি দস, ধনক্কীতা ছন্দৱাসিনী ভোগৱাসিনী পটৱাসিনী ওদপত্তকিনী ওভটচুম্বটা দাসী চ ভৰিযা কম্মকাৰী চ ভৰিযা ধজাহটা মুহুত্তিকাতি দসাতি ৱীসতি ইত্থিযো. ইত্থীসু পন দ্ৱিন্নং সাৰক্খসপৰিদণ্ডানং দসন্নঞ্চ ধনক্কীতাদীনন্তি দ্ৱাদসন্নং অঞ্ঞপুৰিসা অগমনীযট্ঠানং, ইদমেৱ ইধ অধিপ্পেতং. লক্খণতো পন অসদ্ধম্মাধিপ্পাযেন কাযদ্ৱাৰপৱত্তা অগমনীযট্ঠানৱীতিক্কমচেতনা অতিচাৰো. তস্মা অতিচাৰা.

মজ্জপানাতি মজ্জং ৱুচ্চতিমদনীযট্ঠেন সুৰা চ মেৰযঞ্চ, পিৱন্তি তেনাতি পানং, মজ্জস্স পানং মজ্জপানং. যায দুস্সীল্যচেতনায মজ্জসঙ্খাতং পিট্ঠসুৰা, পূৱসুৰা, ওদনিযসুৰা, কিণ্ণপক্খিত্তা, সম্ভাৰসংযুত্তাতি পঞ্চভেদং সুৰং ৱা, পুপ্ফাসৱো, ফলাসৱো, মধ্ৱাসৱো, গুড়াসৱো, সম্ভাৰসংযুত্তোতি পঞ্চভেদং মেৰযং ৱা বীজতো পট্ঠায কুসগ্গেনাপি পিৱতি, সা চেতনা মজ্জপানং. তস্মা মজ্জপানা আৰকা ৱিৰতা.

১৩২. এৱং ‘‘পাণাতিপাতা ৱিৰতা’’তিআদিনা পহাতব্বধম্মৱসেন ৱিভজিত্ৱা দস্সিতং নিচ্চসীলং পুন সমাদাতব্বতাৱসেন একতো কত্ৱা দস্সেন্তী ‘‘পঞ্চসিক্খাপদে ৰতা’’তি আহ. তত্থ সিক্খাপদন্তি সিক্খিতব্বপদং, সিক্খাকোট্ঠাসেতি অত্থো. অথ ৱা ঝানাদযো সব্বেপি কুসলা ধম্মা সিক্খিতব্বতো সিক্খা, পঞ্চসু পন সীলঙ্গেসু যংকিঞ্চি অঙ্গং তাসং সিক্খানং পতিট্ঠানট্ঠেন পদন্তি সিক্খানং পদত্তা সিক্খাপদং, পঞ্চ সীলঙ্গানি. তস্মিং পঞ্চৱিধে সিক্খাপদে ৰতা অভিৰতাতি পঞ্চসিক্খাপদে ৰতা. অৰিযসচ্চান কোৱিদাতি পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাভিসমযৱসেন দুক্খসমুদযনিৰোধমগ্গসঙ্খাতেসু চতূসু অৰিযসচ্চেসু কুসলা নিপুণা, পটিৱিদ্ধচতুসচ্চাতি অত্থো. গোতমস্সাতি ভগৱন্তং গোত্তেন কিত্তেতি. যসস্সিনোতি কিত্তিমতো, পৰিৱাৰৱতো ৱা.

১৩৩. সাহন্তি সা যথাৱুত্তগুণা অহং. সকেন সীলেনাতি অনুস্সুকিতাদিনা অত্তনো সভাৱসীলেন চ উপোসথসীলাদিসমাদানসীলেন চ কাৰণভূতেন. তঞ্হি সত্তানং কম্মস্সকতায হিতসুখাৱহতায চ ৱিসেসতো ‘‘সক’’ন্তি ৱুচ্চতি. তেনেৱাহ –

‘‘তঞ্হি তস্স সকং হোতি, তঞ্চ আদায গচ্ছতি;

তঞ্চস্স অনুগং হোতি, ছাযাৱ অনপাযিনী’’তি. (সং. নি. ১.১১৫);

যসসা চ যসস্সিনীতি ‘‘উত্তৰা উপাসিকা সীলাচাৰসম্পন্না অনুস্সুকী অমচ্ছৰী অক্কোধনা’’তিআদিনা ‘‘আগতফলা ৱিঞ্ঞাতসাসনা’’তিআদিনা চ যথাভূতগুণাধিগতেন জলতলে তেলেন ৱিয সমন্ততো পত্থটেন কিত্তিসদ্দেন যসস্সিনী কিত্তিমতী, তেন ৱা সীলগুণেন ইধ অধিগতেন যসপৰিৱাৰেন যসস্সিনী সম্পন্নপৰিৱাৰা. অনুভোমি সকং পুঞ্ঞন্তি যথূপচিতং অত্তনো পুঞ্ঞং পচ্চনুভোমি. যস্স হি পুঞ্ঞফলং অনুভূযতি, ফলূপচাৰেন তং পুঞ্ঞম্পি অনুভূযতীতি ৱুচ্চতি. অথ ৱা পুথুজ্জনভাৱতো সুচৰিতফলম্পি ‘‘পুঞ্ঞ’’ন্তি ৱুচ্চতি. যথাহ ‘‘কুসলানং, ভিক্খৱে, ধম্মানং সমাদানহেতু এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তি. সুখিতা চম্হিনামযাতি দিব্বসুখেন চ ফলসুখেন চ সুখিতা চম্হি ভৱামি, কাযিকচেতসিকদুক্খাভাৱতো অনামযা অৰোগা.

১৩৬. মম চাতি চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো. তেন ‘‘মম ৱচনেন চ ৱন্দেয্যাসি, ন তৱ সভাৱেনেৱা’’তি ৱন্দনং সমুচ্চিনোতি. অনচ্ছৰিযন্তিআদিনা অত্তনো অৰিযসাৱিকাভাৱস্স পাকটভাৱং দস্সেতি. তং ভগৱাতিআদি সঙ্গীতিকাৰৱচনং. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

উত্তৰাৱিমানৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.