৯. উদপানসুত্তৱণ্ণনা
৬৯. নৱমে মল্লেসূতি মল্লা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হীৱসেন ‘‘মল্লা’’তি ৱুচ্চতি, তেসু মল্লেসু, যং লোকে ‘‘মল্লো’’তি ৱুচ্চতি. কেচি পন ‘‘মালেসূ’’তি পঠন্তি. চাৰিযং চৰমানোতি অতুৰিতচাৰিকাৱসেন মহামণ্ডলজনপদচাৰিকং চৰমানো. মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেনাতি অপৰিচ্ছেদগুণেন মহন্তেন সমণগণেন. তদা হি ভগৱতো মহাভিক্খুপৰিৱাৰো অহোসি. থূণং নাম মল্লানং ব্ৰাহ্মণগামোতি পুৰত্থিমদক্খিণায দিসায মজ্ঝিমদেসস্স অৱধিট্ঠানে মল্লদেসে থূণনামকো ব্ৰাহ্মণবহুলতায ব্ৰাহ্মণগামো. তদৱসৰীতি তং অৱসৰি, থূণগামমগ্গং পাপুণীতি অত্থো. অস্সোসুন্তি সুণিংসু, সোতদ্ৱাৰসম্পত্তৱচননিগ্ঘোসানুসাৰেন জানিংসূতি অত্থো. খোতি পদপূৰণে, অৱধাৰণত্থে ৱা নিপাতো. তত্থ অৱধাৰণত্থেন অস্সোসুংযেৱ, ন তেসং সৱনন্তৰাযো অহোসীতি ৱুত্তং হোতি. পদপূৰণেন পদব্যঞ্জনসিলিট্ঠত্তমত্তমেৱ. থূণেয্যকাতি থূণগামৱাসিনো. ব্ৰাহ্মণগহপতিকাতি এত্থ ব্ৰহ্মং অণন্তীতি ব্ৰাহ্মণা, মন্তে সজ্ঝাযন্তীতি অত্থো. ইদমেৱ হি জাতিব্ৰাহ্মণানং নিব্বচনং, অৰিযা পন বাহিতপাপত্তা ‘‘ব্ৰাহ্মণা’’তি ৱুচ্চন্তি. গহপতিকাতি খত্তিযব্ৰাহ্মণে ৱজ্জেত্ৱা যে কেচি অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তা ৱুচ্চন্তি, ৱিসেসতো ৱেস্সা. ব্ৰাহ্মণা চ গহপতিকা চ ব্ৰাহ্মণগহপতিকা.
ইদানি যমত্থং তে অস্সোসুং, তং দস্সেতুং ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সমিতপাপত্তা ‘‘সমণো’’তি ৱেদিতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘সমিতাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা’’তিআদি (ম. নি. ১.৪৩৪). ভগৱা চ অনুত্তৰেন অৰিযমগ্গেন সব্বসো সমিতপাপো. তেনস্স যথাভুচ্চগুণাধিগতমেতং নামং, যদিদং সমণোতি. খলূতি অনুস্সৱত্থে নিপাতো. ভোতি ব্ৰাহ্মণজাতিকানং জাতিসমুদাগতং আলপনমত্তং. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘ভোৱাদি নাম সো হোতি, সচে হোতি সকিঞ্চনো’’তি (ধ. প. ৩৯৬). গোতমোতি গোত্তৱসেন ভগৱতো পৰিকিত্তনং. তস্মা ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো’’তি সমণো কিৰ, ভো, গোতমগোত্তোতি অযমেত্থ অত্থো. সক্যপুত্তোতি ইদং পন ভগৱতো উচ্চাকুলপৰিদীপনং. সক্যকুলা পব্বজিতোতি সদ্ধাপব্বজিতভাৱপৰিদীপনং. কেনচি পাৰিজুঞ্ঞেন অনভিভূতো অপৰিক্খীণংযেৱ তং কুলং পহায নেক্খম্মাধিগমসদ্ধায পব্বজিতোতি ৱুত্তং হোতি. উদপানং তিণস্স চ ভুসস্স চ যাৱ মুখতো পূৰেসুন্তি পানীযকূপং তিণেন চ ভুসেন চ মুখপ্পমাণেন ৱড্ঢেসুং, তিণাদীনি পক্খিপিত্ৱা কূপং পিদহিংসূতি অত্থো.
তস্স কিৰ গামস্স বহি ভগৱতো আগমনমগ্গে ব্ৰাহ্মণানং পৰিভোগভূতো একো উদপানো অহোসি. তং ঠপেত্ৱা তত্থ সব্বানি কূপতড়াকাদীনি উদকট্ঠানানি তদা ৱিসুক্খানি নিৰুদকানি অহেসুং. অথ থূণেয্যকা ৰতনত্তযে অপ্পসন্না মচ্ছেৰপকতা ভগৱতো আগমনং সুত্ৱা ‘‘সচে সমণো গোতমো সসাৱকো ইমং গামং পৱিসিত্ৱা দ্ৱীহতীহং ৱসেয্য, সব্বং ইমং জনং অত্তনো ৱচনে ঠপেয্য, ততো ব্ৰাহ্মণধম্মো পতিট্ঠং ন লভেয্যা’’তি তত্থ ভগৱতো অৱাসায পৰিসক্কন্তা ‘‘ইমস্মিং গামে অঞ্ঞত্থ উদকং নত্থি, অমুং উদপানং অপৰিভোগং কৰিস্সাম, এৱং সমণো গোতমো সসাৱকো ইমং গামং ন পৱিসিস্সতী’’তি সম্মন্তযিত্ৱা সব্বে গামৱাসিনো সত্তাহস্স উদকং গহেত্ৱা চাটিআদীনি পূৰেত্ৱা উদপানং তিণেন চ ভুসেন চ পিদহিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘উদপানং তিণস্স চ ভুসস্স চ যাৱ মুখতো পূৰেসুং, ‘মা তে মুণ্ডকা সমণকা পানীযং অপংসূ’’’তি.
তত্থ মুণ্ডকা সমণকাতি মুণ্ডে ‘‘মুণ্ডা’’তি সমণে ‘‘সমণা’’তি ৱত্তুং ৱট্টেয্য, তে পন খুংসনাধিপ্পাযেন হীড়েন্তা এৱমাহংসু. মাতি পটিসেধে, মা অপংসু মা পিৱিংসূতি অত্থো. মগ্গা ওক্কম্মাতি মগ্গতো অপসক্কিত্ৱা. এতম্হাতি যো উদপানো তেহি তথা কতো, তমেৱ নিদ্দিসন্তো আহ. কিং পন ভগৱা তেসং ব্ৰাহ্মণানং ৱিপ্পকাৰং অনাৱজ্জিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘এতম্হা উদপানা পানীযং আহৰা’’তি, উদাহু আৱজ্জিত্ৱা জানন্তোতি? জানন্তো এৱ ভগৱা অত্তনো বুদ্ধানুভাৱং পকাসেত্ৱা তে দমেত্ৱা নিব্বিসেৱনে কাতুং এৱমাহ, ন পানীযং পাতুকামো. তেনেৱেত্থ মহাপৰিনিব্বানসুত্তে ৱিয ‘‘পিপাসিতোস্মী’’তি (দী. নি. ২.১৯১) ন ৱুত্তং. ধম্মভণ্ডাগাৰিকো পন সত্থু অজ্ঝাসযং অজানন্তো থূণেয্যকেহি কতং ৱিপ্পকাৰং আচিক্খন্তো ‘‘ইদানি সো, ভন্তে’’তিআদিমাহ.
তত্থ ইদানীতি অধুনা, অম্হাকং আগমনৱেলাযমেৱাতি অত্থো. এসো, ভন্তে, উদপানোতি পঠন্তি. থেৰো দ্ৱিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৱা ততিযৱাৰে ‘‘ন খো তথাগতা তিক্খত্তুং পচ্চনীকা কাতব্বা, কাৰণং দিট্ঠং ভৱিস্সতি দীঘদস্সিনা’’তি মহাৰাজদত্তিযং ভগৱতো পত্তং গহেত্ৱা উদপানং অগমাসি. গচ্ছন্তে থেৰে উদপানে উদকং পৰিপুণ্ণং হুত্ৱা উত্তৰিত্ৱা সমন্ততো সন্দতি, সব্বং তিণং ভুসঞ্চ উপ্লৱিত্ৱা সযমেৱ অপগচ্ছি. তেন চ সন্দমানেন সলিলেন উপৰূপৰি ৱড্ঢন্তেন তস্মিং গামে সব্বেৱ পোক্খৰণীআদযো জলাসযা ৱিসুক্খা পৰিপূৰিংসু, তথা পৰিখাকুসুব্ভনিন্নাদীনি চ. সব্বো গামপ্পদেসো মহোঘেন অজ্ঝোত্থটো মহাৱস্সকালে ৱিয অহোসি. কুমুদুপ্পলপদুমপুণ্ডৰীকাদীনি জলজপুপ্ফানি তত্থ তত্থ উব্ভিজ্জিত্ৱা ৱিকসমানানি উদকং সঞ্ছাদিংসু. সৰেসু হংসকোঞ্চচক্কৱাককাৰণ্ডৱবকাদযা এ উদকসকুণিকা ৱস্সমানা তত্থ তত্থ ৱিচৰিংসু. থূণেয্যকা তং মহোঘং তথা উত্তৰন্তং সমন্ততো ৱীচিতৰঙ্গসমাকুলং পৰিযন্ততো সমুট্ঠহমানং ৰুচিৰং ফেণবুব্বুড়কং দিস্ৱা অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতা এৱং সম্মন্তেসুং ‘‘মযং সমণস্স গোতমস্স উদকুপচ্ছেদং কাতুং ৱাযমিম্হা, অযং পন মহোঘো তস্স আগমনকালতো পট্ঠায এৱং অভিৱড্ঢতি, নিস্সংসযং খো অযং তস্স ইদ্ধানুভাৱো. মহিদ্ধিকো হি সো মহানুভাৱো. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যথা যং মহোঘো উট্ঠহিত্ৱা অম্হাকং গামম্পি ওত্থৰেয্য. হন্দ মযং সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৱা পযিৰুপাসিত্ৱা অচ্চযং দেসেন্তা খমাপেয্যামা’’তি.
তে সব্বেৱ একজ্ঝাসযা হুত্ৱা সঙ্ঘসঙ্ঘী গণীভূতা গামতো নিক্খমিত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু. উপসঙ্কমিত্ৱা অপ্পেকচ্চে ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দিংসু, অপ্পেকচ্চে অঞ্জলিং পণামেসুং, অপ্পেকচ্চে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে নামগোত্তং সাৱেসুং. এৱং পন কত্ৱা সব্বেৱ একমন্তং নিসীদিত্ৱা ‘‘ইধ মযং, ভো গোতম, ভোতো চেৱ গোতমস্স গোতমসাৱকানঞ্চ উদকপ্পটিসেধং কাৰযিম্হ, অমুকস্মিং উদপানে তিণঞ্চ ভুসঞ্চ পক্খিপিম্হ. সো পন উদপানো অচেতনোপি সমানো সচেতনো ৱিয ভোতো গুণং জানন্তো ৱিয সযমেৱ সব্বং তিণং ভুসং অপনেত্ৱা সুৱিসুদ্ধো জাতো, সব্বোপি চেত্থ নিন্নপ্পদেসো মহতা উদকোঘেন পৰিপুণ্ণো ৰমণীযোৱ জাতো, উদকূপজীৱিনো সত্তা পৰিতুট্ঠা. মযং পন মনুস্সাপি সমানা ভোতো গুণে ন জানিম্হ, যে মযং এৱং অকৰিম্হ, সাধু নো ভৱং গোতমো তথা কৰোতু, যথাযং মহোঘো ইমং গামং ন ওত্থৰেয্য, অচ্চযো নো অচ্চগমা যথাবালং, তং নো ভৱং গোতমো অচ্চযং পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি অচ্চযং দেসেসুং. ভগৱাপি ‘‘তগ্ঘ তুম্হে অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং, তং ৱো মযং পটিগ্গণ্হাম আযতিং সংৱৰাযা’’তি তেসং অচ্চযং পটিগ্গহেত্ৱা পসন্নচিত্ততং ঞত্ৱা উত্তৰি অজ্ঝাসযানুৰূপং ধম্মং দেসেসি. তে ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা পসন্নচিত্তা সৰণাদীসু পতিট্ঠিতা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু. তেসং পন আগমনতো পুৰেতৰংযেৱ আযস্মা আনন্দো তং পাটিহাৰিযং দিস্ৱা অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতো পত্তেন পানীযং আদায ভগৱতো উপনামেত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘এৱং, ভন্তেতি খো আযস্মা আনন্দো’’তিআদি.
তত্থ মুখতো ওৱমিত্ৱাতি সব্বং তং তিণাদিং মুখেন ছড্ডেত্ৱা. ৱিস্সন্দন্তো মঞ্ঞেতি পুব্বে দীঘৰজ্জুকেন উদপানেন উস্সিঞ্চিত্ৱা গহেতব্বউদকোঘো ভগৱতো পত্তং গহেত্ৱা থেৰস্স গতকালে মুখেন ৱিস্সন্দন্তো ৱিয সমতিত্তিকো কাকপেয্যো হুত্ৱা অট্ঠাসি. ইদঞ্চ থেৰস্স গতকালে উদকপ্পৱত্তিং সন্ধায ৱুত্তং. ততো পৰং পন পুব্বে ৱুত্তনযেন তস্মিং গামে সকলং নিন্নট্ঠানং উদকেন পৰিপুণ্ণং অহোসীতি. অযং পনিদ্ধি ন বুদ্ধানং অধিট্ঠানেন, নাপি দেৱানুভাৱেন, অথ খো ভগৱতো পুঞ্ঞানুভাৱেন পৰিত্তদেসনত্থং ৰাজগহতো ৱেসালিগমনে ৱিয. কেচি পন ‘‘থূণেয্যকানং ভগৱতি পসাদজননত্থং তেসং অত্থকামাহি দেৱতাহি কত’’ন্তি. অপৰে ‘‘উদপানস্স হেট্ঠা ৱসনকনাগৰাজা এৱমকাসী’’তি. সব্বং তং অকাৰণং, যথা ভগৱতো পুঞ্ঞানুভাৱেনযেৱ তথা উদকুপ্পত্তিযা পৰিদীপিতত্তা.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং অধিট্ঠানেন ৱিনা অত্তনা ইচ্ছিতনিপ্ফত্তিসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ কিং কযিৰা উদপানেন, আপা চে সব্বদা সিযুন্তি যস্স সব্বকালং সব্বত্থ চ আপা চে যদি সিযুং যদি উপলব্ভেয্যুং যদি আকঙ্খামত্তপটিবদ্ধো, তেসং লাভো, তেন উদপানেন কিং কযিৰা কিং কৰেয্য, কিং পযোজনন্তি অত্থো. তণ্হায মূলতো ছেত্ৱা, কিস্স পৰিযেসনং চৰেতি যায তণ্হায ৱিনিবদ্ধা সত্তা অকতপুঞ্ঞা হুত্ৱা ইচ্ছিতালাভদুক্খেন ৱিহঞ্ঞন্তি, তস্সা তণ্হায মূলং, মূলে ৱা ছিন্দিত্ৱা ঠিতো মাদিসো সব্বঞ্ঞুবুদ্ধো কিস্স কেন কাৰণেন পানীযপৰিযেসনং, অঞ্ঞং ৱা পচ্চযপৰিযেসনং চৰেয্য. ‘‘মূলতো ছেত্তা’’তিপি পঠন্তি, তণ্হায মূলং মূলেযেৱ ৱা ছেদকোতি অত্থো. অথ ৱা মূলতো ছেত্তাতি মূলতো পট্ঠায তণ্হায ছেদকো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যো বোধিযা মূলভূতমহাপণিধানতো পট্ঠায অপৰিমিতং সকলং পুঞ্ঞসম্ভাৰং অত্তনো অচিন্তেত্ৱা লোকহিতত্থমেৱ পৰিণামনৱসেন পৰিপূৰেন্তো মূলতো পভুতি তণ্হায ছেত্তা, সো তণ্হাহেতুকস্স ইচ্ছিতালাভস্স অভাৱতো কিস্স কেন কাৰণেন উদকপৰিযেসনং চৰেয্য, ইমে পন থূণেয্যকা অন্ধবালা ইমং কাৰণং অজানন্তা এৱমকংসূতি.
নৱমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.