৭. চূড়ৱগ্গো
১. পঠমলকুণ্ডকভদ্দিযসুত্তৱণ্ণনা
৬১. চূড়ৱগ্গস্স পঠমে লকুণ্ডকভদ্দিযন্তি এত্থ ভদ্দিযোতি তস্স আযস্মতো নামং, কাযস্স পন ৰস্সত্তা ‘‘লকুণ্ডকভদ্দিযো’’তি নং সঞ্জানন্তি. সো কিৰ সাৱত্থিৱাসী কুলপুত্তো মহদ্ধনো মহাভোগো ৰূপেন অপাসাদিকো দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো. সো একদিৱসং সত্থৰি জেতৱনে ৱিহৰন্তে উপাসকেহি সদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদো সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো সোতাপত্তিফলং পাপুণি. তদা সেক্খা ভিক্খূ যেভুয্যেন আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা উপৰিমগ্গত্থায কম্মট্ঠানং যাচন্তি, ধম্মদেসনং যাচন্তি, পঞ্হং পুচ্ছন্তি. সো তেসং অধিপ্পাযং পূৰেন্তো কম্মট্ঠানং আচিক্খতি, ধম্মং দেসেতি, পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি. তে ঘটেন্তা ৱাযমন্তা অপ্পেকচ্চে সকদাগামিফলং, অপ্পেকচ্চে অনাগামিফলং, অপ্পেকচ্চে অৰহত্তং, অপ্পেকচ্চে তিস্সো ৱিজ্জা, অপ্পেকচ্চে ছড়ভিঞ্ঞা, অপ্পেকচ্চে চতস্সো পটিসম্ভিদা অধিগচ্ছন্তি. তে দিস্ৱা লকুণ্ডকভদ্দিযোপি সেখো সমানো কালং ঞত্ৱা অত্তনো চিত্তকল্লতঞ্চ সল্লেখঞ্চ পচ্চৱেক্খিত্ৱা ধম্মসেনাপতিং উপসঙ্কমিত্ৱা কতপটিসন্থাৰো সম্মোদমানো ধম্মদেসনং যাচি. সোপিস্স অজ্ঝাসযস্স অনুৰূপং কথং কথেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং লকুণ্ডকভদ্দিযং অনেকপৰিযাযেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতী’’তিআদি.
তত্থ অনেকপৰিযাযেনাতি ‘‘ইতিপি পঞ্চক্খন্ধা অনিচ্চা, ইতিপি দুক্খা, ইতিপি অনত্তা’’তি এৱং অনেকেহি কাৰণেহি. ধম্মিযা কথাযাতি পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং উদযব্বযাদিপকাসনিযা ধম্মিযা কথায. সন্দস্সেতীতি তানিযেৱ অনিচ্চাদিলক্খণানি উদযব্বযাদিকে চ সম্মা দস্সেতি, হত্থেন গহেত্ৱা ৱিয পচ্চক্খতো দস্সেতি. সমাদপেতীতি তত্থ লক্খণাৰম্মণিকং ৱিপস্সনং সম্মা আদপেতি, যথা ৱীথিপটিপন্না হুত্ৱা পৱত্ততি, এৱং গণ্হাপেতি. সমুত্তেজেতীতি ৱিপস্সনায আৰদ্ধায সঙ্খাৰানং উদযব্বযাদীসু উপট্ঠহন্তেসু যথাকালং পগ্গহনিগ্গহসমুপেক্খণেহি বোজ্ঝঙ্গানং অনুপৱত্তনেন ভাৱনং মজ্ঝিমং ৱীথিং ওতাৰেত্ৱা যথা ৱিপস্সনাঞাণং সূৰং পসন্নং হুত্ৱা ৱহতি, এৱং ইন্দ্ৰিযানং ৱিসদভাৱকৰণেন ৱিপস্সনাচিত্তং সম্মা উত্তেজেতি, ৱিসদাপনৱসেন ৱোদপেতি. সম্পহংসেতীতি তথা পৱত্তিযমানায ৱিপস্সনায সমপ্পৱত্তভাৱনাৱসেন চেৱ উপৰিলদ্ধব্বভাৱনাবলেন চ চিত্তং সম্মা পহংসেতি, লদ্ধস্সাদৱসেন ৱা সুট্ঠু তোসেতি. অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চীতি যথা যথা ধম্মসেনাপতি ধম্মং দেসেতি, তথা তথা তথলক্খণং ৱিপস্সন্তস্স থেৰস্স চ দেসনানুভাৱেন, অত্তনো চ উপনিস্সযসম্পত্তিযা ঞাণস্স পৰিপাকং গতত্তা দেসনানুসাৰেন ঞাণে অনুপৱত্তন্তে কামাসৱাদীসু কঞ্চি আসৱং অগ্গহেত্ৱা মগ্গপটিপাটিযাৱ অনৱসেসতো চিত্তং ৱিমুচ্চি, অৰহত্তফলং সচ্ছাকাসীতি অত্থো.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো লকুণ্ডকভদ্দিযস্স অঞ্ঞাৰাধনসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ উদ্ধন্তি ৰূপধাতুযা অৰূপধাতুযা চ. অধোতি কামধাতুযা. সব্বধীতি সব্বস্মিম্পি সঙ্খাৰগতে. ৱিপ্পমুত্তোতি পুব্বভাগে ৱিক্খম্ভনৱিমুত্তিযা অপৰভাগে সমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিৱিমুত্তীহি সব্বপ্পকাৰেন ৱিমুত্তো. এত্থ চ উদ্ধং ৱিপ্পমুত্তোতি এতেন পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযসংযোজনপহানং দস্সেতি. অধো ৱিপ্পমুত্তোতি এতেন পঞ্চোৰম্ভাগিযসংযোজনপহানং. সব্বধি ৱিপ্পমুত্তোতি এতেন অৱসিট্ঠসব্বাকুসলপহানং দস্সেতি. অথ ৱা উদ্ধন্তি অনাগতকালগ্গহণং. অধোতি অতীতকালগ্গহণং. উভযগ্গহণেনেৱ তদুভযপটিসংযুত্তত্তা পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা গহিতো হোতি, তত্থ অনাগতকালগ্গহণেন অনাগতক্খন্ধাযতনধাতুযো গহিতা. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সব্বধীতি কামভেদাদিকে সব্বস্মিং ভৱে. ইদং ৱুত্তং হোতি – অনাগতো অতীতো পচ্চুপ্পন্নোতি এৱং তিযদ্ধসঙ্গহিতে সব্বস্মিং ভৱে ৱিপ্পমুত্তোতি.
অযংহমস্মীতি অনানুপস্সীতি যো এৱং ৱিপ্পমুত্তো, সো ৰূপৱেদনাদীসু ‘‘অযং নাম ধম্মো অহমস্মী’’তি দিট্ঠিমানমঞ্ঞনাৱসেন এৱং নানুপস্সতি. তস্স তথা দস্সনে কাৰণং নত্থীতি অধিপ্পাযো. অথ ৱা অযংহমস্মীতি অনানুপস্সীতি ইদং যথাৱুত্তায ৱিমুত্তিযা অধিগমুপাযদীপনং. তিযদ্ধসঙ্গহিতে তেভূমকে সঙ্খাৰে ‘‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি পৱত্তনসভাৱায মঞ্ঞনায অনধিট্ঠানং কত্ৱা ‘‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মে সো অত্তা’’তি এৱং উপ্পজ্জমানা যা পুব্বভাগৱুট্ঠানগামিনী ৱিপস্সনা, সা ৱিমুত্তিযা পদট্ঠানং. এৱং ৱিমুত্তো উদতাৰি ওঘং, অতিণ্ণপুব্বং অপুনব্ভৱাযাতি এৱং দসহি সংযোজনেহি সব্বাকুসলেহি চ সব্বথা ৱিমুত্তো অৰহা অৰিযমগ্গাধিগমনতো পুব্বে সুপিনন্তেপি অতিণ্ণপুব্বং কামোঘো ভৱোঘো দিট্ঠোঘো অৱিজ্জোঘোতি ইমং চতুব্বিধং ওঘং, সংসাৰমহোঘমেৱ ৱা অপুনব্ভৱায অনুপাদিসেসায নিব্বানায উদতাৰি উত্তিণ্ণো, উত্তৰিত্ৱা পাৰে ঠিতোতি অত্থো.
পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযলকুণ্ডকভদ্দিযসুত্তৱণ্ণনা
৬২. দুতিযে সেখং মঞ্ঞমানোতি ‘‘সেখো অয’’ন্তি মঞ্ঞমানো. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – সিক্খতীতি সেখো. কিং সিক্খতি? অধিসীলং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞঞ্চ. অথ ৱা সিক্খনং সিক্খা, সা এতস্স সীলন্তি সেখো. সো হি অপৰিযোসিতসিক্খত্তা তদধিমুত্তত্তা চ একন্তেন সিক্খনসীলো, ন পৰিনিট্ঠিতসিক্খো অসেখো ৱিয তত্থ পটিপ্পস্সদ্ধুস্সুক্কো, নাপি ৱিস্সট্ঠসিক্খো পচুৰজনো ৱিয তত্থ অনধিমুত্তো. অথ ৱা অৰিযায জাতিযা তীসু সিক্খাসু জাতো, তত্থ ৱা ভৱোতি সেখো. ভিয্যোসোমত্তাযাতি পমাণতো উত্তৰি, পমাণং অতিক্কমিত্ৱা অধিকতৰন্তি অত্থো. আযস্মা হি লকুণ্ডকভদ্দিযো পঠমসুত্তে ৱুত্তেন ৱিধিনা পঠমোৱাদেন যথানিসিন্নোৱ আসৱক্খযপ্পত্তো. ধম্মসেনাপতি পন তস্স তং অৰহত্তপ্পত্তিং অনাৱজ্জনেন অজানিত্ৱা ‘‘সেখোযেৱা’’তি মঞ্ঞমানো অপ্পং যাচিতো বহুং দদমানো উড়াৰপুৰিসো ৱিয ভিয্যো ভিয্যো অনেকপৰিযাযেন আসৱক্খযায ধম্মং কথেতিযেৱ. আযস্মাপি লকুণ্ডকভদ্দিযো ‘‘কতকিচ্চো দানাহং, কিং ইমিনা ওৱাদেনা’’তি অচিন্তেত্ৱা সদ্ধম্মগাৰৱেন পুব্বে ৱিয সক্কচ্চং সুণাতিযেৱ. তং দিস্ৱা ভগৱা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোযেৱ বুদ্ধানুভাৱেন যথা ধম্মসেনাপতি তস্স কিলেসক্খযং জানাতি, তথা কত্ৱা ইমং উদানং উদানেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘তেন খো পন সমযেনা’’তিআদি. তত্থ যং ৱত্তব্বং, তং অনন্তৰসুত্তে ৱুত্তমেৱ.
গাথাযং পন অচ্ছেচ্ছি ৱট্টন্তি অনৱসেসতো কিলেসৱট্টং সমুচ্ছিন্দি, ছিন্নে চ কিলেসৱট্টে কম্মৱট্টম্পি ছিন্নমেৱ. ব্যগা নিৰাসন্তি আসা ৱুচ্চতি তণ্হা, নত্থি এত্থ আসাতি নিৰাসং, নিব্বানং. তং নিৰাসং ৱিসেসেন অগা অধিগতোতি ব্যগা, অগ্গমগ্গস্স অধিগতত্তা পুন অধিগমকাৰণেন ৱিনা অধিগতোতি অত্থো. যস্মা তণ্হা দুক্খসমুদযভূতা, তায পহীনায অপ্পহীনো নাম কিলেসো নত্থি, তস্মাস্স তণ্হাপহানং সৱিসেসং কত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘ৱিসুক্খা সৰিতা ন সন্দতী’’তি আহ. তস্সত্থো – চতুত্থসূৰিযপাতুভাৱেন ৱিয মহানদিযো চতুত্থমগ্গঞাণুপ্পাদেন অনৱসেসতো ৱিসুক্খা ৱিসোসিতা তণ্হাসৰিতা নদী ন সন্দতি, ইতো পট্ঠায ন পৱত্ততি. তণ্হা হি ‘‘সৰিতা’’তি ৱুচ্চতি. যথাহ – ‘‘সৰিতানি সিনেহিতানি চ, সোমনস্সানি ভৱন্তি জন্তুনো’’তি (ধ. প. ৩৪১), ‘‘সৰিতা ৱিসত্তিকা’’তি (ধ. স. ১০৬৫; মহানি. ৩) চ. ছিন্নং ৱট্টং ন ৱত্ততীতি এৱং কিলেসৱট্টসমুচ্ছেদেন ছিন্নং ৱট্টং অনুপ্পাদধম্মতং অৱিপাকধম্মতঞ্চ আপাদনেন উপচ্ছিন্নং কম্মৱট্টং ন ৱত্ততি ন পৱত্ততি. এসেৱন্তো দুক্খস্সাতি যদেতং সব্বসো কিলেসৱট্টাভাৱতো কম্মৱট্টস্স অপ্পৱত্তনং, সো আযতিং ৱিপাকৱট্টস্স একংসেনেৱ অনুপ্পাদো এৱ সকলস্সাপি সংসাৰদুক্খস্স অন্তো পৰিচ্ছেদো পৰিৱটুমভাৱোতি.
দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পঠমসত্তসুত্তৱণ্ণনা
৬৩. ততিযে কামেসূতি ৱত্থুকামেসু. অতিৱেলন্তি ৱেলং অতিক্কমিত্ৱা. সত্তাতি অযোনিসোমনসিকাৰবহুলতায ৱিজ্জমানম্পি আদীনৱং অনোলোকেত্ৱা অস্সাদমেৱ সৰিত্ৱা সজ্জনৱসেন সত্তা, আসত্তা লগ্গাতি অত্থো. ৰত্তাতি ৱত্থং ৱিয ৰঙ্গজাতেন চিত্তস্স ৱিপৰিণামকৰণেন ছন্দৰাগেন ৰত্তা সাৰত্তা. গিদ্ধাতি অভিকঙ্খনসভাৱেন অভিজ্ঝনেন গিদ্ধা গেধং আপন্না. গধিতাতি ৰাগমুচ্ছিতা ৱিয দুম্মোচনীযভাৱেন তত্থ পটিবদ্ধা. মুচ্ছিতাতি কিলেসৱসেন ৱিসঞ্ঞীভূতা ৱিয অনঞ্ঞকিচ্চা মুচ্ছং মোহং আপন্না. অজ্ঝোপন্নাতি অনঞ্ঞসাধাৰণে ৱিয কত্ৱা গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা ঠিতা. সম্মত্তকজাতাতি কামেসু পাতব্যতং আপজ্জন্তা অপ্পসুখৱেদনায সম্মত্তকা সুট্ঠু মত্তকা জাতা. ‘‘সম্মোদকজাতা’’তিপি পাঠো, জাতসম্মোদনা উপ্পন্নপহংসাতি অত্থো. সব্বেহিপি পদেহি তেসং তণ্হাধিপন্নতংযেৱ ৱদতি. এত্থ চ পঠমং ‘‘কামেসূ’’তি ৱত্ৱা পুনপি ‘‘কামেসূ’’তি ৱচনং তেসং সত্তানং তদধিমুত্তিদীপনত্থং. তেন সব্বিৰিযাপথেসু কামগুণসমঙ্গিনো হুত্ৱা তদা ৱিহৰিংসূতি দস্সেতি.
তস্মিঞ্হি সমযে ঠপেত্ৱা অৰিযসাৱকে সব্বে সাৱত্থিৱাসিনো উস্সৱং ঘোসেত্ৱা যথাৱিভৱং আপানভূমিং সজ্জেত্ৱা ভুঞ্জন্তা পিৱন্তা আৱি চেৱ ৰহো চ কামে পৰিভুঞ্জন্তা ইন্দ্ৰিযানি পৰিচাৰেন্তা কামেসু পাতব্যতং আপজ্জিংসু. ভিক্খূ সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰন্তা তত্থ তত্থ গেহে আৰামুয্যানাদীসু চ মনুস্সে উস্সৱং ঘোসেত্ৱা কামনিন্নে তথা পটিপজ্জন্তে দিস্ৱা ‘‘ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সণ্হসুখুমং ধম্মং লভিস্সামা’’তি ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ…পে… কামেসু ৱিহৰন্তী’’তি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং তেসং মনুস্সানং আপানভূমিৰমণীযেসু মহাপৰিড়াহেসু অনেকানত্থানুবন্ধেসু ঘোৰাসয্হকটুকফলেসু কামেসু অনাদীনৱদস্সিতং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা কামানঞ্চেৱ কিলেসানঞ্চ আদীনৱৱিভাৱনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ কামেসু সত্তাতি ৱত্থুকামেসু কিলেসকামেন ৰত্তা মত্তা সত্তা ৱিসত্তা লগ্গা লগ্গিতা সংযুত্তা. কামসঙ্গসত্তাতি তাযেৱ কামসত্তিযা ৱত্থুকামেসু ৰাগসঙ্গেন চেৱ দিট্ঠিমানদোসঅৱিজ্জাসঙ্গেহি চ সত্তা আসত্তা. সংযোজনে ৱজ্জমপস্সমানাতি কম্মৱট্টং ৱিপাকৱট্টেন, ভৱাদিকে ৱা ভৱন্তৰাদীহি, সত্তে ৱা দুক্খেহি সংযোজনতো বন্ধনতো সংযোজননামকে কামৰাগাদিকিলেসজাতে সংযোজনীযেসু ধম্মেসু অস্সাদানুপস্সিতায ৱট্টদুক্খমূলভাৱাদিকং ৱজ্জং দোসং আদীনৱং অপস্সন্তা. ন হি জাতু সংযোজনসঙ্গসত্তা, ওঘং তৰেয্যুং ৱিপুলং মহন্তন্তি এৱং আদীনৱদস্সনাভাৱেন সংযোজনসভাৱেসু সঙ্গেসু, সংযোজনসঙ্খাতেহি ৱা সঙ্গেহি তেসং ৱিসযেসু তেভূমকধম্মেসু সত্তা ৱিপুলৱিসযতায অনাদিকালতায চ ৱিপুলং ৱিত্থিণ্ণং মহন্তঞ্চ কামাদিওঘং, সংসাৰোঘমেৱ ৱা ন কদাচি তৰেয্যুং, একংসেনেৱ তস্স ওঘস্স পাৰং ন গচ্ছেয্যুন্তি অত্থো.
ততিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. দুতিযসত্তসুত্তৱণ্ণনা
৬৪. চতুত্থে অন্ধীকতাতি কামা নাম অনন্ধম্পি অন্ধং কৰোন্তি.
যথাহ –
‘‘লুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, লুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি;
অন্ধতমং তদা হোতি, যং লোভো সহতে নৰ’’ন্তি. (ইতিৱু. ৮৮; মহানি. ৫; চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২৮) –
তস্মা কামেন অনন্ধাপি অন্ধা কতাতি অন্ধীকতা. সেসং অনন্তৰসুত্তে ৱুত্তনযমেৱ. তত্থ হি মনুস্সানং পৱত্তি ভিক্খূহি দিস্ৱা ভগৱতো আৰোচিতা, ইধ ভগৱতা সামংযেৱ দিট্ঠাতি অযমেৱ ৱিসেসো. সত্থা সাৱত্থিতো নিক্খমিত্ৱা জেতৱনং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে অচিৰৱতিযং নদিযং মচ্ছবন্ধেহি ওড্ডিতং কুমিনং পৱিসিত্ৱা নিক্খন্তুং অসক্কোন্তে বহূ মচ্ছে পস্সি, ততো অপৰভাগে একং খীৰপকং ৱচ্ছং গোৰৱং কত্ৱা অনুবন্ধিত্ৱা থঞ্ঞপিপাসায গীৱং পসাৰেত্ৱা মাতু অন্তৰসত্থিযং মুখং উপনেন্তং পস্সি. অথ ভগৱা ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো পচ্ছিমং ৱত্থুদ্ৱযং পুৰিমস্স উপমানভাৱেন গহেত্ৱা ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ কামন্ধাতি ৱত্থুকামেসু কিলেসকামেন অন্ধা ৱিচক্খুকা কতা. জালসঞ্ছন্নাতি সকত্তভাৱপৰত্তভাৱেসু অজ্ঝত্তিকবাহিৰাযতনেসু, তন্নিস্সিতেসু চ ধম্মেসু অতীতাদিৱসেন অনেকভেদভিন্নেসু হেট্ঠুপৰিযৱসেন অপৰাপৰং উপ্পত্তিযা অন্তোগধানং অনত্থাৱহতো চ জালভূতায তণ্হায সুখুমচ্ছিদ্দেন জালেন পৰিৱুতো ৱিয উদকৰহদো সঞ্ছন্না পলিগুণ্ঠিতা অজ্ঝোত্থটা. তণ্হাছদনছাদিতাতি তণ্হাসঙ্খাতেন ছদনেন সেৱালপণকেন ৱিয উদকং ছাদিতা, পটিচ্ছন্না পিহিতাতি অত্থো. পদদ্ৱযেনাপি কামচ্ছন্দনীৱৰণনিৱাৰিতকুসলচিত্তাচাৰতং দস্সেতি.
পমত্তবন্ধুনা বদ্ধাতি কিলেসমাৰেন দেৱপুত্তমাৰেন চ বদ্ধা. যদগ্গেন হি কিলেসমাৰেন বদ্ধা, তদগ্গেন দেৱপুত্তমাৰেনপি বদ্ধা নাম হোন্তি. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘অন্তলিক্খচৰো পাসো, য্ৱাযং চৰতি মানসো;
তেন তং বাধযিস্সামি, ন মে সমণ মোক্খসী’’তি. (সং. নি. ১.১৫১; মহাৱ. ৩৩);
নমুচি কণ্হো পমত্তবন্ধূতি তীণি মাৰস্স নামানি. দেৱপুত্তমাৰোপি হি কিলেসমাৰো ৱিয অনত্থেন পমত্তে সত্তে বন্ধতীতি পমত্তবন্ধু. ‘‘পমত্তা বন্ধনে বদ্ধা’’তিপি পঠন্তি. তত্থ বন্ধনেতি কামগুণবন্ধনেতি অত্থো. বদ্ধাতি নিযমিতা. যথা কিং? মচ্ছাৱ কুমিনামুখে যথা নাম মচ্ছবন্ধকেন ওড্ডিতস্স কুমিনস্স মুখে পৱিট্ঠা মচ্ছা তেন বদ্ধা হুত্ৱা মৰণমন্ৱেন্তি পাপুণন্তি, এৱমেৱ মাৰেন ওড্ডিতেন কামগুণবন্ধনেন বদ্ধা ইমে সত্তা জৰামৰণমন্ৱেন্তি. ৱচ্ছো খীৰপকোৱ মাতৰং যথা খীৰপাযী তৰুণৱচ্ছো অত্তনো মাতৰং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি, ন অঞ্ঞং এৱং মাৰবন্ধনবদ্ধা সত্তা সংসাৰে পৰিব্ভমন্তা মৰণমেৱ অন্ৱেন্তি অনুগচ্ছন্তি, ন অজৰং অমৰণং নিব্বানন্তি অধিপ্পাযো.
চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. অপৰলকুণ্ডকভদ্দিযসুত্তৱণ্ণনা
৬৫. পঞ্চমে সম্বহুলানং ভিক্খূনং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতোতি আযস্মা লকুণ্ডকভদ্দিযো একদিৱসং সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং গামন্তৰেন পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো পত্তং ৱোদকং কত্ৱা থৱিকায পক্খিপিত্ৱা অংসে লগ্গেত্ৱা চীৱৰং সঙ্ঘৰিত্ৱা তম্পি ৱামংসে ঠপেত্ৱা পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন আলোকিতেন ৱিলোকিতেন সমিঞ্জিতেন পসাৰিতেন ওক্খিত্তচক্খু ইৰিযাপথসম্পন্নো অত্তনো সতিপঞ্ঞাৱেপুল্লং পকাসেন্তো ৱিয সতিসম্পজঞ্ঞং সূপট্ঠিতং কত্ৱা সমাহিতেন চিত্তেন পদে পদং নিক্খিপন্তো গচ্ছতি, গচ্ছন্তো চ ভিক্খূনং পচ্ছতো পচ্ছতো গচ্ছতি তেহি ভিক্খূহি অসংমিস্সো. কস্মা? অসংসট্ঠৱিহাৰিতায. অপিচ তস্সাযস্মতো ৰূপং পৰিভূতং পৰিভৱট্ঠানীযং পুথুজ্জনা ওহীড়েন্তি. থেৰো তং জানিত্ৱা পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গচ্ছতি ‘‘মা ইমে মং নিস্সায অপুঞ্ঞং পসৱিংসূ’’তি. এৱং তে ভিক্খূ চ থেৰো চ সাৱত্থিং পত্ৱা ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা লকুণ্ডকভদ্দিযো’’তিআদি.
তত্থ দুব্বণ্ণন্তি ৱিৰূপং. তেনস্স ৱণ্ণসম্পত্তিযা সণ্ঠানসম্পত্তিযা চ অভাৱং দস্সেতি. দুদ্দসিকন্তি অপাসাদিকদস্সনং. তেনস্স অনুব্যঞ্জনসম্পত্তিযা আকাৰসম্পত্তিযা চ অভাৱং দস্সেতি. ওকোটিমকন্তি ৰস্সং. ইমিনা আৰোহসম্পত্তিযা অভাৱং দস্সেতি. যেভুয্যেন ভিক্খূনং পৰিভূতৰূপন্তি পুথুজ্জনভিক্খূহি ওহীড়িতৰূপং. পুথুজ্জনা একচ্চে ছব্বগ্গিযাদযো তস্সাযস্মতো গুণং অজানন্তা হত্থকণ্ণচূড়িকাদীসু গণ্হন্তা পৰামসন্তা কীড়ন্তা পৰিভৱন্তি, ন অৰিযা, কল্যাণপুথুজ্জনা ৱা.
ভিক্খূ আমন্তেসীতি কস্মা আমন্তেসি? থেৰস্স গুণং পকাসেতুং. এৱং কিৰ ভগৱতো অহোসি ‘‘ইমে ভিক্খূ মম পুত্তস্স মহানুভাৱতং ন জানন্তি, তেন তং পৰিভৱন্তি, তং নেসং দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায ভৱিস্সতি, হন্দাহং ইমস্স গুণে ভিক্খূনং পকাসেত্ৱা পৰিভৱতো নং মোচেস্সামী’’তি.
পস্সথ নোতি পস্সথ নু. ন চ সা সমাপত্তি সুলভৰূপা, যা তেন ভিক্খুনা অসমাপন্নপুব্বাতি ৰূপসমাপত্তি অৰূপসমাপত্তি ব্ৰহ্মৱিহাৰসমাপত্তি নিৰোধসমাপত্তি ফলসমাপত্তীতি এৱং পভেদা সাৱকসাধাৰণা যা কাচি সমাপত্তিযো নাম, তাসু একাপি সমাপত্তি ন সুলভৰূপা, দুল্লভা, নত্থিযেৱ সা তেন লকুণ্ডকভদ্দিযেন ভিক্খুনা অসমাপন্নপুব্বা. এতেনস্স যং ৱুত্তং. ‘‘মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো’’তি, তত্থ মহিদ্ধিকতং পকাসেত্ৱা ইদানি মহানুভাৱতং দস্সেতুং ‘‘যস্স চত্থাযা’’তিআদিমাহ. তং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. এত্থ চ ভগৱা ‘‘এসো, ভিক্খৱে, ভিক্খূ’’তিআদিনা, ‘‘ভিক্খৱে, অযং ভিক্খু ন যো ৱা সো ৱা দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকোতি ভিক্খূনং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো আগচ্ছতীতি চ এত্তকেন ন ওঞ্ঞাতব্বো, অথ খো মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো, যংকিঞ্চি সাৱকেন পত্তব্বং, সব্বং তং তেন অনুপ্পত্তং, তস্মা তং পাসাণচ্ছত্তং ৱিয গৰুং কত্ৱা ওলোকেথ, তং ৱো দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি দস্সেতি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো লকুণ্ডকভদ্দিযস্স মহিদ্ধিকতামহানুভাৱতাদিভেদং গুণৰাসিং সব্বাকাৰতো জানিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ নেলঙ্গোতি এলং ৱুচ্চতি দোসো, নাস্স এলন্তি নেলং. কিং পন তং? সুপৰিসুদ্ধসীলং. তঞ্হি নিদ্দোসট্ঠেন ইধ ‘‘নেল’’ন্তি অধিপ্পেতং. তং নেলং পধানভূতং অঙ্গং এতস্সাতি নেলঙ্গো. সো যং ‘‘ৰথো’’তি ৱক্খতি, তেন সম্বন্ধো, তস্মা সুপৰিসুদ্ধসীলঙ্গোতি অত্থো. অৰহত্তফলসীলঞ্হি ইধাধিপ্পেতং. সেতো পচ্ছাদো এতস্সাতি সেতপচ্ছাদো. পচ্ছাদোতি ৰথস্স উপৰি অত্থৰিতব্বকম্বলাদি. সো পন সুপৰিসুদ্ধধৱলভাৱেন সেতো ৱা হোতি ৰত্তনীলাদীসু ৱা অঞ্ঞতৰো. ইধ পন অৰহত্তফলৱিমুত্তিযা অধিপ্পেতত্তা সুপৰিসুদ্ধভাৱং উপাদায ‘‘সেতপচ্ছাদো’’তি ৱুত্তং যথা অঞ্ঞত্ৰাপি ‘‘ৰথো সীলপৰিক্খাৰো’’তি. একো সতিসঙ্খাতো অৰো এতস্সাতি একাৰো. ৱত্ততীতি পৱত্ততি. ৰথোতি থেৰস্স অত্তভাৱং সন্ধায ৱদতি.
অনীঘন্তি নিদ্দুক্খং, খোভৱিৰহিতং যানং ৱিয কিলেসপৰিখোভৱিৰহিতন্তি অত্থো. আযন্তন্তি সম্বহুলানং ভিক্খূনং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো আগচ্ছন্তং. ছিন্নসোতন্তি পচ্ছিন্নসোতং. পকতিৰথস্স হি সুখপৱত্তনত্থং অক্খসীসেসু নাভিযঞ্চ উপলিত্তানং সপ্পিতেলাদীনং সোতো সৱনং সন্দনং হোতি, তেন সো অচ্ছিন্নসোতো নাম হোতি. অযং পন ছত্তিংসতিযা সোতানং অনৱসেসতো পহীনত্তা ছিন্নসোতো নাম হোতি, তং ছিন্নসোতং. নত্থি এতস্স বন্ধনন্তি অবন্ধনো. ৰথূপত্থৰস্স হি অক্খেন সদ্ধিং নিচ্চলভাৱকৰণত্থং বহূনি বন্ধনানি হোন্তি, তেন সো সবন্ধনো. অযং পন সব্বসংযোজনবন্ধনানং অনৱসেসতো পৰিক্খীণত্তা অবন্ধনো, তং অবন্ধনং. পস্সাতি ভগৱা থেৰস্স গুণেহি সোমনস্সপ্পত্তো হুত্ৱা অত্তানং ৱদতি.
ইতি সত্থা আযস্মন্তং লকুণ্ডকভদ্দিযং অৰহত্তফলসীসেন সুচক্কং, অৰহত্তফলৱিমুত্তিযা সুউত্তৰচ্ছদং, সূপট্ঠিতায সতিযা স্ৱাৰং, কিলেসপৰিখোভাভাৱেন অপৰিখোভং, তণ্হূপলেপাভাৱেন অনুপলেপং, সংযোজনাদীনং অভাৱেন অবন্ধনং সুপৰিক্খিত্তং সুযুত্তং আজঞ্ঞৰথং কত্ৱা দস্সেতি.
পঞ্চমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. তণ্হাসঙ্খযসুত্তৱণ্ণনা
৬৬. ছট্ঠে অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞোতি এত্থ কোণ্ডঞ্ঞোতি তস্সাযস্মতো গোত্ততো আগতনামং. সাৱকেসু পন সব্বপঠমং অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝীতি ভগৱতা ‘‘অঞ্ঞাসি ৱত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো’’তি (মহাৱ. ১৭; সং. নি. ৫.১০৮১) ৱুত্তউদানৱসেন থেৰো সাসনে ‘‘অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো’’ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিত্থ. তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিন্তি তণ্হা সঙ্খীযতি পহীযতি এত্থাতি তণ্হাসঙ্খযো, নিব্বানং. তস্মিং তণ্হাসঙ্খযে ৱিমুত্তি. তণ্হা ৱা সঙ্খীযতি পহীযতি এতেনাতি তণ্হাসঙ্খযো, অৰিযমগ্গো. তস্স ফলভূতা, পৰিযোসানভূতা ৱা ৱিমুত্তীতি তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তি, নিপ্পৰিযাযেন অৰহত্তফলসমাপত্তি. তং পচ্চৱেক্খমানো নিসিন্নো হোতি. অযঞ্হি আযস্মা বহুলং ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, তস্মা ইধাপি এৱমকাসি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰস্স অগ্গফলপচ্চৱেক্খণং ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ যস্স মূলং ছমা নত্থীতি যস্স অৰিযপুগ্গলস্স অত্তভাৱৰুক্খমূলভূতা অৱিজ্জা, তস্সাৱ পতিট্ঠা হেতুভূতা আসৱনীৱৰণঅযোনিসোমনসিকাৰসঙ্খাতা ছমা পথৱী চ নত্থি অগ্গমগ্গেন সমুগ্ঘাতিতত্তা. পণ্ণা নত্থি কুতো লতাতি নত্থি লতা কুতো পণ্ণাতি পদসম্বন্ধো. মানাতিমানাদিপভেদা সাখাপসাখাদিসঙ্খাতা লতাপি নত্থি, কুতো এৱ মদপ্পমাদমাযাসাঠেয্যাদিপণ্ণানীতি অত্থো. অথ ৱা পণ্ণা নত্থি কুতো লতাতি ৰুক্খঙ্কুৰস্স ৱড্ঢমানস্স পঠমং পণ্ণানি নিব্বত্তন্তি. পচ্ছা সাখাপসাখাসঙ্খাতা লতাতি কত্ৱা ৱুত্তং. তত্থ যস্স অৰিযমগ্গভাৱনায অসতি উপ্পজ্জনাৰহস্স অত্তভাৱৰুক্খস্স অৰিযমগ্গস্স ভাৱিতত্তা যং অৱিজ্জাসঙ্খাতং মূলং, তস্স পতিট্ঠানভূতং আসৱাদি চ নত্থি. মূলগ্গহণেনেৱ চেত্থ মূলকাৰণত্তা বীজট্ঠানিযং কম্মং তদভাৱোপি গহিতোযেৱাতি ৱেদিতব্বো. অসতি চ কম্মবীজে তংনিমিত্তো ৱিঞ্ঞাণঙ্কুৰো, ৱিঞ্ঞাণঙ্কুৰনিমিত্তা চ নামৰূপসড়াযতনপত্তসাখাদযো ন নিব্বত্তিস্সন্তিযেৱ. তেন ৱুত্তং – ‘‘যস্স মূলং ছমা নত্থি, পণ্ণা নত্থি কুতো লতা’’তি.
তং ধীৰং বন্ধনা মুত্তন্তি তং চতুব্বিধসম্মপ্পধানৱীৰিযযোগেন ৱিজিতমাৰত্তা ধীৰং, ততো এৱ সব্বকিলেসাভিসঙ্খাৰবন্ধনতো মুত্তং. কো তং নিন্দিতুমৰহতীতি এত্থ ন্তি নিপাতমত্তং. এৱং সব্বকিলেসৱিপ্পমুত্তং সীলাদিঅনুত্তৰগুণসমন্নাগতং কো নাম ৱিঞ্ঞুজাতিকো নিন্দিতুং গৰহিতুং অৰহতি নিন্দানিমিত্তস্সেৱ অভাৱতো. দেৱাপি নং পসংসন্তীতি অঞ্ঞদত্থু দেৱা সক্কাদযো গুণৱিসেসৱিদূ, অপিসদ্দেন মনুস্সাপি খত্তিযপণ্ডিতাদযো পসংসন্তি. কিঞ্চ ভিয্যো ব্ৰহ্মুনাপি পসংসিতো মহাব্ৰহ্মুনাপি অঞ্ঞেহিপি ব্ৰহ্মনাগযক্খগন্ধব্বাদীহিপি পসংসিতো থোমিতোযেৱাতি.
ছট্ঠসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. পপঞ্চখযসুত্তৱণ্ণনা
৬৭. সত্তমে পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খাপহানন্তি পপঞ্চেন্তি যত্থ সযং উপ্পন্না, তং সন্তানং ৱিত্থাৰেন্তি চিৰং ঠপেন্তীতি পপঞ্চা, কিলেসা. ৱিসেসতো ৰাগদোসমোহতণ্হাদিট্ঠিমানা. তথা হি ৱুত্তং –
‘‘ৰাগো পপঞ্চো, দোসো পপঞ্চো, মোহো পপঞ্চো, তণ্হা পপঞ্চো, দিট্ঠি পপঞ্চো, মানো পপঞ্চো’’তি. –
অপিচ সংকিলেসট্ঠো পপঞ্চট্ঠো, কচৱৰট্ঠো পপঞ্চট্ঠো. তত্থ ৰাগপপঞ্চস্স সুভসঞ্ঞা নিমিত্তং, দোসপপঞ্চস্স আঘাতৱত্থু, মোহপপঞ্চস্স আসৱা, তণ্হাপপঞ্চস্স ৱেদনা, দিট্ঠিপপঞ্চস্স সঞ্ঞা, মানপপঞ্চস্স ৱিতক্কো নিমিত্তং. তেহি পপঞ্চেহি সহগতা সঞ্ঞা পপঞ্চসঞ্ঞা. পপঞ্চসঞ্ঞানং সঙ্খা ভাগা কোট্ঠাসা পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা. অত্থতো সদ্ধিং নিমিত্তেহি তংতংপপঞ্চস্স পক্খিযো কিলেসগণো. সঞ্ঞাগহণঞ্চেত্থ তস্স নেসং সাধাৰণহেতুভাৱেন. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘সঞ্ঞানিদানা হি পপঞ্চসঙ্খা’’তি (সু. নি. ৮৮০). তেসং পহানং, তেন তেন মগ্গেন ৰাগাদিকিলেসানং সমুচ্ছেদনন্তি অত্থো.
তদা হি ভগৱা অতীতাসু অনেককোটিসতসহস্সসঙ্খাসু অত্তনো জাতীসু অনত্থস্স নিমিত্তভূতে কিলেসে ইমস্মিং চৰিমভৱে অৰিযমগ্গেন বোধিমণ্ডে সৱাসনে পহীনে পচ্চৱেক্খিত্ৱা সত্তসন্তানঞ্চ কিলেসচৰিতং ৰাগাদিকিলেসসংকিলিট্ঠং কঞ্জিযপুণ্ণলাবুং ৱিয তক্কভৰিতচাটিং ৱিয ৱসাপীতপিলোতিকং ৱিয চ দুব্বিনিমোচিযং দিস্ৱা ‘‘এৱং গহনং নামিদং কিলেসৱট্টং অনাদিকালভাৱিতং ময্হং অনৱসেসং পহীনং, অহো সুপ্পহীন’’ন্তি উপ্পন্নপীতিপামোজ্জো উদানং উদানেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা অত্তনো পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খাপহানং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসী’’তি.
তত্থ যস্স পপঞ্চা ঠিতি চ নত্থীতি যস্মা ভগৱা অত্তানমেৱ পৰং ৱিয কত্ৱা নিদ্দিসতি তস্মা যস্স অগ্গপুগ্গলস্স ৱুত্তলক্খণা পপঞ্চা, তেহি কতা সংসাৰে ঠিতি চ নত্থি. নেত্তিযং পন ‘‘ঠিতি নাম অনুসযো’’তি (নেত্তি. ২৭) ৱুত্তং. অনুসযো হি ভৱপৱত্তিযা মূলন্তি. সত্তে সংসাৰে পপঞ্চেন্তীতি পপঞ্চা. ‘‘পপঞ্চট্ঠিতী’’তি চ পাঠো. তস্সত্থো – পপঞ্চানং ঠিতি ৱিজ্জমানতা মগ্গেন অসমুচ্ছেদো পপঞ্চট্ঠিতি, পপঞ্চা এৱ ৱা অৱসিট্ঠকুসলাকুসলৱিপাকানং পৱত্তিযা হেতুভাৱতো ৱট্টস্স ঠিতি পপঞ্চট্ঠিতি, সা যস্স অগ্গপুগ্গলস্স নত্থি. সন্দানং পলিঘঞ্চ ৱীতিৱত্তোতি যো বন্ধনট্ঠেন সন্তানসদিসত্তা ‘‘সন্দান’’ন্তি লদ্ধনামা তণ্হাদিট্ঠিযো, নিব্বাননগৰপৱেসনিসেধনতো পলিঘসদিসত্তা পলিঘসঙ্খাতং অৱিজ্জঞ্চ ৱীতিৱত্তো সৱাসনপহানেন ৱিসেসতো অতিক্কন্তো. অপৰে পন কোধং ‘‘সন্দান’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. সো হি ‘‘পৰাভিসজ্জনী’’তি ৱুত্তোতি.
তং নিত্তণ্হং মুনিং চৰন্তন্তি তং সব্বথাপি তণ্হাভাৱেন নিত্তণ্হং, উভযলোকমুননতো অত্তহিতপৰহিতমুননতো চ মুনিং, একন্তেনেৱ সব্বসত্তহিতত্থং চতূহি ইৰিযাপথেহি নানাসমাপত্তিচাৰেহি অনঞ্ঞসাধাৰণেন ঞাণচাৰেন চ চৰন্তং. নাৱজানাতি সদেৱকোপি লোকোতি সব্বো সপঞ্ঞজাতিকো সত্তলোকো সদেৱকোপি সব্ৰহ্মকোপি ন কদাচিপি অৱজানাতি ন পৰিভোতি, অথ খো অযমেৱ লোকে অগ্গো সেট্ঠো উত্তমো পৱৰোতি গৰুং কৰোন্তো সক্কচ্চং পূজাসক্কাৰনিৰতো হোতীতি.
সত্তমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. কচ্চানসুত্তৱণ্ণনা
৬৮. অট্ঠমে অজ্ঝত্তন্তি এত্থ অযং অজ্ঝত্তসদ্দো ‘‘ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানী’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.৩০৪) অজ্ঝত্তজ্ঝত্তে আগতো. ‘‘অজ্ঝত্তা ধম্মা (ধ. স. তিকমাতিকা ২০), অজ্ঝত্তং ৱা কাযে কাযানুপস্সী’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩৭৩-৩৭৪) নিযকজ্ঝত্তে. ‘‘সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা অজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.১৮৭) ৱিসযজ্ঝত্তে, ইস্সৰিযট্ঠানেতি অত্থো. ফলসমাপত্তি হি বুদ্ধানং ইস্সৰিযট্ঠানং নাম. ‘‘তেনানন্দ, ভিক্খুনা তস্মিংযেৱ পুৰিমস্মিং সমাধিনিমিত্তে অজ্ঝত্তমেৱ চিত্তং সণ্ঠপেতব্ব’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ৩.১৮৮) গোচৰজ্ঝত্তে. ইধাপি গোচৰজ্ঝত্তেযেৱ দট্ঠব্বো. তস্মা অজ্ঝত্তন্তি গোচৰজ্ঝত্তভূতে কম্মট্ঠানাৰম্মণেতি ৱুত্তং হোতি. পৰিমুখন্তি অভিমুখং. সূপট্ঠিতাযাতি সুট্ঠু উপট্ঠিতায কাযগতায সতিযা. সতিসীসেন চেত্থ ঝানং ৱুত্তং. ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘অজ্ঝত্তং কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানৱসেন পটিলদ্ধং উড়াৰং ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা’’তি.
অযঞ্হি থেৰো ভগৱতি সাৱত্থিযং ৱিহৰন্তে একদিৱসং সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ভগৱতো ৱত্তং দস্সেত্ৱা দিৱাট্ঠানে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো নানাসমাপত্তীহি দিৱসভাগং ৱীতিনামেত্ৱা সাযন্হসমযং ৱিহাৰমজ্ঝং ওতৰিত্ৱা ভগৱতি গন্ধকুটিযং নিসিন্নে ‘‘অকালো তাৱ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিতু’’ন্তি গন্ধকুটিযা অৱিদূৰে, অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা যথাৱুত্তং সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা নিসীদি. সত্থা তং তথানিসিন্নং গন্ধকুটিযং নিসিন্নোযেৱ পস্সি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহাকচ্চানো…পে… সূপট্ঠিতাযা’’তি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো মহাকচ্চানত্থেৰস্স সতিপট্ঠানভাৱনাৱসেন অধিগতং ঝানং পাদকং কত্ৱা সমাপজ্জনং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ যস্স সিযা সব্বদা সতি, সততং কাযগতা উপট্ঠিতাতি যস্স আৰদ্ধৱিপস্সকস্স একদিৱসং ছ কোট্ঠাসে কত্ৱা সব্বস্মিম্পি কালে নামৰূপভেদেন দুৱিধেপি কাযে গতা কাযাৰম্মণা পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং অনিচ্চাদিসম্মসনৱসেন সততং নিৰন্তৰং সাতচ্চাভিযোগৱসেন সতি উপট্ঠিতা সিযা.
অযং কিৰাযস্মা পঠমং কাযগতাসতিকম্মট্ঠানৱসেন ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা তং পাদকং কত্ৱা কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানমুখেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পত্তো. সো অপৰভাগেপি যেভুয্যেন তমেৱ ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায তথেৱ চ ৱিপস্সিত্ৱা ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি. স্ৱাযং যেন ৱিধিনা অৰহত্তং পত্তো, তং ৱিধিং দস্সেন্তো সত্থা ‘‘যস্স সিযা সব্বদা সতি, সততং কাযগতা উপট্ঠিতা’’তি ৱত্ৱা তস্সা উপট্ঠানাকাৰং ৱিভাৱেতুং ‘‘নো চস্স নো চ মে সিযা, ন ভৱিস্সতি ন চ মে ভৱিস্সতী’’তি আহ.
তস্সত্থো দ্ৱিধা ৱেদিতব্বো সম্মসনতো পুব্বভাগৱসেন সম্মসনকালৱসেন চাতি. তেসু পুব্বভাগৱসেন তাৱ নো চস্স নো চ মে সিযাতি অতীতকালে মম কিলেসকম্মং নো চস্স ন ভৱেয্য চে, ইমস্মিং পচ্চুপ্পন্নকালে অযং অত্তভাৱো নো চ মে সিযা ন মে উপ্পজ্জেয্য. যস্মা পন মে অতীতে কম্মকিলেসা অহেসুং, তস্মা তংনিমিত্তো এতৰহি অযং মে অত্তভাৱো পৱত্ততি. ন ভৱিস্সতি ন চ মে ভৱিস্সতীতি ইমস্মিং অত্তভাৱে পটিপক্খাধিগমেন কিলেসকম্মং ন ভৱিস্সতি ন উপ্পজ্জিস্সতি মে, আযতিং ৱিপাকৱট্টং ন চ মে ভৱিস্সতি ন মে পৱত্তিস্সতীতি. এৱং কালত্তযে কম্মকিলেসহেতুকং ইদং ময্হং অত্তভাৱসঙ্খাতং খন্ধপঞ্চকং, ন ইস্সৰাদিহেতুকং, যথা চ ময্হং, এৱং সব্বসত্তানন্তি সপ্পচ্চযনামৰূপদস্সনং পকাসিতং হোতি.
সম্মসনকালৱসেন পন নো চস্স নো চ মে সিযাতি যস্মা ইদং খন্ধপঞ্চকং হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চং, অভিণ্হপটিপীড়নট্ঠেন দুক্খং, অৱসৱত্তনট্ঠেন অনত্তা, এৱং যদি অযং অত্তা নাম নাপি খন্ধপঞ্চকৱিনিমুত্তো কোচি নো চস্স নো চ সিযা ন ভৱেয্য, এৱং, ভন্তে, নো চ মে সিযা মম সন্তকং নাম কিঞ্চি ন ভৱেয্য. ন ভৱিস্সতীতি অত্তনি অত্তনিযে ভৱিতব্বং যথা চিদং নামৰূপং এতৰহি চ অতীতে চ অত্তত্তনিযং সুঞ্ঞং, এৱং ন ভৱিস্সতি ন মে ভৱিস্সতি, অনাগতেপি খন্ধৱিনিমুত্তো অত্তা নাম ন কোচি ন মে ভৱিস্সতি ন পৱত্তিস্সতি, ততো এৱ কিঞ্চি পলিবোধট্ঠানিযং ন মে ভৱিস্সতি আযতিম্পি অত্তনিযং নাম ন মে কিঞ্চি ভৱিস্সতীতি. ইমিনা তীসু কালেসু ‘‘অহ’’ন্তি গহেতব্বস্স অভাৱতো ‘‘মম’’ন্তি গহেতব্বস্স চ অভাৱং দস্সেতি. তেন চতুক্কোটিকা সুঞ্ঞতা পকাসিতা হোতি.
অনুপুব্বৱিহাৰি তত্থ সোতি এৱং তীসুপি কালেসু অত্তত্তনিযং সুঞ্ঞতং তত্থ সঙ্খাৰগতে অনুপস্সন্তো অনুক্কমেন উদযব্বযঞাণাদিৱিপস্সনাঞাণেসু উপ্পজ্জমানেসু অনুপুব্বৱিপস্সনাৱিহাৰৱসেন অনুপুব্বৱিহাৰী সমানো. কালেনেৱ তৰে ৱিসত্তিকন্তি সো এৱং ৱিপস্সনং মত্থকং পাপেত্ৱা ঠিতো যোগাৱচৰো ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকগতকালেন ৱুট্ঠানগামিনিযা ৱিপস্সনায মগ্গেন ঘটিতকালেন অৰিযমগ্গস্স উপ্পত্তিকালেন সকলস্স ভৱত্তযস্স সংতননতো ৱিসত্তিকাসঙ্খাতং তণ্হং তৰেয্য, ৱিতৰিত্ৱা তস্সা পৰতীৰে তিট্ঠেয্যাতি অধিপ্পাযো.
ইতি ভগৱা অঞ্ঞাপদেসেন আযস্মতো মহাকচ্চানস্স অৰহত্তুপ্পত্তিদীপনং উদানং উদানেসি.
অট্ঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. উদপানসুত্তৱণ্ণনা
৬৯. নৱমে মল্লেসূতি মল্লা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হীৱসেন ‘‘মল্লা’’তি ৱুচ্চতি, তেসু মল্লেসু, যং লোকে ‘‘মল্লো’’তি ৱুচ্চতি. কেচি পন ‘‘মালেসূ’’তি পঠন্তি. চাৰিযং চৰমানোতি অতুৰিতচাৰিকাৱসেন মহামণ্ডলজনপদচাৰিকং চৰমানো. মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেনাতি অপৰিচ্ছেদগুণেন মহন্তেন সমণগণেন. তদা হি ভগৱতো মহাভিক্খুপৰিৱাৰো অহোসি. থূণং নাম মল্লানং ব্ৰাহ্মণগামোতি পুৰত্থিমদক্খিণায দিসায মজ্ঝিমদেসস্স অৱধিট্ঠানে মল্লদেসে থূণনামকো ব্ৰাহ্মণবহুলতায ব্ৰাহ্মণগামো. তদৱসৰীতি তং অৱসৰি, থূণগামমগ্গং পাপুণীতি অত্থো. অস্সোসুন্তি সুণিংসু, সোতদ্ৱাৰসম্পত্তৱচননিগ্ঘোসানুসাৰেন জানিংসূতি অত্থো. খোতি পদপূৰণে, অৱধাৰণত্থে ৱা নিপাতো. তত্থ অৱধাৰণত্থেন অস্সোসুংযেৱ, ন তেসং সৱনন্তৰাযো অহোসীতি ৱুত্তং হোতি. পদপূৰণেন পদব্যঞ্জনসিলিট্ঠত্তমত্তমেৱ. থূণেয্যকাতি থূণগামৱাসিনো. ব্ৰাহ্মণগহপতিকাতি এত্থ ব্ৰহ্মং অণন্তীতি ব্ৰাহ্মণা, মন্তে সজ্ঝাযন্তীতি অত্থো. ইদমেৱ হি জাতিব্ৰাহ্মণানং নিব্বচনং, অৰিযা পন বাহিতপাপত্তা ‘‘ব্ৰাহ্মণা’’তি ৱুচ্চন্তি. গহপতিকাতি খত্তিযব্ৰাহ্মণে ৱজ্জেত্ৱা যে কেচি অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তা ৱুচ্চন্তি, ৱিসেসতো ৱেস্সা. ব্ৰাহ্মণা চ গহপতিকা চ ব্ৰাহ্মণগহপতিকা.
ইদানি যমত্থং তে অস্সোসুং, তং দস্সেতুং ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সমিতপাপত্তা ‘‘সমণো’’তি ৱেদিতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘সমিতাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা’’তিআদি (ম. নি. ১.৪৩৪). ভগৱা চ অনুত্তৰেন অৰিযমগ্গেন সব্বসো সমিতপাপো. তেনস্স যথাভুচ্চগুণাধিগতমেতং নামং, যদিদং সমণোতি. খলূতি অনুস্সৱত্থে নিপাতো. ভোতি ব্ৰাহ্মণজাতিকানং জাতিসমুদাগতং আলপনমত্তং. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘ভোৱাদি নাম সো হোতি, সচে হোতি সকিঞ্চনো’’তি (ধ. প. ৩৯৬). গোতমোতি গোত্তৱসেন ভগৱতো পৰিকিত্তনং. তস্মা ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো’’তি সমণো কিৰ, ভো, গোতমগোত্তোতি অযমেত্থ অত্থো. সক্যপুত্তোতি ইদং পন ভগৱতো উচ্চাকুলপৰিদীপনং. সক্যকুলা পব্বজিতোতি সদ্ধাপব্বজিতভাৱপৰিদীপনং. কেনচি পাৰিজুঞ্ঞেন অনভিভূতো অপৰিক্খীণংযেৱ তং কুলং পহায নেক্খম্মাধিগমসদ্ধায পব্বজিতোতি ৱুত্তং হোতি. উদপানং তিণস্স চ ভুসস্স চ যাৱ মুখতো পূৰেসুন্তি পানীযকূপং তিণেন চ ভুসেন চ মুখপ্পমাণেন ৱড্ঢেসুং, তিণাদীনি পক্খিপিত্ৱা কূপং পিদহিংসূতি অত্থো.
তস্স কিৰ গামস্স বহি ভগৱতো আগমনমগ্গে ব্ৰাহ্মণানং পৰিভোগভূতো একো উদপানো অহোসি. তং ঠপেত্ৱা তত্থ সব্বানি কূপতড়াকাদীনি উদকট্ঠানানি তদা ৱিসুক্খানি নিৰুদকানি অহেসুং. অথ থূণেয্যকা ৰতনত্তযে অপ্পসন্না মচ্ছেৰপকতা ভগৱতো আগমনং সুত্ৱা ‘‘সচে সমণো গোতমো সসাৱকো ইমং গামং পৱিসিত্ৱা দ্ৱীহতীহং ৱসেয্য, সব্বং ইমং জনং অত্তনো ৱচনে ঠপেয্য, ততো ব্ৰাহ্মণধম্মো পতিট্ঠং ন লভেয্যা’’তি তত্থ ভগৱতো অৱাসায পৰিসক্কন্তা ‘‘ইমস্মিং গামে অঞ্ঞত্থ উদকং নত্থি, অমুং উদপানং অপৰিভোগং কৰিস্সাম, এৱং সমণো গোতমো সসাৱকো ইমং গামং ন পৱিসিস্সতী’’তি সম্মন্তযিত্ৱা সব্বে গামৱাসিনো সত্তাহস্স উদকং গহেত্ৱা চাটিআদীনি পূৰেত্ৱা উদপানং তিণেন চ ভুসেন চ পিদহিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘উদপানং তিণস্স চ ভুসস্স চ যাৱ মুখতো পূৰেসুং, ‘মা তে মুণ্ডকা সমণকা পানীযং অপংসূ’’’তি.
তত্থ মুণ্ডকা সমণকাতি মুণ্ডে ‘‘মুণ্ডা’’তি সমণে ‘‘সমণা’’তি ৱত্তুং ৱট্টেয্য, তে পন খুংসনাধিপ্পাযেন হীড়েন্তা এৱমাহংসু. মাতি পটিসেধে, মা অপংসু মা পিৱিংসূতি অত্থো. মগ্গা ওক্কম্মাতি মগ্গতো অপসক্কিত্ৱা. এতম্হাতি যো উদপানো তেহি তথা কতো, তমেৱ নিদ্দিসন্তো আহ. কিং পন ভগৱা তেসং ব্ৰাহ্মণানং ৱিপ্পকাৰং অনাৱজ্জিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘এতম্হা উদপানা পানীযং আহৰা’’তি, উদাহু আৱজ্জিত্ৱা জানন্তোতি? জানন্তো এৱ ভগৱা অত্তনো বুদ্ধানুভাৱং পকাসেত্ৱা তে দমেত্ৱা নিব্বিসেৱনে কাতুং এৱমাহ, ন পানীযং পাতুকামো. তেনেৱেত্থ মহাপৰিনিব্বানসুত্তে ৱিয ‘‘পিপাসিতোস্মী’’তি (দী. নি. ২.১৯১) ন ৱুত্তং. ধম্মভণ্ডাগাৰিকো পন সত্থু অজ্ঝাসযং অজানন্তো থূণেয্যকেহি কতং ৱিপ্পকাৰং আচিক্খন্তো ‘‘ইদানি সো, ভন্তে’’তিআদিমাহ.
তত্থ ইদানীতি অধুনা, অম্হাকং আগমনৱেলাযমেৱাতি অত্থো. এসো, ভন্তে, উদপানোতি পঠন্তি. থেৰো দ্ৱিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৱা ততিযৱাৰে ‘‘ন খো তথাগতা তিক্খত্তুং পচ্চনীকা কাতব্বা, কাৰণং দিট্ঠং ভৱিস্সতি দীঘদস্সিনা’’তি মহাৰাজদত্তিযং ভগৱতো পত্তং গহেত্ৱা উদপানং অগমাসি. গচ্ছন্তে থেৰে উদপানে উদকং পৰিপুণ্ণং হুত্ৱা উত্তৰিত্ৱা সমন্ততো সন্দতি, সব্বং তিণং ভুসঞ্চ উপ্লৱিত্ৱা সযমেৱ অপগচ্ছি. তেন চ সন্দমানেন সলিলেন উপৰূপৰি ৱড্ঢন্তেন তস্মিং গামে সব্বেৱ পোক্খৰণীআদযো জলাসযা ৱিসুক্খা পৰিপূৰিংসু, তথা পৰিখাকুসুব্ভনিন্নাদীনি চ. সব্বো গামপ্পদেসো মহোঘেন অজ্ঝোত্থটো মহাৱস্সকালে ৱিয অহোসি. কুমুদুপ্পলপদুমপুণ্ডৰীকাদীনি জলজপুপ্ফানি তত্থ তত্থ উব্ভিজ্জিত্ৱা ৱিকসমানানি উদকং সঞ্ছাদিংসু. সৰেসু হংসকোঞ্চচক্কৱাককাৰণ্ডৱবকাদযা এ উদকসকুণিকা ৱস্সমানা তত্থ তত্থ ৱিচৰিংসু. থূণেয্যকা তং মহোঘং তথা উত্তৰন্তং সমন্ততো ৱীচিতৰঙ্গসমাকুলং পৰিযন্ততো সমুট্ঠহমানং ৰুচিৰং ফেণবুব্বুড়কং দিস্ৱা অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতা এৱং সম্মন্তেসুং ‘‘মযং সমণস্স গোতমস্স উদকুপচ্ছেদং কাতুং ৱাযমিম্হা, অযং পন মহোঘো তস্স আগমনকালতো পট্ঠায এৱং অভিৱড্ঢতি, নিস্সংসযং খো অযং তস্স ইদ্ধানুভাৱো. মহিদ্ধিকো হি সো মহানুভাৱো. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যথা যং মহোঘো উট্ঠহিত্ৱা অম্হাকং গামম্পি ওত্থৰেয্য. হন্দ মযং সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৱা পযিৰুপাসিত্ৱা অচ্চযং দেসেন্তা খমাপেয্যামা’’তি.
তে সব্বেৱ একজ্ঝাসযা হুত্ৱা সঙ্ঘসঙ্ঘী গণীভূতা গামতো নিক্খমিত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু. উপসঙ্কমিত্ৱা অপ্পেকচ্চে ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দিংসু, অপ্পেকচ্চে অঞ্জলিং পণামেসুং, অপ্পেকচ্চে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে নামগোত্তং সাৱেসুং. এৱং পন কত্ৱা সব্বেৱ একমন্তং নিসীদিত্ৱা ‘‘ইধ মযং, ভো গোতম, ভোতো চেৱ গোতমস্স গোতমসাৱকানঞ্চ উদকপ্পটিসেধং কাৰযিম্হ, অমুকস্মিং উদপানে তিণঞ্চ ভুসঞ্চ পক্খিপিম্হ. সো পন উদপানো অচেতনোপি সমানো সচেতনো ৱিয ভোতো গুণং জানন্তো ৱিয সযমেৱ সব্বং তিণং ভুসং অপনেত্ৱা সুৱিসুদ্ধো জাতো, সব্বোপি চেত্থ নিন্নপ্পদেসো মহতা উদকোঘেন পৰিপুণ্ণো ৰমণীযোৱ জাতো, উদকূপজীৱিনো সত্তা পৰিতুট্ঠা. মযং পন মনুস্সাপি সমানা ভোতো গুণে ন জানিম্হ, যে মযং এৱং অকৰিম্হ, সাধু নো ভৱং গোতমো তথা কৰোতু, যথাযং মহোঘো ইমং গামং ন ওত্থৰেয্য, অচ্চযো নো অচ্চগমা যথাবালং, তং নো ভৱং গোতমো অচ্চযং পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি অচ্চযং দেসেসুং. ভগৱাপি ‘‘তগ্ঘ তুম্হে অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং, তং ৱো মযং পটিগ্গণ্হাম আযতিং সংৱৰাযা’’তি তেসং অচ্চযং পটিগ্গহেত্ৱা পসন্নচিত্ততং ঞত্ৱা উত্তৰি অজ্ঝাসযানুৰূপং ধম্মং দেসেসি. তে ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা পসন্নচিত্তা সৰণাদীসু পতিট্ঠিতা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু. তেসং পন আগমনতো পুৰেতৰংযেৱ আযস্মা আনন্দো তং পাটিহাৰিযং দিস্ৱা অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতো পত্তেন পানীযং আদায ভগৱতো উপনামেত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘এৱং, ভন্তেতি খো আযস্মা আনন্দো’’তিআদি.
তত্থ মুখতো ওৱমিত্ৱাতি সব্বং তং তিণাদিং মুখেন ছড্ডেত্ৱা. ৱিস্সন্দন্তো মঞ্ঞেতি পুব্বে দীঘৰজ্জুকেন উদপানেন উস্সিঞ্চিত্ৱা গহেতব্বউদকোঘো ভগৱতো পত্তং গহেত্ৱা থেৰস্স গতকালে মুখেন ৱিস্সন্দন্তো ৱিয সমতিত্তিকো কাকপেয্যো হুত্ৱা অট্ঠাসি. ইদঞ্চ থেৰস্স গতকালে উদকপ্পৱত্তিং সন্ধায ৱুত্তং. ততো পৰং পন পুব্বে ৱুত্তনযেন তস্মিং গামে সকলং নিন্নট্ঠানং উদকেন পৰিপুণ্ণং অহোসীতি. অযং পনিদ্ধি ন বুদ্ধানং অধিট্ঠানেন, নাপি দেৱানুভাৱেন, অথ খো ভগৱতো পুঞ্ঞানুভাৱেন পৰিত্তদেসনত্থং ৰাজগহতো ৱেসালিগমনে ৱিয. কেচি পন ‘‘থূণেয্যকানং ভগৱতি পসাদজননত্থং তেসং অত্থকামাহি দেৱতাহি কত’’ন্তি. অপৰে ‘‘উদপানস্স হেট্ঠা ৱসনকনাগৰাজা এৱমকাসী’’তি. সব্বং তং অকাৰণং, যথা ভগৱতো পুঞ্ঞানুভাৱেনযেৱ তথা উদকুপ্পত্তিযা পৰিদীপিতত্তা.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং অধিট্ঠানেন ৱিনা অত্তনা ইচ্ছিতনিপ্ফত্তিসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ কিং কযিৰা উদপানেন, আপা চে সব্বদা সিযুন্তি যস্স সব্বকালং সব্বত্থ চ আপা চে যদি সিযুং যদি উপলব্ভেয্যুং যদি আকঙ্খামত্তপটিবদ্ধো, তেসং লাভো, তেন উদপানেন কিং কযিৰা কিং কৰেয্য, কিং পযোজনন্তি অত্থো. তণ্হায মূলতো ছেত্ৱা, কিস্স পৰিযেসনং চৰেতি যায তণ্হায ৱিনিবদ্ধা সত্তা অকতপুঞ্ঞা হুত্ৱা ইচ্ছিতালাভদুক্খেন ৱিহঞ্ঞন্তি, তস্সা তণ্হায মূলং, মূলে ৱা ছিন্দিত্ৱা ঠিতো মাদিসো সব্বঞ্ঞুবুদ্ধো কিস্স কেন কাৰণেন পানীযপৰিযেসনং, অঞ্ঞং ৱা পচ্চযপৰিযেসনং চৰেয্য. ‘‘মূলতো ছেত্তা’’তিপি পঠন্তি, তণ্হায মূলং মূলেযেৱ ৱা ছেদকোতি অত্থো. অথ ৱা মূলতো ছেত্তাতি মূলতো পট্ঠায তণ্হায ছেদকো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যো বোধিযা মূলভূতমহাপণিধানতো পট্ঠায অপৰিমিতং সকলং পুঞ্ঞসম্ভাৰং অত্তনো অচিন্তেত্ৱা লোকহিতত্থমেৱ পৰিণামনৱসেন পৰিপূৰেন্তো মূলতো পভুতি তণ্হায ছেত্তা, সো তণ্হাহেতুকস্স ইচ্ছিতালাভস্স অভাৱতো কিস্স কেন কাৰণেন উদকপৰিযেসনং চৰেয্য, ইমে পন থূণেয্যকা অন্ধবালা ইমং কাৰণং অজানন্তা এৱমকংসূতি.
নৱমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. উতেনসুত্তৱণ্ণনা
৭০. দসমে ৰঞ্ঞো উতেনস্সাতি উতেনস্স নাম ৰঞ্ঞো, যো ‘‘ৱজ্জিৰাজা’’তিপি ৱুচ্চতি. উয্যানগতস্সাতি উয্যানকীড়নত্থং উয্যানং গতস্স. অনাদৰে হি ইদং সামিৱচনং, ‘‘অন্তেপুৰ’’ন্তি পন পদং অপেক্খিত্ৱা সম্বন্ধেপেতং সামিৱচনং হোতি. কালঙ্কতানীতি অগ্গিদড্ঢানি হুত্ৱা মতানি হোন্তি. সামাৱতীপমুখানীতি এত্থ কা পনাযং সামাৱতী, কথঞ্চ দড্ঢাতি? ৱুচ্চতে, ভদ্দৱতিযং সেট্ঠিনো ধীতা ঘোসকসেট্ঠিনা ধীতুট্ঠানে ঠপিতা পঞ্চসতইত্থিপৰিৱাৰা ৰঞ্ঞো উতেনস্স অগ্গমহেসী মেত্তাৱিহাৰবহুলা অৰিযসাৱিকা সামাৱতী নাম. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পন আদিতো পট্ঠায সামাৱতিযা উপ্পত্তিকথা ধম্মপদৱত্থুম্হি (ধ. প. অট্ঠ. ১.২০ সামাৱতীৱত্থু) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা. মাগণ্ডিযস্স নাম ব্ৰাহ্মণস্স ধীতা অত্তনো মাতাপিতূনং –
‘‘দিস্ৱান তণ্হং অৰতিং ৰগঞ্চ,
নাহোসি ছন্দো অপি মেথুনস্মিং;
কিমেৱিদং মুত্তকৰীসপুণ্ণং,
পাদাপি নং সম্ফুসিতুং ন ইচ্ছে’’তি. (সু. নি. ৮৪১) –
ভগৱতা দেসিতং ইমং গাথং সুত্ৱা সত্থৰি বদ্ধাঘাতা মাগণ্ডিযা অপৰভাগে ৰঞ্ঞা উতেনেন মহেসিট্ঠানে ঠপিতা ভগৱতো কোসম্বিং উপগতভাৱং, সামাৱতীপমুখানঞ্চ পঞ্চন্নং ইত্থিসতানং উপাসিকাভাৱং ঞত্ৱা ‘‘আগতো নাম সমণো গোতমো ইমং নগৰং, দানিস্স কত্তব্বং জানিস্সামি, ইমাপি তস্স উপট্ঠাযিকা, ইমাসম্পি সামাৱতীপমুখানঞ্চ কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি অনেকপৰিযাযেহি তথাগতস্স তাসঞ্চ অনত্থং কাতুং ৱাযমিত্ৱাপি অসক্কোন্তী পুনেকদিৱসং ৰঞ্ঞা সদ্ধিং উয্যানকীড়ং গচ্ছন্তী চূড়পিতু সাসনং পহিণি ‘‘সামাৱতিযা পাসাদং গন্ত্ৱা দুস্সকোট্ঠাগাৰতেলকোট্ঠাগাৰানি ৱিৱৰাপেত্ৱা দুস্সানি তেলচাটীসু তেমেত্ৱা থম্ভে ৱেঠেত্ৱা তা সব্বা একতো কত্ৱা দ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা বহি যন্তং দত্ৱা দণ্ডদীপিকাহি গেহে অগ্গিং দদমানো ওতৰিত্ৱা গচ্ছতূ’’তি.
তং সুত্ৱা সো পাসাদং অভিৰুয্হ কোট্ঠাগাৰানি ৱিৱৰিত্ৱা ৱত্থানি তেলচাটীসু তেমেত্ৱা থম্ভে ৱেঠেতুং আৰভি. অথ নং সামাৱতীপমুখা ইত্থিযো ‘‘কিং এতং চূড়পিতা’’তি ৱদন্তিযো উপসঙ্কমিংসু. ‘‘অম্মা, ৰাজা দড়্হিকম্মত্থায ইমে থম্ভে তেলপিলোতিকাহি বন্ধাপেতি, ৰাজগেহে নাম সুযুত্তদুযুত্তং দুজ্জানং, মা মে সন্তিকে হোথা’’তি ৱত্ৱা তা আগতা গব্ভেসু পৱেসেত্ৱা দ্ৱাৰানি পিদহিত্ৱা বহি যন্তকং দত্ৱা আদিতো পট্ঠায অগ্গিং দেন্তো ওতৰি. সামাৱতী তাসং ওৱাদং অদাসি, ‘‘অম্মা, অনমতগ্গে সংসাৰে ৱিচৰন্তীনং এৱমেৱ অগ্গিনা ঝামত্তভাৱানং বুদ্ধঞাণেনপি পৰিচ্ছেদো ন সুকৰো, অপ্পমত্তা হোথা’’তি. তা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা অধিগতফলায ৱিঞ্ঞাতসাসনায খুজ্জুত্তৰায অৰিযসাৱিকায সেক্খপটিসম্ভিদাপত্তায সত্থাৰা দেসিতনিযামেনেৱ ধম্মং দেসেন্তিযা সন্তিকে সোতাপত্তিফলস্স অধিগতা অন্তৰন্তৰা কম্মট্ঠানমনসিকাৰেন যুত্তপ্পযুত্তা গেহে ঝাযন্তে ৱেদনাপৰিগ্গহকম্মট্ঠানং মনসি কৰোন্তিযো কাচি দুতিযফলং, কাচি ততিযফলং পাপুণিত্ৱা কালমকংসু. অথ ভিক্খূ কোসম্বিযং পিণ্ডায চৰন্তা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা পচ্ছাভত্তং ভগৱতো আৰোচেত্ৱা তাসং অভিসম্পৰাযং পুচ্ছিংসু. ভগৱা চ তাসং অৰিযফলাধিগমং ভিক্খূনং অভাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো উতেনস্স…পে… অনিপ্ফলা কালঙ্কতা’’তি.
তত্থ অনিপ্ফলাতি ন নিপ্ফলা, সম্পত্তসামঞ্ঞফলা এৱ কালঙ্কতা. তা পন ফলানি পটিলভন্তিযো সামাৱতিযা –
‘‘আৰম্ভথ নিক্কমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে;
ধুনাথ মচ্চুনো সেনং, নড়াগাৰংৱ কুঞ্জৰো.
‘‘যো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে, অপ্পমত্তো ৱিহস্সতি;
পহায জাতিসংসাৰং, দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতী’’তি. (সং. নি. ১.১৮৫; নেত্তি. ২৯) –
গাথাহি ওৱদিযমানা ৱেদনাপৰিগ্গহকম্মট্ঠানং মনসি কৰোন্তিযো ৱিপস্সিত্ৱা দুতিযততিযফলানি পটিলভিংসু. খুজ্জুত্তৰা পন আযুসেসস্স অত্থিতায, পুব্বে তাদিসস্স কম্মস্স অকতত্তা চ ততো পাসাদতো বহি অহোসি. ‘‘দসযোজনন্তৰে পক্কামী’’তি চ ৱদন্তি. অথ ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং, ‘‘আৱুসো, অননুচ্ছৱিকং ৱত অৰিযসাৱিকানং এৱৰূপং মৰণ’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, যদিপি তাসং ইমস্মিং অত্তভাৱে অযুত্তং, পুব্বে কতকম্মস্স পন যুত্তমেৱ তাহি লদ্ধ’’ন্তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধা ৰঞ্ঞো নিৱেসনে নিবদ্ধং ভুঞ্জন্তি. পঞ্চসতা ইত্থিযো তে উপট্ঠহন্তি. তেসু সত্ত জনা হিমৱন্তং গচ্ছন্তি, একো নদীতীৰসমীপে একস্মিং তিণগহনে সমাপত্তিযা নিসীদতি. অথেকদিৱসং ৰাজা পচ্চেকবুদ্ধেসু গতেসু তাহি ইত্থীহি সদ্ধিং উদককীড়ং কীড়িতুকামো তত্থ গতো. তা ইত্থিযো দিৱসভাগং উদকে কীড়িত্ৱা সীতপীড়িতা ৱিসিব্বিতুকামা তং তিণগহনং উপৰি ৱিসুক্খতিণসঞ্ছন্নং ‘‘তিণৰাসী’’তি সঞ্ঞায পৰিৱাৰেত্ৱা অগ্গিং দত্ৱা তিণেসু ঝাযিত্ৱা পতন্তেসু পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞো পচ্চেকবুদ্ধো ঝাযতি, তং ৰাজা ঞত্ৱা অম্হে নাসেস্সতি, সুদড্ঢং নং কৰিস্সামা’’তি সব্বা ইতো চিতো চ দাৰুআদীনি আহৰিত্ৱা তস্স উপৰি ৰাসিং কত্ৱা আলিম্পেত্ৱা ‘‘ইদানি ঝাযিস্সতী’’তি পক্কমিংসু. তা পঠমং অসঞ্চেতনিকা হুত্ৱা ইদানি কম্মুনা বজ্ঝিংসু. পচ্চেকবুদ্ধং পন অন্তোসমাপত্তিযং সচে দাৰূনং সকটসহস্সম্পি আহৰিত্ৱা আলিম্পেন্তা উসুমাকাৰমত্তম্পি গাহেতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা সো সত্তমে দিৱসে উট্ঠায যথাসুখং অগমাসি. তা তস্স কম্মস্স কতত্তা বহূনি ৱস্সসহস্সানি বহূনি ৱস্সসতসহস্সানি নিৰযে পচ্চিত্ৱা তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন অত্তভাৱসতে ইমিনাৱ নিযামেন গেহে ঝাযমানে ঝাযিংসু. ইদং তাসং পুব্বকম্মং.
যস্মা পন তে ইমস্মিং অত্তভাৱে অৰিযফলানি সচ্ছাকংসু, ৰতনত্তযং পযিৰুপাসিংসু, তস্মা তত্থ অনাগামিনিযো সুদ্ধাৱাসেসু উপপন্না, ইতৰা কাচি তাৱতিংসেসু, কাচি যামেসু, কাচি তুসিতেসু, কাচি নিম্মানৰতীসু, কাচি পৰনিম্মিতৱসৱত্তীসু উপপন্না.
ৰাজাপি খো উতেনো ‘‘সামাৱতিযা গেহং কিৰ ঝাযতী’’তি সুত্ৱা ৱেগেন আগচ্ছন্তোপি তং পদেসং তাসু দড্ঢাসুযেৱ সম্পাপুণি. আগন্ত্ৱা পন গেহং নিব্বাপেত্ৱা উপ্পন্নবলৱদোমনস্সো মাগণ্ডিযায তথা কাৰিতভাৱং উপাযেন ঞত্ৱা অৰিযসাৱিকাসু কতাপৰাধকম্মুনা চোদিযমানো তস্সা ৰাজাণং কাৰেসি সদ্ধিং ঞাতকেহি. এৱং সা সপৰিজনা সমিত্তবন্ধৱা অনযব্যসনং পাপুণি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং সামাৱতীপমুখানং তাসং ইত্থীনং অগ্গিম্হি অনযব্যসনাপত্তিহেতুং, মাগণ্ডিযায চ সমিত্তবন্ধৱায ৰাজাণায অনযব্যসনাপত্তিনিমিত্তং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ মোহসম্বন্ধনো লোকো, ভব্বৰূপোৱ দিস্সতীতি যো ইধ সত্তলোকো ভব্বৰূপোৱ হেতুসম্পন্নো ৱিয হুত্ৱা দিস্সতি, সোপি মোহসম্বন্ধনো মোহেন পলিগুণ্ঠিতো অত্তহিতাহিতং অজানন্তো হিতে ন পটিপজ্জতি, অহিতং দুক্খাৱহং বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং আচিনাতি. ‘‘ভৱৰূপোৱ দিস্সতী’’তিপি পাঠো. তস্সত্থো – অযং লোকো মোহসম্বন্ধনো মোহেন পলিগুণ্ঠিতো, ততো এৱ ভৱৰূপোৱ সস্সতসভাৱো ৱিযস্স অত্তা দিস্সতি, অজৰামৰো ৱিয উপট্ঠাতি, যেন পাণাতিপাতাদীনি অকত্তব্বানি কৰোতি.
উপধিবন্ধনো বালো, তমসা পৰিৱাৰিতো. সস্সতোৰিৱ খাযতীতি ন কেৱলঞ্চ মোহসম্বন্ধনো এৱ, অপিচ খো উপধিবন্ধনোপি অযং অন্ধবাললোকো অৱিজ্জাতমসা পৰিৱাৰিতো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যেন ঞাণেন অৱিপৰীতং কামে চ খন্ধে চ ‘‘অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা’’তি পস্সেয্য, তস্স অভাৱতো যস্মা বালো অন্ধপুথুজ্জনো অঞ্ঞাণতমসা সমন্ততো পৰিৱাৰিতো নিৱুতো, তস্মা সো কামূপধি কিলেসূপধি খন্ধূপধীতি ইমেসং উপধীনং ৱসেন চ উপধিবন্ধনো, ততো এৱ চস্স সোপধিস্স পস্সতো সস্সতো ৱিয নিচ্চো সব্বকালভাৱী ৱিয খাযতি. ‘‘অসস্সতিৰিৱ খাযতী’’তিপি পাঠো. তস্সত্থো – অত্তা সব্বকালং ৱিজ্জতি উপলব্ভতীতি অঞ্ঞো অসস্সতি অনিচ্চোতি লোকস্স সো উপধি মিচ্ছাভিনিৱেসৱসেন একদেসো ৱিয খাযতি, উপট্ঠহতীতি অত্থো. ৰকাৰো হি পদসন্ধিকৰো. পস্সতো নত্থি কিঞ্চনন্তি যো পন সঙ্খাৰে পৰিগ্গহেত্ৱা অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সতি, তস্সেৱ ৱিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায যথাভূতং পস্সতো জানতো পটিৱিজ্ঝতো ৰাগাদিকিঞ্চনং নত্থি, যেন সংসাৰে বজ্ঝেয্য. তথা অপস্সন্তো এৱ হি অৱিজ্জাতণ্হাদিট্ঠিআদিবন্ধনেহি সংসাৰে বদ্ধো সিযাতি অধিপ্পাযো.
দসমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতা চ চূড়ৱগ্গৱণ্ণনা.