৮. পাটলিগামিযৱগ্গো
১. পঠমনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৭১. পাটলিগামিযৱগ্গস্স পঠমে নিব্বানপটিসংযুত্তাযাতি অমতধাতুসন্নিস্সিতায অসঙ্খতধাতুযা পৱেদনৱসেন পৱত্তায. ধম্মিযা কথাযাতি ধম্মদেসনায. সন্দস্সেতীতি সভাৱসৰসলক্খণতো নিব্বানং দস্সেতি. সমাদপেতীতি তমেৱ অত্থং তে ভিক্খূ গণ্হাপেতি. সমুত্তেজেতীতি তদত্থগহণে উস্সাহং জনেন্তো তেজেতি জোতেতি. সম্পহংসেতীতি নিব্বানগুণেহি সম্মদেৱ সব্বপ্পকাৰেহি তোসেতি.
অথ ৱা সন্দস্সেতীতি ‘‘সো সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গা তণ্হক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; মহাৱ. ৮) নযেনেৱ সব্বথা তেন তেন পৰিযাযেন তেসং তেসং অজ্ঝাসযানুৰূপং সম্মা দস্সেতি. সমাদপেতীতি ‘‘ইমিনা অৰিযমগ্গেন তং অধিগন্তব্ব’’ন্তি অধিগমপটিপদায সদ্ধিং তত্থ ভিক্খূ নিন্নপোণপব্ভাৰে কৰোন্তো সম্মা আদপেতি গণ্হাপেতি. সমুত্তেজেতীতি এতং দুক্কৰং দুৰভিসম্ভৱন্তি ‘‘মা সম্মাপটিপত্তিযং পমাদং অন্তৰাৱোসানং আপজ্জথ, উপনিস্সযসম্পন্নস্স ৱীৰিযৱতো নযিদং দুক্কৰং, তস্মা সীলৱিসুদ্ধিআদিৱিসুদ্ধিপটিপদায উট্ঠহথ ঘটযথ ৱাযমেয্যাথা’’তি নিব্বানাধিগমায উস্সাহেতি, তত্থ ৱা চিত্তং ৱোদপেতি. সম্পহংসেতীতি ‘‘মদনিম্মদনো পিপাসৱিনযো আলযসমুগ্ঘাতো’’তি (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৱু. ৯০), ৰাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযোতি (সং. নি. ৪.৩৬৭; ইতিৱু. ৪৪), অসঙ্খতন্তি (সং. নি. ৪.৩৬৭), অমতঞ্চ সন্তন্তিআদিনা চ অনেকপৰিযাযেন (সং. নি. ৪.৪০৯) নিব্বানানিসংসপ্পকাসনেন তেসং ভিক্খূনং চিত্তং তোসেন্তো হাসেন্তো সম্পহংসেতি সমস্সাসেতি.
তেধাতি তে ইধ. অট্ঠিং কত্ৱাতি ‘‘অত্থি কিঞ্চি অযং নো অত্থো অধিগন্তব্বো’’তি এৱং সল্লক্খেত্ৱা তায দেসনায অত্থিকা হুত্ৱা. মনসি কত্ৱাতি চিত্তে ঠপেত্ৱা অনঞ্ঞৱিহিতা তং দেসনং অত্তনো চিত্তগতমেৱ কত্ৱা. সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱাতি সব্বেন কাৰকচিত্তেন আদিতো পট্ঠায যাৱ পৰিযোসানা দেসনং আৱজ্জেত্ৱা, তগ্গতমেৱ আভোগং কত্ৱাতি অত্থো. অথ ৱা সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱাতি সব্বস্মা চিত্ততো দেসনং সম্মা অনু অনু আহৰিত্ৱা. ইদং ৱুত্তং হোতি – দেসেন্তস্স যেহি চিত্তেহি দেসনা কতা, সব্বস্মা চিত্ততো পৱত্তং দেসনং বহি গন্তুং অদেন্তো সম্মা অৱিপৰীতং অনু অনু আহৰিত্ৱা অত্তনো চিত্তসন্তানং আহৰিত্ৱা যথাদেসিতদেসিতং দেসনং সুট্ঠু উপধাৰেত্ৱা. ওহিতসোতাতি অৱহিতসোতা, সুট্ঠু উপিতসোতা. ওহিতসোতাতি ৱা অৱিক্খিত্তসোতা. তমেৱ উপলব্ভমানোপি হি সৱনে অৱিক্খেপো সতিসংৱৰো ৱিয চক্খুন্দ্ৰিযাদীসু সোতিন্দ্ৰিযেপি ৱত্তুমৰহতীতি. এত্থ চ ‘‘অট্ঠিং কত্ৱা’’তিআদীহি চতূহিপি পদেহি তেসং ভিক্খূনং তপ্পৰভাৱতো সৱনে আদৰদীপনেন সক্কচ্চসৱনং দস্সেতি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং তেসং ভিক্খূনং তস্সা নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মকথায সৱনে আদৰকাৰিতং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং নিব্বানস্স তব্বিধুৰধম্মদেসনামুখেন পৰমত্থতো ৱিজ্জমানভাৱৱিভাৱনং উদানং উদানেসি.
তত্থ অত্থীতি ৱিজ্জতি, পৰমত্থতো উপলব্ভতীতি অত্থো. ভিক্খৱেতি তেসং ভিক্খূনং আলপনং. ননু চ উদানং নাম পীতিসোমনস্সসমুট্ঠাপিতো ৱা ধম্মসংৱেগসমুট্ঠাপিতো ৱা ধম্মপটিগ্গাহকনিৰপেক্খো উদাহাৰো, তথা চেৱ এত্তকেসু সুত্তেসু আগতং, ইধ কস্মা ভগৱা উদানেন্তো তে ভিক্খূ আমন্তেসীতি? তেসং ভিক্খূনং সঞ্ঞাপনত্থং. নিব্বানপটিসংযুত্তঞ্হি ভগৱা তেসং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেত্ৱা নিব্বানগুণানুস্সৰণেন উপ্পন্নপীতিসোমনস্সা উদানং উদানেসি. ইধ নিব্বানৱজ্জো সব্বো সভাৱধম্মো পচ্চযাযত্তৱুত্তিকোৱ উপলব্ভতি, ন পচ্চযনিৰপেক্খো. অযং পন নিব্বানধম্মো কতমপচ্চযে উপলব্ভতীতি তেসং ভিক্খূনং চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায তে চ সঞ্ঞাপেতুকামো ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, তদাযতন’’ন্তিআদিমাহ, ন একন্ততোৱ তে পটিগ্গাহকে কত্ৱাতি ৱেদিতব্বং. তদাযতনন্তি তং কাৰণং. দকাৰো পদসন্ধিকৰো. নিব্বানঞ্হি মগ্গফলঞাণাদীনং আৰম্মণপচ্চযভাৱতো ৰূপাদীনি ৱিয চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং আৰম্মণপচ্চযভূতানীতি কাৰণট্ঠেন ‘‘আযতন’’ন্তি ৱুচ্চতি. এত্তাৱতা চ ভগৱা তেসং ভিক্খূনং অসঙ্খতায ধাতুযা পৰমত্থতো অত্থিভাৱং পৱেদেসি.
তত্ৰাযং ধম্মন্ৱযো – ইধ সঙ্খতধম্মানং ৱিজ্জমানত্তা অসঙ্খতাযপি ধাতুযা ভৱিতব্বং তপ্পটিপক্খত্তা সভাৱধম্মানং. যথা হি দুক্খে ৱিজ্জমানে তপ্পটিপক্খভূতং সুখম্পি ৱিজ্জতিযেৱ, তথা উণ্হে ৱিজ্জমানে সীতম্পি ৱিজ্জতি, পাপধম্মেসু ৱিজ্জমানেসু কল্যাণধম্মাপি ৱিজ্জন্তি এৱ. ৱুত্তঞ্চেতং –
‘‘যথাপি দুক্খে ৱিজ্জন্তে, সুখং নামপি ৱিজ্জতি;
এৱং ভৱে ৱিজ্জমানে, ৱিভৱোপি ইচ্ছিতব্বকো.
‘‘যথাপি উণ্হে ৱিজ্জন্তে, অপৰং ৱিজ্জতি সীতলং;
এৱং তিৱিধগ্গি ৱিজ্জন্তে, নিব্বানং ইচ্ছিতব্বকং.
‘‘যথাপি পাপে ৱিজ্জন্তে, কল্যাণমপি ৱিজ্জতি;
এৱমেৱ জাতি ৱিজ্জন্তে, অজাতিমপি ইচ্ছিতব্বক’’ন্তিআদি. (বু. ৱং. ২.১০-১২) –
অপিচ নিব্বানস্স পৰমত্থতো অত্থিভাৱৱিচাৰণং পৰতো আৱিভৱিস্সতি.
এৱং ভগৱা অসঙ্খতায ধাতুযা পৰমত্থতো অত্থিভাৱং সম্মুখেন দস্সেত্ৱা ইদানি তব্বিধুৰধম্মাপোহনমুখেনস্স সভাৱং দস্সেতুং, ‘‘যত্থ নেৱ পথৱী ন আপো’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা নিব্বানং সব্বসঙ্খাৰৱিধুৰসভাৱং যথা সঙ্খতধম্মেসু কত্থচি নত্থি, তথা তত্থপি সব্বে সঙ্খতধম্মা. ন হি সঙ্খতাসঙ্খতধম্মানং সমোধানং সম্ভৱতি. তত্ৰাযং অত্থৱিভাৱনা – যত্থ যস্মিং নিব্বানে যস্সং অসঙ্খতধাতুযং নেৱ কক্খড়লক্খণা পথৱীধাতু অত্থি, ন পগ্ঘৰণলক্খণা আপোধাতু, ন উণ্হলক্খণা তেজোধাতু, ন ৱিত্থম্ভনলক্খণা ৱাযোধাতু অত্থি. ইতি চতুমহাভূতাভাৱৱচনেন যথা সব্বস্সপি উপাদাৰূপস্স অভাৱো ৱুত্তো হোতি তন্নিস্সিতত্তা. এৱং অনৱসেসতো কামৰূপভৱস্স তত্থ অভাৱো ৱুত্তো হোতি তদাযত্তৱুত্তিভাৱতো. ন হি মহাভূতনিস্সযেন ৱিনা পঞ্চৱোকাৰভৱো একৱোকাৰভৱো ৱা সম্ভৱতীতি.
ইদানি অৰূপসভাৱত্তেপি নিব্বানস্স অৰূপভৱপৰিযাপন্নানং ধম্মানং তত্থ অভাৱং দস্সেতুং, ‘‘ন আকাসানঞ্চাযতনং…পে… ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতন’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ ন আকাসানঞ্চাযতনন্তি সদ্ধিং আৰম্মণেন কুসলৱিপাককিৰিযভেদো তিৱিধোপি আকাসানঞ্চাযতনচিত্তুপ্পাদো নত্থীতি অত্থো. সেসেসুপি এসেৱ নযো. যদগ্গেন চ নিব্বানে কামলোকাদীনং অভাৱো হোতি, তদগ্গেন তত্থ ইধলোকপৰলোকানম্পি অভাৱোতি আহ – ‘‘নাযং লোকো ন পৰলোকো’’তি. তস্সত্থো – য্ৱাযং ‘‘ইত্থত্তং দিট্ঠধম্মো ইধলোকো’’তি চ লদ্ধৱোহাৰো খন্ধাদিলোকো, যো চ ‘‘ততো অঞ্ঞথা পৰো অভিসম্পৰাযো’’তি চ লদ্ধৱোহাৰো খন্ধাদিলোকো, তদুভযম্পি তত্থ নত্থীতি. ন উভো চন্দিমসূৰিযাতি যস্মা ৰূপগতে সতি তমো নাম সিযা, তমস্স চ ৱিধমনত্থং চন্দিমসূৰিযেহি ৱত্তিতব্বং. সব্বেন সব্বং পন যত্থ ৰূপগতমেৱ নত্থি, কুতো তত্থ তমো. তমস্স ৱা ৱিধমনা চন্দিমসূৰিযা, তস্মা চন্দিমা সূৰিযো চাতি উভোপি তত্থ নিব্বানে নত্থীতি অত্থো. ইমিনা আলোকসভাৱতংযেৱ নিব্বানস্স দস্সেতি.
এত্তাৱতা চ অনভিসমেতাৱীনং ভিক্খূনং অনাদিমতিসংসাৰে সুপিনন্তেপি অননুভূতপুব্বং পৰমগম্ভীৰং অতিদুদ্দসং সণ্হসুখুমং অতক্কাৱচৰং অচ্চন্তসন্তং পণ্ডিতৱেদনীযং অতিপণীতং অমতং নিব্বানং ৱিভাৱেন্তো পঠমং তাৱ ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, তদাযতন’’ন্তি তস্স অত্থিভাৱা তেসং অঞ্ঞাণাদীনি অপনেত্ৱা ‘‘যত্থ নেৱ পথৱী …পে… ন উভো চন্দিমসূৰিযা’’তি তদঞ্ঞধম্মাপোহনমুখেন তং ৱিভাৱেতি ধম্মৰাজা. তেন পথৱীআদিসব্বসঙ্খতধম্মৱিধুৰসভাৱা যা অসঙ্খতা ধাতু, তং নিব্বানন্তি দীপিতং হোতি. তেনেৱাহ, ‘‘তত্ৰাপাহং, ভিক্খৱে, নেৱ আগতিং ৱদামী’’তি.
তত্থ তত্ৰাতি তস্মিং. অপিসদ্দো সমুচ্চযে. অহং, ভিক্খৱে, যত্থ সঙ্খাৰপৱত্তে কুতোচি কস্সচি আগতিং ন ৱদামি যথাপচ্চযং তত্থ ধম্মমত্তস্স উপ্পজ্জনতো. এৱং তস্মিম্পি আযতনে নিব্বানে কুতোচি আগতিং আগমনং নেৱ ৱদামি আগন্তব্বট্ঠানতায অভাৱতো. ন গতিন্তি কত্থচি গমনং ন ৱদামি গন্তব্বট্ঠানতায অভাৱতো. ন হি তত্থ সত্তানং ঠপেত্ৱা ঞাণেন আৰম্মণকৰণং আগতিগতিযো সম্ভৱন্তি, নাপি ঠিতিচুতূপপত্তিযো ৱদামি. ‘‘তদাপহ’’ন্তিপি পাড়ি. তস্সত্থো – তম্পি আযতনং গামন্তৰতো গামন্তৰং ৱিয ন আগন্তব্বতায ন আগতি, ন গন্তব্বতায ন গতি, পথৱীপব্বতাদি ৱিয অপতিট্ঠানতায ন ঠিতি, অপচ্চযত্তা ৱা উপ্পাদাভাৱো, ততো অমতসভাৱত্তা চৱনাভাৱো, উপ্পাদনিৰোধাভাৱতো চেৱ তদুভযপৰিচ্ছিন্নায ঠিতিযা চ অভাৱতো ন ঠিতিং ন চুতিং ন উপপত্তিং ৱদামি. কেৱলং পন তং অৰূপসভাৱত্তা অপচ্চযত্তা চ ন কত্থচি পতিট্ঠিতন্তি অপ্পতিট্ঠং. তত্থ পৱত্তাভাৱতো পৱত্তপ্পটিপক্খতো চ অপ্পৱত্তং. অৰূপসভাৱত্তেপি ৱেদনাদযো ৱিয কস্সচিপি আৰম্মণস্স অনালম্বনতো উপত্থম্ভনিৰপেক্খতো চ অনাৰম্মণমেৱ তং ‘‘আযতন’’ন্তি ৱুত্তং নিব্বানং. অযঞ্চ এৱসদ্দো অপ্পতিট্ঠমেৱ অপ্পৱত্তমেৱাতি পদদ্ৱযেনপি যোজেতব্বো. এসেৱন্তো দুক্খস্সাতি যদিদং ‘‘অপ্পতিট্ঠ’’ন্তিআদীহি ৱচনেহি ৱণ্ণিতং থোমিতং যথাৱুত্তলক্খণং নিব্বানং, এসো এৱ সকলস্স ৱট্টদুক্খস্স অন্তো পৰিযোসানং তদধিগমে সতি সব্বদুক্খাভাৱতো. তস্মা ‘‘দুক্খস্স অন্তো’’তি অযমেৱ তস্স সভাৱোতি দস্সেতি.
পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৭২. দুতিযে ইমং উদানন্তি ইমং নিব্বানস্স পকতিযা গম্ভীৰভাৱতো দুদ্দসভাৱদীপনং উদানং উদানেসি. তত্থ দুদ্দসন্তি সভাৱগম্ভীৰত্তা অতিসুখুমসণ্হসভাৱত্তা চ অনুপচিতঞাণসম্ভাৰেহি পস্সিতুং ন সক্কাতি দুদ্দসং. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘তঞ্হি তে, মাগণ্ডিয, অৰিযং পঞ্ঞাচক্খু নত্থি, যেন ত্ৱং আৰোগ্যং জানেয্যাসি, নিব্বানম্পি পস্সেয্যাসী’’তি (ম. নি. ২.২১৮). অপৰম্পি ৱুত্তং – ‘‘ইদম্পি খো ঠানং দুদ্দসং, যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো’’তিআদি (মহাৱ. ৮; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭). অনতন্তি ৰূপাদিআৰম্মণেসু, কামাদীসু চ ভৱেসু নমনতো তন্নিন্নভাৱেন পৱত্তিতো সত্তানঞ্চ তত্থ নমনতো তণ্হা নতা নাম, নত্থি এত্থ নতাতি অনতং, নিব্বানন্তি অত্থো. ‘‘অনন্ত’’ন্তিপি পঠন্তি, নিচ্চসভাৱত্তা অন্তৱিৰহিতং, অচৱনধম্মং নিৰোধং অমতন্তি অত্থো. কেচি পন ‘‘অনন্ত’’ন্তি পদস্স ‘‘অপ্পমাণ’’ন্তি অত্থং ৱদন্তি. এত্থ চ ‘‘দুদ্দস’’ন্তি ইমিনা পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণেহি ৰাগাদিকিলেসেহি চিৰকালভাৱিতত্তা সত্তানং অপচ্চযভাৱনা ন সুকৰাতি নিব্বানস্স কিচ্ছেন অধিগমনীযতং দস্সেতি. ন হি সচ্চং সুদস্সনন্তি ইমিনাপি তমেৱত্থং পাকটং কৰোতি. তত্থ সচ্চন্তি নিব্বানং. তঞ্হি কেনচি পৰিযাযেন অসন্তসভাৱাভাৱতো একন্তেনেৱ সন্তত্তা অৱিপৰীতট্ঠেন সচ্চং. ন হি তং সুদস্সনং ন সুখেন পস্সিতব্বং, সুচিৰম্পি কালং পুঞ্ঞঞাণসম্ভাৰে সমানেন্তেহিপি কসিৰেনেৱ সমধিগন্তব্বতো. তথা হি ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘কিচ্ছেন মে অধিগত’’ন্তি (মহাৱ. ৮; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭).
পটিৱিদ্ধা তণ্হা জানতো পস্সতো নত্থি কিঞ্চনন্তি তঞ্চ নিৰোধসচ্চং সচ্ছিকিৰিযাভিসমযৱসেন অভিসমেন্তেন ৱিসযতো কিচ্চতো চ আৰম্মণতো চ আৰম্মণপ্পটিৱেধেন অসম্মোহপ্পটিৱেধেন চ পটিৱিদ্ধং, যথাপৰিঞ্ঞাভিসমযৱসেন দুক্খসচ্চং, ভাৱনাভিসমযৱসেন মগ্গসচ্চঞ্চ অসম্মোহতো পটিৱিদ্ধং হোতি, এৱং পহানাভিসমযৱসেন অসম্মোহতো চ পটিৱিদ্ধা তণ্হা হোতি. এৱঞ্চ চত্তাৰি সচ্চানি যথাভূতং অৰিযমগ্গপঞ্ঞায জানতো পস্সতো ভৱাদীসু নতভূতা তণ্হা নত্থি, তদভাৱে সব্বস্সপি কিলেসৱট্টস্স অভাৱো, ততোৱ কম্মৱিপাকৱট্টানং অসম্ভৱোযেৱাতি এৱং ভগৱা তেসং ভিক্খূনং অনৱসেসৱট্টদুক্খৱূপসমহেতুভূতং অমতমহানিব্বানস্স আনুভাৱং পকাসেসি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ততিযনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৭৩. ততিযে অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি তদা কিৰ ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন সংসাৰস্স আদীনৱং পকাসেত্ৱা সন্দস্সনাদিৱসেন নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মদেসনায কতায তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং সংসাৰো ভগৱতা অৱিজ্জাদীহি কাৰণেহি সহেতুকো পকাসিতো, নিব্বানস্স পন তদুপসমস্স ন কিঞ্চি কাৰণং ৱুত্তং, তযিদং অহেতুকং, কথং সচ্চিকট্ঠপৰমত্থেন উপলব্ভতী’’তি. অথ ভগৱা তেসং ভিক্খূনং এতং যথাৱুত্তং পৰিৱিতক্কসঙ্খাতং অত্থং ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি তেসং ভিক্খূনং ৱিমতিৱিধমনত্থঞ্চেৱ ইধ সমণব্ৰাহ্মণানং ‘‘নিব্বানং নিব্বানন্তি ৱাচাৱত্থুমত্তমেৱ, নত্থি হি পৰমত্থতো নিব্বানং নাম অনুপলব্ভমানসভাৱত্তা’’তি লোকাযতিকাদযো ৱিয ৱিপ্পটিপন্নানং বহিদ্ধা চ পুথুদিট্ঠিগতিকানং মিচ্ছাৱাদভঞ্জনত্থঞ্চ ইমং অমতমহানিব্বানস্স পৰমত্থতো অত্থিভাৱদীপনং উদানং উদানেসি.
তত্থ অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতন্তি সব্বানিপি পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি. অথ ৱা ৱেদনাদযো ৱিয হেতুপচ্চযসমৱাযসঙ্খাতায কাৰণসামগ্গিযা ন জাতং ন নিব্বত্তন্তি অজাতং, কাৰণেন ৱিনা, সযমেৱ ৱা ন ভূতং ন পাতুভূতং ন উপ্পন্নন্তি অভূতং, এৱং অজাতত্তা অভূতত্তা চ যেন কেনচি কাৰণেন ন কতন্তি অকতং, জাতভূতকতসভাৱো চ নামৰূপানং সঙ্খতধম্মানং হোতি, ন অসঙ্খতসভাৱস্স নিব্বানস্সাতি দস্সনত্থং অসঙ্খতন্তি ৱুত্তং. পটিলোমতো ৱা সমেচ্চ সম্ভূয পচ্চযেহি কতন্তি সঙ্খতং, তথা ন সঙ্খতং সঙ্খতলক্খণৰহিতন্তি অসঙ্খতন্তি. এৱং অনেকেহি কাৰণেহি নিব্বত্তিতভাৱে পটিসিদ্ধে ‘‘সিযা নু খো একেনেৱ কাৰণেন কত’’ন্তি আসঙ্কায ‘‘ন যেন কেনচি কত’’ন্তি দস্সনত্থং ‘‘অকত’’ন্তি ৱুত্তং. এৱং অপচ্চযম্পি সমানং ‘‘সযমেৱ নু খো ইদং ভূতং পাতুভূত’’ন্তি আসঙ্কায তন্নিৱত্তনত্থং ‘‘অভূত’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘অযঞ্চেতস্স অসঙ্খতাকতাভূতভাৱো সব্বেন সব্বং অজাতিধম্মত্তা’’তি দস্সেতুং ‘‘অজাত’’ন্তি ৱুত্তং. এৱমেতেসং চতুন্নম্পি পদানং সাত্থকভাৱং ৱিদিত্ৱা ‘‘তযিদং নিব্বানং অত্থি, ভিক্খৱে’’তি পৰমত্থতো নিব্বানস্স অত্থিভাৱো পকাসিতোতি ৱেদিতব্বো. এত্থ উদানেন্তেন ভগৱতা, ‘‘ভিক্খৱে’’তি আলপনে কাৰণং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
ইতি সত্থা ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খত’’ন্তি ৱত্ৱা তত্থ হেতুং দস্সেন্তো ‘‘নো চেতং, ভিক্খৱে’’তিআদিমাহ. তস্সাযং সঙ্খেপত্থো – ভিক্খৱে, যদি অজাতাদিসভাৱা অসঙ্খতা ধাতু ন অভৱিস্স ন সিযা, ইধ লোকে জাতাদিসভাৱস্স ৰূপাদিক্খন্ধপঞ্চকসঙ্খাতস্স সঙ্খতস্স নিস্সৰণং অনৱসেসৱূপসমো ন পঞ্ঞাযেয্য ন উপলব্ভেয্য ন সম্ভৱেয্য. নিব্বানঞ্হি আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তমানা সম্মাদিট্ঠিআদযো অৰিযমগ্গধম্মা অনৱসেসকিলেসে সমুচ্ছিন্দন্তি. তেনেত্থ সব্বস্সপি ৱট্টদুক্খস্স অপ্পৱত্তি অপগমো নিস্সৰণং পঞ্ঞাযতি.
এৱং ব্যতিৰেকৱসেন নিব্বানস্স অত্থিভাৱং দস্সেত্ৱা ইদানি অন্ৱযৱসেনপি তং দস্সেতুং, ‘‘যস্মা চ খো’’তিআদি ৱুত্তং. তং ৱুত্তত্থমেৱ. এত্থ চ যস্মা ‘‘অপচ্চযা ধম্মা, অসঙ্খতা ধম্মা (ধ. স. দুকমাতিকা ৭, ৮), অত্থি, ভিক্খৱে, তদাযতনং, যত্থ নেৱ পথৱী (উদা. ৭১), ইদম্পি খো ঠানং দুদ্দসং, যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো (মহাৱ. ৮; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭), অসঙ্খতঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেস্সামি অসঙ্খতগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তিআদীহি (সং. নি. ৪.৩৬৬-৩৬৭) অনেকেহি সুত্তপদেহি, ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, অজাত’’ন্তি ইমিনাপি চ সুত্তেন নিব্বানধাতুযা পৰমত্থতো সম্ভৱো সব্বলোকং অনুকম্পমানেন সম্মাসম্বুদ্ধেন দেসিতো, তস্মা যদিপি তত্থ অপচ্চক্খকাৰীনম্পি ৱিঞ্ঞূনং কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা নত্থিযেৱ. যে পন পৰনেয্যবুদ্ধিনো পুগ্গলা, তেসং ৱিমতিৱিনোদনত্থং অযমেত্থ অধিপ্পাযনিদ্ধাৰণমুখেন যুত্তিৱিচাৰণা – যথা পৰিঞ্ঞেয্যতায সউত্তৰানং কামানং ৰূপাদীনঞ্চ পটিপক্খভূতং তব্বিধুৰসভাৱং নিস্সৰণং পঞ্ঞাযতি, এৱং তংসভাৱানং সব্বেসম্পি সঙ্খতধম্মানং পটিপক্খভূতেন তব্বিধুৰসভাৱেন নিস্সৰণেন ভৱিতব্বং. যঞ্চেতং নিস্সৰণং, সা অসঙ্খতা ধাতু. কিঞ্চ ভিয্যো সঙ্খতধম্মাৰম্মণং ৱিপস্সনাঞাণং অপি অনুলোমঞাণং কিলেসে সমুচ্ছেদৱসেন পজহিতুং ন সক্কোতি. তথা সম্মুতিসচ্চাৰম্মণং পঠমজ্ঝানাদীসু ঞাণং ৱিক্খম্ভনৱসেনেৱ কিলেসে পজহতি, ন সমুচ্ছেদৱসেন. ইতি সঙ্খতধম্মাৰম্মণস্স সম্মুতিসচ্চাৰম্মণস্স চ ঞাণস্স কিলেসানং সমুচ্ছেদপ্পহানে অসমত্থভাৱতো তেসং সমুচ্ছেদপ্পহানকৰস্স অৰিযমগ্গঞাণস্স তদুভযৱিপৰীতসভাৱেন আৰম্মণেন ভৱিতব্বং, সা অসঙ্খতা ধাতু. তথা ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খত’’ন্তি ইদং নিব্বানপদস্স পৰমত্থতো অত্থিভাৱজোতকং ৱচনং অৱিপৰীতত্থং ভগৱতা ভাসিতত্তা. যঞ্হি ভগৱতা ভাসিতং, তং অৱিপৰীতত্থং পৰমত্থং যথা তং ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা, সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা, সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি (অ. নি. ৩.১৩৭; মহানি. ২৭), তথা নিব্বানসদ্দো কত্থচি ৱিসযে যথাভূতপৰমত্থৱিসযো উপচাৰমত্তৱুত্তিসব্ভাৱতো সেয্যথাপি সীহসদ্দো. অথ ৱা অত্থেৱ পৰমত্থতো অসঙ্খতা ধাতু, ইতৰতব্বিপৰীতৱিনিমুত্তসভাৱত্তা সেয্যথাপি পথৱীধাতু ৱেদনাতি. এৱমাদীহি নযেহি যুত্তিতোপি অসঙ্খতায ধাতুযা পৰমত্থতো অত্থিভাৱো ৱেদিতব্বো.
ততিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. চতুত্থনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৭৪. চতুত্থে অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি তদা কিৰ ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন সন্দস্সনাদিৱসেন নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মদেসনায কতায তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং তাৱ ভগৱতা অমতমহানিব্বানধাতুযা অনেকাকাৰৱোকাৰং আনিসংসং দস্সেন্তেন অনঞ্ঞসাধাৰণো আনুভাৱো পকাসিতো, অধিগমূপাযো পনস্সা ন ভাসিতো, কথং নু খো পটিপজ্জন্তেহি অম্হেহি অযং অধিগন্তব্বা’’তি. অথ ভগৱা তেসং ভিক্খূনং এতং যথাৱুত্তপৰিৱিতক্কসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি তণ্হাৱসেন কত্থচি অনিস্সিতস্স পস্সদ্ধকাযচিত্তস্স ৱীথিপটিপন্নৱিপস্সনস্স অৰিযমগ্গেন অনৱসেসতো তণ্হাপহানেন নিব্বানাধিগমৱিভাৱনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ নিস্সিতস্স চলিতন্তি ৰূপাদিসঙ্খাৰে তণ্হাদিট্ঠীহি নিস্সিতস্স চলিতং ‘‘এতং মম, এসো মে অত্তা’’তি তণ্হাদিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতং হোতি. অপ্পহীনতণ্হাদিট্ঠিকস্স হি পুগ্গলস্স সুখাদীসু উপ্পন্নেসু তানি অভিভুয্য ৱিহৰিতুং অসক্কোন্তস্স ‘‘মম ৱেদনা, অহং ৱেদিযামী’’তিআদিনা তণ্হাদিট্ঠিগাহৱসেন কুসলপ্পৱত্তিতো চিত্তসন্তানস্স চলনং কম্পনং, অৱক্খলিতং ৱা হোতীতি অত্থো. অনিস্সিতস্স চলিতং নত্থীতি যো পন ৱিসুদ্ধিপটিপদং পটিপজ্জন্তো সমথৱিপস্সনাহি তণ্হাদিট্ঠিযো ৱিক্খম্ভেত্ৱা অনিচ্চাদিৱসেন সঙ্খাৰে সম্মসন্তো ৱিহৰতি, তস্স তং অনিস্সিতস্স যথাৱুত্তং চলিতং অৱক্খলিতং, ৱিপ্ফন্দিতং ৱা নত্থি কাৰণস্স সুৱিক্খম্ভিতত্তা.
চলিতে অসতীতি যথাৱুত্তে চলিতে অসতি যথা তণ্হাদিট্ঠিগাহা নপ্পৱত্তন্তি, তথা ৱীথিপটিপন্নায ৱিপস্সনায তং উস্সুক্কন্তস্স. পস্সদ্ধীতি ৱিপস্সনাচিত্তসহজাতানং কাযচিত্তানং সাৰম্ভকৰকিলেসৱূপসমিনী দুৱিধাপি পস্সদ্ধি হোতি. পস্সদ্ধিযা সতি নতি ন হোতীতি পুব্বেনাপৰং ৱিসেসযুত্তায পস্সদ্ধিযা সতি অনৱজ্জসুখাধিট্ঠানং সমাধিং ৱড্ঢেত্ৱা তং পঞ্ঞায সমৱাযকৰণেন সমথৱিপস্সনং যুগনদ্ধং যোজেত্ৱা মগ্গপৰম্পৰায কিলেসে খেপেন্তস্স কামভৱাদীসু নমনতো ‘‘নতী’’তি লদ্ধনামা তণ্হা অৰহত্তমগ্গক্খণে অনৱসেসতো ন হোতি, অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদিতত্তা ন উপ্পজ্জতীতি অত্থো.
নতিযা অসতীতি অৰহত্তমগ্গেন তণ্হায সুপ্পহীনত্তা ভৱাদিঅত্থায আলযনিকন্তি পৰিযুট্ঠানে অসতি. আগতিগতি ন হোতীতি পটিসন্ধিৱসেন ইধ আগতি আগমনং চুতিৱসেন গতি ইতো পৰলোকগমনং পেচ্চভাৱো ন হোতি ন পৱত্ততি. আগতিগতিযা অসতীতি ৱুত্তনযেন আগতিযা চ গতিযা চ অসতি. চুতূপপাতো ন হোতীতি অপৰাপৰং চৱনুপপজ্জনং ন হোতি ন পৱত্ততি. অসতি হি কিলেসৱট্টে কম্মৱট্টং পচ্ছিন্নমেৱ, পচ্ছিন্নে চ তস্মিং কুতো ৱিপাকৱট্টস্স সম্ভৱো. তেনাহ – ‘‘চুতূপপাতে অসতি নেৱিধ ন হুৰ’’ন্তিআদি. তত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা বাহিযসুত্তে ৱিত্থাৰতো ৱুত্তমেৱ. তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো.
ইতি ভগৱা ইধাপি তেসং ভিক্খূনং অনৱসেসতো ৱট্টদুক্খৱূপসমহেতুভূতং অমতমহানিব্বানস্স আনুভাৱং সম্মাপটিপত্তিযা পকাসেতি.
চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চুন্দসুত্তৱণ্ণনা
৭৫. পঞ্চমে মল্লেসূতি এৱংনামকে জনপদে. মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেনাতি গুণমহত্তসঙ্খ্যামহত্তেহি মহতা. সো হি ভিক্খুসঙ্ঘো সীলাদিগুণৱিসেসযোগেনপি মহা তত্থ সব্বপচ্ছিমকস্স সোতাপন্নভাৱতো, সঙ্খ্যামহত্তেনপি মহা অপৰিচ্ছিন্নগণনত্তা. আযুসঙ্খাৰোস্সজ্জনতো পট্ঠায হি আগতাগতা ভিক্খূ ন পক্কমিংসু. চুন্দস্সাতি এৱংনামকস্স. কম্মাৰপুত্তস্সাতি সুৱণ্ণকাৰপুত্তস্স. সো কিৰ অড্ঢো মহাকুটুম্বিকো ভগৱতো পঠমদস্সনেনেৱ সোতাপন্নো হুত্ৱা অত্তনো অম্বৱনে সত্থুৱসনানুচ্ছৱিকং গন্ধকুটিং, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানউপট্ঠানসালাকুটিমণ্ডপচঙ্কমনাদিকে চ সম্পাদেত্ৱা পাকাৰপৰিক্খিত্তং দ্ৱাৰকোট্ঠকযুত্তং ৱিহাৰং কত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স নিয্যাদেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘তত্ৰ সুদং ভগৱা পাৱাযং ৱিহৰতি চুন্দস্স কম্মাৰপুত্তস্স অম্বৱনে’’তি.
পটিযাদাপেত্ৱাতি সম্পাদেত্ৱা. ‘‘সূকৰমদ্দৱন্তি সূকৰস্স মুদুসিনিদ্ধং পৱত্তমংস’’ন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘সূকৰমদ্দৱন্তি ন সূকৰমংসং, সূকৰেহি মদ্দিতৱংসকড়ীৰো’’তি ৱদন্তি. অঞ্ঞে ‘‘সূকৰেহি মদ্দিতপ্পদেসে জাতং অহিছত্তক’’ন্তি. অপৰে পন ‘‘সূকৰমদ্দৱং নাম একং ৰসাযন’’ন্তি ভণিংসু. তঞ্হি চুন্দো কম্মাৰপুত্তো ‘‘অজ্জ ভগৱা পৰিনিব্বাযিস্সতী’’তি সুত্ৱা ‘‘অপ্পেৱ নাম নং পৰিভুঞ্জিত্ৱা চিৰতৰং তিট্ঠেয্যা’’তি সত্থু চিৰজীৱিতুকম্যতায অদাসীতি ৱদন্তি.
তেন মং পৰিৱিসাতি তেন মমং ভোজেহি. কস্মা ভগৱা এৱমাহ? পৰানুদ্দযতায. তঞ্চ কাৰণং পাড়িযং ৱুত্তমেৱ. তেন অভিহটভিক্খায পৰেসং অপৰিভোগাৰহতো চ তথা ৱত্তুং ৱট্টতীতি দস্সিতং হোতি. তস্মিং কিৰ সূকৰমদ্দৱে দ্ৱিসহস্সদীপপৰিৱাৰেসু চতূসু মহাদীপেসু দেৱতা ওজং পক্খিপিংসু. তস্মা তং অঞ্ঞো কোচি সম্মা জীৰাপেতুং ন সক্কোতি, তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা পৰূপৱাদমোচনত্থং ‘‘নাহং তং, চুন্দ, পস্সামী’’তিআদিনা সীহনাদং নদি. যে হি পৰে উপৱদেয্যুং ‘‘অত্তনা পৰিভুত্তাৱসেসং নেৱ ভিক্খূনং, ন অঞ্ঞেসং মনুস্সানং অদাসি, আৱাটে নিখণাপেত্ৱা ৱিনাসেসী’’তি, ‘‘তেসং ৱচনোকাসো মা হোতূ’’তি পৰূপৱাদমোচনত্থং সীহনাদং নদি.
তত্থ সদেৱকেতিআদীসু সহ দেৱেহীতি সদেৱকো, সহ মাৰেনাতি সমাৰকো, সহ ব্ৰহ্মুনাতি সব্ৰহ্মকো, সহ সমণব্ৰাহ্মণেহীতি সস্সমণব্ৰাহ্মণী, পজাতত্তা পজা, সহ দেৱমনুস্সেহীতি সদেৱমনুস্সা. তস্মিং সদেৱকে লোকে…পে… সদেৱমনুস্সায. তত্থ সদেৱকৱচনেন পঞ্চকামাৱচৰদেৱগ্গহণং, সমাৰকৱচনেন ছট্ঠকামাৱচৰদেৱগ্গহণং, সব্ৰহ্মকৱচনেন ব্ৰহ্মকাযিকাদিব্ৰহ্মগ্গহণং, সস্সমণব্ৰাহ্মণীৱচনেন সাসনস্স পচ্চত্থিকপচ্চামিত্তসমণব্ৰাহ্মণগ্গহণং সমিতপাপবাহিতপাপসমণব্ৰাহ্মণগ্গহণঞ্চ, পজাৱচনেন সত্তলোকগ্গহণং, সদেৱমনুস্সৱচনেন সম্মুতিদেৱঅৱসেসমনুস্সগ্গহণং. এৱমেত্থ তীহি পদেহি ওকাসলোকৱসেন, দ্ৱীহি পজাৱসেন সত্তলোকো গহিতোতি ৱেদিতব্বো. অপৰো নযো – সদেৱকৱচনেন অৰূপাৱচৰলোকো গহিতো, সমাৰকৱচনেন ছকামাৱচৰদেৱলোকো, সব্ৰহ্মকৱচনেন ৰূপী ব্ৰহ্মলোকো, সস্সমণব্ৰাহ্মণৱচনেন চতুপৰিসৱসেন সম্মুতিদেৱেহি সহ মনুস্সলোকো, অৱসেসসত্তলোকো ৱা গহিতোতি ৱেদিতব্বো.
ভুত্তাৱিস্সাতি ভুত্তৱতো. খৰোতি ফৰুসো. আবাধোতি ৱিসভাগৰোগো. পবাড়্হাতি বলৱতিযো. মাৰণন্তিকাতি মৰণন্তা মৰণসমীপপাপনসমত্থা. সতো সম্পজানো অধিৱাসেসীতি সতিং উপট্ঠিতং কত্ৱা ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অধিৱাসেসি. অৱিহঞ্ঞমানোতি ৱেদনানুৱত্তনৱসেন অসল্লক্খিতধম্মো ৱিয অপৰাপৰং পৰিৱত্তনং অকৰোন্তো অপীড়িযমানো অদুক্খিযমানো ৱিয অধিৱাসেসি. ভগৱতো হি ৱেড়ুৱগামকেযেৱ তা ৱেদনা উপ্পন্না, সমাপত্তিবলেন পন ৱিক্খম্ভিতা যাৱ পৰিনিব্বানদিৱসা ন উপ্পজ্জিংসু দিৱসে দিৱসে সমাপত্তীহি পটিপণামনতো. তং দিৱসং পন পৰিনিব্বাযিতুকামো ‘‘কোটিসহস্সহত্থীনং বলং ধাৰেন্তানং ৱজিৰসঙ্ঘাতসমানকাযানং অপৰিমিতকালং উপচিতপুঞ্ঞসম্ভাৰানম্পি ভৱে সতি এৱৰূপা ৱেদনা পৱত্তন্তি, কিমঙ্গং পন অঞ্ঞেস’’ন্তি সত্তানং সংৱেগজননত্থং সমাপত্তিং ন সমাপজ্জি, তেন ৱেদনা খৰা ৱত্তিংসু. আযামাতি এহি যাম.
চুন্দস্স ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱাতিআদিকা অপৰভাগে ধম্মসঙ্গাহকেহি ঠপিতা গাথা. তত্থ ভুত্তস্স চ সূকৰমদ্দৱেনাতি ভুত্তস্স উদপাদি, ন পন ভুত্তপচ্চযা. যদি হি অভুত্তস্স উপ্পজ্জিস্সা, অতিখৰো অভৱিস্সা, সিনিদ্ধভোজনং পন ভুত্তত্তা তনুকা ৱেদনা অহোসি, তেনেৱ পদসা গন্তুং অসক্খি. এতেন য্ৱাযং ‘‘যস্স তং পৰিভুত্তং সম্মা পৰিণামং গচ্ছেয্য অঞ্ঞত্ৰ তথাগতস্সা’’তি সীহনাদো নদিতো, তস্স সাত্থকতা দস্সিতা. বুদ্ধানঞ্হি অট্ঠানে গজ্জিতং নাম নত্থি. যস্মা তং পৰিভুত্তং ভগৱতো ন কিঞ্চি ৱিকাৰং উপ্পাদেসি, কম্মেন পন লদ্ধোকাসেন উপ্পাদিযমানং ৱিকাৰং অপ্পমত্ততায উপসমেন্তো সৰীৰে বলং উপ্পাদেসি, যেন যথা ৱক্খমানং তিৱিধং পযোজনং সম্পাদেসি, তস্মা সম্মদেৱ তং পৰিণামং গতং, মাৰণন্তিকত্তা পন ৱেদনানং অৱিঞ্ঞাতং অপাকটং অহোসীতি. ৱিৰিচ্চমানোতি অভিণ্হং পৱত্তলোহিতৱিৰেচনোৱ সমানো. অৱোচাতি অত্তনা ইচ্ছিতট্ঠানে পৰিনিব্বানত্থায এৱমাহ.
কস্মা পন ভগৱা এৱং ৰোগে উপ্পন্নে কুসিনাৰং অগমাসি, কিং অঞ্ঞত্থ ন সক্কা পৰিনিব্বাযিতুন্তি? পৰিনিব্বাযিতুং নাম ন কত্থচি ন সক্কা, এৱং পন চিন্তেসি – মযি কুসিনাৰং গতে মহাসুদস্সনসুত্তদেসনায (দী. নি. ২.২৪১) অট্ঠুপ্পত্তি ভৱিস্সতি, তায যা দেৱলোকে অনুভৱিতব্বসদিসা সম্পত্তি মনুস্সলোকে মযা অনুভূতা, তং দ্ৱীহি ভাণৱাৰেহি পটিমণ্ডেত্ৱা দেসেস্সামি, তং সুত্ৱা বহূ জনা কুসলং কত্তব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি. সুভদ্দোপি কত্থ মং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জনপৰিযোসানে সৰণেসু পতিট্ঠায পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদো কম্মট্ঠানং ভাৱেত্ৱা মযি ধৰন্তেযেৱ অৰহত্তং পত্ৱা পচ্ছিমসাৱকো নাম ভৱিস্সতি. অঞ্ঞত্থ মযি পৰিনিব্বুতে ধাতুনিমিত্তং মহাকলহো ভৱিস্সতি, লোহিতং নদী ৱিয সন্দিস্সতি. কুসিনাৰাযং পন পৰিনিব্বুতে দোণব্ৰাহ্মণো তং ৱিৱাদং ৱূপসমেত্ৱা ধাতুযো ৱিভজিত্ৱা দস্সতীতি ইমানি তীণি কাৰণানি পস্সন্তো ভগৱা মহতা উস্সাহেন কুসিনাৰং অগমাসি.
ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো. কিলন্তোস্মীতি পৰিস্সন্তো অস্মি. তেন যথাৱুত্তৱেদনানং বলৱভাৱং এৱ দস্সেতি. ভগৱা হি অত্তনো আনুভাৱেন তদা পদসা অগমাসি, অঞ্ঞেসং পন যথা পদুদ্ধাৰম্পি কাতুং ন সক্কা, তথা ৱেদনা তিখিণা খৰা কটুকা ৱত্তিংসু. তেনেৱাহ ‘‘নিসীদিস্সামী’’তি.
ইদানীতি অধুনা. লুড়িতন্তি মদ্দিতং ৱিয আকুলং. আৱিলন্তি আলুলং. অচ্ছোদকাতি তনুপসন্নসলিলা. সাতোদকাতি মধুৰতোযা. সীতোদকাতি সীতলজলা. সেতোদকাতি নিক্কদ্দমা. উদকঞ্হি সভাৱতো সেতৱণ্ণং, ভূমিৱসেন কদ্দমাৱিলতায চ অঞ্ঞাদিসং হোতি, ককুধাপি নদী ৱিমলৱালিকা সমোকিণ্ণা সেতৱণ্ণা সন্দতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সেতোদকা’’তি. সুপতিত্থাতি সুন্দৰতিত্থা. ৰমণীযাতি মনোহৰভূমিভাগতায ৰমিতব্বা যথাৱুত্তউদকসম্পত্তিযা চ মনোৰমা.
কিলন্তোস্মি চুন্দক, নিপজ্জিস্সামীতি তথাগতস্স হি –
‘‘কাড়াৱকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডৰং তম্বপিঙ্গলং;
গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথছদ্দন্তিমে দসা’’তি. –
এৱং ৱুত্তেসু দসসু হত্থিকুলেসু কাড়াৱকসঙ্খাতানং যং দসন্নং পকতিহত্থীনং বলং, তং একস্স গঙ্গেয্যস্সাতি এৱং দসগুণিতায গণনায পকতিহত্থীনং কোটিসহস্সবলপ্পমাণং সৰীৰবলং. তং সব্বম্পি তস্মিং দিৱসে পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায চঙ্গৱাৰে পক্খিত্তউদকং ৱিয পৰিক্খযং গতং. পাৱায তিগাৱুতে কুসিনাৰা. এতস্মিং অন্তৰে পঞ্চৱীসতিযা ঠানেসু নিসীদিত্ৱা মহন্তং উস্সাহং কত্ৱা আগচ্ছন্তো সূৰিযত্থঙ্গমনৱেলায ভগৱা কুসিনাৰং পাপুণীতি এৱং ‘‘ৰোগো নাম সব্বং আৰোগ্যং মদ্দন্তো আগচ্ছতী’’তি ইমমত্থং দস্সেন্তো সদেৱকস্স লোকস্স সংৱেগকৰং ৱাচং ভাসন্তো ‘‘কিলন্তোস্মি, চুন্দক, নিপজ্জিস্সামী’’তি আহ.
সীহসেয্যন্তি এত্থ কামভোগীসেয্যা পেতসেয্যা তথাগতসেয্যা সীহসেয্যাতি চতস্সো সেয্যা. তত্থ ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, কামভোগী ৱামেন পস্সেন সেয্যং কপ্পেন্তী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং কামভোগীসেয্যা. ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, পেতা উত্তানা সেন্তী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং পেতসেয্যা. চতুত্থজ্ঝানং তথাগতসেয্যা. ‘‘সীহো, ভিক্খৱে, মিগৰাজা দক্খিণেন পস্সেন সেয্যং কপ্পেতী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং সীহসেয্যা. অযঞ্হি তেজুস্সদইৰিযাপথত্তা উত্তমসেয্যা নাম. তেন ৱুত্তং – ‘‘দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসী’’তি. পাদে পাদন্তি দক্খিণপাদে ৱামপাদং. অচ্চাধাযাতি অতিআধায, গোপ্ফকং অতিক্কম্ম ঠপেত্ৱা. গোপ্ফকেন হি গোপ্ফকে, জাণুনা জাণুম্হি সঙ্ঘট্টিযমানে অভিণ্হং ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি, সেয্যা ফাসুকা ন হোতি. যথা পন ন সঙ্ঘট্টেতি, এৱং অতিক্কম্ম ঠপিতে ৱেদনা নুপ্পজ্জন্তি, সেয্যা ফাসুকা হোতি. তস্মা এৱং নিপজ্জি.
গন্ত্ৱান বুদ্ধোতি ইমা গাথা অপৰভাগে ধম্মসঙ্গাহকেহি ঠপিতা. তত্থ নদিকন্তি নদিং. অপ্পটিমোধ লোকেতি অপ্পটিমো ইধ ইমস্মিং সদেৱকে লোকে. ন্হত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চুদতাৰীতি গত্তানং সীতিকৰণৱসেন ন্হত্ৱা চ পানীযং পিৱিত্ৱা চ নদিতো উত্তৰি. তদা কিৰ ভগৱতি ন্হাযন্তে অন্তোনদিযং মচ্ছকচ্ছপা, উদকং, উভোসু তীৰেসু ৱনসণ্ডো, সব্বো চ সো ভূমিভাগোতি সব্বং সুৱণ্ণৱণ্ণমেৱ অহোসি. পুৰক্খতোতি গুণৱিসিট্ঠসত্তুত্তমগৰুভাৱতো সদেৱকেন লোকেন পূজাসম্মানৱসেন পুৰক্খতো. ভিক্খুগণস্স মজ্ঝেতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স মজ্ঝে. তদা ভিক্খূ ভগৱতো ৱেদনানং অধিমত্তভাৱং ৱিদিত্ৱা আসন্না হুত্ৱা সমন্ততো পৰিৱাৰেত্ৱাৱ গচ্ছন্তি. সত্থাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থেহি সত্তানং অনুসাসনতো সত্থা. পৱত্তা ভগৱা ইধ ধম্মেতি ভাগ্যৱন্ততাদীহি ভগৱা ইধ সীলাদিসাসনধম্মে পৱত্তা, ধম্মে ৱা চতুৰাসীতিধম্মক্খন্ধসহস্সানি পৱত্তা পৱত্তেতা. অম্বৱনন্তি তস্সা এৱ নদিযা তীৰে অম্বৱনং. আমন্তযি চুন্দকন্তি তস্মিং কিৰ খণে আযস্মা আনন্দো উদকসাটিকং পীড়েন্তো ওহীযি, চুন্দকত্থেৰো সমীপে অহোসি. তস্মা তং ভগৱা আমন্তযি. পমুখে নিসীদীতি ৱত্তসীসেন সত্থু পুৰতো নিসীদি ‘‘কিং নু খো সত্থা আণাপেতী’’তি. এত্তাৱতা ধম্মভণ্ডাগাৰিকো অনুপ্পত্তো. এৱং অনুপ্পত্তং অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি.
উপদহেয্যাতি উপ্পাদেয্য, ৱিপ্পটিসাৰস্স উপ্পাদকো কোচি পুৰিসো সিযা অপি ভৱেয্য. অলাভাতি যে অঞ্ঞেসং দানং দদন্তানং দানানিসংসসঙ্খাতা লাভা হোন্তি, তে অলাভা. দুল্লদ্ধন্তি পুঞ্ঞৱিসেসেন লদ্ধম্পি মনুস্সত্তং দুল্লদ্ধং. যস্স তেতি যস্স তৱ. উত্তণ্ডুলং ৱা অতিকিলিন্নং ৱা কো তং জানাতি, কীদিসম্পি পচ্ছিমং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৱা তথাগতো পৰিনিব্বুতো, অদ্ধা তেন যং ৱা তং ৱা দিন্নং ভৱিস্সতীতি. লাভাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকা দানানিসংসসঙ্খাতা লাভা. সুলদ্ধন্তি তুয্হং মনুস্সত্তং সুলদ্ধং. সম্মুখাতি সম্মুখতো, ন অনুস্সৱেন ন পৰম্পৰাযাতি অত্থো. মেতন্তি মে এতং মযা এতং. দ্ৱেমেতি দ্ৱে ইমে. সমসমফলাতি সব্বাকাৰেন সমানফলা.
ননু চ যং সুজাতায দিন্নং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৱা তথাগতো অভিসম্বুদ্ধো, তং কিলেসানং অপ্পহীনকালে দানং, ইদং পন চুন্দস্স দানং খীণাসৱকালে, কস্মা এতানি সমফলানীতি? পৰিনিব্বানসমতায সমাপত্তিসমতায অনুস্সৰণসমতায চ. ভগৱা হি সুজাতায দিন্নং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৱা সউপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতো, চুন্দেন দিন্নং ভুঞ্জিত্ৱা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতোতি এৱং পৰিনিব্বানসমতাযপি সমফলানি. অভিসম্বুজ্ঝনদিৱসে চ অগ্গমগ্গস্স হেতুভূতা চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা সমাপত্তিযো সমাপজ্জি, পৰিনিব্বানদিৱসেপি সব্বা তা সমাপজ্জি. এৱং সমাপত্তিসমতাযপি সমফলানি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –
‘‘যস্স চেতং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং অপ্পমাণং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, অপ্পমাণো তস্স পুঞ্ঞাভিসন্দো কুসলাভিসন্দো’’তিআদি. –
সুজাতা চ অপৰভাগে অস্সোসি ‘‘ন কিৰ সা ৰুক্খদেৱতা, বোধিসত্তো কিৰেস, তং কিৰ পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, সত্তসত্তাহং কিৰস্স তেন যাপনা অহোসী’’তি. তস্সা ইদং সুত্ৱা ‘‘লাভা ৱত মে’’তি অনুস্সৰন্তিযা বলৱপীতিসোমনস্সং উদপাদি. চুন্দস্সপি অপৰভাগে ‘‘অৱসানপিণ্ডপাতো কিৰ মযা দিন্নো, ধম্মসীসং কিৰ মযা গহিতং, ময্হং কিৰ পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিত্ৱা সত্থা অত্তনা চিৰকালাভিপত্থিতায অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতো’’তি সুত্ৱা ‘‘লাভা ৱত মে’’তি অনুস্সৰতো বলৱপীতিসোমনস্সং উদপাদি. এৱং অনুস্সৰণসমতাযপি সমফলানি দ্ৱেপি পিণ্ডপাতদানানীতি ৱেদিতব্বানি.
আযুসংৱত্তনিকন্তি দীঘাযুকসংৱত্তনিকং. উপচিতন্তি পসুতং উপ্পাদিতং. যসসংৱত্তনিকন্তি পৰিৱাৰসংৱত্তনিকং. আধিপতেয্যসংৱত্তনিকন্তি সেট্ঠভাৱসংৱত্তনিকং.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং দানস্স মহপ্ফলতঞ্চেৱ সীলাদিগুণেহি অত্তনো চ অনুত্তৰদক্খিণেয্যভাৱং অনুপাদাপৰিনিব্বানঞ্চাতি তিৱিধম্পি অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি দানং দেন্তস্স চিত্তসম্পত্তিযা চ দক্খিণেয্যসম্পত্তিযা চ দানমযং পুঞ্ঞং উপচীযতি, মহপ্ফলতৰঞ্চ মহানিসংসতৰঞ্চ হোতীতি অত্থো. অথ ৱা দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি দেয্যধম্মং পৰিচ্চজন্তো পৰিচ্চাগচেতনায বহুলীকতায অনুক্কমেন সব্বত্থ অনাপত্তিবহুলো সুৱিসুদ্ধসীলং ৰক্খিত্ৱা সমথৱিপস্সনঞ্চ ভাৱেতুং সক্কোতীতি তস্স দানাদিৱসেন তিৱিধম্পি পুঞ্ঞং অভিৱড্ঢতীতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. সংযমতোতি সীলসংযমেন সংযমন্তস্স, সংৱৰে ঠিতস্সাতি অত্থো. ৱেৰং ন চীযতীতি পঞ্চৱিধৱেৰং ন পৱড্ঢতি, অদোসপধানত্তা ৱা অধিসীলস্স কাযৱাচাচিত্তেহি সযংমন্তো সুৱিসুদ্ধসীলো খন্তিবহুলতায কেনচি ৱেৰং ন কৰোতি, কুতো তস্স উপচযো. তস্মা তস্স সংযমতো সংযমন্তস্স, সংযমহেতু ৱা ৱেৰং ন চীযতি. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি কুসলো পন ঞাণসম্পন্নো সুৱিসুদ্ধসীলে পতিট্ঠিতো অট্ঠতিংসায আৰম্মণেসু অত্তনো অনুৰূপং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা উপচাৰপ্পনাভেদং ঝানং সম্পাদেন্তো পাপকং লামকং কামচ্ছন্দাদিঅকুসলং ৱিক্খম্ভনৱসেন জহাতি পৰিচ্চজতি. সো তমেৱ ঝানং পাদকং কত্ৱা সঙ্খাৰেসু খযৱযং পট্ঠপেত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰিযমগ্গেন অনৱসেসং পাপকং লামকং অকুসলং সমুচ্ছেদৱসেন জহাতি. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি সো এৱং পাপকং পজহিত্ৱা ৰাগাদীনং খযা অনৱসেসকিলেসনিব্বানেন, ততো পৰং খন্ধনিব্বানেন চ নিব্বুতো হোতীতি এৱং ভগৱা চুন্দস্স চ দক্খিণসম্পত্তিং, অত্তনো চ দক্খিণেয্যসম্পত্তিং নিস্সায পীতিৱেগৱিস্সট্ঠং উদানং উদানেসি.
পঞ্চমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. পাটলিগামিযসুত্তৱণ্ণনা
৭৬. ছট্ঠে মগধেসূতি মগধৰট্ঠে. মহতাতি ইধাপি গুণমহত্তেনপি অপৰিচ্ছিন্নসঙ্খ্যত্তা গণনমহত্তেনপি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন. পাটলিগামোতি এৱংনামকো মগধৰট্ঠে একো গামো. তস্স কিৰ গামস্স মাপনদিৱসে গামগ্গহণট্ঠানে দ্ৱে তযো পাটলঙ্কুৰা পথৱিতো উব্ভিজ্জিত্ৱা নিক্খমিংসু. তেন তং ‘‘পাটলিগামো’’ত্ৱেৱ ৱোহৰিংসু. তদৱসৰীতি তং পাটলিগামং অৱসৰি অনুপাপুণি. কদা পন ভগৱা পাটলিগামং অনুপাপুণি? হেট্ঠা ৱুত্তনযেন সাৱত্থিযং ধম্মসেনাপতিনো চেতিযং কাৰাপেত্ৱা ততো নিক্খমিত্ৱা ৰাজগহে ৱসন্তো তত্থ আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স চ চেতিযং কাৰাপেত্ৱা ততো নিক্খমিত্ৱা অম্বলট্ঠিকাযং ৱসিত্ৱা অতুৰিতচাৰিকাৱসেন জনপদচাৰিকং চৰন্তো তত্থ তত্থ একৰত্তিৱাসেন ৱসিত্ৱা লোকং অনুগ্গণ্হন্তো অনুক্কমেন পাটলিগামং অনুপাপুণি.
পাটলিগামিযাতি পাটলিগামৱাসিনো উপাসকা. তে কিৰ ভগৱতো পঠমদস্সনেন কেচি সৰণেসু, কেচি সীলেসু, কেচি সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠিতা. তেন ৱুত্তং ‘‘উপাসকা’’তি. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি পাটলিগামে কিৰ অজাতসত্তুনো লিচ্ছৱিৰাজূনঞ্চ মনুস্সা কালেন কালং গন্ত্ৱা গেহসামিকে গেহতো নীহৰিত্ৱা মাসম্পি অড্ঢমাসম্পি ৱসন্তি. তেন পাটলিগামৱাসিনো মনুস্সা নিচ্চুপদ্দুতা ‘‘এতেসঞ্চেৱ আগতকালে ৱসনট্ঠানং ভৱিস্সতী’’তি একপস্সে ইস্সৰানং ভণ্ডপ্পটিসামনট্ঠানং, একপস্সে ৱসনট্ঠানং, একপস্সে আগন্তুকানং অদ্ধিকমনুস্সানং, একপস্সে দলিদ্দানং কপণমনুস্সানং, একপস্সে গিলানানং ৱসনট্ঠানং ভৱিস্সতীতি সব্বেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং অঘট্টেত্ৱা ৱসনপ্পহোনকং নগৰমজ্ঝে মহাসালং কাৰেসুং, তস্সা নামং আৱসথাগাৰন্তি. তং দিৱসঞ্চ নিট্ঠানং অগমাসি. তে তত্থ গন্ত্ৱা হত্থকম্মসুধাকম্মচিত্তকম্মাদিৱসেন সুপৰিনিট্ঠিতং সুসজ্জিতং দেৱৱিমানসদিসং তং দ্ৱাৰকোট্ঠকতো পট্ঠায ওলোকেত্ৱা ‘‘ইদং আৱসথাগাৰং অতিৱিয মনোৰমং সস্সিৰিকং, কেন নু খো পঠমং পৰিভুত্তং অম্হাকং দীঘৰত্তং হিতায সুখায অস্সা’’তি চিন্তেসুং, তস্মিংযেৱ চ খণে ‘‘ভগৱা তং গামং অনুপ্পত্তো’’তি অস্সোসুং. তেন তে উপ্পন্নপীতিসোমনস্সা ‘‘অম্হেহি ভগৱা গন্ত্ৱাপি আনেতব্বো সিযা, সো পন সযমেৱ অম্হাকং ৱসনট্ঠানং সম্পত্তো, অজ্জ মযং ভগৱন্তং ইধ ৱসাপেত্ৱা পঠমং পৰিভুঞ্জাপেস্সাম তথা ভিক্খুসঙ্ঘং, ভিক্খুসঙ্ঘে আগতে তেপিটকং বুদ্ধৱচনং আগতমেৱ ভৱিস্সতি, সত্থাৰং মঙ্গলং ৱদাপেস্সাম, ধম্মং কথাপেস্সাম. ইতি তীহি ৰতনেহি পৰিভুত্তে পচ্ছা অম্হাকঞ্চ পৰেসঞ্চ পৰিভোগো ভৱিস্সতি, এৱং নো দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা এতদত্থমেৱ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু. তস্মা এৱমাহংসু – ‘‘অধিৱাসেতু নো, ভন্তে ভগৱা, আৱসথাগাৰ’’ন্তি.
যেন আৱসথাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসূতি কিঞ্চাপি তং তং দিৱসমেৱ পৰিনিট্ঠিতত্তা দেৱৱিমানং ৱিয সুসজ্জিতং সুপটিজগ্গিতং, বুদ্ধাৰহং পন কত্ৱা ন পঞ্ঞত্তং, ‘‘বুদ্ধা নাম অৰঞ্ঞজ্ঝাসযা অৰঞ্ঞাৰামা, অন্তোগামে ৱসেয্যুং ৱা নো ৱা, তস্মা ভগৱতো ৰুচিং জানিত্ৱাৱ পঞ্ঞাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা তে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু, ইদানি ভগৱতো ৰুচিং জানিত্ৱা তথা পঞ্ঞাপেতুকামা যেন আৱসথাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসু. সব্বসন্থৰিং আৱসথাগাৰং সন্থৰিত্ৱাতি যথা সব্বমেৱ সন্থতং হোতি, এৱং তং সন্থৰিত্ৱা সব্বপঠমং তাৱ ‘‘গোমযং নাম সব্বমঙ্গলেসু ৱত্ততী’’তি সুধাপৰিকম্মকতম্পি ভূমিং অল্লগোমযেন ওপুঞ্জাপেত্ৱা পৰিসুক্খভাৱং ঞত্ৱা যথা অক্কন্তট্ঠানে পদং ন পঞ্ঞাযতি, এৱং চতুজ্জাতিযগন্ধেহি লিম্পেত্ৱা উপৰি নানাৱণ্ণকটসাৰকে সন্থৰিত্ৱা তেসং উপৰি মহাপিট্ঠিককোজৱাদিং কত্ৱা হত্থত্থৰণাদীহি নানাৱণ্ণেহি অত্থৰণেহি সন্থৰিতব্বযুত্তকং সব্বোকাসং সন্থৰাপেসুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘সব্বসন্থৰিং আৱসথাগাৰং সন্থৰিত্ৱা’’তি.
আসনানঞ্হি মজ্ঝট্ঠানে তাৱ মঙ্গলথম্ভং নিস্সায মহাৰহং বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা তত্থ যং যং মুদুকঞ্চ মনোৰমঞ্চ পচ্চত্থৰণং, তং তং পচ্চত্থৰিত্ৱা উভতোলোহিতকং মনুঞ্ঞদস্সনং উপধানং উপদহিত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণৰজততাৰকাৱিচিত্তং ৱিতানং বন্ধিত্ৱা গন্ধদামপুপ্ফদামাদীহি অলঙ্কৰিত্ৱা সমন্তা দ্ৱাদসহত্থে ঠানে পুপ্ফজালং কাৰেত্ৱা তিংসহত্থমত্তট্ঠানং পটসাণিযা পৰিক্খিপাপেত্ৱা পচ্ছিমভিত্তিং নিস্সায ভিক্খুসঙ্ঘস্স পল্লঙ্কঅপস্সযমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাপেত্ৱা উপৰি সেতপচ্চত্থৰণেহি পচ্চত্থৰাপেত্ৱা সালায পাচীনপস্সং অত্তনো নিসজ্জাযোগ্গং কাৰেসুং. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা’’তি.
উদকমণিকন্তি মহাকুচ্ছিকং উদকচাটিং. এৱং ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘো চ যথাৰুচিযা হত্থপাদে ধোৱিস্সন্তি, মুখং ৱিক্খালেস্সন্তীতি তেসু তেসু ঠানেসু মণিৱণ্ণস্স উদকস্স পূৰেত্ৱা ৱাসত্থায নানাপুপ্ফানি চেৱ উদকৱাসচুণ্ণানি চ পক্খিপিত্ৱা কদলিপণ্ণেহি পিদহিত্ৱা পতিট্ঠপেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৱা’’তি.
তেলপ্পদীপং আৰোপেত্ৱাতি ৰজতসুৱণ্ণাদিমযদণ্ডদীপিকাসু যোধকৰূপৱিলাসখচিতৰূপকাদীনং হত্থে ঠপিতসুৱণ্ণৰজতাদিমযকপল্লিকাসু তেলপ্পদীপং জালযিত্ৱা. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি এত্থ পন তে পাটলিগামিযা উপাসকা ন কেৱলং আৱসথাগাৰমেৱ, অথ খো সকলস্মিম্পি গামে ৱীথিযো সজ্জাপেত্ৱা ধজে উস্সাপেত্ৱা গেহদ্ৱাৰেসু পুণ্ণঘটে কদলিযো চ ঠপাপেত্ৱা সকলগামং দীপমালাহি ৱিপ্পকিণ্ণতাৰকং ৱিয কত্ৱা ‘‘খীৰপকে দাৰকে খীৰং পাযেথ, দহৰকুমাৰে লহুং লহুং ভোজেত্ৱা সযাপেথ, উচ্চাসদ্দং মা কৰিত্থ, অজ্জ একৰত্তিং সত্থা অন্তোগামে ৱসিস্সতি, বুদ্ধা নাম অপ্পসদ্দকামা হোন্তী’’তি ভেৰিং চৰাপেত্ৱা সযং দণ্ডদীপিকা আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু.
অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৱসথাগাৰং তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘যস্স দানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি এৱং কিৰ তেহি কালে আৰোচিতে ভগৱা লাখাৰসেন তিন্তৰত্তকোৱিড়াৰপুপ্ফৱণ্ণং ৰত্তদুপট্টং কত্তৰিযা পদুমং কন্তেন্তো ৱিয, সংৱিধায তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো নিৱাসেত্ৱা সুৱণ্ণপামঙ্গেন পদুমকলাপং পৰিক্খিপন্তো ৱিয, ৱিজ্জুলতাসস্সিৰিকং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা ৰত্তকম্বলেন গজকুম্ভং পৰিযোনন্ধন্তো ৱিয, ৰতনসতুব্বেধে সুৱণ্ণগ্ঘিকে পৱাড়জালং খিপমানো ৱিয, মহতি সুৱণ্ণচেতিযে ৰত্তকম্বলকঞ্চুকং পটিমুঞ্চন্তো ৱিয, গচ্ছন্তং পুণ্ণচন্দং ৰত্তৱলাহকেন পটিচ্ছাদেন্তো ৱিয, কঞ্চনগিৰিমত্থকে সুপক্কলাখাৰসং পৰিসিঞ্চন্তো ৱিয, চিত্তকূটপব্বতমত্থকং ৱিজ্জুলতাজালেন পৰিক্খিপন্তো ৱিয, সকলচক্কৱাড়সিনেৰুযুগন্ধৰমহাপথৱিং চালেত্ৱা গহিতনিগ্ৰোধপল্লৱসমানৱণ্ণং সুৰত্তৱৰপংসুকূলং পাৰুপিত্ৱা ৱনগহনতো নিক্খন্তকেসৰসীহো ৱিয, সমন্ততো উদযপব্বতকূটতো পুণ্ণচন্দো ৱিয, বালসূৰিযো ৱিয চ অত্তনা নিসিন্নচাৰুমণ্ডপতো নিক্খমি.
অথস্স কাযতো মেঘমুখতো ৱিজ্জুকলাপা ৱিয ৰস্মিযো নিক্খমিত্ৱা সুৱণ্ণৰসধাৰাপৰিসেকপিঞ্জৰপত্তপুপ্ফফলসাখাৱিটপে ৱিয সমন্ততো ৰুক্খে কৰিংসু. তাৱদেৱ অত্তনো অত্তনো পত্তচীৱৰমাদায মহাভিক্খুসঙ্ঘো ভগৱন্তং পৰিৱাৰেসি. তে চ নং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা ভিক্খূ এৱৰূপা অহেসুং অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৱিৱিত্তা অসংসট্ঠা আৰদ্ধৱীৰিযা ৱত্তাৰো ৱচনক্খমা চোদকা পাপগৰহিনো সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না ৱিমুত্তিসম্পন্না ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না. তেহি পৰিৱুতো ভগৱা ৰত্তকম্বলপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণক্খন্ধো, নক্খত্তপৰিৱাৰিতো ৱিয পুণ্ণচন্দো, ৰত্তপদুমৱনসণ্ডমজ্ঝগতা ৱিয সুৱণ্ণনাৱা, পৱাড়ৱেদিকপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণপাসাদো ৱিৰোচিত্থ. মহাকস্সপপ্পমুখা পন মহাথেৰা মেঘৱণ্ণং পংসুকূলচীৱৰং পাৰুপিত্ৱা মণিৱম্মৱম্মিতা ৱিয মহানাগা পৰিৱাৰযিংসু ৱন্তৰাগা ভিন্নকিলেসা ৱিজটিতজটা ছিন্নবন্ধনা কুলে ৱা গণে ৱা অলগ্গা.
ইতি ভগৱা সযং ৱীতৰাগো ৱীতৰাগেহি, ৱীতদোসো ৱীতদোসেহি, ৱীতমোহো ৱীতমোহেহি, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হেহি, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসেহি, সযং বুদ্ধো অনুবুদ্ধেহি পৰিৱাৰিতো পত্তপৰিৱাৰিতং ৱিয কেসৰং, কেসৰপৰিৱাৰিতা ৱিয কণ্ণিকা, অট্ঠনাগসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ছদ্দন্তো নাগৰাজা, নৱুতিহংসসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ধতৰট্ঠো হংসৰাজা, সেনঙ্গপৰিৱাৰিতো ৱিয চক্কৱত্তিৰাজা, মৰুগণপৰিৱাৰিতো ৱিয সক্কো দেৱৰাজা, ব্ৰহ্মগণপৰিৱাৰিতো ৱিয হাৰিতমহাব্ৰহ্মা, তাৰাগণপৰিৱাৰিতো ৱিয পুণ্ণচন্দো, অনুপমেন বুদ্ধৱেসেন অপৰিমাণেন বুদ্ধৱিলাসেন পাটলিগামিনং মগ্গং পটিপজ্জি.
অথস্স পুৰত্থিমকাযতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ঘনবুদ্ধৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, তথা পচ্ছিমকাযতো দক্খিণপস্সতো ৱামপস্সতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ঘনবুদ্ধৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, উপৰিকেসন্ততো পট্ঠায সব্বকেসাৱট্টেহি মোৰগীৱৰাজৱণ্ণা অসিতা ঘনবুদ্ধৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা গগনতলে অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, হেট্ঠাপাদতলেহি পৱাড়ৱণ্ণা ৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা ঘনপথৱিযং অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, দন্ততো অক্খীনং সেতট্ঠানতো, নখানং মংসৱিমুত্তট্ঠানতো ওদাতা ঘনবুদ্ধৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, ৰত্তপীতৱণ্ণানং সম্ভিন্নট্ঠানতো মঞ্জেট্ঠৱণ্ণা ৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, সব্বত্থকমেৱ পভস্সৰা ৰস্মিযো উট্ঠহিংসু. এৱং সমন্তা অসীতিহত্থট্ঠানং ছব্বণ্ণা বুদ্ধৰস্মিযো ৱিজ্জোতমানা ৱিপ্ফন্দমানা ৱিধাৱমানা কঞ্চনদণ্ডদীপিকাদীহি নিচ্ছৰিত্ৱা আকাসং পক্খন্দমানা মহাপদীপজালা ৱিয, চাতুদ্দীপিকমহামেঘতো নিক্খন্তৱিজ্জুলতা ৱিয চ দিসোদিসং পক্খন্দিংসু. যাহি সব্বে দিসাভাগা সুৱণ্ণচম্পকপুপ্ফেহি ৱিকিৰিযমানা ৱিয, সুৱণ্ণঘটতো সুৱণ্ণৰসধাৰাহি আসিঞ্চিযমানা ৱিয, পসাৰিতসুৱণ্ণপটপৰিক্খিত্তা ৱিয, ৱেৰম্ভৱাতেন সমুদ্ধতকিংসুককণিকাৰকোৱিড়াৰপুপ্ফচুণ্ণসমোকিণ্ণা ৱিয, চীনপিট্ঠচুণ্ণসম্পৰিৰঞ্জিতা ৱিয চ ৱিৰোচিংসু.
ভগৱতোপি অসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাপৰিক্খেপসমুজ্জলং দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণপ্পটিমণ্ডিতং সৰীৰং অব্ভমহিকাদিউপক্কিলেসৱিমুত্তং সমুজ্জলন্ততাৰকাৱভাসিতং ৱিয, গগনতলং ৱিকসিতং ৱিয পদুমৱনং, সব্বপালিফুল্লো ৱিয যোজনসতিকো পাৰিচ্ছত্তকো, পটিপাটিযা ঠপিতানং দ্ৱত্তিংসসূৰিযানং দ্ৱত্তিংসচন্দিমানং দ্ৱত্তিংসচক্কৱত্তীনং দ্ৱত্তিংসদেৱৰাজানং দ্ৱত্তিংসমহাব্ৰহ্মানং সিৰিযা সিৰিং অভিভৱমানং ৱিয ৱিৰোচিত্থ, যথা তং দসহি পাৰমীহি দসহি উপপাৰমীহি দসহি পৰমত্থপাৰমীহীতি সম্মদেৱ পৰিপূৰিতাহি সমতিংসপাৰমিতাহি অলঙ্কতং কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি দিন্নেন দানেন ৰক্খিতেন সীলেন কতেন কল্যাণকম্মেন একস্মিং অত্তভাৱে সমোসৰিত্ৱা ৱিপাকং দাতুং ওকাসং অলভমানেন সম্বাধপ্পত্তং ৱিয নিব্বত্তিতং নাৱাসহস্সভণ্ডং একং নাৱং আৰোপনকালো ৱিয, সকটসহস্সভণ্ডং একং সকটং আৰোপনকালো ৱিয, পঞ্চৱীসতিযা গঙ্গানং সম্ভিন্নমুখদ্ৱাৰে একতো ৰাসিভূতকালো ৱিয অহোসি.
ইমায বুদ্ধসিৰিযা ওভাসমানস্সপি ভগৱতো পুৰতো অনেকানি দণ্ডদীপিকাসহস্সানি উক্খিপিংসু. তথা পচ্ছতো ৱামপস্সে দক্খিণপস্সে জাতিকুসুমচম্পকৱনমালিকাৰত্তুপ্পলনীলুপ্পলবকুলসিন্দুৱাৰাদিপুপ্ফানি চেৱ নীলপীতাদিৱণ্ণসুগন্ধচুণ্ণানি চ চাতুদ্দীপিকমহামেঘৱিস্সট্ঠা সলিলৱুট্ঠিযো ৱিয ৱিপ্পকিৰিংসু. পঞ্চঙ্গিকতূৰিযনিগ্ঘোসা চ বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণাসংযুত্তা থুতিঘোসা চ সব্বা দিসা পূৰযমানা মুখসম্ভাসা ৱিয অহেসুং. দেৱসুপণ্ণনাগযক্খগন্ধব্বমনুস্সানং অক্খীনি অমতপানং ৱিয লভিংসু. ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৱা পদসহস্সেহি গমনৱণ্ণনং ৱত্তুং ৱট্টতি. তত্ৰিযং মুখমত্তং –
‘‘এৱং সব্বঙ্গসম্পন্নো, কম্পযন্তো ৱসুন্ধৰং;
অহেঠযন্তো পাণানি, যাতি লোকৱিনাযকো.
‘‘দক্খিণং পঠমং পাদং, উদ্ধৰন্তো নৰাসভো;
গচ্ছন্তো সিৰিসম্পন্নো, সোভতে দ্ৱিপদুত্তমো.
‘‘গচ্ছতো বুদ্ধসেট্ঠস্স, হেট্ঠা পাদতলং মুদু;
সমং সম্ফুসতে ভূমিং, ৰজসানুপলিম্পতি.
‘‘নিন্নং ঠানং উন্নমতি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে;
উন্নতঞ্চ সমং হোতি, পথৱী চ অচেতনা.
‘‘পাসাণা সক্খৰা চেৱ, কথলা খাণুকণ্টকা;
সব্বে মগ্গা ৱিৱজ্জন্তি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে.
‘‘নাতিদূৰে উদ্ধৰতি, নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপং;
অঘট্টযন্তো নিয্যাতি, উভো জাণূ চ গোপ্ফকে.
‘‘নাতিসীঘং পক্কমতি, সম্পন্নচৰণো মুনি;
ন চাপি সণিকং যাতি, গচ্ছমানো সমাহিতো.
‘‘উদ্ধং অধো চ তিৰিযং, দিসঞ্চ ৱিদিসং তথা;
ন পেক্খমানো সো যাতি, যুগমত্তংৱপেক্খতি.
‘‘নাগৱিক্কন্তচাৰো সো, গমনে সোভতে জিনো;
চাৰুং গচ্ছতি লোকগ্গো, হাসযন্তো সদেৱকে.
‘‘উসভৰাজাৱ সোভন্তো, চাৰুচাৰীৱ কেসৰী;
তোসযন্তো বহূ সত্তে, গামং সেট্ঠো উপাগমী’’তি. –
ৱণ্ণকালো নাম কিৰেস. এৱংৱিধেসু কালেসু ভগৱতো সৰীৰৱণ্ণে ৱা গুণৱণ্ণে ৱা ধম্মকথিকস্স থামোযেৱ পমাণং, চুণ্ণিযপদেহি গাথাবন্ধেহি যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং ৱত্তব্বং. ‘‘দুক্কথিত’’ন্তি ৱা ‘‘অতিত্থেন পক্খন্দো’’তি ৱা ন ৱত্তব্বো. অপৰিমাণৱণ্ণা হি বুদ্ধা ভগৱন্তো, তেসং বুদ্ধাপি অনৱসেসতো ৱণ্ণং ৱত্তুং অসমত্থা. সকলম্পি হি কপ্পং ৱণ্ণেন্তা পৰিযোসাপেতুং ন সক্কোন্তি, পগেৱ ইতৰা পজাতি. ইমিনা সিৰিৱিলাসেন অলঙ্কতপ্পটিযত্তং পাটলিগামং পাৱিসি, পৱিসিত্ৱা ভগৱা পসন্নচিত্তেন জনেন পুপ্ফগন্ধধূমৱাসচুণ্ণাদীহি পূজিযমানো আৱসথাগাৰং পাৱিসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৱসথাগাৰং তেনুপসঙ্কমী’’তি.
পাদে পক্খালেত্ৱাতি যদিপি ভগৱতো পাদে ৰজোজল্লং ন উপলিম্পতি, তেসং পন উপাসকানং কুসলাভিৱুদ্ধিং আকঙ্খন্তো পৰেসং দিট্ঠানুগতিং আপজ্জনত্থঞ্চ ভগৱা পাদে পক্খালেতি. অপিচ উপাদিন্নকসৰীৰং নাম সীতং কাতব্বম্পি হোতীতি এতদত্থম্পি ভগৱা ন্হানপাদধোৱনাদীনি কৰোতিযেৱ. ভগৱন্তংযেৱ পুৰক্খত্ৱাতি ভগৱন্তং পুৰতো কত্ৱা. তত্থ ভগৱা ভিক্খূনঞ্চেৱ উপাসকানঞ্চ মজ্ঝে নিসিন্নো গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৱা দুকূলচুম্বটকেন ৱোদকং কত্ৱা জাতিহিঙ্গুলকেন মজ্জিত্ৱা ৰত্তকম্বলেন পলিৱেঠেত্ৱা পীঠে ঠপিতা ৰত্তসুৱণ্ণঘনপটিমা ৱিয অতিৱিৰোচিত্থ.
অযং পনেত্থ পোৰাণানং ৱণ্ণভণনমগ্গো –
‘‘গন্ত্ৱান মণ্ডলমাড়ং, নাগৱিক্কন্তচাৰণো;
ওভাসযন্তো লোকগ্গো, নিসীদি ৱৰমাসনে.
‘‘তহিং নিসিন্নো নৰদম্মসাৰথি,
দেৱাতিদেৱো সতপুঞ্ঞলক্খণো;
বুদ্ধাসনে মজ্ঝগতো ৱিৰোচতি,
সুৱণ্ণনিক্খং ৱিয পণ্ডুকম্বলে.
‘‘নেক্খং জম্বোনদস্সেৱ, নিক্খিত্তং পণ্ডুকম্বলে;
ৱিৰোচতি ৱীতমলো, মণিৱেৰোচনো যথা.
‘‘মহাসালোৱ সম্ফুল্লো, মেৰুৰাজাৱলঙ্কতো;
সুৱণ্ণযূপসঙ্কাসো, পদুমো কোকনদো যথা.
‘‘জলন্তো দীপৰুক্খোৱ, পব্বতগ্গে যথা সিখী;
দেৱানং পাৰিছত্তোৱ, সব্বফুল্লো ৱিৰোচতী’’তি.
পাটলিগামিযে উপাসকে আমন্তেসীতি যস্মা তেসু উপাসকেসু বহূ জনা সীলেসু পতিট্ঠিতা, তস্মা পঠমং তাৱ সীলৱিপত্তিযা আদীনৱং পকাসেত্ৱা পচ্ছা সীলসম্পদায আনিসংসং দস্সেতুং, ‘‘পঞ্চিমে গহপতযো’’তিআদিনা ধম্মদেসনত্থং আমন্তেসি.
তত্থ দুস্সীলোতি নিস্সীলো. সীলৱিপন্নোতি ৱিপন্নসীলো ভিন্নসংৱৰো. এত্থ চ ‘‘দুস্সীলো’’তি পদেন পুগ্গলস্স সীলাভাৱো ৱুত্তো. সো পনস্স সীলাভাৱো দুৱিধো অসমাদানেন ৱা সমাদিন্নস্স ভেদেন ৱাতি. তেসু পুৰিমো ন তথা সাৱজ্জো, যথা দুতিযো সাৱজ্জতৰো. যথাধিপ্পেতাদীনৱনিমিত্তং সীলাভাৱং পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায দস্সেতুং, ‘‘সীলৱিপন্নো’’তি ৱুত্তং. তেন ‘‘দুস্সীলো’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. পমাদাধিকৰণন্তি পমাদকাৰণা. ইদঞ্চ সুত্তং গহট্ঠানং ৱসেন আগতং, পব্বজিতানম্পি পন লব্ভতেৱ. গহট্ঠো হি যেন সিপ্পট্ঠানেন জীৱিকং কপ্পেতি যদি কসিযা যদি ৱাণিজ্জায যদি গোৰক্খেন, পাণাতিপাতাদিৱসেন পমত্তো তং তং যথাকালং সম্পাদেতুং ন সক্কোতি, অথস্স কম্মং ৱিনস্সতি. মাঘাতকালে পন পাণাতিপাতাদীনি কৰোন্তো দণ্ডৱসেন মহতিং ভোগজানিং নিগচ্ছতি. পব্বজিতো দুস্সীলো পমাদকাৰণা সীলতো বুদ্ধৱচনতো ঝানতো সত্তঅৰিযধনতো চ জানিং নিগচ্ছতি.
পাপকো কিত্তিসদ্দোতি গহট্ঠস্স ‘‘অসুকো অমুককুলে জাতো দুস্সীলো পাপধম্মো পৰিচ্চত্তইধলোকপৰলোকো সলাকভত্তমত্তম্পি ন দেতী’’তি পৰিসমজ্ঝে পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. পব্বজিতস্স ‘‘অসুকো নাম থেৰো সত্থু সাসনে পব্বজিত্ৱা নাসক্খি সীলানি ৰক্খিতুং, ন বুদ্ধৱচনং গহেতুং, ৱেজ্জকম্মাদীহি জীৱতি, ছহি অগাৰৱেহি সমন্নাগতো’’তি এৱং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি.
অৱিসাৰদোতি গহট্ঠো তাৱ অৱস্সং বহূনং সন্নিপাতট্ঠানে ‘‘কোচি মম কম্মং জানিস্সতি, অথ মং নিন্দিস্সতি, ৰাজকুলস্স ৱা দস্সেস্সতী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো নিসীদতি, ৱিসাৰদো হুত্ৱা কথেতুং ন সক্কোতি. পব্বজিতোপি বহুভিক্খুসঙ্ঘে সন্নিপতিতে ‘‘অৱস্সং কোচি মম কম্মং জানিস্সতি, অথ মে উপোসথম্পি পৱাৰণম্পি ঠপেত্ৱা সামঞ্ঞতো চাৱেত্ৱা নিক্কড্ঢিস্সতী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, ৱিসাৰদো হুত্ৱা কথেতুং ন সক্কোতি. একচ্চো পন দুস্সীলোপি সমানো সুসীলো ৱিয চৰতি, সোপি অজ্ঝাসযেন মঙ্কু হোতিযেৱ.
সম্মূড়্হো কালং কৰোতীতি দুস্সীলস্স হি মৰণমঞ্চে নিপন্নস্স দুস্সীলকম্মানি সমাদায পৱত্তিতট্ঠানানি আপাথং আগচ্ছন্তি. সো উম্মীলেত্ৱা ইধলোকং, নিমীলেত্ৱা পৰলোকং পস্সতি. তস্স চত্তাৰো অপাযা কম্মানুৰূপং উপট্ঠহন্তি, সত্তিসতেন পহৰিযমানো ৱিয অগ্গিজালাভিঘাতেন ঝাযমানো ৱিয চ হোতি. সো ‘‘ৱাৰেথ, ৱাৰেথা’’তি ৱিৰৱন্তোৱ মৰতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সম্মূড়্হো কালং কৰোতী’’তি.
কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপৰিচ্চাগা. পৰং মৰণাতি তদনন্তৰং অভিনিব্বত্তক্খন্ধগ্গহণা. অথ ৱা কাযস্স ভেদাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স উপচ্ছেদা. পৰং মৰণাতি চুতিতো উদ্ধং. অপাযন্তিআদি সব্বং নিৰযৱেৱচনং. নিৰযো হি সগ্গমোক্খহেতুভূতা পুঞ্ঞসঙ্খাতা অযা অপেতত্তা, সুখানং ৱা অযস্স, আগমনস্স ৱা অভাৱা অপাযো. দুক্খস্স গতি পটিসৰণন্তি দুগ্গতি, দোসবহুলতায ৱা দুট্ঠেন কম্মুনা নিব্বত্তা গতীতি দুগ্গতি. ৱিৱসা নিপতন্তি এত্থ দুক্কতকাৰিনোতি ৱিনিপাতো, ৱিনস্সন্তা ৱা এত্থ নিপতন্তি সম্ভিজ্জমানঙ্গপচ্চঙ্গাতি ৱিনিপাতো. নত্থি এত্থ অস্সাদসঞ্ঞিতো অযোতি নিৰযো.
অথ ৱা অপাযগ্গহণেন তিৰচ্ছানযোনিং দীপেতি. তিৰচ্ছানযোনি হি অপাযো সুগতিতো অপেতত্তা, ন দুগ্গতি মহেসক্খানং নাগৰাজাদীনং সম্ভৱতো. দুগ্গতিগ্গহণেন পেত্তিৱিসযং দীপেতি. সো হি অপাযো চেৱ দুগ্গতি চ সুগতিতো অপেতত্তা, দুক্খস্স চ গতিভূতত্তা, ন তু ৱিনিপাতো অসুৰসদিসং অৱিনিপতিতত্তা পেতমহিদ্ধিকানম্পি ৱিজ্জমানত্তা. ৱিনিপাতগ্গহণেন অসুৰকাযং দীপেতি. সো হি যথাৱুত্তেনট্ঠেন ‘‘অপাযো’’ চেৱ ‘‘দুগ্গতি’’ চ সব্বসম্পত্তিসমুস্সযেহি ৱিনিপতিতত্তা ‘‘ৱিনিপাতো’’তি চ ৱুচ্চতি. নিৰযগ্গহণেন অৱীচিআদিকং অনেকপ্পকাৰং নিৰযমেৱ দীপেতি. উপপজ্জতীতি নিব্বত্ততি.
আনিসংসকথা ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বা. অযং পন ৱিসেসো – সীলৱাতি সমাদানৱসেন সীলৱা. সীলসম্পন্নোতি পৰিসুদ্ধং পৰিপুণ্ণঞ্চ কত্ৱা সীলস্স সমাদানেন সীলসম্পন্নো. ভোগক্খন্ধন্তি ভোগৰাসিং. সুগতিং সগ্গং লোকন্তি এত্থ সুগতিগ্গহণেন মনুস্সগতিপি সঙ্গয্হতি, সগ্গগ্গহণেন দেৱগতি এৱ. তত্থ সুন্দৰা গতি সুগতি, ৰূপাদীহি ৱিসযেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো, সো সব্বোপি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি.
পাটলিগামিযে উপাসকে বহুদেৱ ৰত্তিং ধম্মিযা কথাযাতি অঞ্ঞাযপি পাড়িমুত্তায ধম্মকথায চেৱ আৱসথানুমোদনকথায চ. তদা হি ভগৱা যস্মা অজাতসত্তুনা তত্থ পাটলিপুত্তনগৰং মাপেন্তেন অঞ্ঞেসু গামনিগমজনপদৰাজধানীসু যে সীলাচাৰসম্পন্না কুটুম্বিকা, তে আনেত্ৱা ধনধঞ্ঞঘৰৱত্থুখেত্তৱত্থাদীনি চেৱ পৰিহাৰঞ্চ দাপেত্ৱা নিৱেসিযন্তি. তস্মা পাটলিগামিযা উপাসকা আনিসংসদস্সাৱিতায ৱিসেসতো সীলগৰুকা সব্বগুণানঞ্চ সীলস্স অধিট্ঠানভাৱতো তেসং পঠমং সীলানিসংসে পকাসেত্ৱা ততো পৰং আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তো ৱিয, পথৱোজং আকড্ঢন্তো ৱিয, মহাজম্বুং মত্থকে গহেত্ৱা চালেন্তো ৱিয, যোজনিকমধুকণ্ডং চক্কযন্তেন পীড়েত্ৱা মধুৰসং পাযমানো ৱিয পাটলিগামিকানং উপাসকানং হিতসুখাৱহং পকিণ্ণককথং কথেন্তো ‘‘আৱাসদানং নামেতং গহপতযো মহন্তং পুঞ্ঞং, তুম্হাকং আৱাসো মযা পৰিভুত্তো, ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পৰিভুত্তো, মযা চ ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পৰিভুত্তে পন ধম্মৰতনেনপি পৰিভুত্তোযেৱ হোতি. এৱং তীহি ৰতনেহি পৰিভুত্তে অপৰিমেয্যো চ ৱিপাকো, অপিচ আৱাসদানস্মিং দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৱ হোতি, ভূমট্ঠকপণ্ণসালায ৱা সাখামণ্ডপস্স ৱা সঙ্ঘং উদ্দিস্স কতস্স আনিসংসো পৰিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কা. আৱাসদানানুভাৱেন হি ভৱে নিব্বত্তমানস্সপি সম্পীড়িতগব্ভৱাসো নাম ন হোতি, দ্ৱাদসহত্থো ওৱৰকো ৱিযস্স মাতুকুচ্ছি অসম্বাধোৱ হোতী’’তি এৱং নানানযেহি ৱিচিত্তং বহুং ধম্মকথং কথেত্ৱা –
‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৱাড়মিগানি চ;
সৰীসপে চ মকসে, সিসিৰে চাপি ৱুট্ঠিযো.
‘‘ততো ৱাতাতপো ঘোৰো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;
লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৱিপস্সিতুং.
‘‘ৱিহাৰদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৱণ্ণিতং;
তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো.
‘‘ৱিহাৰে কাৰযে ৰম্মে, ৱাসযেত্থ বহুস্সুতে;
তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৱত্থসেনাসনানি চ.
‘‘দদেয্য উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;
তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;
যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পৰিনিব্বাতি অনাসৱো’’তি. (চূড়ৱ. ২৯৫) –
এৱং অযম্পি আৱাসদানে আনিসংসোতি বহুদেৱ ৰত্তিং অতিৰেকতৰং দিযড্ঢযামং আৱাসদানানিসংসকথং কথেসি. তত্থ ইমা গাথা তাৱ সঙ্গহং আৰুড়্হা, পকিণ্ণকধম্মদেসনা পন সঙ্গহং নাৰোহতি. সন্দস্সেত্ৱাতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ.
অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা দ্ৱে যামা গতা. যস্স দানি কালং মঞ্ঞথাতি যস্স গমনস্স তুম্হে কালং মঞ্ঞথ, গমনকালো তুম্হাকং, গচ্ছথাতি ৱুত্তং হোতি. কস্মা পন ভগৱা তে উয্যোজেসীতি? অনুকম্পায. তিযামৰত্তিঞ্হি তত্থ নিসীদিত্ৱা ৱীতিনামেন্তানং তেসং সৰীৰে আবাধো উপ্পজ্জেয্যাতি, ভিক্খুসঙ্ঘেপি চ ৱিপ্পভাতসযননিসজ্জায ওকাসো লদ্ধুং ৱট্টতি, ইতি উভযানুকম্পায উয্যোজেসীতি. সুঞ্ঞাগাৰন্তি পাটিযেক্কং সুঞ্ঞাগাৰং নাম তত্থ নত্থি. তেন কিৰ গহপতযো তস্সেৱ আৱসথাগাৰস্স একপস্সে পটসাণিযা পৰিক্খিপাপেত্ৱা কপ্পিযমঞ্চং পঞ্ঞাপেত্ৱা তত্থ কপ্পিযপচ্চত্থৰণং অত্থৰিত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণৰজততাৰকাগন্ধমালাদিপটিমণ্ডিতং ৱিতানং বন্ধিত্ৱা তেলপ্পদীপং আৰোপেসুং ‘‘অপ্পেৱ নাম সত্থা ধম্মাসনতো ৱুট্ঠায থোকং ৱিস্সমিতুকামো ইধ নিপজ্জেয্য, এৱং নো ইদং আৱসথাগাৰং ভগৱতা চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুত্তং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি. সত্থাপি তদেৱ সন্ধায তত্থ সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৱা সীহসেয্যং কপ্পেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সুঞ্ঞাগাৰং পাৱিসী’’তি. তত্থ পাদধোৱনট্ঠানতো পট্ঠায যাৱ ধম্মাসনা অগমাসি, এত্তকে ঠানে গমনং নিপ্ফন্নং. ধম্মাসনং পত্ৱা থোকং অট্ঠাসি, ইদং তত্থ ঠানং. ভগৱা দ্ৱে যামে ধম্মাসনে নিসীদি, এত্তকে ঠানে নিসজ্জা নিপ্ফন্না. উপাসকে উয্যোজেত্ৱা ধম্মাসনতো ওৰুয্হ যথাৱুত্তে ঠানে সীহসেয্যং কপ্পেসি. এৱং তং ঠানং ভগৱতা চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুত্তং অহোসীতি.
সুনিধৱস্সকাৰাতি সুনিধো চ ৱস্সকাৰো চ দ্ৱে ব্ৰাহ্মণা. মগধমহামত্তাতি মগধৰঞ্ঞো মহাঅমচ্চা, মগধৰট্ঠে ৱা মহামত্তা মহতিযা ইস্সৰিযমত্তায সমন্নাগতাতি মহামত্তা. পাটলিগামে নগৰং মাপেন্তীতি পাটলিগামসঙ্খাতে ভূমিপদেসে নগৰং মাপেন্তি. ৱজ্জীনং পটিবাহাযাতি লিচ্ছৱিৰাজূনং আযমুখপ্পচ্ছিন্দনত্থং. সহস্সসহস্সেৱাতি একেকৱগ্গৱসেন সহস্সং সহস্সং হুত্ৱা. ৱত্থূনীতি ঘৰৱত্থূনি. চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুন্তি ৰঞ্ঞো ৰাজমহামত্তানঞ্চ নিৱেসনানি মাপেতুং ৱত্থুৱিজ্জাপাঠকানং চিত্তানি নমন্তি. তে কিৰ অত্তনো সিপ্পানুভাৱেন হেট্ঠাপথৱিযং তিংসহত্থমত্তে ঠানে ‘‘ইধ নাগগ্গাহো, ইধ যক্খগ্গাহো, ইধ ভূতগ্গাহো, ইধ পাসাণো ৱা খাণুকো ৱা অত্থী’’তি জানন্তি. তে তদা সিপ্পং জপ্পেত্ৱা দেৱতাহি সদ্ধিং সম্মন্তযমানা ৱিয মাপেন্তি.
অথ ৱা নেসং সৰীৰে দেৱতা অধিমুচ্চিত্ৱা তত্থ তত্থ নিৱেসনানি মাপেতুং চিত্তং নামেন্তি. তা চতূসু কোণেসু খাণুকে কোট্টেত্ৱা ৱত্থুম্হি গহিতমত্তে পটিৱিগচ্ছন্তি. সদ্ধকুলানং সদ্ধা দেৱতা তথা কৰোন্তি, অস্সদ্ধকুলানং অস্সদ্ধা দেৱতা. কিংকাৰণা? সদ্ধানঞ্হি এৱং হোতি ‘‘ইধ মনুস্সা নিৱেসনং মাপেন্তা পঠমং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৱা মঙ্গলং ৱদাপেস্সন্তি, অথ মযং সীলৱন্তানং দস্সনং ধম্মকথং পঞ্হৱিস্সজ্জনং অনুমোদনং সোতুং লভিস্সাম, মনুস্সা চ দানং দত্ৱা অম্হাকং পত্তিং দস্সন্তী’’তি. অস্সদ্ধা দেৱতাপি ‘‘অত্তনো ইচ্ছানুৰূপং তেসং পটিপত্তিং পস্সিতুং, কথঞ্চ সোতুং লভিস্সামা’’তি তথা কৰোন্তি.
তাৱতিংসেহীতি যথা হি একস্মিং কুলে একং পণ্ডিতমনুস্সং, একস্মিঞ্চ ৱিহাৰে একং বহুস্সুতং ভিক্খুং উপাদায ‘‘অসুককুলে মনুস্সা পণ্ডিতা, অসুকৱিহাৰে ভিক্খূ বহুস্সুতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, এৱমেৱ সক্কং দেৱৰাজানং, ৱিস্সকম্মঞ্চ দেৱপুত্তং উপাদায ‘‘তাৱতিংসা পণ্ডিতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গতো. তেনাহ ‘‘তাৱতিংসেহী’’তি. সেয্যথাপীতিআদিনা দেৱেহি তাৱতিংসেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা ৱিয সুনিধৱস্সকাৰা নগৰং মাপেন্তীতি দস্সেতি.
যাৱতা, আনন্দ, অৰিযং আযতনন্তি যত্তকং অৰিযমনুস্সানং ওসৰণট্ঠানং নাম অত্থি. যাৱতা ৱণিপ্পথোতি যত্তকং ৱাণিজানং আহটভণ্ডস্স ৰাসিৱসেন কযৱিক্কযট্ঠানং নাম, ৱাণিজানং ৱসনট্ঠানং ৱা অত্থি. ইদং অগ্গনগৰন্তি তেসং অৰিযাযতনৱণিপ্পথানং ইদং নগৰং অগ্গং ভৱিস্সতি জেট্ঠকং পামোক্খং. পুটভেদনন্তি ভণ্ডপুটভেদনট্ঠানং, ভণ্ডভণ্ডিকানং মোচনট্ঠানন্তি ৱুত্তং হোতি. সকলজম্বুদীপে অলদ্ধভণ্ডম্পি হি ইধেৱ লভিস্সন্তি, অঞ্ঞত্থ ৱিক্কযং অগচ্ছন্তাপি ইধেৱ ৱিক্কযং গচ্ছিস্সন্তি, তস্মা ইধেৱ পুটং ভিন্দিস্সন্তীতি অত্থো. আযানম্পি হি চতূসু দ্ৱাৰেসু চত্তাৰি, সভাযং একন্তি এৱং দিৱসে দিৱসে পঞ্চসতসহস্সানি তত্থ উট্ঠহিস্সন্তি. তানি সভাৱানি আযানীতি দস্সেতি.
অগ্গিতো ৱাতিআদীসু সমুচ্চযত্থো ৱাসদ্দো, অগ্গিনা চ উদকেন চ মিথুভেদেন চ নস্সিস্সতীতি অত্থো. তস্স হি একো কোট্ঠাসো অগ্গিনা নস্সিস্সতি, নিব্বাপেতুং ন সক্খিস্সন্তি, একং কোট্ঠাসং গঙ্গা গহেত্ৱা গমিস্সতি, একো ইমিনা অকথিতং অমুস্স, অমুনা অকথিতং ইমস্স ৱদন্তানং পিসুণৱাচানং ৱসেন ভিন্নানং মনুস্সানং অঞ্ঞমঞ্ঞভেদেন ৱিনস্সিস্সতি. এৱং ৱত্ৱা ভগৱা পচ্চূসকালে গঙ্গাতীৰং গন্ত্ৱা কতমুখধোৱনো ভিক্খাচাৰৱেলং আগমযমানো নিসীদি.
সুনিধৱস্সকাৰাপি ‘‘অম্হাকং ৰাজা সমণস্স গোতমস্স উপট্ঠাকো, সো অম্হে উপগতে পুচ্ছিস্সতি ‘সত্থা কিৰ পাটলিগামং অগমাসি, কিং তস্স সন্তিকং উপসঙ্কমিত্থ, ন উপসঙ্কমিত্থা’তি. ‘উপসঙ্কমিম্হা’তি চ ৱুত্তে ‘নিমন্তযিত্থ, ন নিমন্তযিত্থা’তি পুচ্ছিস্সতি. ‘ন নিমন্তযিম্হা’তি চ ৱুত্তে অম্হাকং দোসং আৰোপেত্ৱা নিগ্গণ্হিস্সতি, ইদঞ্চাপি মযং অকতট্ঠানে নগৰং মাপেম, সমণস্স খো পন গোতমস্স গতগতট্ঠানে কাড়কণ্ণিসত্তা পটিক্কমন্তি, তং মযং নগৰমঙ্গলং ৱাচাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা নিমন্তযিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো সুনিধৱস্সকাৰা’’তিআদি.
পুব্বণ্হসমযন্তি পুব্বণ্হে কালে. নিৱাসেত্ৱাতি গামপৱেসননীহাৰেন নিৱাসনং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা. পত্তচীৱৰমাদাযাতি চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা পত্তং হত্থেন গহেত্ৱা.
সীলৱন্তেত্থাতি সীলৱন্তো এত্থ অত্তনো ৱসনট্ঠানে. সঞ্ঞতেতি কাযৱাচাচিত্তেহি সঞ্ঞতে. তাসং দক্খিণমাদিসেতি সঙ্ঘস্স দিন্নে চত্তাৰো পচ্চযে তাসং ঘৰদেৱতানং আদিসেয্য পত্তিং দদেয্য. পূজিতা পূজযন্তীতি ‘‘ইমে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, এৱম্পি নো পত্তিং দেন্তী’’তি আৰক্খং সুসংৱিহিতং কৰোন্তি সুট্ঠু আৰক্খং কৰোন্তি. মানিতা মানযন্তীতি কালানুকালং বলিকম্মকৰণেন মানিতা ‘‘এতে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, তথাপি চতুপঞ্চছমাসন্তৰং নো বলিকম্মং কৰোন্তী’’তি মানেন্তি উপ্পন্নপৰিস্সযং হৰন্তি. ততো নন্তি ততো তং পণ্ডিতজাতিকং পুৰিসং. ওৰসন্তি উৰে ঠপেত্ৱা ৱড্ঢিতং, যথা মাতা ওৰসং পুত্তং অনুকম্পতি, উপ্পন্নপৰিস্সযহৰণত্থমেৱস্স যথা ৱাযমতি, এৱং অনুকম্পন্তীতি অত্থো. ভদ্ৰানি পস্সতীতি সুন্দৰানি পস্সতি.
অনুমোদিত্ৱাতি তেহি তদা পসুতপুঞ্ঞস্স অনুমোদনৱসেন তেসং ধম্মকথং কত্ৱা. সুনিধৱস্সকাৰাপি ‘‘যা তত্থ দেৱতা আসুং, তাসং দক্খিণমাদিসে’’তি ভগৱতো ৱচনং সুত্ৱা দেৱতানং পত্তিং অদংসু. তং গোতমদ্ৱাৰং নাম অহোসীতি তস্স নগৰস্স যেন দ্ৱাৰেন ভগৱা নিক্খমি, তং গোতমদ্ৱাৰং নাম অহোসি. গঙ্গায পন উত্তৰণত্থং অনোতিণ্ণত্তা গোতমতিত্থং নাম নাহোসি. পূৰাতি পুণ্ণা. সমতিত্তিকাতি তটসমং উদকস্স তিত্তা ভৰিতা. কাকপেয্যাতি তীৰে ঠিতকাকেহি পাতুং সক্কুণেয্যউদকা. দ্ৱীহিপি পদেহি উভতোকূলসমং পৰিপুণ্ণভাৱমেৱ দস্সেতি. উড়ুম্পন্তি পাৰগমনত্থায দাৰূনি সঙ্ঘাটেত্ৱা আণিযো কোট্টেত্ৱা কতং. কুল্লন্তি ৱেড়ুদণ্ডাদিকে ৱল্লিআদীহি বন্ধিত্ৱা কতং.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং মহাজনস্স গঙ্গোদকমত্তস্সপি কেৱলং তৰিতুং অসমত্থতং, অত্তনো পন ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ অতিগম্ভীৰৱিত্থতং সংসাৰমহণ্ণৱং তৰিত্ৱা ঠিতভাৱঞ্চ সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থপৰিদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ অণ্ণৱন্তি সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন যোজনমত্তং গম্ভীৰস্স চ ৱিত্থতস্স চ উদকট্ঠানস্সেতং অধিৱচনং. সৰন্তি সৰিত্ৱা গমনতো ইধ নদী অধিপ্পেতা. ইদং ৱুত্তং হোতি – যে গম্ভীৰৱিত্থতং সংসাৰণ্ণৱং তণ্হাসৰিতঞ্চ তৰন্তি, তে অৰিযমগ্গসঙ্খাতং সেতুং কত্ৱান ৱিসজ্জ পল্ললানি অনামসিত্ৱাৱ উদকভৰিতানি নিন্নট্ঠানানি, অযং পন ইদং অপ্পমত্তকং উদকং তৰিতুকামো কুল্লঞ্হি জনো পবন্ধতি কুল্লং বন্ধিতুং আযাসং আপজ্জতি. তিণ্ণা মেধাৱিনো জনাতি অৰিযমগ্গঞাণসঙ্খাতায মেধায সমন্নাগতত্তা মেধাৱিনো বুদ্ধা চ বুদ্ধসাৱকা চ ৱিনা এৱ কুল্লেন তিণ্ণা পৰতীৰে পতিট্ঠিতাতি.
ছট্ঠসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. দ্ৱিধাপথসুত্তৱণ্ণনা
৭৭. সত্তমে অদ্ধানমগ্গপটিপন্নোতি অদ্ধানসঙ্খাতং দীঘমগ্গং পটিপন্নো গচ্ছন্তো হোতি. নাগসমালেনাতি এৱংনামকেন থেৰেন. পচ্ছাসমণেনাতি অযং তদা ভগৱতো উপট্ঠাকো অহোসি. তেন নং পচ্ছাসমণং কত্ৱা মগ্গং পটিপজ্জি. ভগৱতো হি পঠমবোধিযং ৱীসতিৱস্সানি অনিবদ্ধা উপট্ঠাকা অহেসুং, ততো পৰং যাৱ পৰিনিব্বানা পঞ্চৱীসতিৱস্সানি আযস্মা আনন্দো ছাযাৱ উপট্ঠাসি. অযং পন অনিবদ্ধুপট্ঠাককালো. তেন ৱুত্তং – ‘‘আযস্মতা নাগসমালেন পচ্ছাসমণেনা’’তি. দ্ৱিধাপথন্তি দ্ৱিধাভূতং মগ্গং. ‘‘দ্ৱেধাপথ’’ন্তিপি পঠন্তি আযস্মা নাগসমালো অত্তনা পুব্বে তত্থ কতপৰিচযত্তা উজুভাৱঞ্চস্স সন্ধায ৱদতি ‘‘অযং, ভন্তে ভগৱা, পন্থো’’তি.
ভগৱা পন তদা তস্স সপৰিস্সযভাৱং ঞত্ৱা ততো অঞ্ঞং মগ্গং গন্তুকামো ‘‘অযং, নাগসমাল, পন্থো’’তি আহ. ‘‘সপৰিস্সযো’’তি চ ৱুত্তে অসদ্দহিত্ৱা ‘‘ভগৱা ন তত্থ পৰিস্সযো’’তি ৱদেয্য, তদস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযাতি ‘‘সপৰিস্সযো’’তি ন কথেসি. তিক্খত্তুং ‘‘অযং পন্থো, ইমিনা গচ্ছামা’’তি ৱত্ৱা চতুত্থৱাৰে ‘‘ন ভগৱা ইমিনা মগ্গেন গন্তুং ইচ্ছতি, অযমেৱ চ উজুমগ্গো, হন্দাহং ভগৱতো পত্তচীৱৰং দত্ৱা ইমিনা মগ্গেন গমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা সত্থু পত্তচীৱৰং দাতুং অসক্কোন্তো ভূমিযং ঠপেত্ৱা পচ্চুপট্ঠিতেন দুক্খসংৱত্তনিকেন কম্মুনা চোদিযমানো ভগৱতো ৱচনং অনাদিযিত্ৱাৱ পক্কামি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা নাগসমালো ভগৱতো পত্তচীৱৰং তত্থেৱ ছমাযং নিক্খিপিত্ৱা পক্কামী’’তি. তত্থ ভগৱতো পত্তচীৱৰন্তি অত্তনো হত্থগতং ভগৱতো পত্তচীৱৰং. তত্থেৱাতি তস্মিংযেৱ মগ্গে ছমাযং পথৱিযং নিক্খিপিত্ৱা পক্কামি. ইদং ৱো ভগৱা পত্তচীৱৰং, সচে ইচ্ছথ, গণ্হথ, যদি অত্তনা ইচ্ছিতমগ্গংযেৱ গন্তুকামত্থাতি অধিপ্পাযো. ভগৱাপি অত্তনো পত্তচীৱৰং সযমেৱ গহেত্ৱা যথাধিপ্পেতং মগ্গং পটিপজ্জি.
অন্তৰামগ্গে চোৰা নিক্খমিত্ৱাতি তদা কিৰ পঞ্চসতা পুৰিসা লুদ্দা লোহিতপাণিনো ৰাজাপৰাধিনো হুত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা চোৰিকায জীৱিকং কপ্পেন্তা ‘‘পাৰিপন্থিকভাৱেন ৰঞ্ঞো আযপথং পচ্ছিন্দিস্সামা’’তি মগ্গসমীপে অৰঞ্ঞে তিট্ঠন্তি. তে থেৰং তেন মগ্গেন গচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘অযং সমণো ইমিনা মগ্গেন আগচ্ছতি, অৱড়ঞ্জিতব্বং মগ্গং ৱড়ঞ্জেতি, অম্হাকং অত্থিভাৱং ন জানাতি, হন্দ নং জানাপেস্সামা’’তি কুজ্ঝিত্ৱা গহনট্ঠানতো ৱেগেন নিক্খমিত্ৱা সহসা থেৰং ভূমিযং পাতেত্ৱা হত্থপাদেহি কোট্টেত্ৱা মত্তিকাপত্তঞ্চস্স ভিন্দিত্ৱা চীৱৰং খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দিত্ৱা পব্বজিতত্তা ‘‘তং ন হনাম, ইতো পট্ঠায ইমস্স মগ্গস্স পৰিস্সযভাৱং জানাহী’’তি ৱিস্সজ্জেসুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মতো…পে… ৱিপ্ফালেসু’’ন্তি.
ভগৱাপি ‘‘অযং তেন মগ্গেন গতো চোৰেহি বাধিতো মং পৰিযেসিত্ৱা ইদানেৱ আগমিস্সতী’’তি ঞত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. আযস্মাপি খো নাগসমালো পচ্চাগন্ত্ৱা সত্থাৰা গতমগ্গমেৱ গহেত্ৱা গচ্ছন্তো তস্মিং ৰুক্খমূলে ভগৱন্তং পস্সিত্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা তং পৱত্তিং সব্বং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা নাগসমালো…পে… সঙ্ঘাটিঞ্চ ৱিপ্ফালেসু’’ন্তি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো নাগসমালস্স অত্তনো ৱচনং অনাদিযিত্ৱা অখেমন্তমগ্গগমনং, অত্তনো চ খেমন্তমগ্গগমনং ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ সদ্ধিং চৰন্তি সহ চৰন্তো. একতো ৱসন্তি ইদং তস্সেৱ ৱেৱচনং, সহ ৱসন্তোতি অত্থো. মিস্সো অঞ্ঞজনেন ৱেদগূতি ৱেদিতব্বট্ঠেন ৱেদসঙ্খাতেন চতুসচ্চঅৰিযমগ্গঞাণেন গতত্তা অধিগতত্তা, ৱেদস্স ৱা সকলস্স ঞেয্যস্স পাৰং গতত্তা ৱেদগূ. অত্তনো হিতাহিতং ন জানাতীতি অঞ্ঞো, অৱিদ্ৱা বালোতি অত্থো. তেন অঞ্ঞেন জনেন মিস্সো সহচৰণমত্তেন মিস্সো. ৱিদ্ৱা পজহাতি পাপকন্তি তেন ৱেদগূভাৱেন ৱিদ্ৱা জানন্তো পাপকং অভদ্দকং অত্তনো দুক্খাৱহং পজহাতি, পাপকং ৱা অকল্যাণপুগ্গলং পজহাতি. যথা কিং? কোঞ্চো খীৰপকোৱ নিন্নগন্তি যথা কোঞ্চসকুণো উদকমিস্সিতে খীৰে উপনীতে ৱিনা তোযং খীৰমত্তস্সেৱ পিৱনতো খীৰপকো নিন্নট্ঠানগমনেন নিন্নগসঙ্খাতং উদকং পজহাতি ৱজ্জেতি, এৱং পণ্ডিতো কিৰ দুপ্পঞ্ঞপুগ্গলেহি ঠাননিসজ্জাদীসু সহভূতোপি আচাৰেন তে পজহাতি, ন কদাচিপি সম্মিস্সো হোতি.