৫. দুতিযনানাতিত্থিযসুত্তৱণ্ণনা
৫৫. পঞ্চমে সস্সতো অত্তা চ লোকো চাতি ৰূপাদীসু অঞ্ঞতৰং অত্তাতি চ লোকোতি চ গহেত্ৱা তং সস্সতং নিচ্চন্তি অঞ্ঞেপি চ তথা গাহেন্তা ৱোহৰন্তি. যথাহ –
‘‘ৰূপং অত্তা চেৱ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তি. ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্তা চ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তী’’তি.
অথ ৱা অত্তাতি অহঙ্কাৰৱত্থু, লোকোতি মমঙ্কাৰৱত্থু, যং ‘‘অত্তনিয’’ন্তি ৱুচ্চতি. অত্তাতি ৱা সযং, লোকোতি পৰো. অত্তাতি ৱা পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু একো খন্ধো, ইতৰো লোকো. অত্তাতি ৱা সৱিঞ্ঞাণকো খন্ধসন্তানো, অৱিঞ্ঞাণকো লোকো. এৱং তং তং অত্তাতি চ লোকোতি চ যথাদস্সনং দ্ৱিধা গহেত্ৱা তদুভযং ‘‘নিচ্চো ধুৱো সস্সতো’’তি অভিনিৱিস্স ৱোহৰন্তি. এতেন চত্তাৰো সস্সতৱাদা দস্সিতা. অসস্সতোতি সত্তপি উচ্ছেদৱাদা দস্সিতা. সস্সতো চ অসস্সতো চাতি একচ্চো অত্তা চ লোকো চ সস্সতো, একচ্চো অসস্সতোতি এৱং সস্সতো চ অসস্সতো চাতি অত্থো. অথ ৱা স্ৱেৱ অত্তা চ লোকো চ অত্তগতিদিট্ঠিকানং ৱিয সস্সতো চ অসস্সতো চ, সিযা সস্সতোতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. সব্বথাপি ইমিনা একচ্চসস্সতৱাদো দস্সিতো. নেৱ সস্সতো নাসস্সতোতি ইমিনা অমৰাৱিক্খেপৱাদো দস্সিতো. তে হি সস্সতৱাদে অসস্সতৱাদে চ দোসং দিস্ৱা ‘‘নেৱ সস্সতো নাসস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তি ৱিক্খেপং কৰোন্তা ৱিৱদন্তি.
সযংকতোতি অত্তনা কতো. যথা হি তেসং তেসং সত্তানং অত্তা চ অত্তনো ধম্মানুধম্মং কত্ৱা সুখদুক্খানি পটিসংৱেদেতি, এৱং অত্তাৱ অত্তানং তস্স চ উপভোগভূতং কিঞ্চনং পলিবোধসঙ্খাতং লোকঞ্চ কৰোতি, অভিনিম্মিনাতীতি অত্তলদ্ধি ৱিয অযম্পি তেসং লদ্ধি. পৰংকতোতি পৰেন কতো, অত্ততো পৰেন ইস্সৰেন ৱা পুৰিসেন ৱা পজাপতিনা ৱা কালেন ৱা পকতিযা ৱা অত্তা চ লোকো চ কতো, নিম্মিতোতি অত্থো. সযংকতো চ পৰংকতো চাতি যস্মা অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ নিম্মিনন্তা ইস্সৰাদযো ন কেৱলং সযমেৱ নিম্মিনন্তি, অথ খো তেসং তেসং সত্তানং ধম্মাধম্মানং সহকাৰীকাৰণং লভিত্ৱাৱ, তস্মা সযংকতো চ পৰংকতো চ অত্তা চ লোকো চাতি একচ্চানং লদ্ধি. অসযংকাৰো অপৰংকাৰোতি নত্থি এতস্স সযংকাৰোতি অসযংকাৰো, নত্থি এতস্স পৰকাৰোতি অপৰকাৰো. অনুনাসিকাগমং কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘অপৰংকাৰো’’তি. অযং উভযত্থ দোসং দিস্ৱা উভযং পটিক্খিপতি. অথ কথং উপ্পন্নোতি আহ – অধিচ্চসমুপ্পন্নোতি যদিচ্ছায সমুপ্পন্নো কেনচি কাৰণেন ৱিনা উপ্পন্নোতি অধিচ্চসমুপ্পন্নৱাদো দস্সিতো. তেন চ অহেতুকৱাদোপি সঙ্গহিতো হোতি.
ইদানি যে দিট্ঠিগতিকা অত্তানং ৱিয সুখদুক্খম্পি তস্স গুণভূতং কিঞ্চনভূতং ৱা সস্সতাদিৱসেন অভিনিৱিস্স ৱোহৰন্তি, তেসং তং ৱাদং দস্সেতুং ‘‘সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা’’তিআদি ৱুত্তং. তং ৱুত্তনযমেৱ.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এত্থ পন ইধ জচ্চন্ধূপমায অনাগতত্তা তং হিত্ৱা হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো যোজেতব্বো, তথা গাথায.
তত্থ অন্তৰাৱ ৱিসীদন্তি, অপত্ৱাৱ তমোগধন্তি অযং ৱিসেসো. তস্সত্থো – এৱং দিট্ঠিগতেসু দিট্ঠিনিস্সযেসু আসজ্জমানা দিট্ঠিগতিকা কামোঘাদীনং চতুন্নং ওঘানং, সংসাৰমহোঘস্সেৱ ৱা অন্তৰাৱ ৱেমজ্ঝে এৱ যং তেসং পাৰভাৱেন পতিট্ঠট্ঠেন ৱা ওগধসঙ্খাতং নিব্বানং তদধিগমূপাযো ৱা অৰিযমগ্গো তং অপ্পত্ৱাৱ অনধিগন্ত্ৱাৱ ৱিসীদন্তি সংসীদন্তি. ওগাধন্তি পতিট্ঠহন্তি এতেন, এত্থ ৱাতি ওগাধো, অৰিযমগ্গো নিব্বানঞ্চ. ওগাধমেৱেত্থ ৰস্সত্তং কত্ৱা ওগধন্তি ৱুত্তং. তং ওগধং তমোগধন্তি পদৱিভাগো.
পঞ্চমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.