৬. জচ্চন্ধৱগ্গো
১. আযুসঙ্খাৰোস্সজ্জনসুত্তৱণ্ণনা
৫১. জচ্চন্ধৱগ্গস্স পঠমে ৱেসালিযন্তিআদি হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱ. ৱেসালিং পিণ্ডায পাৱিসীতি কদা পাৱিসি? উক্কাচেলতো নিক্খমিত্ৱা ৱেসালিং গতকালে. ভগৱা হি ৱেড়ুৱগামকে ৱস্সং ৱসিত্ৱা ততো নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন সাৱত্থিং পত্ৱা জেতৱনে ৱিহাসি. তস্মিং কালে ধম্মসেনাপতি অত্তনো আযুসঙ্খাৰং ওলোকেত্ৱা ‘‘সত্তাহমেৱ পৱত্তিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ভগৱন্তং অনুজানাপেত্ৱা নাড়কগামং গন্ত্ৱা তত্থ মাতৰং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৱা পৰিনিব্বাযি. সত্থা চুন্দেন আভতা তস্স ধাতুযো গহেত্ৱা ধাতুচেতিযং কাৰাপেত্ৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ৰাজগহং অগমাসি. তত্থ গতকালে আযস্মা মহামোগ্গল্লানো পৰিনিব্বাযি. ভগৱা তস্সপি ধাতুযো গহেত্ৱা চেতিযং কাৰাপেত্ৱা ৰাজগহতো নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন উক্কাচেলং অগমাসি. তত্থ গঙ্গাতীৰে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো নিসীদিত্ৱা অগ্গসাৱকানং পৰিনিব্বানপ্পটিসংযুত্তং ধম্মং দেসেত্ৱা উক্কাচেলতো নিক্খমিত্ৱা ৱেসালিং অগমাসি. এৱং গতো ভগৱা ‘‘পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱেসালিং পিণ্ডায পাৱিসী’’তি ৱুচ্চতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘উক্কাচেলতো নিক্খমিত্ৱা ৱেসালিং গতকালে’’তি.
নিসীদনন্তি ইধ চম্মক্খণ্ডং অধিপ্পেতং. চাপালং চেতিযন্তি পুব্বে চাপালস্স নাম যক্খস্স ৱসিতট্ঠানং ‘‘চাপালচেতিয’’ন্তি পঞ্ঞাযিত্থ. তত্থ ভগৱতো কতৱিহাৰোপি তায ৰুড়্হিযা ‘‘চাপালচেতিয’’ন্তি ৱুচ্চতি. উদেনং চেতিযন্তি এৱমাদীসুপি এসেৱ নযো. সত্তম্বন্তি কিকিস্স কিৰ কাসিৰঞ্ঞো ধীতৰো সত্ত কুমাৰিযো সংৱেগজাতা ৰাজগেহতো নিক্খমিত্ৱা যত্থ পধানং পদহিংসু, তং ঠানং ‘‘সত্তম্বং চেতিয’’ন্তি ৱদন্তি. বহুপুত্তন্তি বহুপাৰোহো একো নিগ্ৰোধৰুক্খো, তস্মিং অধিৱত্থং দেৱতং বহূ মনুস্সা পুত্তে পত্থেন্তি, তদুপাদায তং ঠানং ‘‘বহুপুত্তং চেতিয’’ন্তি পঞ্ঞাযিত্থ. সাৰন্দদন্তি সাৰন্দদস্স নাম যক্খস্স ৱসিতট্ঠানং. ইতি সব্বানেৱ তানি বুদ্ধুপ্পাদতো পুব্বে দেৱতাপৰিগ্গহিতত্তা চেতিযৱোহাৰেন ৱোহৰিতানি, ভগৱতো ৱিহাৰে কতেপি চ তথেৱ পঞ্ঞাযন্তি. ৰমণীযাতি এত্থ ৱেসালিযা তাৱ ভূমিভাগসম্পত্তিযা পুগ্গলসম্পত্তিযা সুলভপচ্চযতায চ ৰমণীযভাৱো ৱেদিতব্বো. ৱিহাৰানং পন নগৰতো নাতিদূৰতায নাচ্চাসন্নতায গমনাগমনসম্পত্তিযা অনাকিণ্ণৱিহাৰট্ঠানতায ছাযূদকসম্পত্তিযা পৱিৱেকপতিৰূপতায চ ৰমণীযতা দট্ঠব্বা. চত্তাৰো ইদ্ধিপাদাতি এত্থ ইদ্ধিপাদপদস্স অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ. ভাৱিতাতি ৱড্ঢিতা. বহুলীকতাতি পুনপ্পুনং কতা. যানীকতাতি যুত্তযানং ৱিয কতা. ৱত্থুকতাতি পতিট্ঠট্ঠেন ৱত্থু ৱিয কতা. অনুট্ঠিতাতি অধিট্ঠিতা. পৰিচিতাতি সমন্ততো চিতা সুৱড্ঢিতা. সুসমাৰদ্ধাতি সুট্ঠু সমাৰদ্ধা, অতিৱিয সম্মা নিপ্ফাদিতাতি.
এৱং অনিযমেন কথেত্ৱা পুন নিযমেত্ৱা দস্সেতুং, ‘‘তথাগতস্স খো’’তিআদিমাহ. এত্থ চ কপ্পন্তি আযুকপ্পং. তিট্ঠেয্যাতি তস্মিং তস্মিং কালে যং মনুস্সানং আযুপ্পমাণং, তং পৰিপুণ্ণং কত্ৱা তিট্ঠেয্য ধৰেয্য. কপ্পাৱসেসং ৱাতি ‘‘অপ্পং ৱা ভিয্যো ৱা’’তি (দী. নি. ২.৭; অ. নি. ৭.৭৪) ৱুত্তং ৱস্সসততো অতিৰেকং ৱা. মহাসীৱত্থেৰো পনাহ – ‘‘বুদ্ধানং অট্ঠানে গজ্জিতং নাম নত্থি. যথেৱ হি ৱেড়ুৱগামকে উপ্পন্নং মাৰণন্তিকং ৱেদনং দস মাসে ৱিক্খম্ভেসি, এৱং পুনপ্পুনং তং সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ৱিক্খম্ভেন্তো ইমং ভদ্দকপ্পমেৱ তিট্ঠেয্যা’’তি. কস্মা পন ন ঠিতোতি? উপাদিন্নকসৰীৰং নাম খণ্ডিচ্চাদীহি অভিভুয্যতি, বুদ্ধা চ পন খণ্ডিচ্চাদিভাৱং অপ্পত্ৱা পঞ্চমে আযুকোট্ঠাসে বহুজনস্স পিযমনাপকালেযেৱ পৰিনিব্বাযন্তি. বুদ্ধানুবুদ্ধেসু অগ্গসাৱকমহাসাৱকেসু পৰিনিব্বুতেসু অপৰিৱাৰেন এককেনেৱ ঠাতব্বং হোতি, দহৰসামণেৰপৰিৱাৰেন ৱা. ততো ‘‘অহো বুদ্ধানং পৰিসা’’তি হীড়েতব্বতং আপজ্জেয্য, তস্মা ন ঠিতোতি. এৱং ৱুত্তেপি সো পন ন ৰুচ্চতি, ‘‘আযুকপ্পো’’তি ইদমেৱ অট্ঠকথায নিযমিতং.
ওড়াৰিকে নিমিত্তেতি থূলে সঞ্ঞুপ্পাদনে. থূলসঞ্ঞুপ্পাদনঞ্হেতং, ‘‘তিট্ঠতু ভগৱা কপ্প’’ন্তি সকলকপ্পং অৱট্ঠানযাচনায যদিদং ‘‘যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা’’তিআদিনা অঞ্ঞাপদেসেন অত্তনো চতুৰিদ্ধিপাদভাৱনানুভাৱেন কপ্পং অৱট্ঠানসমত্থতাৱিভাৱনং. ওভাসেতি পাকটৱচনে. পাকটঞ্চেতং ৱচনং পৰিযাযং মুঞ্চিত্ৱা উজুকমেৱ অত্তনো অধিপ্পাযৱিভাৱনং.
বহুজনহিতাযাতি মহাজনস্স হিতত্থায. বহুজনসুখাযাতি মহাজনস্স সুখত্থায. লোকানুকম্পাযাতি সত্তলোকস্স অনুকম্পং পটিচ্চ. কতৰস্স সত্তলোকস্স? যো ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিৱিজ্ঝতি, অমতপানং পিৱতি, তস্স. ভগৱতো হি ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তদেসনায অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞপ্পমুখা অট্ঠাৰস ব্ৰহ্মকোটিযো ধম্মং পটিৱিজ্ঝিংসু. এৱং যাৱ সুভদ্দপৰিব্বাজকৱিনযনা ধম্মপটিৱিদ্ধসত্তানং গণনা নত্থি, মহাসমযসুত্তং মঙ্গলসুত্তং চূড়ৰাহুলোৱাদসুত্তং সমচিত্তসুত্তন্তি ইমেসং চতুন্নং সুত্তানং দেসনাকালে অভিসমযপ্পত্তসত্তানং পৰিচ্ছেদো নত্থি, এতস্স অপৰিমাণস্স সত্তলোকস্স অনুকম্পায ভগৱতো ঠানং জাতং. এৱং অনাগতেপি ভৱিস্সতীতি অধিপ্পাযেন ৱদতি. দেৱমনুস্সানন্তি ন কেৱলং দেৱমনুস্সানংযেৱ, অৱসেসানং নাগসুপণ্ণাদীনম্পি অত্থায হিতায সুখায ভগৱতো ঠানং হোতি. সহেতুকপটিসন্ধিকে পন মগ্গফলসচ্ছিকিৰিযায ভব্বপুগ্গলে দস্সেতুং এৱং ৱুত্তং, তস্মা অঞ্ঞেসম্পি অত্থত্থায হিতত্থায সুখত্থায ভগৱা তিট্ঠতূতি অত্থো. তত্থ অত্থাযাতি ইধলোকসম্পত্তিঅত্থায. হিতাযাতি পৰলোকসম্পত্তিহেতুভূতহিতত্থায. সুখাযাতি নিব্বানধাতুসুখত্থায. পুৰিমং পন হিতসুখগ্গহণং সব্বসাধাৰণৱসেন ৱেদিতব্বং.
যথা তং মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তোতি এত্থ ন্তি নিপাতমত্তং, যথা মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো অজ্ঝোত্থটচিত্তো অঞ্ঞোপি কোচি পুথুজ্জনো পটিৱিজ্ঝিতুং ন সক্কুণেয্য, এৱমেৱ নাসক্খি পটিৱিজ্ঝিতুন্তি অত্থো. মাৰো হি যস্স কেচি ৱিপল্লাসা অপ্পহীনা, তস্স চিত্তং পৰিযুট্ঠাতি. যস্স পন সব্বেন সব্বং দ্ৱাদস ৱিপল্লাসা অপ্পহীনা, তস্স ৱত্তব্বমেৱ নত্থি, থেৰস্স চ চত্তাৰো ৱিপল্লাসা অপ্পহীনা, তেনস্স চিত্তং পৰিযুট্ঠাসি. সো পন চিত্তপৰিযুট্ঠানং কৰোন্তো কিং কৰোতীতি? ভেৰৱং ৰূপাৰম্মণং ৱা দস্সেতি, সদ্দাৰম্মণং ৱা সাৱেতি, ততো সত্তা তং দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা সতিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিৱটমুখা হোন্তি. তেসং মুখেন হত্থং পৱেসেত্ৱা হদযং মদ্দতি, ততো ৱিসঞ্ঞিনো হুত্ৱা তিট্ঠন্তি. থেৰস্স পনেস মুখেন হত্থং পৱেসেতুং কিং সক্খিস্সতি, ভেৰৱাৰম্মণং পন দস্সেতি. তং দিস্ৱা থেৰো নিমিত্তোভাসং ন পটিৱিজ্ঝি. জানন্তোযেৱ ভগৱা কিমত্থং যাৱততিযং আমন্তেসি? পৰতো ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে ভগৱা’’তি যাচিতে ‘‘তুয্হেৱেতং দুক্কটং, তুয্হেৱেতং অপৰদ্ধ’’ন্তি দোসাৰোপনেন সোকতনুকৰণত্থং. পস্সতি হি ভগৱা ‘‘অযং মযি অতিৱিয সিনিদ্ধহদযো, সো পৰতো ভূমিচালকাৰণঞ্চ আযুসঙ্খাৰোস্সজ্জনঞ্চ সুত্ৱা মম চিৰট্ঠানং যাচিস্সতি, অথাহং ‘কিস্স ত্ৱং পুৰেতৰং ন যাচসী’তি তস্সেৱ সীসে দোসং পাতেস্সামি, সত্তা চ অত্তনো অপৰাধেন ন তথা ৱিহঞ্ঞন্তি, তেনস্স সোকো তনুকো ভৱিস্সতী’’তি.
গচ্ছ ত্ৱং, আনন্দাতি যস্মা দিৱাৱিহাৰত্থায ইধাগতো, তস্মা, আনন্দ, গচ্ছ ত্ৱং যথাৰুচিতং ঠানং দিৱাৱিহাৰায. তেনেৱাহ – ‘‘যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’’তি.
মাৰো পাপিমাতি এত্থ সত্তে অনত্থে নিযোজেন্তো মাৰেতীতি মাৰো. পাপিমাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. সো হি পাপধম্মেন সমন্নাগতত্তা ‘পাপিমা’তি ৱুচ্চতি. ভাসিতা খো পনেসাতি অযঞ্হি ভগৱতি বোধিমণ্ডে সত্ত সত্তাহে অতিক্কমিত্ৱা অজপালনিগ্ৰোধে ৱিহৰন্তে অত্তনো ধীতাসু আগন্ত্ৱা ইচ্ছাৱিঘাতং পত্ৱা গতাসু অযং ‘‘অত্থেসো উপাযো’’তি চিন্তেন্তো আগন্ত্ৱা ‘‘ভগৱা যদত্থং তুম্হেহি পাৰমিযো পূৰিতা, সো ৱো অত্থো অনুপ্পত্তো, পটিৱিদ্ধং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, কিং তে লোকৱিচৰণেনা’’তি ৱত্ৱা যথা অজ্জ এৱমেৱ ‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে ভগৱা’’তি যাচি. ভগৱা চস্স ‘‘ন তাৱাহ’’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা পটিক্খিপি. তং সন্ধায ইদানি ‘‘ভাসিতা খো পনেসা’’তিআদিমাহ.
তত্থ ৱিযত্তাতি অৰিযমগ্গাধিগমৱসেন ব্যত্তা. ৱিনীতাতি তথেৱ কিলেসৱিনযনেন ৱিনীতা. ৱিসাৰদাতি সাৰজ্জকৰানং দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাদীনং পহানেন ৱিসাৰদভাৱং পত্তা. বহুস্সুতাতি তেপিটকৱসেন বহু সুতমেতেসন্তি বহুস্সুতা. তমেৱ ধম্মং ধাৰেন্তীতি ধম্মধৰা. অথ ৱা বহুস্সুতাতি পৰিযত্তিবহুস্সুতা চেৱ পটিৱেধবহুস্সুতা চ. ধম্মধৰাতি পৰিযত্তিধম্মানং চেৱ পটিৱেধধম্মানঞ্চ ধাৰণতো ধম্মধৰাতি এৱম্পেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নাতি অৰিযধম্মস্স অনুধম্মভূতং ৱিপস্সনাধম্মং পটিপন্না. সামীচিপ্পটিপন্নাতি ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিযা অনুচ্ছৱিকং ৱিসুদ্ধিপৰম্পৰাপটিপদং পটিপন্না. অনুধম্মচাৰিনোতি সল্লেখিকং তস্সা পটিপদায অনুৰূপং অপ্পিচ্ছতাদিধম্মং চৰণসীলা. সকং আচৰিযকন্তি অত্তনো আচৰিযৱাদং. আচিক্খিস্সন্তীতি আদিতো কথেস্সন্তি, অত্তনা উগ্গহিতনিযামেন পৰে উগ্গণ্হাপেস্সন্তীতি অত্থো. দেসেস্সন্তীতি ৱাচেস্সন্তি, পাড়িং সম্মা ৱাচেস্সন্তীতি অত্থো. পঞ্ঞপেস্সন্তীতি পজানাপেস্সন্তি, পকাসেস্সন্তীতি অত্থো. পট্ঠপেস্সন্তীতি পকাৰেন ঠপেস্সন্তি. ৱিৱৰিস্সন্তীতি ৱিৱটং কৰিস্সন্তি. ৱিভজিস্সন্তীতি ৱিভত্তং কৰিস্সন্তি. উত্তানীকৰিস্সন্তীতি অনুত্তানং গম্ভীৰং উত্তানং পাকটং কৰিস্সন্তি. সহধম্মেনাতি সহেতুকেন সকাৰণেন ৱচনেন. সপ্পাটিহাৰিযন্তি যাৱনিয্যানিকং কত্ৱা. ধম্মং দেসেস্সন্তীতি নৱৱিধলোকুত্তৰধম্মং পবোধেস্সন্তি, পকাসেস্সন্তীতি অত্থো.
এত্থ চ ‘‘পঞ্ঞপেস্সন্তী’’তিআদীহি ছহি পদেহি ছ অত্থপদানি দস্সিতানি, আদিতো পন দ্ৱীহি পদেহি ছ ব্যঞ্জনপদানীতি. এত্তাৱতা তেপিটকং বুদ্ধৱচনং সংৱণ্ণনানযেন সঙ্গহেত্ৱা দস্সিতং হোতি. ৱুত্তঞ্হেতং নেত্তিযং ‘‘দ্ৱাদসপদানি সুত্তং, তং সব্বং ব্যঞ্জনঞ্চ অত্থো চা’’তি (নেত্তি. সঙ্গহৱাৰ).
ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহিতং সকলং সাসনব্ৰহ্মচৰিযং. ইদ্ধন্তি সমিদ্ধং ঝানুপ্পাদৱসেন. ফীতন্তি ৱুদ্ধিপ্পত্তং সব্বফালিফুল্লং অভিঞ্ঞাসম্পত্তিৱসেন. ৱিত্থাৰিকন্তি ৱিত্থতং তস্মিং তস্মিং দিসাভাগে পতিট্ঠহনৱসেন. বাহুজঞ্ঞন্তি বহূহি ঞাতং পটিৱিদ্ধং বহুজনাভিসমযৱসেন. পুথুভূতন্তি সব্বাকাৰৱসেন পুথুলভাৱপ্পত্তং. কথং? যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতন্তি যত্তকা ৱিঞ্ঞুজাতিকা দেৱা মনুস্সা চ অত্থি, তেহি সব্বেহি সুট্ঠু পকাসিতন্তি অত্থো.
অপ্পোস্সুক্কোতি নিৰুস্সুক্কো লীনৱীৰিযো. ‘‘ত্ৱঞ্হি, পাপিম, সত্তসত্তাহাতিক্কমনতো পট্ঠায ‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো’তি ৱিৰৱন্তো আহিণ্ডিত্থ, অজ্জ দানি পট্ঠায ৱিগতুস্সাহো হোহি, মা ময্হং পৰিনিব্বানত্থায ৱাযামং কৰোহী’’তি ৱদতি. সতো সম্পজানো আযুসঙ্খাৰং ওস্সজীতি সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৱা ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা আযুসঙ্খাৰং ৱিস্সজি পজহি. তত্থ ন ভগৱা হত্থেন লেড্ডুং ৱিয আযুসঙ্খাৰং ওস্সজি, তেমাসমত্তমেৱ পন সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ততো পৰং ন সমাপজ্জিস্সামীতি চিত্তং উপ্পাদেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘ওস্সজী’’তি, ‘‘ৱোস্সজ্জী’’তিপি পাঠো.
কস্মা পন ভগৱা কপ্পং ৱা কপ্পাৱসেসং ৱা ঠাতুং সমত্থো তত্তকং কালং অট্ঠত্ৱা পৰিনিব্বাযিতুং মাৰস্স যাচনায আযুসঙ্খাৰং ওস্সজি? ন ভগৱা মাৰস্স যাচনায আযুসঙ্খাৰং ওস্সজি, নাপি থেৰস্স আযাচনায ন ওস্সজিস্সতি, তেমাসতো পন পৰং বুদ্ধৱেনেয্যানং অভাৱতো আযুসঙ্খাৰং ওস্সজি. ঠানঞ্হি নাম বুদ্ধানং ভগৱন্তানং যাৱদেৱ ৱেনেয্যৱিনযনত্থং, তে অসতি ৱিনেয্যজনে কেন নাম কাৰণেন ঠস্সন্তি. যদি চ মাৰস্স যাচনায পৰিনিব্বাযেয্য, পুৰেতৰংযেৱ পৰিনিব্বাযেয্য. বোধিমণ্ডেপি হি মাৰেন যাচিতং, নিমিত্তোভাসকৰণম্পি থেৰস্স সোকতনুকৰণত্থন্তি ৱুত্তোৱাযমত্থো. অপিচ বুদ্ধবলদীপনত্থং নিমিত্তোভাসকৰণং. এৱং মহানুভাৱা বুদ্ধা ভগৱন্তোযেৱ তিট্ঠন্তাপি অত্তনো ৰুচিযাৱ তিট্ঠন্তি, পৰিনিব্বাযন্তাপি অত্তনো ৰুচিযাৱ পৰিনিব্বাযন্তীতি.
মহাভূমিচালোতি মহন্তো পথৱীকম্পো. তদা কিৰ দসসহস্সিলোকধাতু অকম্পিত্থ. ভিংসনকোতি ভযজনকো. দেৱদুন্দুভিযো চ ফলিংসূতি দেৱভেৰিযো নদিংসু, দেৱো সুক্খগজ্জিতং গজ্জি, অকালৱিজ্জুলতা নিচ্ছৰিংসু, খণিকৱস্সং ৱস্সীতি ৱুত্তং হোতি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং সঙ্খাৰৱিসঙ্খাৰানং ৱিসেসসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি অনৱসেসসঙ্খাৰে ৱিস্সজ্জেত্ৱা অত্তনো ৱিসঙ্খাৰগমনদীপকং উদানং উদানেসি. কস্মা উদানেসি? কোচি নাম ৱদেয্য ‘‘মাৰেন পচ্ছতো পচ্ছতো অনুবন্ধিত্ৱা ‘পৰিনিব্বাতু, ভন্তে’তি উপদ্দুতো ভযেন ভগৱা আযুসঙ্খাৰং ওস্সজী’’তি. ‘‘তস্সোকাসো মা হোতু, ভীতস্স উদানং নাম নত্থী’’তি এতস্স দীপনত্থং পীতিৱেগৱিস্সট্ঠং উদানং উদানেসীতি অট্ঠকথাসু ৱুত্তং. ততো তেমাসমত্তেনেৱ চ পন বুদ্ধকিচ্চস্স নিপ্ফজ্জনতো এৱং দীঘৰত্তং মযা পৰিহটোযং দুক্খভাৰো ন চিৰস্সেৱ নিক্খিপিযতীতি পস্সতো পৰিনিব্বানগুণপচ্চৱেক্খণে তস্স উড়াৰং পীতিসোমনস্সং উপ্পজ্জি, তেন পীতিৱেগেন উদানেসীতি যুত্তং ৱিয. একন্তেন হি ৱিসঙ্খাৰনিন্নো নিব্বানজ্ঝাসযো সত্থা মহাকৰুণায বলক্কাৰেন ৱিয সত্তহিতত্থং লোকে সুচিৰং ঠিতো. তথা হি দেৱসিকং চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা সমাপত্তিযো ৱড়ঞ্জেতি, সোদানি মহাকৰুণাধিকাৰস্স নিপ্ফন্নত্তা নিব্বানাভিমুখো অনপ্পকং পীতিসোমনস্সং পটিসংৱেদেসি. তেনেৱ হি ভগৱতো কিলেসপৰিনিব্বানদিৱসে ৱিয খন্ধপৰিনিব্বানদিৱসেপি সৰীৰাভা ৱিসেসতো ৱিপ্পসন্না পৰিসুদ্ধা পভস্সৰা অহোসীতি.
গাথায সোণসিঙ্গালাদীনম্পি পচ্চক্খভাৱতো তুলিতং পৰিচ্ছিন্নন্তি তুলং, কামাৱচৰকম্মং. ন তুলং অতুলং, তুলং ৱা সদিসমস্স অঞ্ঞং লোকিযকম্মং নত্থীতি অতুলং, মহগ্গতকম্মং. কামাৱচৰং ৰূপাৱচৰং ৱা তুলং, অৰূপাৱচৰং অতুলং. অপ্পৱিপাকং ৱা তুলং, বহুৱিপাকং অতুলং. সম্ভৱন্তি সম্ভৱস্স হেতুভূতং, উপপত্তিজনকন্তি অত্থো. ভৱসঙ্খাৰন্তি পুনব্ভৱসঙ্খাৰণকং. অৱস্সজীতি ৱিস্সজ্জেসি. মুনীতি বুদ্ধমুনি. অজ্ঝত্তৰতোতি নিযকজ্ঝত্তৰতো. সমাহিতোতি উপচাৰপ্পনাসমাধিৱসেন সমাহিতো. অভিন্দি কৱচমিৱাতি কৱচং ৱিয অভিন্দি. অত্তসম্ভৱন্তি অত্তনি সঞ্জাতং কিলেসং. ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘সৱিপাকট্ঠেন সম্ভৱং, ভৱাভৱাভিসঙ্খৰণট্ঠেন ভৱসঙ্খাৰন্তি চ লদ্ধনামং তুলাতুলসঙ্খাতং লোকিযকম্মঞ্চ ওস্সজি, সঙ্গামসীসে মহাযোধো কৱচং ৱিয অত্তসম্ভৱং কিলেসঞ্চ অজ্ঝত্তৰতো সমাহিতো হুত্ৱা অভিন্দী’’তি.
অথ ৱা তুলন্তি তুলেন্তো তীৰেন্তো. অতুলঞ্চ সম্ভৱন্তি নিব্বানঞ্চেৱ ভৱঞ্চ. ভৱসঙ্খাৰন্তি ভৱগামিকং কম্মং. অৱস্সজি মুনীতি ‘‘পঞ্চক্খন্ধা অনিচ্চা, পঞ্চন্নং খন্ধানং নিৰোধো নিব্বানং নিচ্চ’’ন্তিআদিনা নযেন তুলেন্তো বুদ্ধমুনি ভৱে আদীনৱং, নিব্বানে চ আনিসংসং দিস্ৱা তং খন্ধানং মূলভূতং ভৱসঙ্খাৰকম্মং ‘‘কম্মক্খযায সংৱত্ততী’’তি (ম. নি. ২.৮১; অ. নি. ৪.২৩৩) এৱং ৱুত্তেন কম্মক্খযকৰেন অৰিযমগ্গেন অৱস্সজি. কথং অজ্ঝত্তৰতো সমাহিতো, অভিন্দি কৱচমিৱত্তসম্ভৱং. সো হি ৱিপস্সনাৱসেন অজ্ঝত্তৰতো, সমথৱসেন সমাহিতোতি এৱং পুব্বভাগতো পট্ঠায সমথৱিপস্সনাবলেন কৱচং ৱিয অত্তভাৱং পৰিযোনন্ধিত্ৱা ঠিতং, অত্তনি সম্ভৱত্তা ‘‘অত্তসম্ভৱ’’ন্তি লদ্ধনামং সব্বং কিলেসজালং অভিন্দি, কিলেসাভাৱেনেৱ কম্মং অপ্পটিসন্ধিকত্তা অৱস্সট্ঠং নাম হোতীতি এৱং কিলেসপ্পহানেন কম্মং পজহি. ইতি বোধিমূলেযেৱ অৱস্সট্ঠভৱসঙ্খাৰো ভগৱা ৱেখমিস্সকেন ৱিয জৰসকটং সমাপত্তিৱেখমিস্সকেন অত্তভাৱং যাপেন্তোপি ‘‘ইতো তেমাসতো উদ্ধং সমাপত্তিৱেখমস্স ন দস্সামী’’তি চিত্তুপ্পাদনেন আযুসঙ্খাৰং ওস্সজীতি.
পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সত্তজটিলসুত্তৱণ্ণনা
৫২. দুতিযে বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকেতি পাসাদদ্ৱাৰকোট্ঠকস্স বহি, ন ৱিহাৰদ্ৱাৰকোট্ঠকস্স. সো কিৰ পাসাদো লোহপাসাদো ৱিয সমন্তা চতুদ্ৱাৰকোট্ঠকপৰিৱুতো পাকাৰপৰিক্খিত্তো. তেসু পাচীনদ্ৱাৰকোট্ঠকস্স বহি পাসাদচ্ছাযাযং পাচীনলোকধাতুং ওলোকেন্তো পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো হোতি. জটিলাতি জটাৱন্তো তাপসৱেসধাৰিনো. নিগণ্ঠাতি সেতপটনিগণ্ঠৰূপধাৰিনো. একসাটকাতি একসাটকনিগণ্ঠা ৱিয একং পিলোতিকখণ্ডং হত্থে বন্ধিত্ৱা তেনাপি সৰীৰস্স পুৰিমভাগং পটিচ্ছাদেত্ৱা ৱিচৰণকা. পৰূড়্হকচ্ছনখলোমাতি পৰূড়্হকচ্ছলোমা পৰূড়্হনখা পৰূড়্হঅৱসেসলোমা চ, কচ্ছাদীসু দীঘলোমা দীঘনখা চাতি অত্থো. খাৰিৱিৱিধমাদাযাতি ৱিৱিধং খাৰাদিনানপ্পকাৰং পব্বজিতপৰিক্খাৰভণ্ডিকং গহেত্ৱা. অৱিদূৰে অতিক্কমন্তীতি ৱিহাৰস্স অৱিদূৰমগ্গেন নগৰং পৱিসন্তি.
ৰাজাহং, ভন্তে, পসেনদি কোসলোতি অহং, ভন্তে, ৰাজা পসেনদি কোসলো, ময্হং নামং তুম্হে জানাথাতি. কস্মা পন ৰাজা লোকে অগ্গপুগ্গলস্স সন্তিকে নিসিন্নো এৱৰূপানং নগ্গনিস্সিৰীকানং অঞ্জলিং পগ্গণ্হাতীতি? সঙ্গণ্হনত্থায. এৱঞ্হিস্স অহোসি ‘‘সচাহং এত্তকম্পি এতেসং ন কৰিস্সামি, মযং পুত্তদাৰং পহায এতস্সত্থায দুব্ভোজনদুক্খসেয্যাদীনি অনুভোম, অযং অম্হাকং নিপচ্চকাৰমত্তম্পি ন কৰোতি. তস্মিঞ্হি কতে অম্হে ‘ওচৰকা’তি জনো অগ্গহেত্ৱা ‘পব্বজিতা’ইচ্চেৱ সঞ্জানিস্সতি, কিং ইমস্স ভূতত্থকথনেনাতি অত্তনা দিট্ঠং সুতং পটিচ্ছাদেত্ৱা ন কথেয্যুং, এৱং কতে পন অনিগূহিত্ৱা কথেস্সন্তী’’তি. অপিচ সত্থু অজ্ঝাসযজাননত্থম্পি এৱমকাসীতি. ৰাজা কিৰ ভগৱন্তং উপসঙ্কমন্তোপি কতিপযকালং সম্মাসম্বোধিং ন সদ্দহি. তেনস্স এৱং অহোসি ‘‘যদি ভগৱা সব্বং জানাতি, মযা ইমেসং নিপচ্চকাৰং কত্ৱা ‘ইমে অৰহন্তো’তি ৱুত্তে নানুজানেয্য, অথ মং অনুৱত্তন্তো অনুজানেয্য, কুতো তস্স সব্বঞ্ঞুতা’’তি. এৱং সো সত্থু অজ্ঝাসযজাননত্থং তথা অকাসি. ভগৱা পন ‘‘উজুকমেৱ ‘ন ইমে সমণা ওচৰকা’তি ৱুত্তে যদিপি ৰাজা সদ্দহতি, মহাজনো পন তমত্থং অজানন্তো ন সদ্দহেয্য, সমণো গোতমো ‘ৰাজা অত্তনো কথং সুণাতী’তি যং কিঞ্চি মুখাৰুড়্হং কথেতী’তি ৱদেয্য, তদস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায সংৱত্তেয্য, অঞ্ঞো চ গুড়্হকম্মং ৱিৱটং কতং ভৱেয্য, সযমেৱ ৰাজা তেসং ওচৰকভাৱং কথেস্সতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘দুজ্জানং খো এত’’ন্তিআদিমাহ.
তত্থ কামভোগিনাতি ইমিনা পন ৰাগাভিভৱং, উভযেনাপি ৱিক্খিত্তচিত্ততং দস্সেতি. পুত্তসম্বাধসযনন্তি পুত্তেহি সম্বাধসযনং. এত্থ চ পুত্তসীসেন দাৰপৰিগ্গহং, পুত্তদাৰেসু উপ্পিলাৱিতেন তেসং ঘৰাৱাসাদিহেতু সোকাভিভৱেন চিত্তস্স সংকিলিট্ঠতং দস্সেতি. কাসিকচন্দনন্তি সণ্হচন্দনং, কাসিকৱত্থঞ্চ চন্দনঞ্চাতি ৱা অত্থো. মালাগন্ধৱিলেপনন্তি ৱণ্ণগন্ধত্থায মালা, সুগন্ধভাৱত্থায গন্ধং, ছৱিৰাগকৰণত্থায ৱিলেপনং ধাৰেন্তেন. জাতৰূপৰজতন্তি সুৱণ্ণঞ্চেৱ অৱসিট্ঠধনঞ্চ. সাদিযন্তেনাতি পটিগ্গণ্হন্তেন. সব্বেনপি কামেসু অভিগিদ্ধভাৱমেৱ পকাসেতি.
সংৱাসেনাতি সহৱাসেন. সীলং ৱেদিতব্বন্তি ‘‘অযং পেসলো ৱা দুস্সীলো ৱা’’তি সংৱসন্তেন একস্মিং ঠানে সহ ৱসন্তেন জানিতব্বো. তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা ন ইত্তৰন্তি তঞ্চ সীলং দীঘেন কালেন ৱেদিতব্বং, ন ইত্তৰেন. কতিপযদিৱসে হি সঞ্ঞতাকাৰো সংৱুতিন্দ্ৰিযাকাৰো চ হুত্ৱা সক্কা দস্সেতুং. মনসি কৰোতা নো অমনসি কৰোতাতি তম্পি ‘‘সীলমস্স পৰিগ্গণ্হিস্সামী’’তি মনসি কৰোন্তেন পচ্চৱেক্খন্তেন সক্কা জানিতুং, ন ইতৰেন. পঞ্ঞৱতাতি তম্পি সপ্পঞ্ঞেনেৱ পণ্ডিতেন. বালো হি মনসি কৰোন্তোপি জানিতুং ন সক্কোতি. সংৱোহাৰেনাতি কথনেন.
‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, ৱোহাৰং উপজীৱতি;
এৱং ৱাসেট্ঠ জানাহি, ৱাণিজো সো ন ব্ৰাহ্মণো’’তি. (সু. নি. ৬১৯) –
এত্থ হি ৱাণিজ্জং ৱোহাৰো নাম. ‘‘চত্তাৰো অৰিযৱোহাৰা’’তি (দী. নি. ৩.৩১৩) এত্থ চেতনা. ‘‘সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৱোহাৰো’’তি (ধ. স. ১৩১৩-১৩১৫) এত্থ পঞ্ঞত্তি. ‘‘ৱোহাৰমত্তেন সো ৱোহৰেয্যা’’তি (সং. নি. ১.২৫) এত্থ কথা ৱোহাৰো. ইধাপি সো এৱ অধিপ্পেতো. একচ্চস্স হি সম্মুখাকথা পৰম্মুখাকথায ন সমেতি, পৰম্মুখাকথা সম্মুখাকথায, তথা পুৰিমকথা পচ্ছিমকথায, পচ্ছিমকথা চ পুৰিমকথায. সো কথেন্তোযেৱ সক্কা জানিতুং ‘‘অসুচি এসো পুগ্গলো’’তি. সুচিসীলস্স পন পুৰিমং পচ্ছিমেন, পচ্ছিমঞ্চ পুৰিমেন, সম্মুখা কথিতঞ্চ পৰম্মুখা কথিতেন, পৰম্মুখা কথিতঞ্চ সম্মুখা কথিতেন সমেতি, তস্মা কথেন্তেন সক্কা সুচিভাৱো জানিতুন্তি পকাসেন্তো আহ – ‘‘সংৱোহাৰেন সোচেয্যং ৱেদিতব্ব’’ন্তি.
থামোতি ঞাণথামো. যস্স হি ঞাণথামো নত্থি, সো উপ্পন্নেসু উপদ্দৱেসু গহেতব্বগহণং কত্তব্বকৰণং অপস্সন্তো অদ্ৱাৰিকং ঘৰং পৱিট্ঠো ৱিয চৰতি. তেনাহ – ‘‘আপদাসু খো, মহাৰাজ,থামো ৱেদিতব্বো’’তি. সাকচ্ছাযাতি সহকথায. দুপ্পঞ্ঞস্স হি কথা উদকে গেণ্ডু ৱিয উপ্লৱতি, পঞ্ঞৱতো কথেন্তস্স পটিভানং অনন্তং হোতি. উদকৱিপ্ফন্দনেনেৱ হি মচ্ছো খুদ্দকো মহন্তো ৱাতি পঞ্ঞাযতি.
ইতি ভগৱা ৰঞ্ঞো উজুকমেৱ তে ‘‘ইমে নামা’’তি অৱত্ৱা অৰহন্তানং অনৰহন্তানঞ্চ জাননূপাযং পকাসেসি. ৰাজা তং সুত্ৱা ভগৱতো সব্বঞ্ঞুতায দেসনাৱিলাসেন চ অভিপ্পসন্নো ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে’’তিআদিনা অত্তনো পসাদং পকাসেত্ৱা ইদানি তে যাথাৱতো ভগৱতো আৰোচেন্তো ‘‘এতে, ভন্তে, মম পুৰিসা চৰা’’তিআদিমাহ. তত্থ চৰাতি অপব্বজিতা এৱ পব্বজিতৰূপেন ৰট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জন্তা পটিচ্ছন্নকম্মন্তত্তা. ওচৰকাতি হেট্ঠা চৰকা. চৰা হি পব্বতমত্থকেন চৰন্তাপি হেট্ঠা চৰকাৱ নিহীনকম্মত্তা. অথ ৱা ওচৰকাতি চৰপুৰিসা. ওচৰিত্ৱাতি অৱচৰিত্ৱা ৱীমংসিত্ৱা, তস্মিং তস্মিং দেসে তং তং পৱত্তিং ঞত্ৱাতি অত্থো. ওসাৰিস্সামীতি পটিপজ্জিস্সামি, কৰিস্সামীতি অত্থো. ৰজোজল্লন্তি ৰজঞ্চ মলঞ্চ. পৱাহেত্ৱাতি সুট্ঠু ৱিক্খালনৱসেন অপনেত্ৱা. কপ্পিতকেসমস্সূতি অলঙ্কাৰসত্থে ৱুত্তৱিধিনা কপ্পকেহি ছিন্নকেসমস্সূ. কামগুণেহীতি কামকোট্ঠাসেহি, কামবন্ধনেহি ৱা সমপ্পিতাতি সুট্ঠু অপ্পিতা অল্লীনা. সমঙ্গিভূতাতি সহভূতা. পৰিচাৰেস্সন্তীতি ইন্দ্ৰিযানি সমন্ততো চাৰেস্সন্তি কীড়াপেস্সন্তি ৱা.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং তেসং ৰাজপুৰিসানং অত্তনো উদৰস্স কাৰণা পব্বজিতৱেসেন লোকৱঞ্চনসঙ্খাতং অত্থং ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং পৰাধীনতাপৰৱঞ্চনতাপটিক্খেপৱিভাৱনং উদানং উদানেসি.
তত্থ ন ৱাযমেয্য সব্বত্থাতি দূতেয্যওচৰককম্মাদিকে সব্বস্মিং পাপধম্মে ইমে ৰাজপুৰিসা ৱিয পব্বজিতো ন ৱাযমেয্য, ৱাযামং উস্সাহং ন কৰেয্য, সব্বত্থ যত্থ কত্থচি ৱাযামং অকত্ৱা অপ্পমত্তকেপি পুঞ্ঞস্মিংযেৱ ৱাযমেয্যাতি অধিপ্পাযো. নাঞ্ঞস্স পুৰিসো সিযাতি পব্বজিতৰূপেন অঞ্ঞস্স পুগ্গলস্স সেৱকপুৰিসো ন সিযা. কস্মা? এৱৰূপস্সপি ওচৰকাদিপাপকম্মস্স কত্তব্বত্তা. নাঞ্ঞং নিস্সায জীৱেয্যাতি অঞ্ঞং পৰং ইস্সৰাদিং নিস্সায ‘‘তপ্পটিবদ্ধং মে সুখদুক্খ’’ন্তি এৱংচিত্তো হুত্ৱা ন জীৱিকং পৱত্তেয্য, অত্তদীপো অত্তসৰণো অনঞ্ঞসৰণো এৱ ভৱেয্য. অথ ৱা অনত্থাৱহতো ‘‘ওচৰণ’’ন্তি লদ্ধনামকত্তা অঞ্ঞং অকুসলকম্মং নিস্সায ন জীৱেয্য. ধম্মেন ন ৱণিং চৰেতি ধনাদিঅত্থায ধম্মং ন কথেয্য. যো হি ধনাদিহেতু পৰেসং ধম্মং দেসেতি, সো ধম্মেন ৱাণিজ্জং কৰোতি নাম, এৱং ধম্মেন তং ন চৰেয্য. অথ ৱা ধনাদীনং অত্থায কোসলৰঞ্ঞো পুৰিসো ৱিয ওচৰকাদিকম্মং কৰোন্তো পৰেহি অনাসঙ্কনীযতায পব্বজ্জালিঙ্গসমাদানাদীনি অনুতিট্ঠন্তো ধম্মেন ৱাণিজ্জং কৰোতি নাম. যোপি ইধ পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তোপি অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি, সোপি ধম্মেন ৱাণিজ্জং কৰোতি নাম, এৱং ধম্মেন ৱাণিজ্জং ন চৰে, ন কৰেয্যাতি অত্থো.
দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পচ্চৱেক্খণসুত্তৱণ্ণনা
৫৩. ততিযে অত্তনো অনেকে পাপকে অকুসলে ধম্মে পহীনেতি লোভদোসমোহৱিপৰীতমনসিকাৰঅহিৰিকানোত্তপ্পকোধূপনাহমক্খপলাসইস্সামচ্ছৰিযমাযা- সাঠেয্যথম্ভসাৰম্ভমানাতিমানমদপমাদতণ্হাঅৱিজ্জাতিৱিধাকুসলমূলদুচ্চৰিতসংকিলেসৱিসম- সঞ্ঞাৱিতক্কপপঞ্চচতুব্বিধৱিপল্লাসআসৱওঘযোগগন্থাগতিগমনতণ্হুপাদানপঞ্চৱিধ- চেতোখিলপঞ্চচেতোৱিনিবন্ধনীৱৰণাভিনন্দনছৱিৱাদ- মূলতণ্হাকাযসত্তানুসযঅট্ঠমিচ্ছত্তনৱ- তণ্হামূলকদসাকুসলকম্মপথদ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিগতঅট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতাদিপ্পভেদে অত্তনো সন্তানে অনাদিকালপৱত্তে দিযড্ঢসহস্সকিলেসে তংসহগতে চাপি অনেকে পাপকে লামকে অকোসল্লসম্ভূতট্ঠেন অকুসলে ধম্মে অনৱসেসং সহ ৱাসনায বোধিমূলেযেৱ পহীনে অৰিযমগ্গেন সমুচ্ছিন্নে পচ্চৱেক্খমানো ‘‘অযম্পি মে কিলেসো পহীনো, অযম্পি মে কিলেসো পহীনো’’তি অনুপদপচ্চৱেক্খণায পচ্চৱেক্খমানো ভগৱা নিসিন্নো হোতি.
অনেকে চ কুসলে ধম্মেতি সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিৱিমুত্তিঞাণদস্সনং চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, চত্তাৰো সম্মপ্পধানা, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা, চত্তাৰো অৰিযমগ্গা, চত্তাৰি ফলানি, চতস্সো পটিসম্ভিদা, চতুযোনিপৰিচ্ছেদকঞাণং, চত্তাৰো অৰিযৱংসা, চত্তাৰি ৱেসাৰজ্জঞাণানি, পঞ্চ পধানিযঙ্গানি, পঞ্চঙ্গিকো সম্মাসমাধি, পঞ্চঞাণিকো সম্মাসমাধি, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, পঞ্চ নিস্সাৰণীযা ধাতুযো, পঞ্চ ৱিমুত্তাযতনঞাণানি, পঞ্চ ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযা সঞ্ঞা, ছ অনুস্সতিট্ঠানানি, ছ গাৰৱা, ছ নিস্সাৰণীযা ধাতুযো, ছ সততৱিহাৰা, ছ অনুত্তৰিযানি, ছ নিব্বেধভাগিযা পঞ্ঞা, ছ অভিঞ্ঞা, ছ অসাধাৰণঞাণানি, সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা, সত্ত অৰিযধনানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, সত্ত সপ্পুৰিসধম্মা, সত্ত নিজ্জৰৱত্থূনি, সত্ত সঞ্ঞা, সত্ত দক্খিণেয্যপুগ্গলদেসনা, সত্ত খীণাসৱবলদেসনা, অট্ঠ পঞ্ঞাপটিলাভহেতুদেসনা, অট্ঠ সম্মত্তানি, অট্ঠ লোকধম্মাতিক্কমা, অট্ঠ আৰম্ভৱত্থূনি, অট্ঠ অক্খণদেসনা, অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কা, অট্ঠ অভিভাযতনদেসনা, অট্ঠ ৱিমোক্খা, নৱ যোনিসোমনসিকাৰমূলকা ধম্মা, নৱ পাৰিসুদ্ধিপধানিযঙ্গানি, নৱ সত্তাৱাসদেসনা, নৱ আঘাতপ্পটিৱিনযা, নৱ সঞ্ঞা, নৱ নানত্তানি, নৱ অনুপুব্বৱিহাৰা, দস নাথকৰণা ধম্মা, দস কসিণাযতনানি, দস কুসলকম্মপথা, দস সম্মত্তানি, দস অৰিযৱাসা, দস অসেক্খা ধম্মা, দস তথাগতবলানি, একাদস মেত্তানিসংসা, দ্ৱাদস ধম্মচক্কাকাৰা, তেৰস ধুতঙ্গগুণা, চুদ্দস বুদ্ধঞাণানি, পন্নৰস ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযা ধম্মা, সোড়সৱিধা আনাপানস্সতি, সোড়স অপৰন্তপনীযা ধম্মা, অট্ঠাৰস মহাৱিপস্সনা, অট্ঠাৰস বুদ্ধধম্মা, একূনৱীসতি পচ্চৱেক্খণঞাণানি, চতুচত্তালীস ঞাণৱত্থূনি, পঞ্ঞাস উদযব্বযঞাণানি, পৰোপঞ্ঞাস কুসলা ধম্মা, সত্তসত্ততি ঞাণৱত্থূনি, চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সসমাপত্তিসঞ্চাৰিমহাৱজিৰঞাণং, অনন্তনযসমন্তপট্ঠানপৱিচযপচ্চৱেক্খণদেসনাঞাণানি, তথা অনন্তাসু লোকধাতূসু অনন্তানং সত্তানং আসযাদিৱিভাৱনঞাণানি চাতি এৱমাদিকে অনেকে অত্তনো কুসলে অনৱজ্জধম্মে অনন্তকালং পাৰমিপৰিভাৱনায মগ্গভাৱনায চ পাৰিপূৰিং ৱুদ্ধিং গতে ‘‘ইমেপি অনৱজ্জধম্মা মযি সংৱিজ্জন্তি, ইমেপি অনৱজ্জধম্মা মযি সংৱিজ্জন্তী’’তি ৰুচিৱসেন মনসিকাৰাভিমুখে বুদ্ধগুণে ৱগ্গৱগ্গে পুঞ্জপুঞ্জে কত্ৱা পচ্চৱেক্খমানো নিসিন্নো হোতি. তে চ খো সপদেসতো এৱ, ন নিপ্পদেসতো. সব্বে বুদ্ধগুণে ভগৱতাপি অনুপদং অনৱসেসতো মনসি কাতুং ন সক্কা অনন্তাপৰিমেয্যভাৱতো.
ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘বুদ্ধোপি বুদ্ধস্স ভণেয্য ৱণ্ণং,
কপ্পম্পি চে অঞ্ঞমভাসমানো;
খীযেথ কপ্পো চিৰদীঘমন্তৰে,
ৱণ্ণো ন খীযেথ তথাগতস্সা’’তি.
অপৰম্পি ৱুত্তং –
‘‘অসঙ্খ্যেয্যানি নামানি, সগুণেন মহেসিনো;
গুণেন নামমুদ্ধেয্যং, অপি নাম সহস্সতো’’তি.
তদা হি ভগৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা গন্ধকুটিপ্পমুখে ঠত্ৱা ভিক্খূসু ৱত্তং দস্সেত্ৱা গতেসু মহাগন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো অত্তনো অতীতজাতিৱিসযং ঞাণং পেসেসি. অথস্স তানি নিৰন্তৰং পোঙ্খানুপোঙ্খং অনন্তাপৰিমাণপ্পভেদা উপট্ঠহিংসু. সো ‘‘এৱং মহন্তস্স নাম দুক্খক্খন্ধস্স মূলভূতা ইমে কিলেসা’’তি কিলেসৱিসযং ঞাণাচাৰং পেসেত্ৱা তে পহানমুখেন অনুপদং পচ্চৱেক্খিত্ৱা ‘‘ইমে ৱত কিলেসা অনৱসেসতো ময্হং সুট্ঠু পহীনা’’তি পুন তেসং পহানকৰং সাকাৰং সপৰিৱাৰং সউদ্দেসং অৰিযমগ্গং পচ্চৱেক্খন্তো অনন্তাপৰিমাণভেদে অত্তনো সীলাদিঅনৱজ্জধম্মে মনসাকাসি. তেন ৱুত্তং –
‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৱা অত্তনো অনেকে পাপকে অকুসলে ধম্মে পহীনে পচ্চৱেক্খমানো নিসিন্নো হোতি, অনেকে চ কুসলে ধম্মে ভাৱনাপাৰিপূৰিং গতে’’তি.
এৱং পচ্চৱেক্খিত্ৱা উপ্পন্নপীতিসোমনস্সুদ্দেসভূতং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ অহু পুব্বেতি অৰহত্তমগ্গঞাণুপ্পত্তিতো পুব্বে সব্বোপি চাযং ৰাগাদিকো কিলেসগণো ময্হং সন্তানে অহু আসি, ন ইমস্মিং কিলেসগণে কোচিপি কিলেসো নাহোসি. তদা নাহূতি তদা তস্মিং কালে অৰিযমগ্গক্খণে সো কিলেসগণো ন অহু ন আসি, তত্থ অণুমত্তোপি কিলেসো অগ্গমগ্গক্খণে অপ্পহীনো নাম নত্থি. ‘‘ততো নাহূ’’তিপি পঠন্তি, ততো অৰহত্তমগ্গক্খণতো পৰং নাসীতি অত্থো. নাহু পুব্বেতি যো চাযং মম অপৰিমাণো অনৱজ্জধম্মো এতৰহি ভাৱনাপাৰিপূৰিং গতো উপলব্ভতি, সোপি অৰিযমগ্গক্খণতো পুব্বে ন অহু ন আসি. তদা অহূতি যদা পন মে অগ্গমগ্গঞাণং উপ্পন্নং, তদা সব্বোপি মে অনৱজ্জধম্মো আসি. অগ্গমগ্গাধিগমেন হি সদ্ধিং সব্বেপি সব্বঞ্ঞুগুণা বুদ্ধানং হত্থগতা এৱ হোন্তি.
ন চাহু ন চ ভৱিস্সতি, ন চেতৰহি ৱিজ্জতীতি যো পন সো অনৱজ্জধম্মো অৰিযমগ্গো ময্হং বোধিমণ্ডে উপ্পন্নো, যেন সব্বো কিলেসগণো অনৱসেসং পহীনো, সো যথা ময্হং মগ্গক্খণতো পুব্বে ন চাহু ন চ অহোসি, এৱং অত্তনা পহাতব্বকিলেসাভাৱতো তে কিলেসা ৱিয অযম্পি ন চ ভৱিস্সতি অনাগতে ন উপ্পজ্জিস্সতি, এতৰহি পচ্চুপ্পন্নকালেপি ন ৱিজ্জতি ন উপলব্ভতি অত্তনা কত্তব্বকিচ্চাভাৱতো. ন হি অৰিযমগ্গো অনেকৱাৰং পৱত্ততি. তেনেৱাহ – ‘‘ন পাৰং দিগুণং যন্তী’’তি.
ইতি ভগৱা অৰিযমগ্গেন অত্তনো সন্তানে অনৱসেসং পহীনে অকুসলে ধম্মে ভাৱনাপাৰিপূৰিং গতে অপৰিমাণে অনৱজ্জধম্মে চ পচ্চৱেক্খমানো অত্তুপনাযিকপীতিৱেগৱিস্সট্ঠং উদানং উদানেসি. পুৰিমায কথায পুৰিমৱেসাৰজ্জদ্ৱযমেৱ কথিতং, পচ্ছিমদ্ৱযং সম্মাসম্বোধিযা পকাসিতত্তা পকাসিতমেৱ হোতীতি.
ততিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পঠমনানাতিত্থিযসুত্তৱণ্ণনা
৫৪. চতুত্থে নানাতিত্থিযসমণব্ৰাহ্মণপৰিব্বাজকাতি এত্থ তৰন্তি এতেন সংসাৰোঘন্তি তিত্থং, নিব্বানমগ্গো. ইধ পন ৱিপৰীতৱিপল্লাসৱসেন দিট্ঠিগতিকেহি তথা গহিতদিট্ঠিদস্সনং ‘‘তিত্থ’’ন্তি অধিপ্পেতং. তস্মিং সস্সতাদিনানাকাৰে তিত্থে নিযুত্তাতি নানাতিত্থিযা, নগ্গনিগণ্ঠাদিসমণা চেৱ কঠকলাপাদিব্ৰাহ্মণা চ পোক্খৰসাতাদিপৰিব্বাজকা চ সমণব্ৰাহ্মণপৰিব্বাজকা. নানাতিত্থিযা চ তে সমণব্ৰাহ্মণপৰিব্বাজকা চাতি নানাতিত্থিযসমণব্ৰাহ্মণপৰিব্বাজকা.
‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তিআদিনা পস্সন্তি এতায, সযং ৱা পস্সতি, তথা দস্সনমত্তমেৱ ৱাতি দিট্ঠি, মিচ্ছাভিনিৱেসস্সেতং অধিৱচনং. সস্সতাদিৱসেন নানা অনেকৱিধা দিট্ঠিযো এতেসন্তি নানাদিট্ঠিকা. সস্সতাদিৱসেনেৱ খমনং খন্তি, ৰোচনং ৰুচি, অত্থতো ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তিআদিনা (উদা. ৫৫) পৱত্তো চিত্তৱিপল্লাসো সঞ্ঞাৱিপল্লাসো চ. তথা নানা খন্তিযো এতেসন্তি নানাখন্তিকা, নানা ৰুচিযো এতেসন্তি নানাৰুচিকা. দিট্ঠিগতিকা হি পুব্বভাগে তথা তথা চিত্তং ৰোচেত্ৱা খমাপেত্ৱা চ পচ্ছা ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অভিনিৱিসন্তি. অথ ৱা ‘‘অনিচ্চং নিচ্চ’’ন্তিআদিনা তথা তথা দস্সনৱসেন দিট্ঠি, খমনৱসেন খন্তি, ৰুচ্চনৱসেন ৰুচীতি এৱং তীহিপি পদেহি দিট্ঠি এৱ ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. নানাদিট্ঠিনিস্সযনিস্সিতাতি সস্সতাদিপৰিকপ্পৱসেন নানাৱিধং দিট্ঠিযা নিস্সযং ৱত্থুং কাৰণং, দিট্ঠিসঙ্খাতমেৱ ৱা নিস্সযং নিস্সিতা অল্লীনা উপগতা, তং অনিস্সজ্জিত্ৱা ঠিতাতি অত্থো. দিট্ঠিযোপি হি দিট্ঠিগতিকানং অভিনিৱেসাকাৰানং নিস্সযা হোন্তি.
সন্তীতি অত্থি সংৱিজ্জন্তি উপলব্ভন্তি. একেতি একচ্চে. সমণব্ৰাহ্মণাতি পব্বজ্জূপগমেন সমণা, জাতিযা ব্ৰাহ্মণা, লোকেন ৱা সমণাতি চ ব্ৰাহ্মণাতি চ এৱং গহিতা. এৱংৱাদিনোতি এৱং ইদানি ৱত্তব্বাকাৰেন ৱদন্তীতি এৱংৱাদিনো. এৱং ইদানি ৱত্তব্বাকাৰেন পৱত্তা দিট্ঠি এতেসন্তি এৱংদিট্ঠিনো. তত্থ দুতিযেন দিট্ঠিগতিকানং মিচ্ছাভিনিৱেসো দস্সিতো, পঠমেন তেসং যথাভিনিৱেসং পৰেসং তত্থ পতিট্ঠাপনৱসেন ৱোহাৰো.
সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি এত্থ লোকোতি অত্তা. সো হি দিট্ঠিগতিকেহি লোকিযন্তি এত্থ পুঞ্ঞং পাপং তব্বিপাকা, সযং ৱা কাৰকাদিভাৱেন অভিযুত্তেহি লোকিযতীতি লোকোতি অধিপ্পেতো. স্ৱাযং সস্সতো অমৰো নিচ্চো ধুৱোতি যদিদং অম্হাকং দস্সনং ইদমেৱ সচ্চং অৱিপৰীতং, অঞ্ঞং পন অসস্সতোতিআদি পৰেসং দস্সনং মোঘং মিচ্ছাতি অত্থো. এতেন চত্তাৰোপি সস্সতৱাদা দস্সিতা হোন্তি. অসস্সতোতি ন সস্সতো, অনিচ্চো অধুৱো চৱনধম্মোতি অত্থো. ‘‘অসস্সতো’’তি সস্সতভাৱপ্পটিক্খেপেনেৱ উচ্ছেদো দীপিতোতি সত্তপি উচ্ছেদৱাদা দীপিতা হোন্তি.
অন্তৱাতি সপৰিযন্তো পৰিৱটুমো পৰিচ্ছিন্নপ্পমাণো, ন সব্বগতোতি অত্থো. এতেন সৰীৰপৰিমাণো অঙ্গুট্ঠপৰিমাণো অৱযৱপৰিমাণো পৰমাণুপৰিমাণো অত্তাতি এৱমাদিৱাদা দস্সিতা হোন্তি. অনন্তৱাতি অপৰিযন্তো, সব্বগতোতি অত্থো. এতেন কপিলকণাদাদিৱাদা দীপিতা হোন্তি.
তং জীৱং তং সৰীৰন্তি যং সৰীৰং, তদেৱ জীৱসঙ্খাতং ৱত্থু, যঞ্চ জীৱসঙ্খাতং ৱত্থু, তদেৱ সৰীৰন্তি জীৱঞ্চ সৰীৰঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. এতেন আজীৱকানং ৱিয ‘‘ৰূপী অত্তা’’তি অযং ৱাদো দস্সিতো হোতি. অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি ইমিনা পন ‘‘অৰূপী অত্তা’’তি অযং ৱাদো দস্সিতো.
হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি এত্থ তথাগতোতি সত্তো. তঞ্হি দিট্ঠিগতিকো কাৰকৱেদকাদিসঙ্খাতং, নিচ্চধুৱাদিসঙ্খাতং ৱা তথাভাৱং গতোতি তথাগতোতি ৱোহৰতি, সো মৰণতো ইধকাযস্স ভেদতো পৰং উদ্ধং হোতি, অত্থি সংৱিজ্জতীতি অত্থো. এতেন সস্সতগ্গাহমুখেন সোড়স সঞ্ঞীৱাদা অট্ঠ অসঞ্ঞীৱাদা অট্ঠ চ নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদা দস্সিতা হোন্তি. ন হোতীতি নত্থি ন উপলব্ভতি. এতেন উচ্ছেদৱাদো দস্সিতো. হোতি চ ন চ হোতীতি অত্থি চ নত্থি চাতি. এতেন একচ্চসস্সতৱাদা সত্ত সঞ্ঞীৱাদা চ দস্সিতা. নেৱ হোতি ন ন হোতীতি ইমিনা পন অমৰাৱিক্খেপৱাদো দস্সিতোতি ৱেদিতব্বং.
ইমে কিৰ দিট্ঠিগতিকা নানাদেসতো আগন্ত্ৱা সাৱত্থিযং পটিৱসন্তা একদা সমযপ্পৱাদকে সন্নিপতিত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৱাদং পগ্গয্হ অঞ্ঞৱাদে খুংসেন্তা ৱিৱাদাপন্না অহেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘তে ভণ্ডনজাতা’’তিআদি.
তত্থ ভণ্ডনং নাম কলহস্স পুব্বভাগো. ভণ্ডনজাতাতি জাতভণ্ডনা. কলহোতি কলহো এৱ, কলস্স ৱা হননতো কলহো দট্ঠব্বো. অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৱিৰুদ্ধৱাদং আপন্নাতি ৱিৱাদাপন্না. মম্মঘট্টনতো মুখমেৱ সত্তীতি মুখসত্তি, ফৰুসৱাচা. ফলূপচাৰেন ৱিয হি কাৰণং কাৰণূপচাৰেন ফলম্পি ৱোহৰিযতি যথা তং ‘‘সুখো বুদ্ধুপ্পাদো, পাপকম্মং পচ্চনুভোতী’’তি চ. তাহি মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিজ্ঝন্তা ৱিহৰন্তি. এদিসো ধম্মোতি ধম্মো অৱিপৰীতসভাৱো এদিসো এৱৰূপো, যথা মযা ৱুত্তং ‘‘সস্সতো লোকো’’তি. নেদিসো ধম্মোতি ন এদিসো ধম্মো, যথা তযা ৱুত্তং ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি, এৱং সেসপদেহিপি যোজেতব্বং. সো চ তিত্থিযানং ৱিৱাদো সকলনগৰে পাকটো জাতো. অথ ভিক্খূ সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিট্ঠা তং সুত্ৱা ‘‘অত্থি নো ইদং কথাপাভতং, যং নূন মযং ইমং পৱত্তিং ভগৱতো আৰোচেয্যাম, অপ্পেৱ নাম তং নিস্সায সত্থু সণ্হসুখুমং ধম্মদেসনং লভেয্যামা’’তি তে পচ্ছাভত্তং ধম্মদেসনাকালে ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ’’তিআদি.
তং সুত্ৱা ভগৱা অঞ্ঞতিত্থিযানং ধম্মস্স অযথাভূতপজাননং পকাসেন্তো ‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা, ভিক্খৱে’’তিআদিমাহ. তত্থ অন্ধাতি পঞ্ঞাচক্খুৱিৰহেন অন্ধা. তেনাহ ‘‘অচক্খুকা’’তি. পঞ্ঞা হি ইধ ‘‘চক্খূ’’তি অধিপ্পেতা. তথা হি ৱুত্তং ‘‘অত্থং ন জানন্তী’’তিআদি. তত্থ অত্থং ন জানন্তীতি ইধলোকত্থং পৰলোকত্থং ন জানন্তি, ইধলোকপৰলোকেসু ৱুদ্ধিং অব্ভুদযং নাৱবুজ্ঝন্তি, পৰমত্থে পন নিব্বানে কথাৱকা. যে হি নাম পৱত্তিমত্তেপি সম্মূড়্হা, তে কথং নিৱত্তিং জানিস্সন্তীতি. অনত্থং ন জানন্তীতি যদগ্গেন তে অত্থং ন জানন্তি, তদগ্গেন অনত্থম্পি ন জানন্তি. যস্মা ধম্মং ন জানন্তি, তস্মা অধম্মম্পি ন জানন্তি. তে হি ৱিপৰিযেসগ্গাহিতায ধম্মং কুসলম্পি অকুসলং কৰোন্তি, অধম্মম্পি অকুসলং কুসলং কৰোন্তি. ন কেৱলঞ্চ ধম্মাধম্মেসু এৱ, অথ খো তস্স ৱিপাকেসুপি সম্মূড়্হা. তথা হি তে কম্মম্পি ৱিপাকং কত্ৱা ৱোহৰন্তি, ৱিপাকম্পি কম্মং কত্ৱা. তথা ধম্মং সভাৱধম্মম্পি ন জানন্তি, অধম্মং অসভাৱধম্মম্পি ন জানন্তি. এৱংভূতা চ সভাৱধম্মং অসভাৱধম্মঞ্চ, অসভাৱধম্মং সভাৱধম্মঞ্চ কত্ৱা পৱেদেন্তি.
ইতি ভগৱা তিত্থিযানং মোহদিট্ঠিপটিলাভভাৱেন পঞ্ঞাচক্খুৱেকল্লতো অন্ধভাৱং দস্সেত্ৱা ইদানি তমত্থং জচ্চন্ধূপমায পকাসেতুং ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে’’তিআদিমাহ. তত্থ ভূতপুব্বন্তি পুব্বে ভূতং, অতীতকালে নিব্বত্তং. অঞ্ঞতৰো ৰাজা অহোসীতি পুৰাতনো নামগোত্তেহি লোকে অপাকটো একো ৰাজা অহোসি. সো ৰাজা অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসীতি তস্স কিৰ ৰঞ্ঞো সোভগ্গপ্পত্তং সব্বঙ্গসম্পন্নং অত্তনো ওপৱয্হং হত্থিং উপট্ঠানং আগতং দিস্ৱা এতদহোসি – ‘‘ভদ্দকং ৱত, ভো, হত্থিযানং দস্সনীয’’ন্তি. তেন চ সমযেন একো জচ্চন্ধো ৰাজঙ্গণেন গচ্ছতি. তং দিস্ৱা ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘মহাজানিযা খো ইমে অন্ধা যে এৱৰূপং দস্সনীযং ন লভন্তি দট্ঠুং. যংনূনাহং ইমিস্সা সাৱত্থিযা যত্তকা জচ্চন্ধা সব্বে তে সন্নিপাতাপেত্ৱা একদেসং একদেসং হত্থেন ফুসাপেত্ৱা তেসং ৱচনং সুণেয্য’’ন্তি. কেড়িসীলো ৰাজা একেন পুৰিসেন সাৱত্থিযা সব্বে জচ্চন্ধে সন্নিপাতাপেত্ৱা তস্স পুৰিসস্স সঞ্ঞং অদাসি ‘‘যথা একেকো জচ্চন্ধো সীসাদিকং একেকংযেৱ হত্থিস্স অঙ্গং ফুসিত্ৱা ‘হত্থী মযা দিট্ঠো’তি সঞ্ঞং উপ্পাদেসি, তথা কৰোহী’’তি. সো পুৰিসো তথা অকাসি. অথ ৰাজা তে জচ্চন্ধে পচ্চেকং পুচ্ছি ‘‘কীদিসো, ভণে, হত্থী’’তি. তে অত্তনা দিট্ঠদিট্ঠাৱযৱমেৱ হত্থিং কত্ৱা ৱদন্তা ‘‘এদিসো হত্থী, নেদিসো হত্থী’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং কৰোন্তা হত্থাদীহি উপক্কমিত্ৱা ৰাজঙ্গণে মহন্তং কোলাহলং অকংসু. ৰাজা সপৰিজনো তেসং তং ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা ফাসুকেহি ভিজ্জমানেহি হদযেন উগ্গতেন মহাহসিতং হসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, সো ৰাজা…পে… অত্তমনো অহোসী’’তি.
তত্থ অম্ভোতি আলপনং. যাৱতকাতি যত্তকা. জচ্চন্ধাতি জাতিযা অন্ধা, জাতিতো পট্ঠায অচক্খুকা. একজ্ঝন্তি একতো. ভণেতি অবহুমানালাপো. হত্থিং দস্সেহীতি যথাৱুত্তং হত্থিং সযাপেত্ৱা দস্সেহি. সো চ সুসিক্খিতত্তা অপৰিপ্ফন্দন্তো নিপজ্জি. দিট্ঠো নো হত্থীতি হত্থেন পৰামসনং দস্সনং কত্ৱা আহংসু. তেন পুৰিসেন সীসং পৰামসাপেত্ৱা ‘‘এদিসো হত্থী’’তি সঞ্ঞাপিতত্তা তাদিসংযেৱ নং হত্থিং সঞ্জানন্তা জচ্চন্ধা ‘‘এদিসো দেৱ হত্থী সেয্যথাপি কুম্ভো’’তি ৱদিংসু. কুম্ভোতি চ ঘটোতি অত্থো. খীলোতি নাগদন্তখীলো. সোণ্ডোতি হত্থো. নঙ্গলীসাতি নঙ্গলস্স সিৰস্স ঈসা. কাযোতি সৰীৰং. কোট্ঠোতি কুসূলো. পাদোতি জঙ্ঘো. থূণোতি থম্ভো. নঙ্গুট্ঠন্তি ৱাড়স্স উৰিমপ্পদেসো. ৱালধীতি ৱালস্স অগ্গপ্পদেসো. মুট্ঠীহি সংসুম্ভিংসূতি মুট্ঠিযো বন্ধিত্ৱা পহৰিংসু, মুট্ঠিঘাতং অকংসু. অত্তমনো অহোসীতি কেড়িসীলত্তা সো ৰাজা তেন জচ্চন্ধানং কলহেন অত্তমনো পহাসেন গহিতমনো অহোসি.
এৱমেৱ খোতি উপমাসংসন্দনং. তস্সত্থো – ভিক্খৱে, যথা তে জচ্চন্ধা অচক্খুকা একঙ্গদস্সিনো অনৱসেসতো হত্থিং অপস্সিত্ৱা অত্তনা দিট্ঠাৱযৱমত্তং হত্থিসঞ্ঞায ইতৰেহি দিট্ঠং অননুজানন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱাদং আপন্না কলহং অকংসু, এৱমেৱ ইমে অঞ্ঞতিত্থিযা সক্কাযস্স একদেসং ৰূপৱেদনাদিং অত্তনো দিট্ঠিদস্সনেন যথাদিট্ঠং ‘‘অত্তা’’তি মঞ্ঞমানা তস্স সস্সতাদিভাৱং আৰোপেত্ৱা ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অভিনিৱিসিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱদন্তি, যথাভূতং পন অত্থানত্থং ধম্মাধম্মঞ্চ ন জানন্তি. তস্মা অন্ধা অচক্খুকা জচ্চন্ধপটিভাগাতি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং তিত্থিযানং ধম্মসভাৱং যথাভূতং অজানন্তানং অপস্সন্তানং জচ্চন্ধানং ৱিয হত্থিম্হি যথাদস্সনং মিচ্ছাভিনিৱেসং, তত্থ চ ৱিৱাদাপত্তিং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপকং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ ইমেসু কিৰ সজ্জন্তি, একে সমণব্ৰাহ্মণাতি ইধেকচ্চে পব্বজ্জূপগমনেন সমণা, জাতিমত্তেন ব্ৰাহ্মণা ‘‘সস্সতো লোকো’’তিআদিনযপ্পৱত্তেসু ইমেসু এৱ অসাৰেসু দিট্ঠিগতেসু দিট্ঠাভিনন্দনৱসেন, ইমেসু ৱা ৰূপাদীসু উপাদানক্খন্ধেসু এৱং অনিচ্চেসু দুক্খেসু ৱিপৰিণামধম্মেসু তণ্হাভিনন্দনদিট্ঠাভিনন্দনানং ৱসেন ‘‘এতং মমা’’তিআদিনা সজ্জন্তি কিৰ. অহো নেসং সম্মোহোতি দস্সেতি. কিৰসদ্দো চেত্থ অৰুচিসূচনত্থো. তেন তত্থ সঙ্গকাৰণাভাৱমেৱ দীপেতি. ন কেৱলং সজ্জন্তি এৱ, অথ খো ৱিগ্গয্হ নং ৱিৱদন্তি ‘‘ন ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৱিনযং আজানামী’’তিআদিনা ৱিগ্গাহিককথানুযোগৱসেন ৱিগ্গয্হ ৱিৱদন্তি ৱিৱাদং আপজ্জন্তি. নন্তি চেত্থ নিপাতমত্তং. অথ ৱা ৱিগ্গয্হ নন্তি নং দিট্ঠিনিস্সযং সক্কাযদিট্ঠিমেৱ ৱা ৱিপৰীতদস্সনত্তা সস্সতাদিৱসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৰুদ্ধং গহেত্ৱা ৱিৱদন্তি ৱিসেসতো ৱদন্তি, অত্তনো এৱ ৱাদং ৱিসিট্ঠং অৱিপৰীতং কত্ৱা অভিনিৱিস্স ৱোহৰন্তি. যথা কিং? জনা একঙ্গদস্সিনো যথেৱ জচ্চন্ধজনা হত্থিস্স একেকঙ্গদস্সিনো ‘‘যং যং অত্তনা ফুসিত্ৱা ঞাতং, তং তদেৱ হত্থী’’তি গহেত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিগ্গয্হ ৱিৱদিংসু, এৱংসম্পদমিদন্তি অত্থো. ইৱসদ্দো চেত্থ লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি ৱেদিতব্বো.
চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. দুতিযনানাতিত্থিযসুত্তৱণ্ণনা
৫৫. পঞ্চমে সস্সতো অত্তা চ লোকো চাতি ৰূপাদীসু অঞ্ঞতৰং অত্তাতি চ লোকোতি চ গহেত্ৱা তং সস্সতং নিচ্চন্তি অঞ্ঞেপি চ তথা গাহেন্তা ৱোহৰন্তি. যথাহ –
‘‘ৰূপং অত্তা চেৱ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তি. ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্তা চ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তী’’তি.
অথ ৱা অত্তাতি অহঙ্কাৰৱত্থু, লোকোতি মমঙ্কাৰৱত্থু, যং ‘‘অত্তনিয’’ন্তি ৱুচ্চতি. অত্তাতি ৱা সযং, লোকোতি পৰো. অত্তাতি ৱা পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু একো খন্ধো, ইতৰো লোকো. অত্তাতি ৱা সৱিঞ্ঞাণকো খন্ধসন্তানো, অৱিঞ্ঞাণকো লোকো. এৱং তং তং অত্তাতি চ লোকোতি চ যথাদস্সনং দ্ৱিধা গহেত্ৱা তদুভযং ‘‘নিচ্চো ধুৱো সস্সতো’’তি অভিনিৱিস্স ৱোহৰন্তি. এতেন চত্তাৰো সস্সতৱাদা দস্সিতা. অসস্সতোতি সত্তপি উচ্ছেদৱাদা দস্সিতা. সস্সতো চ অসস্সতো চাতি একচ্চো অত্তা চ লোকো চ সস্সতো, একচ্চো অসস্সতোতি এৱং সস্সতো চ অসস্সতো চাতি অত্থো. অথ ৱা স্ৱেৱ অত্তা চ লোকো চ অত্তগতিদিট্ঠিকানং ৱিয সস্সতো চ অসস্সতো চ, সিযা সস্সতোতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. সব্বথাপি ইমিনা একচ্চসস্সতৱাদো দস্সিতো. নেৱ সস্সতো নাসস্সতোতি ইমিনা অমৰাৱিক্খেপৱাদো দস্সিতো. তে হি সস্সতৱাদে অসস্সতৱাদে চ দোসং দিস্ৱা ‘‘নেৱ সস্সতো নাসস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তি ৱিক্খেপং কৰোন্তা ৱিৱদন্তি.
সযংকতোতি অত্তনা কতো. যথা হি তেসং তেসং সত্তানং অত্তা চ অত্তনো ধম্মানুধম্মং কত্ৱা সুখদুক্খানি পটিসংৱেদেতি, এৱং অত্তাৱ অত্তানং তস্স চ উপভোগভূতং কিঞ্চনং পলিবোধসঙ্খাতং লোকঞ্চ কৰোতি, অভিনিম্মিনাতীতি অত্তলদ্ধি ৱিয অযম্পি তেসং লদ্ধি. পৰংকতোতি পৰেন কতো, অত্ততো পৰেন ইস্সৰেন ৱা পুৰিসেন ৱা পজাপতিনা ৱা কালেন ৱা পকতিযা ৱা অত্তা চ লোকো চ কতো, নিম্মিতোতি অত্থো. সযংকতো চ পৰংকতো চাতি যস্মা অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ নিম্মিনন্তা ইস্সৰাদযো ন কেৱলং সযমেৱ নিম্মিনন্তি, অথ খো তেসং তেসং সত্তানং ধম্মাধম্মানং সহকাৰীকাৰণং লভিত্ৱাৱ, তস্মা সযংকতো চ পৰংকতো চ অত্তা চ লোকো চাতি একচ্চানং লদ্ধি. অসযংকাৰো অপৰংকাৰোতি নত্থি এতস্স সযংকাৰোতি অসযংকাৰো, নত্থি এতস্স পৰকাৰোতি অপৰকাৰো. অনুনাসিকাগমং কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘অপৰংকাৰো’’তি. অযং উভযত্থ দোসং দিস্ৱা উভযং পটিক্খিপতি. অথ কথং উপ্পন্নোতি আহ – অধিচ্চসমুপ্পন্নোতি যদিচ্ছায সমুপ্পন্নো কেনচি কাৰণেন ৱিনা উপ্পন্নোতি অধিচ্চসমুপ্পন্নৱাদো দস্সিতো. তেন চ অহেতুকৱাদোপি সঙ্গহিতো হোতি.
ইদানি যে দিট্ঠিগতিকা অত্তানং ৱিয সুখদুক্খম্পি তস্স গুণভূতং কিঞ্চনভূতং ৱা সস্সতাদিৱসেন অভিনিৱিস্স ৱোহৰন্তি, তেসং তং ৱাদং দস্সেতুং ‘‘সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা’’তিআদি ৱুত্তং. তং ৱুত্তনযমেৱ.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এত্থ পন ইধ জচ্চন্ধূপমায অনাগতত্তা তং হিত্ৱা হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো যোজেতব্বো, তথা গাথায.
তত্থ অন্তৰাৱ ৱিসীদন্তি, অপত্ৱাৱ তমোগধন্তি অযং ৱিসেসো. তস্সত্থো – এৱং দিট্ঠিগতেসু দিট্ঠিনিস্সযেসু আসজ্জমানা দিট্ঠিগতিকা কামোঘাদীনং চতুন্নং ওঘানং, সংসাৰমহোঘস্সেৱ ৱা অন্তৰাৱ ৱেমজ্ঝে এৱ যং তেসং পাৰভাৱেন পতিট্ঠট্ঠেন ৱা ওগধসঙ্খাতং নিব্বানং তদধিগমূপাযো ৱা অৰিযমগ্গো তং অপ্পত্ৱাৱ অনধিগন্ত্ৱাৱ ৱিসীদন্তি সংসীদন্তি. ওগাধন্তি পতিট্ঠহন্তি এতেন, এত্থ ৱাতি ওগাধো, অৰিযমগ্গো নিব্বানঞ্চ. ওগাধমেৱেত্থ ৰস্সত্তং কত্ৱা ওগধন্তি ৱুত্তং. তং ওগধং তমোগধন্তি পদৱিভাগো.
পঞ্চমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ততিযনানাতিত্থিযসুত্তৱণ্ণনা
৫৬. ছট্ঠে সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. ইমং উদানন্তি এত্থ পন দিট্ঠিতণ্হামানেসু দোসং দিস্ৱা তে দূৰতো ৱজ্জেত্ৱা সঙ্খাৰে যথাভূতং পস্সতো চ তত্থ অনাদীনৱদস্সিতায মিচ্ছাভিনিৱিট্ঠস্স যথাভূতং অপস্সতো চ যথাক্কমং সংসাৰতো অতিৱত্তনানতিৱত্তনদীপকং ইমং উদানং উদানেসীতি অত্থো যোজেতব্বো.
তত্থ অহঙ্কাৰপসুতাযং পজাতি ‘‘সযংকতো অত্তা চ লোকো চা’’তি এৱং ৱুত্তসযংকাৰসঙ্খাতং অহঙ্কাৰং তথাপৱত্তং দিট্ঠিং পসুতা অনুযুত্তা অযং পজা মিচ্ছাভিনিৱিট্ঠো সত্তকাযো. পৰংকাৰূপসংহিতাতি পৰো অঞ্ঞো ইস্সৰাদিকো সব্বং কৰোতীতি এৱং পৱত্তপৰংকাৰদিট্ঠিসন্নিস্সিতা তায উপসংহিতাতি পৰংকাৰূপসংহিতা. এতদেকে নাব্ভঞ্ঞংসূতি এতং দিট্ঠিদ্ৱযং একে সমণব্ৰাহ্মণা তত্থ দোসদস্সিনো হুত্ৱা নানুজানিংসু. কথং? সতি হি সযংকাৰে কামকাৰতো সত্তানং ইট্ঠেনেৱ ভৱিতব্বং, ন অনিট্ঠেন. ন হি কোচি অত্তনো দুক্খং ইচ্ছতি, ভৱতি চ অনিট্ঠং, তস্মা ন সযংকাৰো. পৰংকাৰোপি যদি ইস্সৰহেতুকো, স্ৱাযং ইস্সৰো অত্তত্থং ৱা কৰেয্য পৰত্থং ৱা. তত্থ যদি অত্তত্থং, অত্তনা অকতকিচ্চো সিযা অসিদ্ধস্স সাধনতো. অথ ৱা পৰত্থং সব্বেসং হিতসুখমেৱ নিপ্ফজ্জেয্য, ন অহিতং দুক্খং নিপ্ফজ্জতি, তস্মা ইস্সৰৱসেন ন পৰংকাৰো সিজ্ঝতি. যদি চ ইস্সৰসঙ্খাতং অঞ্ঞনিৰপেক্খং নিচ্চমেককাৰণং পৱত্তিযা সিযা, কম্মেন উপ্পত্তি ন সিযা, সব্বেহেৱ একজ্ঝং উপ্পজ্জিতব্বং কাৰণস্স সন্নিহিতত্তা. অথস্স অঞ্ঞম্পি সহকাৰীকাৰণং ইচ্ছিতং, তঞ্ঞেৱ হেতু, কিং ইস্সৰেন অপৰিনিট্ঠিতসামত্থিযেন পৰিকপ্পিতেন. যথা চ ইস্সৰহেতুকো পৰংকাৰো ন সিজ্ঝতি, এৱং পজাপতিপুৰিসপকতিব্ৰহ্মকালাদিহেতুতোপি ন সিজ্ঝতেৱ তেসম্পি অসিদ্ধত্তা ৱুত্তদোসানতিৱত্তনতো চ. তেন ৱুত্তং ‘‘এতদেকে নাব্ভঞ্ঞংসূ’’তি. যে পন যথাৱুত্তে সযংকাৰপৰংকাৰে নানুজানন্তাপি অধিচ্চসমুপ্পন্নং অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তি, তেপি ন নং সল্লন্তি অদ্দসুং অধিচ্চসমুপ্পন্নন্তিৱাদিনোপি মিচ্ছাভিনিৱেসং অনতিক্কমনতো যথাভূতং অজানন্তানং দিট্ঠিগতং তত্থ তত্থ দুক্খুপ্পাদনতো ৱিজ্ঝনট্ঠেন ‘‘সল্ল’’ন্তি ন পস্সিংসু.
এতঞ্চ সল্লং পটিকচ্চ পস্সতোতি যো পন আৰদ্ধৱিপস্সকো পঞ্চপি উপাদানক্খন্ধে অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো সমনুপস্সতি, সো এতঞ্চ তিৱিধং ৱিপৰীতদস্সনং অঞ্ঞঞ্চ সকলং মিচ্ছাভিনিৱেসং তেসঞ্চ নিস্সযভূতে পঞ্চুপাদানক্খন্ধেপি তুজ্জনতো দুৰুদ্ধাৰতো চ ‘‘সল্ল’’ন্তি পটিকচ্চ পুব্বেযেৱ ৱিপস্সনাপঞ্ঞায পস্সতি. এৱং পস্সতো অৰিযমগ্গক্খণে একন্তেনেৱ অহং কৰোমীতি ন তস্স হোতি. যথা চ অত্তনো কাৰকভাৱো তস্স ন উপট্ঠাতি, এৱং পৰো কৰোতীতি ন তস্স হোতি, কেৱলং পন অনিচ্চসঙ্খাতং পটিচ্চসমুপ্পন্নধম্মমত্তমেৱ হোতি. এত্তাৱতা সম্মাপটিপন্নস্স সব্বথাপি দিট্ঠিমানাভাৱোৱ দস্সিতো. তেন চ অৰহত্তপ্পত্তিযা সংসাৰসমতিক্কমো পকাসিতো হোতি.
ইদানি যো দিট্ঠিগতে অল্লীনো, ন সো সংসাৰতো সীসং উক্খিপিতুং সক্কোতি, তং দস্সেতুং ‘‘মানুপেতা’’তি গাথমাহ. তত্থ মানুপেতা অযং পজাতি অযং সব্বাপি দিট্ঠিগতিকসঙ্খাতা পজা সত্তকাযো ‘‘ময্হং দিট্ঠি সুন্দৰা, ময্হং আদানো সুন্দৰো’’তি অত্তনো গাহস্স সংপগ্গহলক্খণেন মানেন উপেতা সমন্নাগতা. মানগন্থা মানৱিনিবদ্ধাতি ততো এৱ তেন অপৰাপৰং উপ্পজ্জমানেন যথা তং দিট্ঠিং ন পটিনিস্সজ্জতি, এৱং অত্তনো সন্তানস্স গন্থিতত্তা ৱিনিবদ্ধত্তা চ মানগন্থা মানৱিনিবদ্ধা. দিট্ঠীসু সাৰম্ভকথা, সংসাৰং নাতিৱত্ততীতি ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অত্তুক্কংসনপৰৱম্ভনৱসেন অত্তনো দিট্ঠাভিনিৱেসেন পৰেসং দিট্ঠীসু সাৰম্ভকথা ৱিৰোধকথা সংসাৰনাযিকানং অৱিজ্জাতণ্হানং অপ্পহানতো সংসাৰং নাতিৱত্ততি, ন অতিক্কমতীতি অত্থো.
ছট্ঠসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সুভূতিসুত্তৱণ্ণনা
৫৭. সত্তমে সুভূতীতি তস্স থেৰস্স নামং. সো হি আযস্মা পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো পাদমূলে কতাভিনীহাৰো কপ্পসতসহস্সং উপচিতপুঞ্ঞসম্ভাৰো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে উড়াৰৱিভৱে গহপতিকুলে উপ্পন্নো ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা সংৱেগজাতো ঘৰা নিক্খম্ম পব্বজিত্ৱা কতাধিকাৰত্তা ঘটেন্তো ৱাযমন্তো ন চিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো জাতো, ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনায পন উক্কংসপাৰমিপ্পত্তিযা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং অৰণৱিহাৰীনং যদিদং সুভূতী’’তি (অ. নি. ১.২০১) অৰণৱিহাৰে ভগৱতা এতদগ্গে ঠপিতো. সো একদিৱসং সাযন্হসমযং দিৱাট্ঠানতো ৱিহাৰঙ্গণং ওতিণ্ণো চতুপৰিসমজ্ঝে ভগৱন্তং ধম্মং দেসেন্তং দিস্ৱা ‘‘দেসনাপৰিযোসানে ৱুট্ঠহিত্ৱা ৱন্দিস্সামী’’তি কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা ভগৱতো অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নো ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা সুভূতি…পে… সমাপজ্জিত্ৱা’’তি.
তত্থ দুতিযজ্ঝানতো পট্ঠায ৰূপাৱচৰসমাধি সব্বোপি অৰূপাৱচৰসমাধি অৱিতক্কসমাধি এৱ. ইধ পন চতুত্থজ্ঝানপাদকো অৰহত্তফলসমাধি ‘‘অৱিতক্কসমাধী’’তি অধিপ্পেতো. দুতিযজ্ঝানাদীহি পহীনা মিচ্ছাৱিতক্কা ন তাৱ সুপ্পহীনা অচ্চন্তপহানাভাৱতো, অৰিযমগ্গেন পন পহীনা এৱ পুন পহানকিচ্চাভাৱতো. তস্মা অগ্গমগ্গপৰিযোসানভূতো অৰহত্তফলসমাধি সব্বেসং মিচ্ছাৱিতক্কানং পহানন্তে উপ্পন্নত্তা ৱিসেসতো ‘‘অৱিতক্কসমাধী’’তি ৱত্তব্বতং অৰহতি, পগেৱ চতুত্থজ্ঝানপাদকো. তেন ৱুত্তং – ‘‘ইধ পন চতুত্থজ্ঝানপাদকো অৰহত্তফলসমাধি ‘অৱিতক্কসমাধী’তি অধিপ্পেতো’’তি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো সুভূতিস্স সব্বমিচ্ছাৱিতক্কসব্বসংকিলেসপহানসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো জানিত্ৱা তদত্থদীপকং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ যস্স ৱিতক্কা ৱিধূপিতাতি যেন অৰিযপুগ্গলেন, যস্স ৱা অৰিযপুগ্গলস্স কামৱিতক্কাদযো সব্বেপি মিচ্ছাৱিতক্কা ৱিধূপিতা অৰিযমগ্গঞাণেন সন্তাপিতা সমুচ্ছিন্না. অজ্ঝত্তং সুৱিকপ্পিতা অসেসাতি নিযকজ্ঝত্তসঙ্খাতে অত্তনো সন্তানে উপ্পজ্জনাৰহা সুৱিকপ্পিতা সুট্ঠু ৱিকপ্পিতা অসেসতো, কিঞ্চিপি অসেসেত্ৱা সুসমুচ্ছিন্নাতি অত্থো. তং সঙ্গমতিচ্চ অৰূপসঞ্ঞীতি এত্থ ন্তি নিপাতমত্তং. অথ ৱা হেতুঅত্থো তংসদ্দো. যস্মা অনৱসেসেন মিচ্ছাৱিতক্কা সমুচ্ছিন্না, তস্মা ৰাগসঙ্গাদিকং পঞ্চৱিধং সঙ্গং, সব্বম্পি ৱা কিলেসসঙ্গং অতিচ্চ অতিক্কমিত্ৱা অতিক্কমনহেতু ৰূপসভাৱাভাৱতো ৰুপ্পনসঙ্খাতস্স চ ৱিকাৰস্স তত্থ অভাৱতো নিব্বিকাৰহেতুভাৱতো ৱা ‘‘অৰূপ’’ন্তি লদ্ধনামং নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তাহি মগ্গফলসঞ্ঞাহি অৰূপসঞ্ঞী. চতুযোগাতিগতোতি কামযোগো ভৱযোগো দিট্ঠিযোগো অৱিজ্জাযোগোতি চত্তাৰো যোগে যথাৰহং চতূহিপি মগ্গেহি অতিক্কমিত্ৱা গতো. ন জাতু মেতীতি মকাৰো পদসন্ধিকৰো, জাতু একংসেনেৱ পুনব্ভৱায ন এতি, আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি তস্স নত্থীতি অত্থো. ‘‘ন জাতি মেতী’’তিপি পঠন্তি, সো এৱত্থো. ইতি ভগৱা আযস্মতো সুভূতিস্স অৰহত্তফলসমাপত্তিৱিহাৰং অনুপাদিসেসনিব্বানঞ্চ আৰব্ভ পীতিৱেগৱিস্সট্ঠং উদানং উদানেসি.
সত্তমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. গণিকাসুত্তৱণ্ণনা
৫৮. অট্ঠমে দ্ৱে পূগাতি দ্ৱে গণা. অঞ্ঞতৰিস্সা গণিকাযাতি অঞ্ঞতৰায নগৰসোভিনিযা. সাৰত্তাতি সুট্ঠু ৰত্তা. পটিবদ্ধচিত্তাতি কিলেসৱসেন বদ্ধচিত্তা. ৰাজগহে কিৰ একস্মিং ছণদিৱসে বহূ ধুত্তপুৰিসা গণবন্ধনেন ৱিচৰন্তা একমেকস্স একমেকং ৱেসিং আনেত্ৱা উয্যানং পৱিসিত্ৱা ছণকীড়ং কীড়িংসু. ততো পৰম্পি দ্ৱে তযো ছণদিৱসে তং তংযেৱ ৱেসিং আনেত্ৱা ছণকীড়ং কীড়িংসু. অথাপৰস্মিং ছণদিৱসে অঞ্ঞেপি ধুত্তা তথেৱ ছণকীড়ং কীড়িতুকামা ৱেসিযো আনেন্তা পুৰিমধুত্তেহি পুব্বে আনীতং একং ৱেসিং আনেন্তি. ইতৰে তং দিস্ৱা ‘‘অযং অম্হাকং পৰিগ্গহো’’তি আহংসু. তেপি তথেৱ আহংসু. ‘‘এৱং অম্হাকং পৰিগ্গহো, অম্হাকং পৰিগ্গহো’’তি কলহং ৱড্ঢেত্ৱা পাণিপ্পহাৰাদীনি অকংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন ৰাজগহে দ্ৱে পূগা’’তিআদি. তত্থ উপক্কমন্তীতি পহৰন্তি. মৰণম্পি নিগচ্ছন্তীতি বলৱূপক্কমেহি মৰণং উপগচ্ছন্তি, ইতৰেপি মৰণমত্তং মৰণপ্পমাণদুক্খং পাপুণন্তি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং কামেসু গেধং ৱিৱাদমূলং সব্বানত্থমূলন্তি সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি অন্তদ্ৱযে চ মজ্ঝিমায পটিপত্তিযা আদীনৱানিসংসৱিভাৱনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ যঞ্চ পত্তন্তি যং ৰূপাদিপঞ্চকামগুণজাতং পত্তং ‘‘নত্থি কামেসু দোসো’’তি দিট্ঠিং পুৰক্খত্ৱা ৱা অপুৰক্খত্ৱা ৱা এতৰহি লদ্ধং অনুভুয্যমানং. যঞ্চ পত্তব্বন্তি যঞ্চ কামগুণজাতমেৱ ‘‘ভুঞ্জিতব্বা কামা, পৰিভুঞ্জিতব্বা কামা, আসেৱিতব্বা কামা, পটিসেৱিতব্বা কামা, যো কামে পৰিভুঞ্জতি, সো লোকং ৱড্ঢেতি, যো লোকং ৱড্ঢেতি, সো বহুং পুঞ্ঞং পসৱতী’’তি দিট্ঠিং উপনিস্সায তং অনিস্সজ্জিত্ৱা কতেন কম্মুনা অনাগতে পত্তব্বং অনুভৱিতব্বঞ্চ. উভযমেতং ৰজানুকিণ্ণন্তি এতং উভযং পত্তং পত্তব্বঞ্চ ৰাগৰজাদীহি অনুকিণ্ণং. সম্পত্তে হি ৱত্থুকামে অনুভৱন্তো ৰাগৰজেন ৱোকিণ্ণো হোতি, তত্থ পন সংকিলিট্ঠচিত্তস্স ফলে আযতিং আপন্নে দোমনস্সুপ্পত্তিযা দোসৰজেন ৱোকিণ্ণো হোতি, উভযত্থাপি মোহৰজেন ৱোকিণ্ণো হোতি. কস্স পনেতং ৰজানুকিণ্ণন্তি আহ – ‘‘আতুৰস্সানুসিক্খতো’’তি কামপত্থনাৱসেন কিলেসাতুৰস্স, তস্স চ ফলেন দুক্খাতুৰস্স চ উভযত্থাপি পটিকাৰাভিলাসায কিলেসফলে অনুসিক্খতো.
তথা যঞ্চ পত্তন্তি যং অচেলকৱতাদিৱসেন পত্তং অত্তপৰিতাপনং. যঞ্চ পত্তব্বন্তি যং মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানহেতু অপাযেসু পত্তব্বং ফলং. উভযমেতং ৰজানুকিণ্ণন্তি তদুভযং দুক্খৰজানুকিণ্ণং. আতুৰস্সাতি কাযকিলমথেন দুক্খাতুৰস্স. অনুসিক্খতোতি মিচ্ছাদিট্ঠিং, তস্সা সমাদাযকে পুগ্গলে চ অনুসিক্খতো.
যে চ সিক্খাসাৰাতি যেহি যথাসমাদিন্নং সীলব্বতাদিসঙ্খাতং সিক্খং সাৰতো গহেত্ৱা ‘‘ইমিনা সংসাৰসুদ্ধী’’তি কথিতা. তেনাহ – সীলব্বতং জীৱিতং ব্ৰহ্মচৰিযং উপট্ঠানসাৰাতি. তত্থ যং ‘‘ন কৰোমী’’তি ওৰমতি, তং সীলং, ৱিসভোজনকিচ্ছাচৰণাদিকং ৱতং, সাকভক্খতাদিজীৱিকা জীৱিতং, মেথুনৱিৰতি ব্ৰহ্মচৰিযং, এতেসং অনুতিট্ঠনং উপট্ঠানং, ভূতপিণ্ডকপৰিভণ্ডাদিৱসেন খন্ধদেৱসিৱাদিপৰিচৰণং ৱা উপট্ঠানং, এৱমেতেহি যথাৱুত্তেহি সীলাদীহি সংসাৰসুদ্ধি হোতীতি তানি সাৰতো গহেত্ৱা ঠিতা সমণব্ৰাহ্মণা সিক্খাসাৰা সীলব্বতং জীৱিতং ব্ৰহ্মচৰিযং ‘‘উপট্ঠানসাৰা’’তি ৱেদিতব্বা. অযমেকো অন্তোতি অযং সীলব্বতপৰামাসৱসেন অত্তকিলমথানুযোগসঙ্খাতো মজ্ঝিমায পটিপত্তিযা উপ্পথভূতো লামকট্ঠেন চ একো অন্তো. অযং দুতিযো অন্তোতি অযং কামসুখল্লিকানুযোগো কামেসু পাতব্যতাপত্তিসঙ্খাতো দুতিযো ৱুত্তনযেন অন্তো.
ইচ্চেতে উভো অন্তাতি কামসুখল্লিকানুযোগো অত্তকিলমথানুযোগো চ ইতি এতে উভো অন্তা. তে চ খো এতৰহি পত্তে, আযতিং পত্তব্বে চ কিলেসদুক্খৰজানুকিণ্ণে কামগুণে অত্তপৰিতাপনে চ অল্লীনেহি কিলেসদুক্খাতুৰানং অনুসিক্খন্তেহি, সযঞ্চ কিলেসদুক্খাতুৰেহি পটিপজ্জিতব্বত্তা লামকা উপ্পথভূতা চাতি অন্তা. কটসিৱড্ঢনাতি অন্ধপুথুজ্জনেহি অভিকঙ্খিতব্বট্ঠেন কটসিসঙ্খাতানং তণ্হাঅৱিজ্জানং অভিৱড্ঢনা. কটসিযো দিট্ঠিং ৱড্ঢেন্তীতি তা পন কটসিযো নানপ্পকাৰদিট্ঠিং ৱড্ঢেন্তি. ৱত্থুকামেসু অস্সাদানুপস্সিনো হি তে পজহিতুং অসক্কোন্তস্স তণ্হাঅৱিজ্জাসহকাৰীকাৰণং লভিত্ৱা ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ১২২১; ৱিভ. ৯৩৮) নত্থিকদিট্ঠিং অকিৰিযদিট্ঠিং অহেতুকদিট্ঠিঞ্চ গণ্হাপেন্তি, অত্তপৰিতাপনং অনুযুত্তস্স পন অৱিজ্জাতণ্হাসহকাৰীকাৰণং লভিত্ৱা ‘‘সীলেন সুদ্ধি ৱতেন সুদ্ধী’’তিআদিনা অত্তসুদ্ধিঅভিলাসেন সীলব্বতপৰামাসদিট্ঠিং গণ্হাপেন্তি. সক্কাযদিট্ঠিযা পন তেসং পচ্চযভাৱো পাকটোযেৱ. এৱং অন্তদ্ৱযূপনিস্সযেন তণ্হাঅৱিজ্জানং দিট্ঠিৱড্ঢকতা ৱেদিতব্বা. কেচি পন ‘‘কটসীতি পঞ্চন্নং খন্ধানং অধিৱচন’’ন্তি ৱদন্তি. তেসং যদগ্গেন ততো অন্তদ্ৱযতো সংসাৰসুদ্ধি ন হোতি, তদগ্গেন তে উপাদানক্খন্ধে অভিৱড্ঢেতীতি অধিপ্পাযো. অপৰে পন ‘‘কটসিৱড্ঢনা’’তি পদস্স ‘‘অপৰাপৰং জৰামৰণেহি সিৱথিকৱড্ঢনা’’তি অত্থং ৱদন্তি. তেহিপি অন্তদ্ৱযস্স সংসাৰসুদ্ধিহেতুভাৱাভাৱোযেৱ ৱুত্তো, কটসিযা পন দিট্ঠিৱড্ঢনকাৰণভাৱো ৱত্তব্বো.
এতে তে উভো অন্তে অনভিঞ্ঞাযাতি তে এতে যথাৱুত্তে উভোপি অন্তে অজানিত্ৱা ‘‘ইমে অন্তা তে চ এৱংগহিতা এৱংঅনুট্ঠিতা এৱংগতিকা এৱংঅভিসম্পৰাযা’’তি এৱং অজাননহেতু অজাননকাৰণা. ‘‘পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা’’তিআদীসু (পু. প. ২০৮; অ. নি. ৯.৪৩) ৱিযস্স হেতুঅত্থতা দট্ঠব্বা. ওলীযন্তি একেতি একে কামসুখানুযোগৱসেন সঙ্কোচং আপজ্জন্তি. অতিধাৱন্তি একেতি একে অত্তকিলমথানুযোগৱসেন অতিক্কমন্তি. কামসুখমনুযুত্তা হি ৱীৰিযস্স অকৰণতো কোসজ্জৱসেন সম্মাপটিপত্তিতো সঙ্কোচমাপন্নতা ওলীযন্তি নাম, অত্তপৰিতাপনমনুযুত্তা পন কোসজ্জং পহায অনুপাযেন ৱীৰিযাৰম্ভং কৰোন্তা সম্মাপটিপত্তিযা অতিক্কমনতো অতিধাৱন্তি নাম, তদুভযং পন তত্থ আদীনৱাদস্সনতো. তেন ৱুত্তং – ‘‘উভো অন্তে অনভিঞ্ঞায ওলীযন্তি একে অতিধাৱন্তি একে’’তি. তত্থ তণ্হাভিনন্দনৱসেন ওলীযন্তি, দিট্ঠাভিনন্দনৱসেন অতিধাৱন্তীতি ৱেদিতব্বং.
অথ ৱা সস্সতাভিনিৱেসৱসেন ওলীযন্তি একে, উচ্ছেদাভিনিৱেসৱসেন অতিধাৱন্তি একে. গোসীলাদিৱসেন হি অত্তপৰিতাপনমনুযুত্তা একচ্চে ‘‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা, তত্থ নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৱ ঠস্সামী’’তি সস্সতদস্সনং অভিনিৱিসন্তা সংসাৰে ওলীযন্তি নাম, কামসুখমনুযুত্তা পন একচ্চে যংকিঞ্চি কত্ৱা ইন্দ্ৰিযানি সন্তপ্পেতুকামা লোকাযতিকা ৱিয তদনুগুণং উচ্ছেদদস্সনং অভিনিৱিসন্তা অনুপাযেন ৱট্টুপচ্ছেদস্স পৰিযেসনতো অতিধাৱন্তি নাম. এৱং সস্সতুচ্ছেদৱসেনপি ওলীযনাতিধাৱনানি ৱেদিতব্বানি.
যে চ খো তে অভিঞ্ঞাযাতি যে চ খো পন অৰিযপুগ্গলা তে যথাৱুত্তে উভো অন্তে ‘‘ইমে অন্তা এৱংগহিতা এৱংঅনুট্ঠিতা এৱংগতিকা এৱংঅভিসম্পৰাযা’’তি অভিৱিসিট্ঠেন ঞাণেন ৱিপস্সনাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায জানিত্ৱা মজ্ঝিমপটিপদং সম্মাপটিপন্না, তায সম্মাপটিপত্তিযা. তত্ৰ চ নাহেসুন্তি তত্ৰ তস্মিং অন্তদ্ৱযে পতিতা ন অহেসুং, তং অন্তদ্ৱযং পজহিংসূতি অত্থো. তেন চ নামঞ্ঞিংসূতি তেন অন্তদ্ৱযপহানেন ‘‘মম ইদং অন্তদ্ৱযপহানং, অহং অন্তদ্ৱযং পহাসিং, ইমিনা অন্তদ্ৱযপহানেন সেয্যো’’তিআদিনা তণ্হাদিট্ঠিমানমঞ্ঞনাৱসেন ন অমঞ্ঞিংসু সব্বমঞ্ঞনানং সম্মদেৱ পহীনত্তা. এত্থ চ অগ্গফলে ঠিতে অৰিযপুগ্গলে সন্ধায ‘‘তত্ৰ চ নাহেসুং, তেন চ নামঞ্ঞিংসূ’’তি অতীতকালৱসেন অযং দেসনা পৱত্তা, মগ্গক্খণে পন অধিপ্পেতে ৱত্তমানকালৱসেনেৱ ৱত্তব্বং সিযা. ৱট্টং তেসং নত্থি পঞ্ঞাপনাযাতি যে এৱং পহীনসব্বমঞ্ঞনা উত্তমপুৰিসা, তেসং অনুপাদাপৰিনিব্বুতানং কম্মৱিপাককিলেসৱসেন তিৱিধম্পি ৱট্টং নত্থি পঞ্ঞাপনায, ৱত্তমানক্খন্ধভেদতো উদ্ধং অনুপাদানো ৱিয জাতৱেদো অপঞ্ঞত্তিকভাৱমেৱ গচ্ছতীতি অত্থো.
অট্ঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. উপাতিধাৱন্তিসুত্তৱণ্ণনা
৫৯. নৱমে ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযন্তি ৰত্তিযং অন্ধকাৰে মহাতিমিসাযং. ৰত্তীপি হি অন্ধকাৰৱিৰহিতা হোতি, যা পুণ্ণমায ৰত্তি জুণ্হোভাসিতা. অন্ধকাৰোপি ‘‘তিমিসা’’তি ন ৱত্তব্বো হোতি অব্ভমহিকাদিউপক্কিলেসৱিৰহিতে দেৱে. মহন্ধকাৰো হি ‘‘তিমিসা’’তি ৱুচ্চতি. অযং পন অমাৱসী ৰত্তি দেৱো চ মেঘপটলসঞ্ছন্নো. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযন্তি ৰত্তিযা অন্ধকাৰে মহাতিমিসায’’ন্তি. অব্ভোকাসেতি অপ্পটিচ্ছন্নে ওকাসে ৱিহাৰঙ্গণে. তেলপ্পদীপেসু ঝাযমানেসূতি তেলপজ্জোতেসু জলমানেসু.
ননু চ ভগৱতো ব্যামপ্পভা পকতিযা ব্যামমত্তপ্পদেসং অভিব্যাপেত্ৱা চন্দিমসূৰিযালোকং অভিভৱিত্ৱা ঘনবহলং বুদ্ধালোকং ৱিস্সজ্জেন্তী অন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা তিট্ঠতি, কাযপ্পভাপি নীলপীতাদিৱসেন ছব্বণ্ণঘনবুদ্ধৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেত্ৱা পকতিযাৱ সমন্ততো অসীতিহত্থপ্পদেসং ওভাসেন্তী তিট্ঠতি, এৱং বুদ্ধালোকেনেৱ একোভাসভূতে ভগৱতো নিসিন্নোকাসে পদীপকৰণে কিচ্চং নত্থীতি? সচ্চং নত্থি, তথাপি পুঞ্ঞত্থিকা উপাসকা ভগৱতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ পূজাকৰণত্থং দেৱসিকং তেলপ্পদীপং উপট্ঠপেন্তি. তথা হি ৱুত্তং – সামঞ্ঞফলেপি ‘‘এতে মণ্ডলমালে দীপা ঝাযন্তী’’তি (দী. নি. ১.১৫৯). ‘‘ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায’’ন্তি ইদম্পি তস্সা ৰত্তিযা সভাৱকিত্তনত্থং ৱুত্তং, ন পন ভগৱতো নিসিন্নোকাসস্স অন্ধকাৰভাৱতো. পূজাকৰণত্থমেৱ হি তদাপি উপাসকেহি পদীপা কাৰিতা.
তস্মিঞ্হি দিৱসে সাৱত্থিৱাসিনো বহূ উপাসকা পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা উপোসথঙ্গানি সমাদিযিত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা নগৰং পৱিসিত্ৱা মহাদানানি পৱত্তেত্ৱা ভগৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা অত্তনো অত্তনো গেহানি গন্ত্ৱা সযম্পি পৰিভুঞ্জিত্ৱা সুদ্ধৱত্থনিৱত্থা সুদ্ধুত্তৰাসঙ্গা গন্ধমালাদিহত্থা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভগৱন্তং পূজেত্ৱা কেচি মনোভাৱনীযে ভিক্খূ পযিৰুপাসন্তা কেচি যোনিসোমনসিকৰোন্তা দিৱসভাগং ৱীতিনামেসুং. তে সাযন্হসমযে ভগৱতো সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা সত্থৰি ধম্মসভামণ্ডপতো পট্ঠায গন্ধকুটিসমীপে অজ্ঝোকাসে পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নে, ভিক্খুসঙ্ঘে চ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পযিৰুপাসন্তে উপোসথৱিসোধনত্থঞ্চেৱ যোনিসোমনসিকাৰপৰিব্ৰূহনত্থঞ্চ নগৰং অগন্ত্ৱা ৱিহাৰেযেৱ ৱসিতুকামা ওহীযিংসু. অথ তে ভগৱতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ পূজাকৰণত্থং বহূ তেলপ্পদীপে আৰোপেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ অঞ্জলিং কত্ৱা ভিক্খূনং পৰিযন্তে নিসিন্না কথং সমুট্ঠাপেসুং, ‘‘ভন্তে, ইমে তিত্থিযা নানাৱিধানি দিট্ঠিগতানি অভিনিৱিস্স ৱোহৰন্তি, তথা ৱোহৰন্তা চ কদাচি সস্সতং, কদাচি অসস্সতং, উচ্ছেদাদীসু অঞ্ঞতৰন্তি একস্মিংযেৱ অট্ঠত্ৱা নৱনৱানি দিট্ঠিগতানি ‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি পগ্গয্হ তিট্ঠন্তি উম্মত্তকসদিসা, তেসং তথা অভিনিৱিট্ঠানং কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি. তেন চ সমযেন বহূ পটঙ্গপাণকা পতন্তা পতন্তা তেসু তেলপ্পদীপেসু নিপতন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অধিপাতকা’’তিআদি.
তত্থ অধিপাতকাতি পটঙ্গপাণকা, যে ‘‘সলভা’’তিপি ৱুচ্চন্তি. তে হি দীপসিখং অধিপতনতো ‘‘অধিপাতকা’’তি অধিপ্পেতা. আপাতপৰিপাতন্তি আপাতং পৰিপাতং, আপতিত্ৱা আপতিত্ৱা পৰিপতিত্ৱা পৰিপতিত্ৱা, অভিমুখপাতঞ্চেৱ পৰিব্ভমিত্ৱা পাতঞ্চ কত্ৱাতি অত্থো. ‘‘আপাথে পৰিপাত’’ন্তি কেচি পঠন্তি, আপাথে পদীপস্স অত্তনো আপাথগমনে সতি পৰিপতিত্ৱা পৰিপতিত্ৱাতি অত্থো. অনযন্তি অৱড্ঢিং দুক্খং. ব্যসনন্তি ৱিনাসং. পুৰিমপদেন হি মৰণমত্তং দুক্খং, পচ্ছিমপদেন মৰণং তেসং দীপেতি. তত্থ কেচি পাণকা সহ পতনেন মৰিংসু, কেচি মৰণমত্তং দুক্খং আপজ্জিংসু.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং অধিপাতকপাণকানং অত্তহিতং অজানন্তানং অত্তুপক্কমৱসেন নিৰত্থকব্যসনাপত্তিং ৱিদিত্ৱা তেসং ৱিয দিট্ঠিগতিকানং দিট্ঠাভিনিৱেসেন অনযব্যসনাপত্তিদীপকং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ উপাতিধাৱন্তি ন সাৰমেন্তীতি সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিআদিভেদং সাৰং ন এন্তি, চতুসচ্চাভিসমযৱসেন ন অধিগচ্ছন্তি. তস্মিং পন সউপাযে সাৰে তিট্ঠন্তেযেৱ ৱিমুত্তাভিলাসায তং উপেন্তা ৱিয হুত্ৱাপি দিট্ঠিৱিপল্লাসেন অতিধাৱন্তি অতিক্কমিত্ৱা গচ্ছন্তি, পঞ্চুপাদানক্খন্ধে ‘‘নিচ্চং সুভং সুখং অত্তা’’তি অভিনিৱিসিত্ৱা গণ্হন্তাতি অত্থো. নৱং নৱং বন্ধনং ব্ৰূহযন্তীতি তথা গণ্হন্তা চ তণ্হাদিট্ঠিসঙ্খাতং নৱং নৱং বন্ধনং ব্ৰূহযন্তি ৱড্ঢযন্তি. পতন্তি পজ্জোতমিৱাধিপাতকা, দিট্ঠে সুতে ইতিহেকে নিৱিট্ঠাতি এৱং তণ্হাদিট্ঠিবন্ধনেহি বদ্ধত্তা একে সমণব্ৰাহ্মণা দিট্ঠে অত্তনা চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দিট্ঠিদস্সনেনেৱ ৱা দিট্ঠে অনুস্সৱূপলব্ভমত্তেনেৱ চ সুতে ‘‘ইতিহ একন্ততো এৱমেত’’ন্তি নিৱিট্ঠা দিট্ঠাভিনিৱেসেন ‘‘সস্সত’’ন্তিআদিনা অভিনিৱিট্ঠা, একন্তহিতং ৱা নিস্সৰণং অজানন্তা ৰাগাদীহি একাদসহি অগ্গীহি আদিত্তং ভৱত্তযসঙ্খাতং অঙ্গাৰকাসুংযেৱ ইমে ৱিয অধিপাতকা ইমং পজ্জোতং পতন্তি, ন ততো সীসং উক্খিপিতুং সক্কোন্তীতি অত্থো.
নৱমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. উপ্পজ্জন্তিসুত্তৱণ্ণনা
৬০. দসমে যাৱকীৱন্তি যত্তকং কালং. যতোতি যদা, যতো পট্ঠায, যস্মিং কালেতি ৱা অত্থো. এৱমেতং, আনন্দাতি, আনন্দ, তথাগতে উপ্পন্নে তথাগতস্স তথাগতসাৱকানংযেৱ চ লাভসক্কাৰো অভিৱড্ঢতি, তিত্থিযা পন নিত্তেজা ৱিহতপ্পভা পহীনলাভসক্কাৰা হোন্তীতি যং তযা ৱুত্তং, এতং এৱং, ন এতস্স অঞ্ঞথাভাৱো. চক্কৱত্তিনো হি চক্কৰতনস্স পাতুভাৱেন লোকো চক্কৰতনং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞত্থ পূজাসক্কাৰসম্মানং ন পৱত্তেতি, চক্কৰতনমেৱ পন সব্বো লোকো সব্বভাৱেহি সক্কৰোতি গৰুং কৰোতি মানেতি পূজেতি. ইতি ৱট্টানুসাৰিপুঞ্ঞমত্তনিস্সন্দস্সপি তাৱ মহন্তো আনুভাৱো, কিমঙ্গং পন ৱিৱট্টানুসাৰিপুঞ্ঞফলূপত্থম্ভস্স অনন্তাপৰিমেয্যগুণগণাধাৰস্স বুদ্ধৰতনস্স ধম্মৰতনস্স সঙ্ঘৰতনস্স চাতি দস্সেতি.
ভগৱা হি সম্মাসম্বোধিং পত্ৱা পৱত্তৱৰধম্মচক্কো অনুক্কমেন লোকে একসট্ঠিযা অৰহন্তেসু জাতেসু সট্ঠি অৰহন্তে জনপদচাৰিকায ৱিস্সজ্জেত্ৱা উৰুৱেলং পত্ৱা উৰুৱেলকস্সপপ্পমুখে সহস্সজটিলে অৰহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৱা তেহি পৰিৱুতো লট্ঠিৱনুয্যানে নিসীদিত্ৱা বিম্বিসাৰপ্পমুখানং অঙ্গমগধৱাসীনং দ্ৱাদস নহুতানি সাসনে ওতাৰেত্ৱা যদা ৰাজগহে ৱিহাসি, ততো পট্ঠায ভগৱতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ যথা যথা উপৰূপৰি উড়াৰলাভসক্কাৰো অভিৱড্ঢতি, তথা তথা সব্বতিত্থিযানং লাভসক্কাৰো পৰিহাযি এৱ.
অথেকদিৱসং আযস্মা আনন্দো দিৱাট্ঠানে নিসিন্নো ভগৱতো চ অৰিযসঙ্ঘস্স চ সম্মাপটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পীতিসোমনস্সজাতো ‘‘কথং নু খো তিত্থিযান’’ন্তি তেসং পটিপত্তিং আৱজ্জেসি. অথস্স নেসং সব্বথাপি দুপ্পটিপত্তিযেৱ উপট্ঠাসি. সো ‘‘এৱংমহানুভাৱে নাম পুঞ্ঞূপনিস্সযস্স ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিযা চ উক্কংসপাৰমিপ্পত্তে ভগৱতি, অৰিযসঙ্ঘে চ ধৰন্তে কথং ইমে অঞ্ঞতিত্থিযা এৱং দুপ্পটিপন্না অকতপুঞ্ঞা ৱৰাকা লাভিনো সক্কতা ভৱিস্সন্তী’’তি তিত্থিযানং লাভসক্কাৰহানিং নিস্সায কাৰুঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা অথ অত্তনো পৰিৱিতক্কং ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভন্তে’’তিআদিনা ভগৱতো আৰোচেসি. ভগৱা চ তং, ‘‘আনন্দ, তযা মিচ্ছা পৰিৱিতক্কিত’’ন্তি অৱত্ৱা সুৱণ্ণালিঙ্গসদিসং গীৱং উন্নামেত্ৱা সুপুপ্ফিতসতপত্তসস্সিৰিকং মহামুখং অভিপ্পসন্নতৰং কত্ৱা ‘‘এৱমেতং, আনন্দা’’তি সম্পহংসিত্ৱা ‘‘যাৱকীৱঞ্চা’’তিআদিনা তস্স ৱচনং পচ্চনুমোদি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা আনন্দো…পে… ভিক্খুসঙ্ঘো চা’’তি. অথ ভগৱা তস্সং অট্ঠুপ্পত্তিযং অতীতেপি মযি অনুপ্পন্নে একচ্চে নীচজনা সম্মানং লভিত্ৱা মম উপ্পাদতো পট্ঠায হতলাভসক্কাৰা অহেসুন্তি বাৱেৰুজাতকং (জা. ১.৪.১৫৩ আদযো) কথেসি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি দিট্ঠিগতিকানং তাৱ সক্কাৰসম্মানো যাৱ ন সম্মাসম্বুদ্ধা লোকে উপ্পজ্জন্তি, তেসং পন উপ্পাদতো পট্ঠায তে হতলাভসক্কাৰা নিপ্পভা নিত্তেজাৱ হোন্তি, দুপ্পটিপত্তিযা দুক্খতো চ ন মুচ্চন্তীতি এতমত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ ওভাসতি তাৱ সো কিমীতি সো খজ্জূপনককিমি তাৱদেৱ ওভাসতি জোততি দিব্বতি. যাৱ ন উন্নমতে পভঙ্কৰোতি তীসুপি মহাদীপেসু একক্খণে আলোককৰণেন ‘‘পভঙ্কৰো’’তি লদ্ধনামো সূৰিযো যাৱ ন উগ্গমতি ন উদেতি. অনুগ্গতে হি সূৰিযে লদ্ধোকাসা খজ্জূপনকা ৱিপৰিৱত্তমানাপি কণ্টকফলসদিসা তমসি ৱিজ্জোতন্তি. স ৱেৰোচনম্হি উগ্গতে, হতপ্পভো হোতি ন চাপি ভাসতীতি সমন্ততো অন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা কিৰণসহস্সেন ৱিৰোচনসভাৱতায ৱেৰোচননামকে আদিচ্চে উট্ঠিতে সো খজ্জূপনকো হতপ্পভো নিত্তেজো কাড়কো হোতি, ৰত্তন্ধকাৰে ৱিয ন ভাসতি ন দিব্বতি.
এৱং ওভাসিতমেৱ তক্কিকানন্তি যথা তেন খজ্জূপনকেন সূৰিযুগ্গমনতো পুৰেযেৱ ওভাসিতং হোতি, এৱং তক্কেত্ৱা ৱিতক্কেত্ৱা পৰিকপ্পনমত্তেন দিট্ঠীনং গহণতো ‘‘তক্কিকা’’তি লদ্ধনামেহি তিত্থিযেহি ওভাসিতং অত্তনো সমযতেজেন দীপেত্ৱা অধিট্ঠিতং তাৱ, যাৱ সম্মাসম্বুদ্ধা লোকে নুপ্পজ্জন্তি. ন তক্কিকা সুজ্ঝন্তি ন চাপি সাৱকাতি যদা পন সম্মাসম্বুদ্ধা লোকে উপ্পজ্জন্তি, তদা দিট্ঠিগতিকা ন সুজ্ঝন্তি ন সোভন্তি, ন চাপি তেসং সাৱকা সোভন্তি, অঞ্ঞদত্থু ৱিহতসোভা ৰত্তিখিত্তা ৱিয সৰা ন পঞ্ঞাযন্তেৱ. অথ ৱা যাৱ সম্মাসম্বুদ্ধা লোকে নুপ্পজ্জন্তি, তাৱদেৱ তক্কিকানং ওভাসিতং অত্তনো সমযেন জোতনং বাললাপনং, ন ততো পৰং. কস্মা? যস্মা ন তক্কিকা সুজ্ঝন্তি, ন চাপি সাৱকা. তে হি দুৰক্খাতধম্মৱিনযা সম্মাপটিপত্তিৰহিতা ন সংসাৰতো সুজ্ঝন্তি অনিয্যানিকসাসনত্তা. তেনাহ ‘‘দুদ্দিট্ঠী ন দুক্খা পমুচ্চৰে’’তি. তক্কিকা হি অযাথাৱলদ্ধিকতায দুদ্দিট্ঠিনো মিচ্ছাভিনিৱিট্ঠদিট্ঠিকা ৱিপৰীতদস্সনা তং দিট্ঠিং অনিস্সজ্জিত্ৱা সংসাৰদুক্খতো ন কদাচিপি মুচ্চন্তীতি.
দসমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতা চ জচ্চন্ধৱগ্গৱণ্ণনা.