৩. সুপ্পবুদ্ধকুট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা

৪৩. ততিযে ৰাজগহে সুপ্পবুদ্ধো নাম কুট্ঠী অহোসীতি সুপ্পবুদ্ধনামকো একো পুৰিসো ৰাজগহে অহোসি. সো চ কুট্ঠী কুট্ঠৰোগেন বাড়্হৱিদূসিতগত্তো. মনুস্সদলিদ্দোতি যত্তকা ৰাজগহে মনুস্সা তেসু সব্বদুগ্গতো. সো হি সঙ্কাৰকূটৱতিআদীসু মনুস্সেহি ছড্ডিতপিলোতিকখণ্ডানি সিব্বিত্ৱা পৰিদহতি, কপালং গহেত্ৱা ঘৰা ঘৰং গন্ত্ৱা লদ্ধআচামউচ্ছিট্ঠভত্তানি নিস্সায জীৱতি, তম্পি পুব্বে কতকম্মপচ্চযা ন যাৱদত্থং লভতি. তেন ৱুত্তং ‘‘মনুস্সদলিদ্দো’’তি. মনুস্সকপণোতি মনুস্সেসু পৰমকপণতং পত্তো. মনুস্সৱৰাকোতি মনুস্সানং হীড়িতপৰিভূততায অতিৱিয দীনো. মহতিযা পৰিসাযাতি মহতিযা ভিক্খুপৰিসায চেৱ উপাসকপৰিসায চ.

একদিৱসং কিৰ ভগৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা ভিক্খূনং সুলভপিণ্ডপাতং কত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো কতিপযভিক্খুপৰিৱাৰো নিক্খন্তো যেহি দানং দিন্নং, তেসং উপাসকানং অৱসেসভিক্খূনঞ্চ আগমনং আগমযমানো অন্তোনগৰেযেৱ অঞ্ঞতৰস্মিং ৰমণীযে পদেসে অট্ঠাসি. তাৱদেৱ ভিক্খূ ততো ততো আগন্ত্ৱা ভগৱন্তং পৰিৱাৰেসুং, উপাসকাপি ‘‘অনুমোদনং সুত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিৱত্তিস্সামা’’তি ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু, মহাসন্নিপাতো অহোসি. ভগৱা নিসীদনাকাৰং দস্সেসি. তাৱদেৱ বুদ্ধাৰহং আসনং পঞ্ঞাপেসুং. অথ ভগৱা অসীতিঅনুব্যঞ্জনপ্পটিমণ্ডিতেহি দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি ৱিৰোচমানায ব্যামপ্পভাপৰিক্খেপসমুজ্জলায নীলপীতলোহিতোদাতমঞ্জেট্ঠপভস্সৰানং ৱসেন ছব্বণ্ণবুদ্ধৰংসিযো ৱিস্সজ্জেন্তিযা অনুপমায ৰূপকাযসিৰিযা সকলমেৱ তং পদেসং ওভাসেন্তো তাৰাগণপৰিৱুতো ৱিয পুণ্ণচন্দো ভিক্খুগণপৰিৱুতো পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৱা মনোসিলাতলে কেসৰসীহো ৱিয সীহনাদং নদন্তো কৰৱীকৰুতমঞ্জুনা ব্ৰহ্মস্সৰেন ধম্মং দেসেতি.

ভিক্খূপি খো অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৱিৱিত্তা অসংসট্ঠা আৰদ্ধৱীৰিযা পহিতত্তা চোদকা পাপগৰহিনো ৱত্তাৰো ৱচনক্খমা সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না ৱিমুত্তিসম্পন্না ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না মেঘৱণ্ণং পংসুকূলচীৱৰং পাৰুপিত্ৱা সুৱম্মিতা ৱিয গন্ধহত্থিনো ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি. উপাসকাপি সুদ্ধৱত্থনিৱত্থা সুদ্ধুত্তৰাসঙ্গা পুব্বণ্হসমযং মহাদানানি পৱত্তেত্ৱা গন্ধমালাদীহি ভগৱন্তং পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিপচ্চকাৰং দস্সেত্ৱা ভগৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ পৰিৱাৰেত্ৱা সংযতহত্থপাদা ওহিতসোতা সক্কচ্চং ধম্মং সুণন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৱা মহতিযা পৰিসায পৰিৱুতো ধম্মং দেসেন্তো নিসিন্নো হোতী’’তি.

সুপ্পবুদ্ধো পন জিঘচ্ছাদুব্বল্যপৰেতো ঘাসপৰিযেসনং চৰমানো অন্তৰৱীথিং ওতিণ্ণো দূৰতোৱ তং মহাজনসন্নিপাতং দিস্ৱা, ‘‘কিং নু খো অযং মহাজনকাযো সন্নিপতিতো, অদ্ধা এত্থ ভোজনং দীযতি মঞ্ঞে, অপ্পেৱ নামেত্থ গতেন কিঞ্চি খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা লদ্ধুং সক্কা’’তি সঞ্জাতাভিলাসো তত্থ গন্ত্ৱা অদ্দস ভগৱন্তং পাসাদিকং দস্সনীযং পসাদনীযং উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তং দন্তং গুত্তং সন্তিন্দ্ৰিযং সুসমাহিতং তায পৰিসায পৰিৱুতং ধম্মং দেসেন্তং, দিস্ৱান পুৰিমজাতিসম্ভতায পৰিপক্কায উপনিস্সযসম্পত্তিযা চোদিযমানো ‘‘যংনূনাহম্পি ধম্মং সুণেয্য’’ন্তি পৰিসপৰিযন্তে নিসীদি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘অদ্দসা খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী…পে… তত্থেৱ একমন্তং নিসীদি ‘অহম্পি ধম্মং সোস্সামী’’’তি.

সব্বাৱন্তন্তি সব্বাৱতিং হীনাদিসব্বপুগ্গলৱতং, তত্থ কিঞ্চিপি অনৱসেসেত্ৱাতি অত্থো. ‘‘সব্বৱন্ত’’ন্তিপি পঠন্তি. চেতসাতি বুদ্ধচক্খুসম্পযুত্তচিত্তেন. চিত্তসীসেন হি ঞাণং নিদ্দিট্ঠং, তস্মা আসযানুসযঞাণেন ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণেন চাতি অত্থো. চেতো পৰিচ্চ মনসাকাসীতি তস্সা পৰিসায চিত্তং পচ্চেকং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা মনসি অকাসি তে ৱোলোকেসি. ভব্বো ধম্মং ৱিঞ্ঞাতুন্তি মগ্গফলধম্মং অধিগন্তুং সমত্থো, উপনিস্সযসম্পন্নোতি অত্থো. এতদহোসীতি অযং সুপ্পবুদ্ধো কিঞ্চাপি তগৰসিখিম্হি পচ্চেকবুদ্ধে অপৰজ্ঝিত্ৱা ঈদিসো জাতো, মগ্গফলূপনিস্সযো পনস্স পংসুপটিচ্ছন্নসুৱণ্ণনিক্খং ৱিয অন্তোহদযেযেৱ ৱিজ্জোততি, তস্মা সুৱিঞ্ঞাপিযোতি ইদং অহোসি. তেনাহ – ‘‘অযং খো ইধ ভব্বো ধম্মং ৱিঞ্ঞাতু’’ন্তি.

অনুপুব্বিং কথন্তি দানানন্তৰং সীলং, সীলানন্তৰং সগ্গং, সগ্গানন্তৰং মগ্গন্তি এৱং অনুপটিপাটিকথং. ভগৱা হি পঠমং হেতুনা সদ্ধিং অস্সাদং দস্সেত্ৱা ততো সত্তে ৱিৱেচেতুং নানানযেহি আদীনৱং পকাসেত্ৱা আদীনৱসৱনেন সংৱিগ্গহদযানং নেক্খম্মগুণৱিভাৱনমুখেন চ ৱিৱট্টং দস্সেতি.

দানকথন্তি ইদং নাম সুখানং নিদানং, সম্পত্তীনং মূলং, ভোগানং পতিট্ঠা, ৱিসমগতস্স তাণং লেণং গতি পৰাযণং, ইধলোকপৰলোকেসু দানসদিসো অৱস্সযো পতিট্ঠা আলম্বনং তাণং লেণং গতি পৰাযণং নত্থি. ইদঞ্হি অৱস্সযট্ঠেন ৰতনমযসীহাসনসদিসং, পতিট্ঠানট্ঠেন মহাপথৱিসদিসং, আলম্বনট্ঠেন আলম্বনৰজ্জুসদিসং, দুক্খনিত্থৰণট্ঠেন নাৱাসদিসং, সমস্সাসনট্ঠেন সঙ্গামসূৰো, ভযপৰিত্তাণট্ঠেন সুপৰিখাপৰিক্খিত্তনগৰং, মচ্ছেৰমলাদীহি অনুপলিত্তট্ঠেন পদুমং, তেসং নিদহনট্ঠেন জাতৱেদো, দুৰাসদট্ঠেন আসীৱিসো, অসন্তাসট্ঠেন সীহো, বলৱন্তট্ঠেন হত্থী, অভিমঙ্গলসম্মতট্ঠেন সেতউসভো, খেমন্তভূমিসম্পাপনট্ঠেন ৱলাহকো অস্সৰাজা. দানঞ্হি লোকে ৰজ্জসিৰিং দেতি, চক্কৱত্তিসম্পত্তিং সক্কসম্পত্তিং মাৰসম্পত্তিং ব্ৰহ্মসম্পত্তিং সাৱকপাৰমীঞাণং পচ্চেকবোধিঞাণং সম্মাসম্বোধিঞাণং দেতীতি এৱমাদিদানগুণপ্পটিসংযুত্তকথং.

যস্মা পন দানং দেন্তো সীলং সমাদাতুং সক্কোতি, তস্মা দানকথানন্তৰং সীলকথং কথেসি. সীলকথন্তি সীলং নামেতং সত্তানং অৱস্সযো পতিট্ঠা আলম্বনং তাণং লেণং গতি পৰাযণং. ইধলোকপৰলোকসম্পত্তীনঞ্হি সীলসদিসো অৱস্সযো পতিট্ঠা আলম্বনং তাণং লেণং গতি পৰাযণং নত্থি, সীলালঙ্কাৰসদিসো অলঙ্কাৰো, সীলপুপ্ফসদিসং পুপ্ফং, সীলগন্ধসদিসো গন্ধো নত্থি, সীলালঙ্কাৰেন হি অলঙ্কতং সীলকুসুমপিড়ন্ধিতং সীলগন্ধানুলিত্তং সদেৱকো লোকো ওলোকেন্তো তিত্তিং ন গচ্ছতীতি এৱমাদীহি সীলগুণপ্পটিসংযুত্তকথং.

ইদং পন সীলং নিস্সায অযং সগ্গো লব্ভতীতি দস্সেতুং সীলানন্তৰং সগ্গকথং কথেসি. সগ্গকথন্তি সগ্গো নাম ইট্ঠো কন্তো মনাপো, নিচ্চমেত্থ কীড়া নিচ্চসম্পত্তিযো লব্ভন্তি, চাতুমহাৰাজিকা দেৱা নৱুতিৱস্সসতসহস্সানি দিব্বসুখং দিব্বসম্পত্তিং পটিলভন্তি, তাৱতিংসা তিস্সো ৱস্সকোটিযো সট্ঠি চ ৱস্সসতসহস্সানীতি এৱমাদিসগ্গগুণপ্পটিসংযুত্তকথং. সগ্গসম্পত্তিং কথেন্তানঞ্হি বুদ্ধানং মুখং নপ্পহোতি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘অনেকপৰিযাযেন খো অহং, ভিক্খৱে, সগ্গকথং কথেয্য’’ন্তিআদি.

এৱং হেতুনা সদ্ধিং সগ্গকথায পলোভেত্ৱা পুন হত্থিং অলঙ্কৰিত্ৱা তস্স সোণ্ডং ছিন্দন্তো ৱিয ‘‘অযম্পি সগ্গো অনিচ্চো অধুৱো, ন এত্থ ছন্দৰাগো কাতব্বো’’তি দস্সনত্থং ‘‘অপ্পস্সাদা কামা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৭৭; ২.৪২) নযেন কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং কথেসি. তত্থ আদীনৱন্তি দোসং. ওকাৰন্তি লামকসভাৱং, অসেট্ঠেহি সেৱিতব্বং সেট্ঠেহি ন সেৱিতব্বং নিহীনসভাৱন্তি অত্থো. সংকিলেসন্তি তেহি সত্তানং সংসাৰে সংকিলিস্সনং. তেনাহ – ‘‘কিলিস্সন্তি ৱত ভো সত্তা’’তি (ম. নি. ২.৩৫১).

এৱং কামাদীনৱেন তজ্জেত্ৱা নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি পব্বজ্জায ঝানাদীসু চ গুণং দীপেসি ৱণ্ণেসি. কল্লচিত্তন্তিআদীসু কল্লচিত্তন্তি কম্মনিযচিত্তং, হেট্ঠা পৱত্তিতদেসনায অস্সদ্ধিযাদীনং চিত্তদোসানং ৱিগতত্তা উপৰিদেসনায ভাজনভাৱূপগমনেন কম্মনিযচিত্তং, কম্মক্খমচিত্তন্তি অত্থো. দিট্ঠিমানাদিসংকিলেসৱিগমেন মুদুচিত্তং. কামচ্ছন্দাদিৱিগমেন ৱিনীৱৰণচিত্তং. সম্মাপটিপত্তিযং উড়াৰপীতিপামোজ্জযোগেন উদগ্গচিত্তং. তত্থ সদ্ধাসম্পত্তিযা পসন্নচিত্তং, যদা ভগৱা অঞ্ঞাসীতি সম্বন্ধো.

অথ ৱা কল্লচিত্তন্তি কামচ্ছন্দৱিগমেন অৰোগচিত্তং. মুদুচিত্তন্তি ব্যাপাদৱিগমেন মেত্তাৱসেন অকথিনচিত্তং. ৱিনীৱৰণচিত্তন্তি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চৱিগমেন অৱিক্খিপনতো ন পিহিতচিত্তং. উদগ্গচিত্তন্তি থিনমিদ্ধৱিগমেন সম্পগ্গহৱসেন অলীনচিত্তং. পসন্নচিত্তন্তি ৱিচিকিচ্ছাৱিগমেন সম্মাপটিপত্তিযা অধিমুত্তচিত্তং.

অথাতি পচ্ছা. সামুক্কংসিকাতি সামং উক্কংসিকা অত্তনাৱ উদ্ধৰিত্ৱা গহিতা, সযম্ভূঞাণেন সামং দিট্ঠা, অঞ্ঞেসং অসাধাৰণাতি অত্থো. কা চ পন সাতি? অৰিযসচ্চদেসনা. তেনেৱাহ – ‘‘দুক্খং সমুদযং নিৰোধং মগ্গ’’ন্তি. ইদঞ্হি সচ্চানং সৰূপদস্সনং, তস্মা ইমস্মিং ঠানে অৰিযসচ্চানি কথেতব্বানি, তানি সব্বাকাৰতো ৱিত্থাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৫২৯) ৱুত্তানীতি তত্থ ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বানি.

সেয্যথাপীতিআদিনা উপমাৱসেন সুপ্পবুদ্ধস্স কিলেসপ্পহানং অৰিযমগ্গুপ্পাদঞ্চ দস্সেতি. অপগতকাড়কন্তি ৱিগতকাড়কং. সম্মদেৱাতি সুট্ঠুযেৱ. ৰজনন্তি নীলপীতলোহিতমঞ্জেট্ঠাদিৰঙ্গজাতং. পটিগ্গণ্হেয্যাতি গণ্হেয্য, পভস্সৰং ভৱেয্য. তস্মিংযেৱ আসনেতি তস্সংযেৱ নিসজ্জাযং. এতেনস্স লহুৱিপস্সনকতা তিক্খপঞ্ঞতা সুখাপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞতা চ দস্সিতা হোন্তি. ৱিৰজং ৱীতমলন্তি অপাযগমনীযৰাগৰজাদীনং অভাৱেন ৱিৰজং, অনৱসেসদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছামলাপগমেন ৱীতমলং. পঠমমগ্গৱজ্ঝকিলেসৰজাভাৱেন ৱা ৱিৰজং, পঞ্চৱিধদুস্সীলমলাপগমেন ৱীতমলং. ধম্মচক্খুন্তি সোতাপত্তিমগ্গো অধিপ্পেতো. তস্স উপ্পত্তিআকাৰদস্সনত্থং ‘‘যংকিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি ৱুত্তং. তঞ্হি নিৰোধং আৰম্মণং কত্ৱা কিচ্চৱসেন এৱ সঙ্খতধম্মে পটিৱিজ্ঝন্তং উপ্পজ্জতি.

তত্ৰিদং উপমাসংসন্দনং – ৱত্থং ৱিয চিত্তং দট্ঠব্বং, ৱত্থস্স আগন্তুকমলেহি কিলিট্ঠভাৱো ৱিয চিত্তস্স ৰাগাদিমলেহি সংকিলিট্ঠভাৱো, ধোৱনফলকং ৱিয অনুপুব্বিকথা, উদকং ৱিয সদ্ধা, উদকেন তেমেত্ৱা তেমেত্ৱা গোমযখাৰেহি কাড়কে সম্মদ্দিত্ৱা ৱত্থস্স ধোৱনপ্পযোগো ৱিয সদ্ধাসলিলেন তেমেত্ৱা সতিসমাধিপঞ্ঞাহি দোসে সিথিলে কত্ৱা সদ্ধাদিৱিধিনা চিত্তস্স সোধনে ৱীৰিযাৰম্ভো, তেন পযোগেন ৱত্থে কাড়কাপগমো ৱিয ৱীৰিযাৰম্ভেন কিলেসৱিক্খম্ভনং, ৰঙ্গজাতং ৱিয অৰিযমগ্গো, তেন সুদ্ধস্স ৱত্থস্স পভস্সৰভাৱো ৱিয ৱিক্খম্ভিতকিলেসস্স চিত্তস্স মগ্গেন পৰিযোদাপনন্তি.

এৱং পন সুপ্পবুদ্ধো পৰিসপৰিযন্তে নিসিন্নো ধম্মদেসনং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলং পত্ৱা অত্তনা পটিলদ্ধগুণং সত্থু আৰোচেতুকামো পৰিসমজ্ঝং ওগাহিতুং অৱিসহন্তো মহাজনস্স সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তকালে ভগৱতি ৱিহাৰং গতে সযম্পি ৱিহাৰং অগমাসি. তস্মিং খণে সক্কো দেৱৰাজা ‘‘অযং সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী অত্তনা সত্থু সাসনে পটিলদ্ধগুণং পাকটং কাতুকামো’’তি ঞত্ৱা ‘‘ৱীমংসিস্সামি ন’’ন্তি গন্ত্ৱা আকাসে ঠিতো এতদৱোচ – ‘‘সুপ্পবুদ্ধ ত্ৱং মনুস্সদলিদ্দো মনুস্সকপণো মনুস্সৱৰাকো, অহং তে অপৰিমিতং ধনং দস্সামি, ‘বুদ্ধো ন বুদ্ধো, ধম্মো ন ধম্মো, সঙ্ঘো ন সঙ্ঘো, অলং মে বুদ্ধেন, অলং মে ধম্মেন, অলং মে সঙ্ঘেনা’তি ৱদেহী’’তি. অথ নং সো আহ ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি? ‘‘অহং সক্কো দেৱৰাজা’’তি. ‘‘অন্ধবাল অহিৰিক, ত্ৱং মযা সদ্ধিং কথেতুং ন যুত্তৰূপো, যো ত্ৱং এৱং অৱত্তব্বং ৱদেসি, অপিচ মং ত্ৱং ‘দুগ্গতো দলিদ্দো কপণো’তি কস্মা ৱদেসি, ননু অহং লোকনাথস্স ওৰসপুত্তো, নেৱাহং দুগ্গতো ন দলিদ্দো ন কপণো, অথ খো সুখপ্পত্তো পৰমেন সুখেন অপাহমস্মি মহদ্ধনো’’তি ৱত্ৱা আহ –

‘‘সদ্ধাধনং সীলধনং, হিৰিওত্তপ্পিযং ধনং;

সুতধনঞ্চ চাগো চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং ধনং.

‘‘যস্স এতে ধনা অত্থি, ইত্থিযা পুৰিসস্স ৱা;

‘অদলিদ্দো’তি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৱিত’’ন্তি. (অ. নি. ৭.৫) –

তস্সিমানি মে সত্ত অৰিযধনানি সন্তি. যেসঞ্হি ইমানি ধনানি সন্তি, ন ত্ৱেৱ তে বুদ্ধেহি ৱা পচ্চেকবুদ্ধেহি ৱা ‘দলিদ্দা’তি ৱুচ্চন্তী’’তি.

সক্কো তস্স কথং সুত্ৱা তং অন্তৰামগ্গে ওহায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সব্বং তং ৱচনং পটিৱচনঞ্চ আৰোচেসি. অথ নং ভগৱা আহ – ‘‘ন খো সক্ক সক্কা তাদিসানং সতেনপি সহস্সেনপি সুপ্পবুদ্ধং কুট্ঠিং ‘বুদ্ধো ন বুদ্ধো, ধম্মো ন ধম্মো, সঙ্ঘো ন সঙ্ঘো’তি কথাপেতু’’ন্তি. সুপ্পবুদ্ধোপি খো কুট্ঠী সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থাৰা কতপটিসন্থাৰো অত্তনা পটিলদ্ধগুণং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী দিট্ঠধম্মো’’তিআদি.

তত্থ দিট্ঠধম্মোতি দিট্ঠো অৰিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ ‘‘দিট্ঠধম্মো’’তি চেত্থ সামঞ্ঞৱচনো ধম্মসদ্দো. দস্সনং নাম ঞাণদস্সনতো অঞ্ঞম্পি অত্থীতি তং নিৱত্তনত্থং ‘‘পত্তধম্মো’’তি ৱুত্তং. পত্তি চ ঞাণসম্পত্তিতো অঞ্ঞাপি ৱিজ্জতীতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘ৱিদিতধম্মো’’তি ৱুত্তং. সা পনাযং ৱিদিতধম্মতা ধম্মেসু একদেসেনাপি হোতীতি নিপ্পদেসতো ৱিদিতভাৱং দস্সেতুং ‘‘পৰিযোগাড়্হধম্মো’’তি ৱুত্তং. তেনস্স যথাৱুত্তং সচ্চাভিসম্বোধংযেৱ দীপেতি. মগ্গঞাণঞ্হি একাভিসমযৱসেন পৰিঞ্ঞাদিকিচ্চং সাধেন্তং নিপ্পদেসেনপি পৰিঞ্ঞেয্যধম্মং সমন্ততো ওগাড়্হং নাম হোতি, ন তদঞ্ঞঞাণং. তেন ৱুত্তং – ‘‘দিট্ঠো অৰিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো’’তি. তেনেৱাহ ‘‘তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো’’তিআদি.

তত্থ পটিভযকন্তাৰসদিসা সোড়সৱত্থুকা চ অট্ঠৱত্থুকা চ তিণ্ণা ৱিচিকিচ্ছা এতেনাতি তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো. ততো এৱ পৱত্তিআদীসু ‘‘এৱং নু খো, ন নু খো’’তি এৱং পৱত্তিতা ৱিগতা সমুচ্ছিন্না কথংকথা এতস্সাতি ৱিগতকথংকথো. সাৰজ্জকৰানং পাপধম্মানং পহীনত্তা তপ্পটিপক্খেসু চ সীলাদিগুণেসু সুপ্পতিট্ঠিতত্তা ৱেসাৰজ্জং ৱিসাৰদভাৱং ৱেয্যত্তিযং পত্তোতি ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো. নাস্স পৰো পচ্চযো, ন পৰস্স সদ্ধায এত্থ ৱত্ততীতি অপৰপ্পচ্চযো. কত্থাতি আহ ‘‘সত্থুসাসনে’’তি.

অভিক্কন্তন্তিআদীসু কিঞ্চাপি অযং অভিক্কন্তসদ্দো খযসুন্দৰাভিৰূপব্ভনুমোদনাদীসু অনেকেসু অত্থেসু দিস্সতি, ইধ পন অব্ভনুমোদনে দট্ঠব্বো. তেনেৱ সো পসাদৱসেন পসংসাৱসেন চ দ্ৱিক্খত্তুং ৱুত্তো, সাধু সাধু, ভন্তেতি ৱুত্তং হোতি. অভিক্কন্তন্তি ৱা অতিকন্তং অতিইট্ঠং অতিমনাপং, অতিসুন্দৰন্তি অত্থো. তত্থ একেন অভিক্কন্তসদ্দেন ভগৱতো দেসনং থোমেতি, একেন অত্তনো পসাদং.

অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৱতো ধম্মদেসনা, অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৱতো ধম্মদেসনং আগম্ম মম পসাদোতি. ভগৱতো এৱ ৱা ৱচনং অভিক্কন্তং দোসনাসনতো, অভিক্কন্তং গুণাধিগমনতো, তথা সদ্ধাৱড্ঢনতো, পঞ্ঞাজননতো, সাত্থতো, সব্যঞ্জনতো, উত্তানপদতো, গম্ভীৰত্থতো, কণ্ণসুখতো, হদযঙ্গমতো, অনত্তুক্কংসনতো, অপৰৱম্ভনতো, কৰুণাসীতলতো, পঞ্ঞাৱদাততো, আপাথৰমণীযতো, ৱিমদ্দক্খমতো, সুয্যমানসুখতো, ৱীমংসিযমানহিততোতি এৱমাদিনযেহি থোমেন্তো পদদ্ৱযং আহ.

ততো পৰম্পি চতূহি উপমাহি দেসনংযেৱ থোমেতি. তত্থ নিক্কুজ্জিতন্তি অধোমুখট্ঠপিতং, হেট্ঠামুখজাতং ৱা. উক্কুজ্জেয্যাতি উপৰি মুখং কৰেয্য. পটিচ্ছন্নন্তি তিণপণ্ণাদিনা ছাদিতং. ৱিৱৰেয্যাতি উগ্ঘাটেয্য. মূড়্হস্সাতি দিসামূড়্হস্স. মগ্গং আচিক্খেয্যাতি হত্থে গহেত্ৱা ‘‘এস মগ্গো’’তি মগ্গং উপদিসেয্য. অন্ধকাৰেতি চতুৰঙ্গসমন্নাগতে. অযং তাৱ পদত্থো.

অযং পন অধিপ্পাযযোজনা – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্য, এৱং সদ্ধম্মৱিমুখং অসদ্ধম্মে পতিট্ঠিতং মং অসদ্ধম্মা ৱুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৱিৱৰেয্য, এৱং কস্সপস্স ভগৱতো সাসনন্তৰধানতো পট্ঠায মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্নং সাসনং ৱিৱৰন্তেন, যথা মূড়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৱং কুম্মগ্গমিচ্ছামগ্গপ্পটিপন্নস্স মে সগ্গমোক্খমগ্গং আৱিকৰোন্তেন, যথা অন্ধকাৰে তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য, এৱং মোহন্ধকাৰে নিমুগ্গস্স মে বুদ্ধাদিৰতনৰূপানি অপস্সতো তপ্পটিচ্ছাদকমোহন্ধকাৰৱিদ্ধংসনদেসনাপজ্জোতধাৰণেন ভগৱতা নানানযেহি পকাসিতত্তা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো.

এৱং দেসনং থোমেত্ৱা তায দেসনায ৰতনত্তযে পসন্নচিত্তো পসন্নাকাৰং কৰোন্তো ‘‘এসাহ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ এসাহন্তি এসো অহং. ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামীতি ভগৱা মে সৰণং পৰাযণং অঘস্স ঘাতা, হিতস্স ৱিধাতাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ভগৱন্তং গচ্ছামি ভজামি, এৱং ৱা জানামি বুজ্ঝামীতি. যেসঞ্হি ধাতূনং গতিঅত্থো, বুদ্ধিপি তেসং অত্থোতি. ধম্মন্তি অধিগতমগ্গে সচ্ছিকতনিৰোধে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানে চতূসু অপাযেসু অপতমানে ধাৰেতীতি ধম্মো. সো অত্থতো অৰিযমগ্গো চেৱ নিব্বানঞ্চ. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৱু. ৯০).

‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা ৱা অসঙ্খতা ৱা, ৱিৰাগো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (ইতিৱু. ৯০) চ –

ন কেৱলং অৰিযমগ্গো চেৱ নিব্বানঞ্চ, অপিচ খো অৰিযফলেহি সদ্ধিং পৰিযত্তিধম্মোপি. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘ৰাগৱিৰাগমনেজমসোকং, ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;

মধুৰমিমং পগুণং সুৱিভত্তং, ধম্মমিমং সৰণত্থমুপেহী’’তি. (ৱি. ৱ. ৮৮৭);

এত্থ হি ৰাগৱিৰাগন্তি মগ্গো ৱুত্তো. অনেজমসোকন্তি ফলং. অসঙ্খতন্তি নিব্বানং. অপ্পটিকূলং মধুৰমিমং পগুণং সুৱিভত্তন্তি পৰিযত্তিধম্মো ৱুত্তোতি.

ভিক্খুসঙ্ঘন্তি দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতং অট্ঠঅৰিযপুগ্গলসমূহং. এত্তাৱতা সুপ্পবুদ্ধো তীণি সৰণগমনানি পটিৱেদেসি. উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতন্তি অজ্জতগ্গেতি অজ্জতং আদিং কত্ৱা. ‘‘অজ্জদগ্গে’’তিপি পাঠো, তত্থ দকাৰো পদসন্ধিকৰো, অজ্জ অগ্গে অজ্জ আদিং কত্ৱাতি অত্থো. পাণুপেতন্তি পাণেহি উপেতং, যাৱ মে জীৱিতং পৱত্ততি, তাৱ উপেতং অনঞ্ঞসত্থুকং তীহি সৰণগমনেহি সৰণং গতং ৰতনত্তযস্স উপাসনতো উপাসকং কপ্পিযকাৰকং মং ভগৱা উপধাৰেতু জানাতূতি অত্থো. ইমস্স চ সৰণগমনং অৰিযমগ্গাধিগমেনেৱ নিপ্ফন্নং, অজ্ঝাসযং পন আৱিকৰোন্তো এৱমাহ.

ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱাতি ভগৱতো ৱচনং চিত্তেন অভিনন্দিত্ৱা তমেৱ অভিনন্দিতভাৱং পকাসেন্তো ৱুত্তনযেন ৱাচায অনুমোদিত্ৱা. অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামীতি তং ভগৱন্তং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা সত্থু গুণনিন্নচিত্তো যাৱ দস্সনৱিসযসমতিক্কমা ভগৱন্তংযেৱ পেক্খমানো পঞ্জলিকো নমস্সমানো পক্কামি.

পক্কন্তো চ কুট্ঠৰোগাভিভৱেন ছিন্নহত্থপাদঙ্গুলি উক্কাৰগত্তো সমন্ততো ৱিস্সন্দমানাসৱো কণ্ডূতিপতিপীড়িতো অসুচি দুগ্গন্ধো জেগুচ্ছতমো পৰমকাৰুঞ্ঞতং পত্তো ‘‘নাযং কাযো ইমস্স অচ্চন্তসন্তস্স পণীততমস্স অৰিযধম্মস্স আধাৰো ভৱিতুং যুত্তো’’তি উপ্পন্নাভিসন্ধিনা ৱিয সগ্গসংৱত্তনিযেন পুঞ্ঞকম্মেন ওকাসে কতে অপ্পাযুকসংৱত্তনিযেন উপচ্ছেদকেন পাপকম্মেন কতূপচিতেন চোদিযমানো তৰুণৱচ্ছায ধেনুযা আপতিত্ৱা মাৰিতো. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো অচিৰপক্কন্তং সুপ্পবুদ্ধং কুট্ঠিং গাৱী তৰুণৱচ্ছা অধিপতিত্ৱা জীৱিতা ৱোৰোপেসী’’তি.

সো কিৰ অতীতে একো সেট্ঠিপুত্তো হুত্ৱা অত্তনো সহাযেহি তীহি সেট্ঠিপুত্তেহি সদ্ধিং কীড়ন্তো একং নগৰসোভিনিং গণিকং উয্যানং নেত্ৱা দিৱসং সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা অত্থঙ্গতে সূৰিযে সহাযে এতদৱোচ – ‘‘ইমিস্সা হত্থে কহাপণসহস্সং বহুকঞ্চ সুৱণ্ণং মহগ্ঘানি চ পসাধনানি সংৱিজ্জন্তি, ইমস্মিং ৱনে অঞ্ঞো কোচি নত্থি, ৰত্তি চ জাতা, হন্দ ইমং মযং মাৰেত্ৱা সব্বং ধনং গহেত্ৱা গচ্ছামা’’তি. তে চত্তাৰোপি জনা একজ্ঝাসযা হুত্ৱা তং মাৰেতুং উপক্কমিংসু. সা তেহি মাৰিযমানা ‘‘ইমে নিল্লজ্জা নিক্কৰুণা মযা সদ্ধিং কিলেসসন্থৱং কত্ৱা নিৰপৰাধং মং কেৱলং ধনলোভেন মাৰেন্তি, একৱাৰং তাৱ মং ইমে মাৰেন্তু, অহং পন যক্খিনী হুত্ৱা অনেকৱাৰং ইমে মাৰেতুং সমত্থা ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৱা কালমকাসি. তেসু কিৰ একো পক্কুসাতি কুলপুত্তো অহোসি, একো বাহিযো দাৰুচীৰিযো, একো তম্বদাঠিকো চোৰঘাতকো, একো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী, ইতি ইমেসং চতুন্নং জনানং অনেকসতে অত্তভাৱে সা যক্খযোনিযং নিব্বত্তা গাৱী হুত্ৱা জীৱিতা ৱোৰোপেসি. তে তস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন তত্থ তত্থ অন্তৰামৰণং পাপুণিংসু. এৱং সুপ্পবুদ্ধস্স কুট্ঠিস্স সহসা মৰণং জাতং, তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো অচিৰপক্কন্তং…পে… ৱোৰোপেসী’’তি.

অথ সম্বহুলা ভিক্খূ তস্স কালকিৰিযং ভগৱতো আৰোচেত্ৱা অভিসম্পৰাযং পুচ্ছিংসু. ভগৱা ব্যাকাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ’’তিআদি.

তত্থ তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযাতি সক্কাযদিট্ঠি ৱিচিকিচ্ছা সীলব্বতপৰামাসোতি ইমেসং তিণ্ণং ভৱবন্ধনানং সমুচ্ছেদৱসেন পহানা. সোতাপন্নোতি সোতসঙ্খাতং অৰিযমগ্গং আদিতো পন্নো. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘সোতো সোতোতি ইদং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, আৱুসো, সোতোতি? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তিআদি (সং. নি. ৫.১০০১).

অৱিনিপাতধম্মোতি ৱিনিপতনং ৱিনিপাতো, নাস্স ৱিনিপাতো ধম্মোতি অৱিনিপাতধম্মো, চতূসু অপাযেসু উপপজ্জনৱসেন অপতনসভাৱোতি অত্থো. নিযতোতি ধম্মনিযামেন সম্মত্তনিযামেন নিযতো. সম্বোধিপৰাযণোতি উপৰিমগ্গত্তযসঙ্খাতা সম্বোধি পৰং অযনং অস্স গতি পটিসৰণং অৱস্সং পত্তব্বন্তি সম্বোধিপৰাযণো. এতেন ‘‘তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি পুচ্ছায ভদ্দিকা এৱ সুপ্পবুদ্ধস্স গতি, ন পাপিকাতি অযমত্থো দস্সিতো. ন পন তেন সম্পত্তা গতি, তং পন পুচ্ছানুসন্ধিৱসেন পকাসেতুকামো ধম্মৰাজা এত্তকমেৱ অভাসি. পস্সতি হি ভগৱা ‘‘মযা এত্তকে কথিতে ইমিস্সংযেৱ পৰিসতি অনুসন্ধিকুসলো একো ভিক্খু সুপ্পবুদ্ধস্স কুট্ঠিভাৱদালিদ্দিযকপণভাৱানং কাৰণং পুচ্ছিস্সতি, অথাহং তস্স তং কাৰণং তেন পুচ্ছানুসন্ধিনা পকাসেত্ৱা দেসনং নিট্ঠাপেস্সামী’’তি. তেনেৱাহ – ‘‘এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খূ’’তিআদি. তত্থ হেতূতি অসাধাৰণকাৰণং, সাধাৰণকাৰণং পন পচ্চযোতি, অযমেতেসং ৱিসেসো. যেনাতি যেন হেতুনা যেন পচ্চযেন চ.

ভূতপুব্বন্তি জাতপুব্বং. অতীতে কালে নিব্বত্তং তং দস্সেতুং ‘‘সুপ্পবুদ্ধো’’তিআদি ৱুত্তং. কদা পন ভূতন্তি? অতীতে কিৰ অনুপ্পন্নে তথাগতে বাৰাণসিযা সামন্তা একস্মিং গামে একা কুলধীতা খেত্তং ৰক্খতি. সা একং পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা পসন্নচিত্তা তস্স পঞ্চহি লাজাসতেহি সদ্ধিং একং পদুমপুপ্ফং দত্ৱা পঞ্চ পুত্তসতানি পত্থেসি. তস্মিংযেৱ খণে পঞ্চসতা মিগলুদ্দকা পচ্চেকবুদ্ধস্স মধুৰমংসং দত্ৱা ‘‘এতিস্সা পুত্তা ভৱেয্যাম, তুম্হেহি পত্তৱিসেসং লভেয্যামা’’তি চ পত্থযিংসু. সা যাৱতাযুকং ঠত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তা. ততো চুতা একস্মিং জাতস্সৰে পদুমগব্ভে নিব্বত্তি. তমেকো তাপসো দিস্ৱা পটিজগ্গি. তস্সা ৱিচৰন্তিযা পাদুদ্ধাৰে পাদুদ্ধাৰে ভূমিতো পদুমানি উট্ঠহন্তি. একো ৱনচৰকো দিস্ৱা বাৰাণসিৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা তং আনেত্ৱা অগ্গমহেসিং অকাসি. তস্সা কুচ্ছিযং গব্ভো সণ্ঠাসি. মহাপদুমকুমাৰো তস্সা কুচ্ছিযং ৱসি, সেসা গব্ভমলং নিস্সায নিব্বত্তা, তে ৱযপ্পত্তা উয্যানে পদুমসৰে কীড়ন্তা একেকস্মিং পদুমে নিসীদিত্ৱা পৰিপক্কঞাণা সঙ্খাৰেসু খযৱযং পট্ঠপেত্ৱা পচ্চেকবোধিং পাপুণিংসু. তেসং ব্যাকৰণগাথা অহোসি –

‘‘সৰোৰুহং পদুমপলাসপত্ৰজং,

সুপুপ্ফিতং ভমৰগণানুকিণ্ণং;

অনিচ্চতং খযৱযতং ৱিদিত্ৱা,

একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.

এৱং পচ্চেকবোধিং অভিসম্বুদ্ধেসু তেসু পঞ্চসু পচ্চেকবুদ্ধসতেসু অব্ভন্তৰো তগৰসিখী নাম পচ্চেকসম্বুদ্ধো গন্ধমাদনপব্বতে নন্দমূলপব্ভাৰে সত্তাহং নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা সত্তাহস্স অচ্চযেন নিৰোধা ৱুট্ঠিতো আকাসেন আগন্ত্ৱা ইসিগিলিপব্বতে ওতৰিত্ৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. তস্মিঞ্চ সমযে ৰাজগহে একো সেট্ঠিপুত্তো মহতা পৰিৱাৰেন উয্যানকীড়নত্থং নগৰতো নিক্খমন্তো তগৰসিখিপচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা ‘‘কো অযং ভণ্ডুকাসাৱৱসনো, কুট্ঠী ভৱিস্সতি, তথা হি কুট্ঠিচীৱৰেন সৰীৰং পাৰুপিত্ৱা গচ্ছতী’’তি নিট্ঠুভিত্ৱা অপসব্যং কত্ৱা পক্কামি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী ইমস্মিংযেৱ ৰাজগহে…পে… পক্কামী’’তি.

তত্থ ক্ৱাযন্তি কো অযং. খুংসনৱসেন ৱদতি. ‘‘কোৱায’’ন্তিপি পাড়ি. কুট্ঠীতি অকুট্ঠিংযেৱ তং সেট্ঠি কুট্ঠৰোগং অক্কোসৱত্থুং পাপেন্তো ৱদতি. কুট্ঠিচীৱৰেনাতি কুট্ঠীনং চীৱৰেন. যেভুয্যেন হি কুট্ঠিনো ডংসমকসসৰীসপপটিবাহনত্থং ৰোগপটিচ্ছাদনত্থঞ্চ যং ৱা তং ৱা পিলোতিকখণ্ডং গহেত্ৱা পাৰুপতি, এৱমযম্পীতি দস্সেতি. পংসুকূলচীৱৰধৰত্তা ৱা অগ্গড়ানং অনেকৱণ্ণভাৱেন কুট্ঠসৰীৰসদিসোতি হীড়েন্তো ‘‘কুট্ঠিচীৱৰেনা’’তি আহ. নিট্ঠুভিত্ৱাতি খেড়ং পাতেত্ৱা. অপসব্যতো কৰিত্ৱাতি পণ্ডিতা তাদিসং পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কৰোন্তি, অযং পন অৱিঞ্ঞুতায পৰিভৱেন তং অপসব্যং কত্ৱা অত্তনো অপসব্যং অপদক্খিণং কত্ৱা গতো. ‘‘অপসব্যামতো’’তিপি পাঠো. তস্স কম্মস্সাতি তগৰসিখিম্হি পচ্চেকবুদ্ধে ‘‘ক্ৱাযং কুট্ঠী’’তি হীড়েত্ৱা নিট্ঠুভনঅপসব্যকৰণৱসেন পৱত্তপাপকম্মস্স. নিৰযে পচ্চিত্থাতি নিৰযে নিৰযগ্গিনা দয্হিত্থ. ‘‘পচ্চিত্ৱা নিৰযগ্গিনা’’তিপি পঠন্তি. তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেনাতি যেন কম্মেন সো নিৰযে পটিসন্ধিং গণ্হি, ন তং কম্মং মনুস্সলোকে ৱিপাকং দেতি. যা পনস্স নানক্খণিকা চেতনা তদা পচ্চেকবুদ্ধে ৱিপ্পটিপজ্জনৱসেন পৱত্তা অপৰাপৰিযৱেদনীযভূতা, সা অপৰাপৰিযৱেদনীযেনেৱ পুঞ্ঞকম্মেন মনুস্সেসু তিহেতুকপটিসন্ধিযা দিন্নায পৱত্তিযং কুট্ঠিভাৱং দালিদ্দিযং পৰমকাৰুঞ্ঞতং আপাদেসি. তং সন্ধায কম্মসভাগতাৱসেন ‘‘তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকৱসেসেনা’’তি ৱুত্তং. সদিসেপি হি লোকে তব্বোহাৰো দিট্ঠো যথা তং ‘‘সা এৱ তিত্তিৰী, তানিযেৱ ওসধানী’’তি.

এত্তাৱতা ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতূ’’তি তেন ভিক্খুনা পুট্ঠপঞ্হং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ইদানি যো ‘‘তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি পুব্বে ভিক্খূহি পুট্ঠপঞ্হো, তং ৱিস্সজ্জেতুং ‘‘সো তথাগতপ্পৱেদিত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তথাগতপ্পৱেদিতন্তি তথাগতেন ভগৱতা দেসিতং অক্খাতং পকাসিতন্তি তথাগতপ্পৱেদিতং. আগম্মাতি অধিগন্ত্ৱা, নিস্সায ঞত্ৱা ৱা. ‘‘তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে’’তিপি পাঠো. সদ্ধং সমাদিযীতি সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘোতি ৰতনত্তযসন্নিস্সযং পুব্বভাগসদ্ধঞ্চেৱ লোকুত্তৰসদ্ধঞ্চাতি দুৱিধম্পি সদ্ধং সম্মা আদিযি. যথা ন পুন আদাতব্বা হোতি, এৱং যাৱ ভৱক্খযা গণ্হি, অত্তনো চিত্তসন্তানে উপ্পাদেসীতি অত্থো. সীলং সমাদিযীতিআদীসুপি এসেৱ নযো. সীলন্তি পুব্বভাগসীলেন সদ্ধিং মগ্গসীলং ফলসীলঞ্চ. সুতন্তি পৰিযত্তিবাহুসচ্চং পটিৱেধবাহুসচ্চঞ্চাতি দুৱিধম্পি সুতং. পৰিযত্তিধম্মাপি হি তেন ধম্মস্সৱনকালে সচ্চপ্পটিৱেধায সাৱকেহি যথালদ্ধপ্পকাৰং সুতা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা চাতি. চাগন্তি পঠমমগ্গৱজ্ঝকিলেসাভিসঙ্খাৰানং ৱোস্সগ্গসঙ্খাতং চাগং, যেন অৰিযসাৱকা দেয্যধম্মেসু মুত্তচাগা চ হোন্তি পযতপাণী ৱোস্সগ্গৰতা. পঞ্ঞন্তি সদ্ধিং ৱিপস্সনাপঞ্ঞায মগ্গপঞ্ঞঞ্চেৱ ফলপঞ্ঞঞ্চ.

কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপৰিচ্চাগা. পৰং মৰণাতি তদনন্তৰং অভিনিব্বত্তক্খন্ধগহণা. অথ ৱা কাযস্স ভেদাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স উপচ্ছেদা. পৰং মৰণাতি চুতিতো উদ্ধং. সুগতিং সগ্গং লোকন্তি পদত্তযেনাপি দেৱলোকমেৱ ৱদতি. সো হি সম্পত্তীনং সোভনত্তা সুন্দৰা গতীতি সুগতি, ৰূপাদীহি ৱিসেসেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো, সব্বকালং সুখমেৱেত্থ লোকিযতি, লুজ্জতীতি ৱা লোকোতি ৱুচ্চতি. উপপন্নোতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন উপগতো. সহব্যতন্তি সহভাৱং. ৱচনত্থো পন সহ ব্যতি পৱত্ততি, ৱসতীতি ৱা সহব্যো, সহঠাযী সহৱাযী ৱা. তস্স ভাৱো সহব্যতা. অতিৰোচতীতি অতিক্কম্ম অভিভৱিত্ৱা ৰোচতি ৱিৰোচতি. ৱণ্ণেনাতি ৰূপসম্পত্তিযা. যসসাতি পৰিৱাৰেন. সো হি অসুচিমক্খিতং জজ্জৰং মত্তিকাভাজনং ছড্ডেত্ৱা অনেকৰতনৱিচিত্তং পভস্সৰৰংসিজালৱিনদ্ধসুদ্ধজম্বুনদভাজনং গণ্হন্তো ৱিয ৱুত্তপ্পকাৰং কড়েৱৰং ইধ নিক্খিপিত্ৱা একচিত্তক্খণেন যথাৱুত্তং দিব্বত্তভাৱং মহতা পৰিৱাৰেন সদ্ধিং পটিলভীতি.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং পাপানং অপৰিৱজ্জনে আদীনৱং, পৰিৱজ্জনে চ আনিসংসং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থৱিভাৱনং ইমং উদানং উদানেসি.

তস্সাযং সঙ্খেপত্থো – যথা চক্খুমা পুৰিসো পৰক্কমে কাযিকৱীৰিযে ৱিজ্জমানে সৰীৰে ৱহন্তে ৱিসমানি পপাতাদিট্ঠানানি চণ্ডভাৱেন ৱা ৱিসমানি হত্থিঅস্সঅহিকুক্কুৰগোৰূপাদীনি পৰিৱজ্জযে, এৱং জীৱলোকস্মিং ইমস্মিং সত্তলোকে পণ্ডিতো সপ্পঞ্ঞো পুৰিসো তায সপ্পঞ্ঞতায অত্তনো হিতং জানন্তো পাপানি লামকানি দুচ্চৰিতানি পৰিৱজ্জেয্য. এৱঞ্হি যথাযং সুপ্পবুদ্ধো তগৰসিখিম্হি পচ্চেকবুদ্ধে পাপং অপৰিৱজ্জেত্ৱা মহন্তং অনযব্যসনং আপজ্জি, এৱং আপজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো. যথা ৱা সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী মম ধম্মদেসনং আগম্ম ইদানি সংৱেগপ্পত্তো পাপানি পৰিৱজ্জেন্তো উড়াৰং ৱিসেসং অধিগঞ্ছি, এৱং অঞ্ঞোপি উড়াৰং ৱিসেসাধিগমং ইচ্ছন্তো পাপানি পৰিৱজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো.

ততিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.