৫. সোণৱগ্গো

১. পিযতৰসুত্তৱণ্ণনা

৪১. মহাৱগ্গস্স পঠমে মল্লিকায দেৱিযা সদ্ধিন্তি মল্লিকায নাম অত্তনো মহেসিযা সহ. উপৰিপাসাদৱৰগতোতি পাসাদৱৰস্স উপৰি গতো. কোচঞ্ঞো অত্তনা পিযতৰোতি কোচি অঞ্ঞো অত্তনা পিযাযিতব্বতৰো. অত্থি নু খো তেতি ‘‘কিং তে অত্থী’’তি দেৱিং পুচ্ছতি.

কস্মা পুচ্ছতি? অযঞ্হি সাৱত্থিযং দুগ্গতমালাকাৰস্স ধীতা. একদিৱসং আপণতো পূৱং গহেত্ৱা মালাৰামং গন্ত্ৱা ‘‘খাদিস্সামী’’তি গচ্ছন্তী পটিপথে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতং ভগৱন্তং ভিক্খাচাৰং পৱিসন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তা তং ভগৱতো অদাসি. সত্থা তথাৰূপে ঠানে নিসীদনাকাৰং দস্সেসি. আনন্দত্থেৰো চীৱৰং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. ভগৱা তত্থ নিসীদিত্ৱা তং পূৱং পৰিভুঞ্জিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসি. থেৰো ‘‘কো ইমিস্সা, ভন্তে, দানস্স ৱিপাকো ভৱিস্সতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অজ্জেসা, আনন্দ, তথাগতস্স পঠমং ভোজনং অদাসি, অজ্জেৱ কোসলৰঞ্ঞো অগ্গমহেসী ভৱিস্সতি পিযা মনাপা’’তি. তং দিৱসমেৱ চ ৰাজা কাসিগামে ভাগিনেয্যেন সদ্ধিং যুজ্ঝিত্ৱা পৰাজিতো পলাযিত্ৱা আগতো নগৰং পৱিসন্তো ‘‘বলকাযস্স আগমনং আগমেস্সামী’’তি তং মালাৰামং পাৱিসি. সা ৰাজানং আগতং পস্সিত্ৱা তস্স ৱত্তমকাসি. ৰাজা তস্সা ৱত্তে পসীদিত্ৱা পিতৰং পক্কোসাপেত্ৱা মহন্তং ইস্সৰিযং দত্ৱা তং অন্তেপুৰং পটিহৰাপেত্ৱা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি. অথেকদিৱসং ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘মযা ইমিস্সা মহন্তং ইস্সৰিযং দিন্নং, যংনূনাহং ইমং পুচ্ছেয্যং ‘কো তে পিযো’তি? সা ‘ত্ৱং মে, মহাৰাজ, পিযো’তি ৱত্ৱা, পুন মং পুচ্ছিস্সতি, অথস্সাহং ‘ময্হম্পি ত্ৱংযেৱ পিযা’তি ৱক্খামী’’তি. ইতি সো অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিস্সাসজননত্থং সম্মোদনীযং কৰোন্তো পুচ্ছি.

দেৱী পন পণ্ডিতা বুদ্ধুপট্ঠাযিকা সঙ্ঘুপট্ঠাযিকা ‘‘নাযং পঞ্হো ৰঞ্ঞো মুখং উল্লোকেত্ৱা কথেতব্বো’’তি চিন্তেত্ৱা যথাভূতমেৱ ৱদন্তী ‘‘নত্থি খো মে, মহাৰাজ, কোচঞ্ঞো অত্তনা পিযতৰো’’তি আহ. ৱত্ৱাপি অত্তনা ব্যাকতমত্থং উপাযেন ৰঞ্ঞো পচ্চক্খং কাতুকামা ‘‘তুয্হং পন, মহাৰাজ, অত্থঞ্ঞো কোচি অত্তনা পিযতৰো’’তি তথেৱ ৰাজানং পুচ্ছি যথা ৰঞ্ঞা সযং পুট্ঠা. ৰাজাপি তায সৰসলক্খণেন কথিতত্তা নিৱত্তিতুং অসক্কোন্তো সযম্পি সৰসলক্খণেনেৱ কথেন্তো তথেৱ ব্যাকাসি যথা দেৱিযা ব্যাকতং.

ব্যাকৰিত্ৱা চ মন্দধাতুকতায এৱং চিন্তেসি – ‘‘অহং ৰাজা পথৱিস্সৰো মহন্তং পথৱিমণ্ডলং অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসামি, ময্হং তাৱ যুত্তং ‘অত্তনা পিযতৰং অঞ্ঞং ন পস্সামী’তি, অযং পন ৱসলী হীনজচ্চা সমানা মযা উচ্চে ঠানে ঠপিতা সামিভূতং মং ন তথা পিযাযতি, ‘অত্তাৱ পিযতৰো’তি মম সম্মুখা ৱদতি, যাৱ কক্খড়া ৱতায’’ন্তি অনত্তমনো হুত্ৱা ‘‘ননু তে তীণি ৰতনানি পিযতৰানী’’তি চোদেসি. দেৱী ‘ৰতনত্তযংপাহং দেৱ অত্তনো সগ্গসুখং মোক্খসুখঞ্চ পত্থযন্তী সম্পিযাযামি, তস্মা অত্তাৱ মে পিযতৰো’’তি আহ. সব্বো চাযং লোকো অত্তদত্থমেৱ পৰং পিযাযতি, পুত্তং পত্থেন্তোপি ‘‘অযং মং জিণ্ণকালে পোসেস্সতী’’তি পত্থেতি, ধীতৰং ‘‘মম কুলং ৱড্ঢিস্সতী’’তি, ভৰিযং ‘‘ময্হং পাদে পৰিচৰিস্সতী’’তি, অঞ্ঞেপি ঞাতিমিত্তবন্ধৱে তংতংকিচ্চৱসেন, ইতি অত্তদত্থমেৱ সম্পস্সন্তো লোকো পৰং পিযাযতীতি. অযঞ্হি দেৱিযা অধিপ্পাযো.

অথ ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘অযং মল্লিকা কুসলা পণ্ডিতা নিপুণা ‘অত্তাৱ মে পিযতৰো’তি ৱদতি, ময্হম্পি অত্তাৱ পিযতৰো হুত্ৱা উপট্ঠাতি, হন্দাহং ইমমত্থং সত্থু আৰোচেস্সামি, যথা চ মে সত্থা ব্যাকৰিস্সতি, তথা নং ধাৰেস্সামী’’তি. এৱং পন চিন্তেত্ৱা সত্থু সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৱা তমত্থং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো…পে… পিযতৰো’’তি.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং ‘‘লোকে সব্বসত্তানং অত্তাৱ অত্তনো পিযতৰো’’তি ৰঞ্ঞা ৱুত্তমত্থং সব্বসো জানিত্ৱা তদত্থপৰিদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ সব্বা দিসা অনুপৰিগম্ম চেতসাতি সব্বা অনৱসেসা দসপি দিসা পৰিযেসনৱসেন চিত্তেন অনুগন্ত্ৱা. নেৱজ্ঝগা পিযতৰমত্তনা ক্ৱচীতি অত্তনা অতিসযেন পিযং অঞ্ঞং কোচি পুৰিসো সব্বুস্সাহেন পৰিযেসন্তো ক্ৱচি কত্থচি সব্বদিসাসু নেৱ অধিগচ্ছেয্য ন পস্সেয্য. এৱং পিযো পুথু অত্তা পৰেসন্তি এৱং কস্সচি অত্তনা পিযতৰস্স অনুপলব্ভনৱসেন পুথু ৱিসুং ৱিসুং তেসং তেসং সত্তানং অত্তাৱ পিযো. তস্মা ন হিংসে পৰমত্তকামোতি যস্মা এৱং সব্বোপি সত্তো অত্তানং পিযাযতি অত্তনো সুখকামো দুক্খপ্পটিকূলো, তস্মা অত্তকামো অত্তনো হিতসুখং ইচ্ছন্তো পৰং সত্তং অন্তমসো কুন্থকিপিল্লিকং উপাদায ন হিংসে ন হনেয্য ন পাণিলেড্ডুদণ্ডাদীহিপি ৱিহেঠেয্য. পৰস্স হি অত্তনা কতে দুক্খে তং ততো সঙ্কমন্তং ৱিয কালন্তৰে অত্তনি সন্দিস্সতি. অযঞ্হি কম্মানং ধম্মতাতি.

পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অপ্পাযুকসুত্তৱণ্ণনা

৪২. দুতিযে অচ্ছৰিযং, ভন্তেতি ইদম্পি মেঘিযসুত্তে ৱিয গৰহণচ্ছৰিযৱসেন ৱেদিতব্বং. যাৱ অপ্পাযুকাতি যত্তকং পৰিত্তাযুকা, অতিইত্তৰজীৱিতাতি অত্থো. সত্তাহজাতেতি সত্তাহেন জাতো সত্তাহজাতো. তস্মিং সত্তাহজাতে, জাতস্স সত্তমে অহনীতি অত্থো. তুসিতং কাযং উপপজ্জীতি তুসিতং দেৱনিকাযং পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন উপপজ্জি.

একদিৱসং কিৰ থেৰো পচ্ছাভত্তং দিৱাট্ঠানে নিসিন্নো লক্খণানুব্যঞ্জনপ্পটিমণ্ডিতং সোভগ্গপ্পত্তং দস্সনানুত্তৰিযভূতং ভগৱতো ৰূপকাযসিৰিং মনসি কৰিত্ৱা, ‘‘অহো বুদ্ধানং ৰূপকাযসম্পত্তি দস্সনীযা সমন্তপাসাদিকা মনোহৰা’’তি উড়াৰং পীতিসোমনস্সং পটিসংৱেদেন্তো এৱং চিন্তেসি – ‘‘ৱিজাতমাতুযা নাম ৱিৰূপোপি পুত্তো সুৰূপো ৱিয মনাপো হোতি, সচে পন বুদ্ধানং মাতা মহামাযা দেৱী ধৰেয্য, কীদিসং নু খো তস্সা ভগৱতো ৰূপদস্সনে পীতিসোমনস্সং উপ্পজ্জেয্য, মহাজানি খো ময্হং মহামাতু দেৱিযা, যা সত্তাহজাতে ভগৱতি কালকতা’’তি. এৱং পন চিন্তেত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনো পৰিৱিতক্কিতং আৰোচেন্তো তস্সা কালকিৰিযং গৰহন্তো ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে’’তিআদিমাহ.

কেচি পনাহু – ‘‘মহাপজাপতি গোতমী ভগৱন্তং মহতা আযাসেন পব্বজ্জং যাচিত্ৱাপি পটিক্খিত্তা, মযা পন উপাযেন যাচিতো ভগৱা অট্ঠগৰুধম্মপ্পটিগ্গহণৱসেন তস্সা পব্বজ্জং উপসম্পদঞ্চ অনুজানি, সা তে ধম্মে পটিগ্গহেত্ৱা লদ্ধপব্বজ্জূপসম্পদা ভগৱতো দুতিযং পৰিসং উপ্পাদেত্ৱা চতুত্থায পৰিসায পচ্চযো অহোসি. সচে পন ভগৱতো জনেত্তি মহামাযা দেৱী ধৰেয্য, এৱমেতা চুভোপি খত্তিযভগিনিযো একতো হুত্ৱা ইমং সাসনং সোভেয্যুং, ভগৱা চ মাতৰি বহুমানেন মাতুগামস্স সাসনে পব্বজ্জং উপসম্পদঞ্চ সুখেনেৱ অনুজানেয্য, অপ্পাযুকতায পনস্সা কসিৰেন নিপ্ফন্নমিদন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেন থেৰো ভগৱতো সন্তিকে ‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে’তিআদিমাহা’’তি. তং অকাৰণং. ভগৱা হি মাতুযা ৱা অঞ্ঞস্স ৱা মাতুগামস্স অত্তনো সাসনে পব্বজ্জং অনুজানন্তো গৰুকংযেৱ কত্ৱা অনুজানাতি, ন লহুকং চিৰট্ঠিতিকামতাযাতি.

অপৰে পনাহু – ‘‘দসবলচতুৱেসাৰজ্জাদিকে অনঞ্ঞসাধাৰণে অনন্তাপৰিমাণে বুদ্ধগুণে থেৰো মনসি কৰিত্ৱা যা এৱং মহানুভাৱং নাম লোকে অগ্গপুগ্গলং সত্থাৰং কুচ্ছিনা দস মাসে পৰিহৰি, সা বুদ্ধমাতা কস্সচি পৰিচাৰিকা ভৱিস্সতীতি অযুত্তমিদং. কস্মা? সত্থু গুণানুচ্ছৱিকমেৱেতং, যদিদং সত্তাহজাতে ভগৱতি জনেত্তি কালং কৰোতি, কালকতা চ তুসিতেসু উপ্পজ্জতীতি অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতো হুত্ৱা তং অত্তনো ৱিতক্কুপ্পাদনং ভগৱতো আৰোচেন্তো ‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে’তিআদিৱচনং অৱোচা’’তি.

সত্থা পন যস্মা সত্তাহজাতেসু বোধিসত্তেসু বোধিসত্তমাতু কালকিৰিযা ধম্মতা সিদ্ধা, তস্মা তং ধম্মতং পৰিদীপেন্তো ‘‘এৱমেতং, আনন্দা’’তিআদিমাহ. সা পনাযং ধম্মতা যস্মা যথা সব্বে বোধিসত্তা পাৰমিযো পূৰেত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা আযুপৰিযোসানে দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতাহি সন্নিপতিত্ৱা অভিসম্বোধিং পত্তুং মনুস্সলোকে পটিসন্ধিগ্গহণায অজ্ঝেসিতা কালদীপদেসকুলানি ৱিয জনেত্তিযা আযুপৰিমাণম্পি ওলোকেত্ৱা পটিসন্ধিং গণ্হন্তি, অযম্পি ভগৱা বোধিসত্তভূতো তথেৱ তুসিতপুৰে ঠিতো পঞ্চ মহাৱিলোকনানি ৱিলোকেন্তো সত্তদিৱসাধিকদসমাসপৰিমাণং মাতুযা আযুপৰিমাণং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘অযং মম পটিসন্ধিগ্গহণস্স কালো, ইদানি উপ্পজ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ঞত্ৱাৱ পটিসন্ধিং অগ্গহেসি, তস্মা সব্ববোধিসত্তানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণৱসেনেৱ ৱেদিতব্বং. তেনাহ ভগৱা – ‘‘অপ্পাযুকা হি, আনন্দ, বোধিসত্তমাতৰো হোন্তী’’তিআদি.

তত্থ কালং কৰোন্তীতি যথাৱুত্তআযুপৰিক্খযেনেৱ কালং কৰোন্তি, ন ৱিজাতপচ্চযা. চৰিমত্তভাৱেহি বোধিসত্তেহি ৱসিতট্ঠানং চেতিযঘৰসদিসং হোতি, ন অঞ্ঞেসং পৰিভোগাৰহং, ন চ সক্কা বোধিসত্তমাতৰং অপনেত্ৱা অঞ্ঞং অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেতুন্তি তত্তকং এৱ বোধিসত্তমাতু আযুপ্পমাণং হোতি, তস্মা তদা কালং কৰোন্তি. ইমমেৱ হি অত্থং সন্ধায মহাবোধিসত্তা পঞ্চমং মহাৱিলোকনং কৰোন্তি.

কতৰস্মিং পন ৱযে কালং কৰোন্তীতি? মজ্ঝিমৱযে. পঠমৱযস্মিঞ্হি সত্তানং অত্তভাৱে ছন্দৰাগো বলৱা হোতি, তেন তদা সঞ্জাতগব্ভা ইত্থিযো যেভুয্যেন গব্ভং অনুৰক্খিতুং ন সক্কোন্তি. গণ্হেয্যুং চে, গব্ভো বহ্ৱাবাধো হোতি. মজ্ঝিমৱযস্স পন দ্ৱে কোট্ঠাসে অতিক্কমিত্ৱা ততিযকোট্ঠাসে ৱত্থু ৱিসদং হোতি, ৱিসদে ৱত্থুম্হি নিব্বত্তদাৰকা অৰোগা হোন্তি, তস্মা বোধিসত্তমাতৰো পঠমৱযে সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা মজ্ঝিমৱযস্স ততিযকোট্ঠাসে ৱিজাযিত্ৱা কালং কৰোন্তীতি.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং বোধিসত্তমাতু অঞ্ঞেসঞ্চ সব্বসত্তানং অত্তভাৱে আযুস্স মৰণপৰিযোসানতং ৱিদিত্ৱা তদত্থৱিভাৱনমুখেন অনৱজ্জপ্পটিপত্তিযং উস্সাহদীপকং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ যে কেচীতি অনিযমনিদ্দেসো. ভূতাতি নিব্বত্তা. ভৱিস্সন্তীতি অনাগতে নিব্বত্তিস্সন্তি. ৱাসদ্দো ৱিকপ্পত্থো, অপিসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন নিব্বত্তমানেপি সঙ্গণ্হাতি. এত্তাৱতা অতীতাদিৱসেন তিযদ্ধপৰিযাপন্নে সত্তে অনৱসেসতো পৰিযাদিযতি. অপিচ গব্ভসেয্যকসত্তা গব্ভতো নিক্খন্তকালতো পট্ঠায ভূতা নাম, ততো পুব্বে ভৱিস্সন্তি নাম. সংসেদজূপপাতিকা পটিসন্ধিচিত্ততো পৰতো ভূতা নাম, ততো পুব্বে উপ্পজ্জিতব্বভৱৱসেন ভৱিস্সন্তি নাম. সব্বেপি ৱা পচ্চুপ্পন্নভৱৱসেন ভূতা নাম, আযতিং পুনব্ভৱৱসেন ভৱিস্সন্তি নাম. খীণাসৱা ভূতা নাম. তে হি ভূতা এৱ, ন পুন ভৱিস্সন্তীতি, তদঞ্ঞে ভৱিস্সন্তি নাম.

সব্বে গমিস্সন্তি পহায দেহন্তি সব্বে যথাৱুত্তভেদা সব্বভৱযোনিগতিৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিসত্তাৱাসাদিৱসেন অনেকভেদভিন্না সত্তা দেহং অত্তনো সৰীৰং পহায নিক্খিপিত্ৱা পৰলোকং গমিস্সন্তি, অসেক্খা পন নিব্বানং. এত্থ কোচি অচৱনধম্মো নাম নত্থীতি দস্সেতি. তং সব্বজানিং কুসলো ৱিদিত্ৱাতি তদেতং সব্বস্স সত্তস্স জানিং হানিং মৰণং, সব্বস্স ৱা সত্তস্স জানিং ৱিনাসং পভঙ্গুতং কুসলো পণ্ডিতজাতিকো মৰণানুস্সতিৱসেন অনিচ্চতামনসিকাৰৱসেন ৱা জানিত্ৱা. আতাপিযো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰেয্যাতি ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো আতাপিযসঙ্খাতেন ৱীৰিযেন সমন্নাগতত্তা আতাপিযো চতুব্বিধসম্মপ্পধানৱসেন আৰদ্ধৱীৰিযো অনৱসেসমৰণসমতিক্কমনূপাযং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং চৰেয্য, পটিপজ্জেয্যাতি অত্থো.

দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সুপ্পবুদ্ধকুট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা

৪৩. ততিযে ৰাজগহে সুপ্পবুদ্ধো নাম কুট্ঠী অহোসীতি সুপ্পবুদ্ধনামকো একো পুৰিসো ৰাজগহে অহোসি. সো চ কুট্ঠী কুট্ঠৰোগেন বাড়্হৱিদূসিতগত্তো. মনুস্সদলিদ্দোতি যত্তকা ৰাজগহে মনুস্সা তেসু সব্বদুগ্গতো. সো হি সঙ্কাৰকূটৱতিআদীসু মনুস্সেহি ছড্ডিতপিলোতিকখণ্ডানি সিব্বিত্ৱা পৰিদহতি, কপালং গহেত্ৱা ঘৰা ঘৰং গন্ত্ৱা লদ্ধআচামউচ্ছিট্ঠভত্তানি নিস্সায জীৱতি, তম্পি পুব্বে কতকম্মপচ্চযা ন যাৱদত্থং লভতি. তেন ৱুত্তং ‘‘মনুস্সদলিদ্দো’’তি. মনুস্সকপণোতি মনুস্সেসু পৰমকপণতং পত্তো. মনুস্সৱৰাকোতি মনুস্সানং হীড়িতপৰিভূততায অতিৱিয দীনো. মহতিযা পৰিসাযাতি মহতিযা ভিক্খুপৰিসায চেৱ উপাসকপৰিসায চ.

একদিৱসং কিৰ ভগৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা ভিক্খূনং সুলভপিণ্ডপাতং কত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো কতিপযভিক্খুপৰিৱাৰো নিক্খন্তো যেহি দানং দিন্নং, তেসং উপাসকানং অৱসেসভিক্খূনঞ্চ আগমনং আগমযমানো অন্তোনগৰেযেৱ অঞ্ঞতৰস্মিং ৰমণীযে পদেসে অট্ঠাসি. তাৱদেৱ ভিক্খূ ততো ততো আগন্ত্ৱা ভগৱন্তং পৰিৱাৰেসুং, উপাসকাপি ‘‘অনুমোদনং সুত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিৱত্তিস্সামা’’তি ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু, মহাসন্নিপাতো অহোসি. ভগৱা নিসীদনাকাৰং দস্সেসি. তাৱদেৱ বুদ্ধাৰহং আসনং পঞ্ঞাপেসুং. অথ ভগৱা অসীতিঅনুব্যঞ্জনপ্পটিমণ্ডিতেহি দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি ৱিৰোচমানায ব্যামপ্পভাপৰিক্খেপসমুজ্জলায নীলপীতলোহিতোদাতমঞ্জেট্ঠপভস্সৰানং ৱসেন ছব্বণ্ণবুদ্ধৰংসিযো ৱিস্সজ্জেন্তিযা অনুপমায ৰূপকাযসিৰিযা সকলমেৱ তং পদেসং ওভাসেন্তো তাৰাগণপৰিৱুতো ৱিয পুণ্ণচন্দো ভিক্খুগণপৰিৱুতো পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৱা মনোসিলাতলে কেসৰসীহো ৱিয সীহনাদং নদন্তো কৰৱীকৰুতমঞ্জুনা ব্ৰহ্মস্সৰেন ধম্মং দেসেতি.

ভিক্খূপি খো অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৱিৱিত্তা অসংসট্ঠা আৰদ্ধৱীৰিযা পহিতত্তা চোদকা পাপগৰহিনো ৱত্তাৰো ৱচনক্খমা সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না ৱিমুত্তিসম্পন্না ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না মেঘৱণ্ণং পংসুকূলচীৱৰং পাৰুপিত্ৱা সুৱম্মিতা ৱিয গন্ধহত্থিনো ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি. উপাসকাপি সুদ্ধৱত্থনিৱত্থা সুদ্ধুত্তৰাসঙ্গা পুব্বণ্হসমযং মহাদানানি পৱত্তেত্ৱা গন্ধমালাদীহি ভগৱন্তং পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিপচ্চকাৰং দস্সেত্ৱা ভগৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ পৰিৱাৰেত্ৱা সংযতহত্থপাদা ওহিতসোতা সক্কচ্চং ধম্মং সুণন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৱা মহতিযা পৰিসায পৰিৱুতো ধম্মং দেসেন্তো নিসিন্নো হোতী’’তি.

সুপ্পবুদ্ধো পন জিঘচ্ছাদুব্বল্যপৰেতো ঘাসপৰিযেসনং চৰমানো অন্তৰৱীথিং ওতিণ্ণো দূৰতোৱ তং মহাজনসন্নিপাতং দিস্ৱা, ‘‘কিং নু খো অযং মহাজনকাযো সন্নিপতিতো, অদ্ধা এত্থ ভোজনং দীযতি মঞ্ঞে, অপ্পেৱ নামেত্থ গতেন কিঞ্চি খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা লদ্ধুং সক্কা’’তি সঞ্জাতাভিলাসো তত্থ গন্ত্ৱা অদ্দস ভগৱন্তং পাসাদিকং দস্সনীযং পসাদনীযং উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তং দন্তং গুত্তং সন্তিন্দ্ৰিযং সুসমাহিতং তায পৰিসায পৰিৱুতং ধম্মং দেসেন্তং, দিস্ৱান পুৰিমজাতিসম্ভতায পৰিপক্কায উপনিস্সযসম্পত্তিযা চোদিযমানো ‘‘যংনূনাহম্পি ধম্মং সুণেয্য’’ন্তি পৰিসপৰিযন্তে নিসীদি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘অদ্দসা খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী…পে… তত্থেৱ একমন্তং নিসীদি ‘অহম্পি ধম্মং সোস্সামী’’’তি.

সব্বাৱন্তন্তি সব্বাৱতিং হীনাদিসব্বপুগ্গলৱতং, তত্থ কিঞ্চিপি অনৱসেসেত্ৱাতি অত্থো. ‘‘সব্বৱন্ত’’ন্তিপি পঠন্তি. চেতসাতি বুদ্ধচক্খুসম্পযুত্তচিত্তেন. চিত্তসীসেন হি ঞাণং নিদ্দিট্ঠং, তস্মা আসযানুসযঞাণেন ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণেন চাতি অত্থো. চেতো পৰিচ্চ মনসাকাসীতি তস্সা পৰিসায চিত্তং পচ্চেকং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা মনসি অকাসি তে ৱোলোকেসি. ভব্বো ধম্মং ৱিঞ্ঞাতুন্তি মগ্গফলধম্মং অধিগন্তুং সমত্থো, উপনিস্সযসম্পন্নোতি অত্থো. এতদহোসীতি অযং সুপ্পবুদ্ধো কিঞ্চাপি তগৰসিখিম্হি পচ্চেকবুদ্ধে অপৰজ্ঝিত্ৱা ঈদিসো জাতো, মগ্গফলূপনিস্সযো পনস্স পংসুপটিচ্ছন্নসুৱণ্ণনিক্খং ৱিয অন্তোহদযেযেৱ ৱিজ্জোততি, তস্মা সুৱিঞ্ঞাপিযোতি ইদং অহোসি. তেনাহ – ‘‘অযং খো ইধ ভব্বো ধম্মং ৱিঞ্ঞাতু’’ন্তি.

অনুপুব্বিং কথন্তি দানানন্তৰং সীলং, সীলানন্তৰং সগ্গং, সগ্গানন্তৰং মগ্গন্তি এৱং অনুপটিপাটিকথং. ভগৱা হি পঠমং হেতুনা সদ্ধিং অস্সাদং দস্সেত্ৱা ততো সত্তে ৱিৱেচেতুং নানানযেহি আদীনৱং পকাসেত্ৱা আদীনৱসৱনেন সংৱিগ্গহদযানং নেক্খম্মগুণৱিভাৱনমুখেন চ ৱিৱট্টং দস্সেতি.

দানকথন্তি ইদং নাম সুখানং নিদানং, সম্পত্তীনং মূলং, ভোগানং পতিট্ঠা, ৱিসমগতস্স তাণং লেণং গতি পৰাযণং, ইধলোকপৰলোকেসু দানসদিসো অৱস্সযো পতিট্ঠা আলম্বনং তাণং লেণং গতি পৰাযণং নত্থি. ইদঞ্হি অৱস্সযট্ঠেন ৰতনমযসীহাসনসদিসং, পতিট্ঠানট্ঠেন মহাপথৱিসদিসং, আলম্বনট্ঠেন আলম্বনৰজ্জুসদিসং, দুক্খনিত্থৰণট্ঠেন নাৱাসদিসং, সমস্সাসনট্ঠেন সঙ্গামসূৰো, ভযপৰিত্তাণট্ঠেন সুপৰিখাপৰিক্খিত্তনগৰং, মচ্ছেৰমলাদীহি অনুপলিত্তট্ঠেন পদুমং, তেসং নিদহনট্ঠেন জাতৱেদো, দুৰাসদট্ঠেন আসীৱিসো, অসন্তাসট্ঠেন সীহো, বলৱন্তট্ঠেন হত্থী, অভিমঙ্গলসম্মতট্ঠেন সেতউসভো, খেমন্তভূমিসম্পাপনট্ঠেন ৱলাহকো অস্সৰাজা. দানঞ্হি লোকে ৰজ্জসিৰিং দেতি, চক্কৱত্তিসম্পত্তিং সক্কসম্পত্তিং মাৰসম্পত্তিং ব্ৰহ্মসম্পত্তিং সাৱকপাৰমীঞাণং পচ্চেকবোধিঞাণং সম্মাসম্বোধিঞাণং দেতীতি এৱমাদিদানগুণপ্পটিসংযুত্তকথং.

যস্মা পন দানং দেন্তো সীলং সমাদাতুং সক্কোতি, তস্মা দানকথানন্তৰং সীলকথং কথেসি. সীলকথন্তি সীলং নামেতং সত্তানং অৱস্সযো পতিট্ঠা আলম্বনং তাণং লেণং গতি পৰাযণং. ইধলোকপৰলোকসম্পত্তীনঞ্হি সীলসদিসো অৱস্সযো পতিট্ঠা আলম্বনং তাণং লেণং গতি পৰাযণং নত্থি, সীলালঙ্কাৰসদিসো অলঙ্কাৰো, সীলপুপ্ফসদিসং পুপ্ফং, সীলগন্ধসদিসো গন্ধো নত্থি, সীলালঙ্কাৰেন হি অলঙ্কতং সীলকুসুমপিড়ন্ধিতং সীলগন্ধানুলিত্তং সদেৱকো লোকো ওলোকেন্তো তিত্তিং ন গচ্ছতীতি এৱমাদীহি সীলগুণপ্পটিসংযুত্তকথং.

ইদং পন সীলং নিস্সায অযং সগ্গো লব্ভতীতি দস্সেতুং সীলানন্তৰং সগ্গকথং কথেসি. সগ্গকথন্তি সগ্গো নাম ইট্ঠো কন্তো মনাপো, নিচ্চমেত্থ কীড়া নিচ্চসম্পত্তিযো লব্ভন্তি, চাতুমহাৰাজিকা দেৱা নৱুতিৱস্সসতসহস্সানি দিব্বসুখং দিব্বসম্পত্তিং পটিলভন্তি, তাৱতিংসা তিস্সো ৱস্সকোটিযো সট্ঠি চ ৱস্সসতসহস্সানীতি এৱমাদিসগ্গগুণপ্পটিসংযুত্তকথং. সগ্গসম্পত্তিং কথেন্তানঞ্হি বুদ্ধানং মুখং নপ্পহোতি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘অনেকপৰিযাযেন খো অহং, ভিক্খৱে, সগ্গকথং কথেয্য’’ন্তিআদি.

এৱং হেতুনা সদ্ধিং সগ্গকথায পলোভেত্ৱা পুন হত্থিং অলঙ্কৰিত্ৱা তস্স সোণ্ডং ছিন্দন্তো ৱিয ‘‘অযম্পি সগ্গো অনিচ্চো অধুৱো, ন এত্থ ছন্দৰাগো কাতব্বো’’তি দস্সনত্থং ‘‘অপ্পস্সাদা কামা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৭৭; ২.৪২) নযেন কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং কথেসি. তত্থ আদীনৱন্তি দোসং. ওকাৰন্তি লামকসভাৱং, অসেট্ঠেহি সেৱিতব্বং সেট্ঠেহি ন সেৱিতব্বং নিহীনসভাৱন্তি অত্থো. সংকিলেসন্তি তেহি সত্তানং সংসাৰে সংকিলিস্সনং. তেনাহ – ‘‘কিলিস্সন্তি ৱত ভো সত্তা’’তি (ম. নি. ২.৩৫১).

এৱং কামাদীনৱেন তজ্জেত্ৱা নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি পব্বজ্জায ঝানাদীসু চ গুণং দীপেসি ৱণ্ণেসি. কল্লচিত্তন্তিআদীসু কল্লচিত্তন্তি কম্মনিযচিত্তং, হেট্ঠা পৱত্তিতদেসনায অস্সদ্ধিযাদীনং চিত্তদোসানং ৱিগতত্তা উপৰিদেসনায ভাজনভাৱূপগমনেন কম্মনিযচিত্তং, কম্মক্খমচিত্তন্তি অত্থো. দিট্ঠিমানাদিসংকিলেসৱিগমেন মুদুচিত্তং. কামচ্ছন্দাদিৱিগমেন ৱিনীৱৰণচিত্তং. সম্মাপটিপত্তিযং উড়াৰপীতিপামোজ্জযোগেন উদগ্গচিত্তং. তত্থ সদ্ধাসম্পত্তিযা পসন্নচিত্তং, যদা ভগৱা অঞ্ঞাসীতি সম্বন্ধো.

অথ ৱা কল্লচিত্তন্তি কামচ্ছন্দৱিগমেন অৰোগচিত্তং. মুদুচিত্তন্তি ব্যাপাদৱিগমেন মেত্তাৱসেন অকথিনচিত্তং. ৱিনীৱৰণচিত্তন্তি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চৱিগমেন অৱিক্খিপনতো ন পিহিতচিত্তং. উদগ্গচিত্তন্তি থিনমিদ্ধৱিগমেন সম্পগ্গহৱসেন অলীনচিত্তং. পসন্নচিত্তন্তি ৱিচিকিচ্ছাৱিগমেন সম্মাপটিপত্তিযা অধিমুত্তচিত্তং.

অথাতি পচ্ছা. সামুক্কংসিকাতি সামং উক্কংসিকা অত্তনাৱ উদ্ধৰিত্ৱা গহিতা, সযম্ভূঞাণেন সামং দিট্ঠা, অঞ্ঞেসং অসাধাৰণাতি অত্থো. কা চ পন সাতি? অৰিযসচ্চদেসনা. তেনেৱাহ – ‘‘দুক্খং সমুদযং নিৰোধং মগ্গ’’ন্তি. ইদঞ্হি সচ্চানং সৰূপদস্সনং, তস্মা ইমস্মিং ঠানে অৰিযসচ্চানি কথেতব্বানি, তানি সব্বাকাৰতো ৱিত্থাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৫২৯) ৱুত্তানীতি তত্থ ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বানি.

সেয্যথাপীতিআদিনা উপমাৱসেন সুপ্পবুদ্ধস্স কিলেসপ্পহানং অৰিযমগ্গুপ্পাদঞ্চ দস্সেতি. অপগতকাড়কন্তি ৱিগতকাড়কং. সম্মদেৱাতি সুট্ঠুযেৱ. ৰজনন্তি নীলপীতলোহিতমঞ্জেট্ঠাদিৰঙ্গজাতং. পটিগ্গণ্হেয্যাতি গণ্হেয্য, পভস্সৰং ভৱেয্য. তস্মিংযেৱ আসনেতি তস্সংযেৱ নিসজ্জাযং. এতেনস্স লহুৱিপস্সনকতা তিক্খপঞ্ঞতা সুখাপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞতা চ দস্সিতা হোন্তি. ৱিৰজং ৱীতমলন্তি অপাযগমনীযৰাগৰজাদীনং অভাৱেন ৱিৰজং, অনৱসেসদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছামলাপগমেন ৱীতমলং. পঠমমগ্গৱজ্ঝকিলেসৰজাভাৱেন ৱা ৱিৰজং, পঞ্চৱিধদুস্সীলমলাপগমেন ৱীতমলং. ধম্মচক্খুন্তি সোতাপত্তিমগ্গো অধিপ্পেতো. তস্স উপ্পত্তিআকাৰদস্সনত্থং ‘‘যংকিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি ৱুত্তং. তঞ্হি নিৰোধং আৰম্মণং কত্ৱা কিচ্চৱসেন এৱ সঙ্খতধম্মে পটিৱিজ্ঝন্তং উপ্পজ্জতি.

তত্ৰিদং উপমাসংসন্দনং – ৱত্থং ৱিয চিত্তং দট্ঠব্বং, ৱত্থস্স আগন্তুকমলেহি কিলিট্ঠভাৱো ৱিয চিত্তস্স ৰাগাদিমলেহি সংকিলিট্ঠভাৱো, ধোৱনফলকং ৱিয অনুপুব্বিকথা, উদকং ৱিয সদ্ধা, উদকেন তেমেত্ৱা তেমেত্ৱা গোমযখাৰেহি কাড়কে সম্মদ্দিত্ৱা ৱত্থস্স ধোৱনপ্পযোগো ৱিয সদ্ধাসলিলেন তেমেত্ৱা সতিসমাধিপঞ্ঞাহি দোসে সিথিলে কত্ৱা সদ্ধাদিৱিধিনা চিত্তস্স সোধনে ৱীৰিযাৰম্ভো, তেন পযোগেন ৱত্থে কাড়কাপগমো ৱিয ৱীৰিযাৰম্ভেন কিলেসৱিক্খম্ভনং, ৰঙ্গজাতং ৱিয অৰিযমগ্গো, তেন সুদ্ধস্স ৱত্থস্স পভস্সৰভাৱো ৱিয ৱিক্খম্ভিতকিলেসস্স চিত্তস্স মগ্গেন পৰিযোদাপনন্তি.

এৱং পন সুপ্পবুদ্ধো পৰিসপৰিযন্তে নিসিন্নো ধম্মদেসনং সুত্ৱা সোতাপত্তিফলং পত্ৱা অত্তনা পটিলদ্ধগুণং সত্থু আৰোচেতুকামো পৰিসমজ্ঝং ওগাহিতুং অৱিসহন্তো মহাজনস্স সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তকালে ভগৱতি ৱিহাৰং গতে সযম্পি ৱিহাৰং অগমাসি. তস্মিং খণে সক্কো দেৱৰাজা ‘‘অযং সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী অত্তনা সত্থু সাসনে পটিলদ্ধগুণং পাকটং কাতুকামো’’তি ঞত্ৱা ‘‘ৱীমংসিস্সামি ন’’ন্তি গন্ত্ৱা আকাসে ঠিতো এতদৱোচ – ‘‘সুপ্পবুদ্ধ ত্ৱং মনুস্সদলিদ্দো মনুস্সকপণো মনুস্সৱৰাকো, অহং তে অপৰিমিতং ধনং দস্সামি, ‘বুদ্ধো ন বুদ্ধো, ধম্মো ন ধম্মো, সঙ্ঘো ন সঙ্ঘো, অলং মে বুদ্ধেন, অলং মে ধম্মেন, অলং মে সঙ্ঘেনা’তি ৱদেহী’’তি. অথ নং সো আহ ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি? ‘‘অহং সক্কো দেৱৰাজা’’তি. ‘‘অন্ধবাল অহিৰিক, ত্ৱং মযা সদ্ধিং কথেতুং ন যুত্তৰূপো, যো ত্ৱং এৱং অৱত্তব্বং ৱদেসি, অপিচ মং ত্ৱং ‘দুগ্গতো দলিদ্দো কপণো’তি কস্মা ৱদেসি, ননু অহং লোকনাথস্স ওৰসপুত্তো, নেৱাহং দুগ্গতো ন দলিদ্দো ন কপণো, অথ খো সুখপ্পত্তো পৰমেন সুখেন অপাহমস্মি মহদ্ধনো’’তি ৱত্ৱা আহ –

‘‘সদ্ধাধনং সীলধনং, হিৰিওত্তপ্পিযং ধনং;

সুতধনঞ্চ চাগো চ, পঞ্ঞা ৱে সত্তমং ধনং.

‘‘যস্স এতে ধনা অত্থি, ইত্থিযা পুৰিসস্স ৱা;

‘অদলিদ্দো’তি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৱিত’’ন্তি. (অ. নি. ৭.৫) –

তস্সিমানি মে সত্ত অৰিযধনানি সন্তি. যেসঞ্হি ইমানি ধনানি সন্তি, ন ত্ৱেৱ তে বুদ্ধেহি ৱা পচ্চেকবুদ্ধেহি ৱা ‘দলিদ্দা’তি ৱুচ্চন্তী’’তি.

সক্কো তস্স কথং সুত্ৱা তং অন্তৰামগ্গে ওহায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সব্বং তং ৱচনং পটিৱচনঞ্চ আৰোচেসি. অথ নং ভগৱা আহ – ‘‘ন খো সক্ক সক্কা তাদিসানং সতেনপি সহস্সেনপি সুপ্পবুদ্ধং কুট্ঠিং ‘বুদ্ধো ন বুদ্ধো, ধম্মো ন ধম্মো, সঙ্ঘো ন সঙ্ঘো’তি কথাপেতু’’ন্তি. সুপ্পবুদ্ধোপি খো কুট্ঠী সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থাৰা কতপটিসন্থাৰো অত্তনা পটিলদ্ধগুণং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী দিট্ঠধম্মো’’তিআদি.

তত্থ দিট্ঠধম্মোতি দিট্ঠো অৰিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ ‘‘দিট্ঠধম্মো’’তি চেত্থ সামঞ্ঞৱচনো ধম্মসদ্দো. দস্সনং নাম ঞাণদস্সনতো অঞ্ঞম্পি অত্থীতি তং নিৱত্তনত্থং ‘‘পত্তধম্মো’’তি ৱুত্তং. পত্তি চ ঞাণসম্পত্তিতো অঞ্ঞাপি ৱিজ্জতীতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘ৱিদিতধম্মো’’তি ৱুত্তং. সা পনাযং ৱিদিতধম্মতা ধম্মেসু একদেসেনাপি হোতীতি নিপ্পদেসতো ৱিদিতভাৱং দস্সেতুং ‘‘পৰিযোগাড়্হধম্মো’’তি ৱুত্তং. তেনস্স যথাৱুত্তং সচ্চাভিসম্বোধংযেৱ দীপেতি. মগ্গঞাণঞ্হি একাভিসমযৱসেন পৰিঞ্ঞাদিকিচ্চং সাধেন্তং নিপ্পদেসেনপি পৰিঞ্ঞেয্যধম্মং সমন্ততো ওগাড়্হং নাম হোতি, ন তদঞ্ঞঞাণং. তেন ৱুত্তং – ‘‘দিট্ঠো অৰিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো’’তি. তেনেৱাহ ‘‘তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো’’তিআদি.

তত্থ পটিভযকন্তাৰসদিসা সোড়সৱত্থুকা চ অট্ঠৱত্থুকা চ তিণ্ণা ৱিচিকিচ্ছা এতেনাতি তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো. ততো এৱ পৱত্তিআদীসু ‘‘এৱং নু খো, ন নু খো’’তি এৱং পৱত্তিতা ৱিগতা সমুচ্ছিন্না কথংকথা এতস্সাতি ৱিগতকথংকথো. সাৰজ্জকৰানং পাপধম্মানং পহীনত্তা তপ্পটিপক্খেসু চ সীলাদিগুণেসু সুপ্পতিট্ঠিতত্তা ৱেসাৰজ্জং ৱিসাৰদভাৱং ৱেয্যত্তিযং পত্তোতি ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো. নাস্স পৰো পচ্চযো, ন পৰস্স সদ্ধায এত্থ ৱত্ততীতি অপৰপ্পচ্চযো. কত্থাতি আহ ‘‘সত্থুসাসনে’’তি.

অভিক্কন্তন্তিআদীসু কিঞ্চাপি অযং অভিক্কন্তসদ্দো খযসুন্দৰাভিৰূপব্ভনুমোদনাদীসু অনেকেসু অত্থেসু দিস্সতি, ইধ পন অব্ভনুমোদনে দট্ঠব্বো. তেনেৱ সো পসাদৱসেন পসংসাৱসেন চ দ্ৱিক্খত্তুং ৱুত্তো, সাধু সাধু, ভন্তেতি ৱুত্তং হোতি. অভিক্কন্তন্তি ৱা অতিকন্তং অতিইট্ঠং অতিমনাপং, অতিসুন্দৰন্তি অত্থো. তত্থ একেন অভিক্কন্তসদ্দেন ভগৱতো দেসনং থোমেতি, একেন অত্তনো পসাদং.

অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৱতো ধম্মদেসনা, অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৱতো ধম্মদেসনং আগম্ম মম পসাদোতি. ভগৱতো এৱ ৱা ৱচনং অভিক্কন্তং দোসনাসনতো, অভিক্কন্তং গুণাধিগমনতো, তথা সদ্ধাৱড্ঢনতো, পঞ্ঞাজননতো, সাত্থতো, সব্যঞ্জনতো, উত্তানপদতো, গম্ভীৰত্থতো, কণ্ণসুখতো, হদযঙ্গমতো, অনত্তুক্কংসনতো, অপৰৱম্ভনতো, কৰুণাসীতলতো, পঞ্ঞাৱদাততো, আপাথৰমণীযতো, ৱিমদ্দক্খমতো, সুয্যমানসুখতো, ৱীমংসিযমানহিততোতি এৱমাদিনযেহি থোমেন্তো পদদ্ৱযং আহ.

ততো পৰম্পি চতূহি উপমাহি দেসনংযেৱ থোমেতি. তত্থ নিক্কুজ্জিতন্তি অধোমুখট্ঠপিতং, হেট্ঠামুখজাতং ৱা. উক্কুজ্জেয্যাতি উপৰি মুখং কৰেয্য. পটিচ্ছন্নন্তি তিণপণ্ণাদিনা ছাদিতং. ৱিৱৰেয্যাতি উগ্ঘাটেয্য. মূড়্হস্সাতি দিসামূড়্হস্স. মগ্গং আচিক্খেয্যাতি হত্থে গহেত্ৱা ‘‘এস মগ্গো’’তি মগ্গং উপদিসেয্য. অন্ধকাৰেতি চতুৰঙ্গসমন্নাগতে. অযং তাৱ পদত্থো.

অযং পন অধিপ্পাযযোজনা – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্য, এৱং সদ্ধম্মৱিমুখং অসদ্ধম্মে পতিট্ঠিতং মং অসদ্ধম্মা ৱুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৱিৱৰেয্য, এৱং কস্সপস্স ভগৱতো সাসনন্তৰধানতো পট্ঠায মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্নং সাসনং ৱিৱৰন্তেন, যথা মূড়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৱং কুম্মগ্গমিচ্ছামগ্গপ্পটিপন্নস্স মে সগ্গমোক্খমগ্গং আৱিকৰোন্তেন, যথা অন্ধকাৰে তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য, এৱং মোহন্ধকাৰে নিমুগ্গস্স মে বুদ্ধাদিৰতনৰূপানি অপস্সতো তপ্পটিচ্ছাদকমোহন্ধকাৰৱিদ্ধংসনদেসনাপজ্জোতধাৰণেন ভগৱতা নানানযেহি পকাসিতত্তা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো.

এৱং দেসনং থোমেত্ৱা তায দেসনায ৰতনত্তযে পসন্নচিত্তো পসন্নাকাৰং কৰোন্তো ‘‘এসাহ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ এসাহন্তি এসো অহং. ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামীতি ভগৱা মে সৰণং পৰাযণং অঘস্স ঘাতা, হিতস্স ৱিধাতাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ভগৱন্তং গচ্ছামি ভজামি, এৱং ৱা জানামি বুজ্ঝামীতি. যেসঞ্হি ধাতূনং গতিঅত্থো, বুদ্ধিপি তেসং অত্থোতি. ধম্মন্তি অধিগতমগ্গে সচ্ছিকতনিৰোধে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানে চতূসু অপাযেসু অপতমানে ধাৰেতীতি ধম্মো. সো অত্থতো অৰিযমগ্গো চেৱ নিব্বানঞ্চ. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৱু. ৯০).

‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা ৱা অসঙ্খতা ৱা, ৱিৰাগো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (ইতিৱু. ৯০) চ –

ন কেৱলং অৰিযমগ্গো চেৱ নিব্বানঞ্চ, অপিচ খো অৰিযফলেহি সদ্ধিং পৰিযত্তিধম্মোপি. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘ৰাগৱিৰাগমনেজমসোকং, ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;

মধুৰমিমং পগুণং সুৱিভত্তং, ধম্মমিমং সৰণত্থমুপেহী’’তি. (ৱি. ৱ. ৮৮৭);

এত্থ হি ৰাগৱিৰাগন্তি মগ্গো ৱুত্তো. অনেজমসোকন্তি ফলং. অসঙ্খতন্তি নিব্বানং. অপ্পটিকূলং মধুৰমিমং পগুণং সুৱিভত্তন্তি পৰিযত্তিধম্মো ৱুত্তোতি.

ভিক্খুসঙ্ঘন্তি দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতং অট্ঠঅৰিযপুগ্গলসমূহং. এত্তাৱতা সুপ্পবুদ্ধো তীণি সৰণগমনানি পটিৱেদেসি. উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতন্তি অজ্জতগ্গেতি অজ্জতং আদিং কত্ৱা. ‘‘অজ্জদগ্গে’’তিপি পাঠো, তত্থ দকাৰো পদসন্ধিকৰো, অজ্জ অগ্গে অজ্জ আদিং কত্ৱাতি অত্থো. পাণুপেতন্তি পাণেহি উপেতং, যাৱ মে জীৱিতং পৱত্ততি, তাৱ উপেতং অনঞ্ঞসত্থুকং তীহি সৰণগমনেহি সৰণং গতং ৰতনত্তযস্স উপাসনতো উপাসকং কপ্পিযকাৰকং মং ভগৱা উপধাৰেতু জানাতূতি অত্থো. ইমস্স চ সৰণগমনং অৰিযমগ্গাধিগমেনেৱ নিপ্ফন্নং, অজ্ঝাসযং পন আৱিকৰোন্তো এৱমাহ.

ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱাতি ভগৱতো ৱচনং চিত্তেন অভিনন্দিত্ৱা তমেৱ অভিনন্দিতভাৱং পকাসেন্তো ৱুত্তনযেন ৱাচায অনুমোদিত্ৱা. অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামীতি তং ভগৱন্তং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা সত্থু গুণনিন্নচিত্তো যাৱ দস্সনৱিসযসমতিক্কমা ভগৱন্তংযেৱ পেক্খমানো পঞ্জলিকো নমস্সমানো পক্কামি.

পক্কন্তো চ কুট্ঠৰোগাভিভৱেন ছিন্নহত্থপাদঙ্গুলি উক্কাৰগত্তো সমন্ততো ৱিস্সন্দমানাসৱো কণ্ডূতিপতিপীড়িতো অসুচি দুগ্গন্ধো জেগুচ্ছতমো পৰমকাৰুঞ্ঞতং পত্তো ‘‘নাযং কাযো ইমস্স অচ্চন্তসন্তস্স পণীততমস্স অৰিযধম্মস্স আধাৰো ভৱিতুং যুত্তো’’তি উপ্পন্নাভিসন্ধিনা ৱিয সগ্গসংৱত্তনিযেন পুঞ্ঞকম্মেন ওকাসে কতে অপ্পাযুকসংৱত্তনিযেন উপচ্ছেদকেন পাপকম্মেন কতূপচিতেন চোদিযমানো তৰুণৱচ্ছায ধেনুযা আপতিত্ৱা মাৰিতো. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো অচিৰপক্কন্তং সুপ্পবুদ্ধং কুট্ঠিং গাৱী তৰুণৱচ্ছা অধিপতিত্ৱা জীৱিতা ৱোৰোপেসী’’তি.

সো কিৰ অতীতে একো সেট্ঠিপুত্তো হুত্ৱা অত্তনো সহাযেহি তীহি সেট্ঠিপুত্তেহি সদ্ধিং কীড়ন্তো একং নগৰসোভিনিং গণিকং উয্যানং নেত্ৱা দিৱসং সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা অত্থঙ্গতে সূৰিযে সহাযে এতদৱোচ – ‘‘ইমিস্সা হত্থে কহাপণসহস্সং বহুকঞ্চ সুৱণ্ণং মহগ্ঘানি চ পসাধনানি সংৱিজ্জন্তি, ইমস্মিং ৱনে অঞ্ঞো কোচি নত্থি, ৰত্তি চ জাতা, হন্দ ইমং মযং মাৰেত্ৱা সব্বং ধনং গহেত্ৱা গচ্ছামা’’তি. তে চত্তাৰোপি জনা একজ্ঝাসযা হুত্ৱা তং মাৰেতুং উপক্কমিংসু. সা তেহি মাৰিযমানা ‘‘ইমে নিল্লজ্জা নিক্কৰুণা মযা সদ্ধিং কিলেসসন্থৱং কত্ৱা নিৰপৰাধং মং কেৱলং ধনলোভেন মাৰেন্তি, একৱাৰং তাৱ মং ইমে মাৰেন্তু, অহং পন যক্খিনী হুত্ৱা অনেকৱাৰং ইমে মাৰেতুং সমত্থা ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৱা কালমকাসি. তেসু কিৰ একো পক্কুসাতি কুলপুত্তো অহোসি, একো বাহিযো দাৰুচীৰিযো, একো তম্বদাঠিকো চোৰঘাতকো, একো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী, ইতি ইমেসং চতুন্নং জনানং অনেকসতে অত্তভাৱে সা যক্খযোনিযং নিব্বত্তা গাৱী হুত্ৱা জীৱিতা ৱোৰোপেসি. তে তস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন তত্থ তত্থ অন্তৰামৰণং পাপুণিংসু. এৱং সুপ্পবুদ্ধস্স কুট্ঠিস্স সহসা মৰণং জাতং, তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো অচিৰপক্কন্তং…পে… ৱোৰোপেসী’’তি.

অথ সম্বহুলা ভিক্খূ তস্স কালকিৰিযং ভগৱতো আৰোচেত্ৱা অভিসম্পৰাযং পুচ্ছিংসু. ভগৱা ব্যাকাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ’’তিআদি.

তত্থ তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযাতি সক্কাযদিট্ঠি ৱিচিকিচ্ছা সীলব্বতপৰামাসোতি ইমেসং তিণ্ণং ভৱবন্ধনানং সমুচ্ছেদৱসেন পহানা. সোতাপন্নোতি সোতসঙ্খাতং অৰিযমগ্গং আদিতো পন্নো. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘সোতো সোতোতি ইদং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, আৱুসো, সোতোতি? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তিআদি (সং. নি. ৫.১০০১).

অৱিনিপাতধম্মোতি ৱিনিপতনং ৱিনিপাতো, নাস্স ৱিনিপাতো ধম্মোতি অৱিনিপাতধম্মো, চতূসু অপাযেসু উপপজ্জনৱসেন অপতনসভাৱোতি অত্থো. নিযতোতি ধম্মনিযামেন সম্মত্তনিযামেন নিযতো. সম্বোধিপৰাযণোতি উপৰিমগ্গত্তযসঙ্খাতা সম্বোধি পৰং অযনং অস্স গতি পটিসৰণং অৱস্সং পত্তব্বন্তি সম্বোধিপৰাযণো. এতেন ‘‘তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি পুচ্ছায ভদ্দিকা এৱ সুপ্পবুদ্ধস্স গতি, ন পাপিকাতি অযমত্থো দস্সিতো. ন পন তেন সম্পত্তা গতি, তং পন পুচ্ছানুসন্ধিৱসেন পকাসেতুকামো ধম্মৰাজা এত্তকমেৱ অভাসি. পস্সতি হি ভগৱা ‘‘মযা এত্তকে কথিতে ইমিস্সংযেৱ পৰিসতি অনুসন্ধিকুসলো একো ভিক্খু সুপ্পবুদ্ধস্স কুট্ঠিভাৱদালিদ্দিযকপণভাৱানং কাৰণং পুচ্ছিস্সতি, অথাহং তস্স তং কাৰণং তেন পুচ্ছানুসন্ধিনা পকাসেত্ৱা দেসনং নিট্ঠাপেস্সামী’’তি. তেনেৱাহ – ‘‘এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খূ’’তিআদি. তত্থ হেতূতি অসাধাৰণকাৰণং, সাধাৰণকাৰণং পন পচ্চযোতি, অযমেতেসং ৱিসেসো. যেনাতি যেন হেতুনা যেন পচ্চযেন চ.

ভূতপুব্বন্তি জাতপুব্বং. অতীতে কালে নিব্বত্তং তং দস্সেতুং ‘‘সুপ্পবুদ্ধো’’তিআদি ৱুত্তং. কদা পন ভূতন্তি? অতীতে কিৰ অনুপ্পন্নে তথাগতে বাৰাণসিযা সামন্তা একস্মিং গামে একা কুলধীতা খেত্তং ৰক্খতি. সা একং পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা পসন্নচিত্তা তস্স পঞ্চহি লাজাসতেহি সদ্ধিং একং পদুমপুপ্ফং দত্ৱা পঞ্চ পুত্তসতানি পত্থেসি. তস্মিংযেৱ খণে পঞ্চসতা মিগলুদ্দকা পচ্চেকবুদ্ধস্স মধুৰমংসং দত্ৱা ‘‘এতিস্সা পুত্তা ভৱেয্যাম, তুম্হেহি পত্তৱিসেসং লভেয্যামা’’তি চ পত্থযিংসু. সা যাৱতাযুকং ঠত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তা. ততো চুতা একস্মিং জাতস্সৰে পদুমগব্ভে নিব্বত্তি. তমেকো তাপসো দিস্ৱা পটিজগ্গি. তস্সা ৱিচৰন্তিযা পাদুদ্ধাৰে পাদুদ্ধাৰে ভূমিতো পদুমানি উট্ঠহন্তি. একো ৱনচৰকো দিস্ৱা বাৰাণসিৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা তং আনেত্ৱা অগ্গমহেসিং অকাসি. তস্সা কুচ্ছিযং গব্ভো সণ্ঠাসি. মহাপদুমকুমাৰো তস্সা কুচ্ছিযং ৱসি, সেসা গব্ভমলং নিস্সায নিব্বত্তা, তে ৱযপ্পত্তা উয্যানে পদুমসৰে কীড়ন্তা একেকস্মিং পদুমে নিসীদিত্ৱা পৰিপক্কঞাণা সঙ্খাৰেসু খযৱযং পট্ঠপেত্ৱা পচ্চেকবোধিং পাপুণিংসু. তেসং ব্যাকৰণগাথা অহোসি –

‘‘সৰোৰুহং পদুমপলাসপত্ৰজং,

সুপুপ্ফিতং ভমৰগণানুকিণ্ণং;

অনিচ্চতং খযৱযতং ৱিদিত্ৱা,

একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.

এৱং পচ্চেকবোধিং অভিসম্বুদ্ধেসু তেসু পঞ্চসু পচ্চেকবুদ্ধসতেসু অব্ভন্তৰো তগৰসিখী নাম পচ্চেকসম্বুদ্ধো গন্ধমাদনপব্বতে নন্দমূলপব্ভাৰে সত্তাহং নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা সত্তাহস্স অচ্চযেন নিৰোধা ৱুট্ঠিতো আকাসেন আগন্ত্ৱা ইসিগিলিপব্বতে ওতৰিত্ৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. তস্মিঞ্চ সমযে ৰাজগহে একো সেট্ঠিপুত্তো মহতা পৰিৱাৰেন উয্যানকীড়নত্থং নগৰতো নিক্খমন্তো তগৰসিখিপচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা ‘‘কো অযং ভণ্ডুকাসাৱৱসনো, কুট্ঠী ভৱিস্সতি, তথা হি কুট্ঠিচীৱৰেন সৰীৰং পাৰুপিত্ৱা গচ্ছতী’’তি নিট্ঠুভিত্ৱা অপসব্যং কত্ৱা পক্কামি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী ইমস্মিংযেৱ ৰাজগহে…পে… পক্কামী’’তি.

তত্থ ক্ৱাযন্তি কো অযং. খুংসনৱসেন ৱদতি. ‘‘কোৱায’’ন্তিপি পাড়ি. কুট্ঠীতি অকুট্ঠিংযেৱ তং সেট্ঠি কুট্ঠৰোগং অক্কোসৱত্থুং পাপেন্তো ৱদতি. কুট্ঠিচীৱৰেনাতি কুট্ঠীনং চীৱৰেন. যেভুয্যেন হি কুট্ঠিনো ডংসমকসসৰীসপপটিবাহনত্থং ৰোগপটিচ্ছাদনত্থঞ্চ যং ৱা তং ৱা পিলোতিকখণ্ডং গহেত্ৱা পাৰুপতি, এৱমযম্পীতি দস্সেতি. পংসুকূলচীৱৰধৰত্তা ৱা অগ্গড়ানং অনেকৱণ্ণভাৱেন কুট্ঠসৰীৰসদিসোতি হীড়েন্তো ‘‘কুট্ঠিচীৱৰেনা’’তি আহ. নিট্ঠুভিত্ৱাতি খেড়ং পাতেত্ৱা. অপসব্যতো কৰিত্ৱাতি পণ্ডিতা তাদিসং পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কৰোন্তি, অযং পন অৱিঞ্ঞুতায পৰিভৱেন তং অপসব্যং কত্ৱা অত্তনো অপসব্যং অপদক্খিণং কত্ৱা গতো. ‘‘অপসব্যামতো’’তিপি পাঠো. তস্স কম্মস্সাতি তগৰসিখিম্হি পচ্চেকবুদ্ধে ‘‘ক্ৱাযং কুট্ঠী’’তি হীড়েত্ৱা নিট্ঠুভনঅপসব্যকৰণৱসেন পৱত্তপাপকম্মস্স. নিৰযে পচ্চিত্থাতি নিৰযে নিৰযগ্গিনা দয্হিত্থ. ‘‘পচ্চিত্ৱা নিৰযগ্গিনা’’তিপি পঠন্তি. তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেনাতি যেন কম্মেন সো নিৰযে পটিসন্ধিং গণ্হি, ন তং কম্মং মনুস্সলোকে ৱিপাকং দেতি. যা পনস্স নানক্খণিকা চেতনা তদা পচ্চেকবুদ্ধে ৱিপ্পটিপজ্জনৱসেন পৱত্তা অপৰাপৰিযৱেদনীযভূতা, সা অপৰাপৰিযৱেদনীযেনেৱ পুঞ্ঞকম্মেন মনুস্সেসু তিহেতুকপটিসন্ধিযা দিন্নায পৱত্তিযং কুট্ঠিভাৱং দালিদ্দিযং পৰমকাৰুঞ্ঞতং আপাদেসি. তং সন্ধায কম্মসভাগতাৱসেন ‘‘তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকৱসেসেনা’’তি ৱুত্তং. সদিসেপি হি লোকে তব্বোহাৰো দিট্ঠো যথা তং ‘‘সা এৱ তিত্তিৰী, তানিযেৱ ওসধানী’’তি.

এত্তাৱতা ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতূ’’তি তেন ভিক্খুনা পুট্ঠপঞ্হং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ইদানি যো ‘‘তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি পুব্বে ভিক্খূহি পুট্ঠপঞ্হো, তং ৱিস্সজ্জেতুং ‘‘সো তথাগতপ্পৱেদিত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তথাগতপ্পৱেদিতন্তি তথাগতেন ভগৱতা দেসিতং অক্খাতং পকাসিতন্তি তথাগতপ্পৱেদিতং. আগম্মাতি অধিগন্ত্ৱা, নিস্সায ঞত্ৱা ৱা. ‘‘তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে’’তিপি পাঠো. সদ্ধং সমাদিযীতি সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘোতি ৰতনত্তযসন্নিস্সযং পুব্বভাগসদ্ধঞ্চেৱ লোকুত্তৰসদ্ধঞ্চাতি দুৱিধম্পি সদ্ধং সম্মা আদিযি. যথা ন পুন আদাতব্বা হোতি, এৱং যাৱ ভৱক্খযা গণ্হি, অত্তনো চিত্তসন্তানে উপ্পাদেসীতি অত্থো. সীলং সমাদিযীতিআদীসুপি এসেৱ নযো. সীলন্তি পুব্বভাগসীলেন সদ্ধিং মগ্গসীলং ফলসীলঞ্চ. সুতন্তি পৰিযত্তিবাহুসচ্চং পটিৱেধবাহুসচ্চঞ্চাতি দুৱিধম্পি সুতং. পৰিযত্তিধম্মাপি হি তেন ধম্মস্সৱনকালে সচ্চপ্পটিৱেধায সাৱকেহি যথালদ্ধপ্পকাৰং সুতা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা চাতি. চাগন্তি পঠমমগ্গৱজ্ঝকিলেসাভিসঙ্খাৰানং ৱোস্সগ্গসঙ্খাতং চাগং, যেন অৰিযসাৱকা দেয্যধম্মেসু মুত্তচাগা চ হোন্তি পযতপাণী ৱোস্সগ্গৰতা. পঞ্ঞন্তি সদ্ধিং ৱিপস্সনাপঞ্ঞায মগ্গপঞ্ঞঞ্চেৱ ফলপঞ্ঞঞ্চ.

কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপৰিচ্চাগা. পৰং মৰণাতি তদনন্তৰং অভিনিব্বত্তক্খন্ধগহণা. অথ ৱা কাযস্স ভেদাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স উপচ্ছেদা. পৰং মৰণাতি চুতিতো উদ্ধং. সুগতিং সগ্গং লোকন্তি পদত্তযেনাপি দেৱলোকমেৱ ৱদতি. সো হি সম্পত্তীনং সোভনত্তা সুন্দৰা গতীতি সুগতি, ৰূপাদীহি ৱিসেসেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো, সব্বকালং সুখমেৱেত্থ লোকিযতি, লুজ্জতীতি ৱা লোকোতি ৱুচ্চতি. উপপন্নোতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন উপগতো. সহব্যতন্তি সহভাৱং. ৱচনত্থো পন সহ ব্যতি পৱত্ততি, ৱসতীতি ৱা সহব্যো, সহঠাযী সহৱাযী ৱা. তস্স ভাৱো সহব্যতা. অতিৰোচতীতি অতিক্কম্ম অভিভৱিত্ৱা ৰোচতি ৱিৰোচতি. ৱণ্ণেনাতি ৰূপসম্পত্তিযা. যসসাতি পৰিৱাৰেন. সো হি অসুচিমক্খিতং জজ্জৰং মত্তিকাভাজনং ছড্ডেত্ৱা অনেকৰতনৱিচিত্তং পভস্সৰৰংসিজালৱিনদ্ধসুদ্ধজম্বুনদভাজনং গণ্হন্তো ৱিয ৱুত্তপ্পকাৰং কড়েৱৰং ইধ নিক্খিপিত্ৱা একচিত্তক্খণেন যথাৱুত্তং দিব্বত্তভাৱং মহতা পৰিৱাৰেন সদ্ধিং পটিলভীতি.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং পাপানং অপৰিৱজ্জনে আদীনৱং, পৰিৱজ্জনে চ আনিসংসং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থৱিভাৱনং ইমং উদানং উদানেসি.

তস্সাযং সঙ্খেপত্থো – যথা চক্খুমা পুৰিসো পৰক্কমে কাযিকৱীৰিযে ৱিজ্জমানে সৰীৰে ৱহন্তে ৱিসমানি পপাতাদিট্ঠানানি চণ্ডভাৱেন ৱা ৱিসমানি হত্থিঅস্সঅহিকুক্কুৰগোৰূপাদীনি পৰিৱজ্জযে, এৱং জীৱলোকস্মিং ইমস্মিং সত্তলোকে পণ্ডিতো সপ্পঞ্ঞো পুৰিসো তায সপ্পঞ্ঞতায অত্তনো হিতং জানন্তো পাপানি লামকানি দুচ্চৰিতানি পৰিৱজ্জেয্য. এৱঞ্হি যথাযং সুপ্পবুদ্ধো তগৰসিখিম্হি পচ্চেকবুদ্ধে পাপং অপৰিৱজ্জেত্ৱা মহন্তং অনযব্যসনং আপজ্জি, এৱং আপজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো. যথা ৱা সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী মম ধম্মদেসনং আগম্ম ইদানি সংৱেগপ্পত্তো পাপানি পৰিৱজ্জেন্তো উড়াৰং ৱিসেসং অধিগঞ্ছি, এৱং অঞ্ঞোপি উড়াৰং ৱিসেসাধিগমং ইচ্ছন্তো পাপানি পৰিৱজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো.

ততিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. কুমাৰকসুত্তৱণ্ণনা

৪৪. চতুত্থে কুমাৰকাতি তৰুণপুগ্গলা. যে সুভাসিতদুব্ভাসিতস্স অত্থং জানন্তি, তে ইধ কুমাৰকাতি অধিপ্পেতা. ইমে হি সত্তা জাতদিৱসতো পট্ঠায যাৱ পঞ্চদসৱস্সকা, তাৱ ‘‘কুমাৰকা, বালা’’তি চ ৱুচ্চন্তি, ততো পৰং ৱীসতিৱস্সানি ‘‘যুৱানো’’তি. মচ্ছকে বাধেন্তীতি মগ্গসমীপে একস্মিং তড়াকে নিদাঘকালে উদকে পৰিক্খীণে নিন্নট্ঠানে ঠিতং উদকং উস্সিঞ্চিত্ৱা খুদ্দকমচ্ছে গণ্হন্তি চেৱ হনন্তি চ ‘‘পচিত্ৱা খাদিস্সামা’’তি. তেনুপসঙ্কমীতি মগ্গতো থোকং তড়াকং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতো, তস্মা ‘‘উপসঙ্কমী’’তি ৱদতি. কস্মা পন উপসঙ্কমি? তে কুমাৰকে অত্তনি ৱিস্সাসং জনেতুং উপসঙ্কমি. ভাযথ ৱোতি এত্থ ৱোতি নিপাতমত্তং. দুক্খস্সাতি নিস্সক্কে সামিৱচনং, দুক্খস্মাতি অত্থো. অপ্পিযং ৱো দুক্খন্তি ‘‘কিং তুম্হাকং সৰীৰে উপ্পজ্জনকদুক্খং অপ্পিযং অনিট্ঠ’’ন্তি পুচ্ছতি.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি ইমে সত্তা অত্তনো দুক্খং অনিচ্ছন্তা এৱ হুত্ৱা দুক্খহেতুং পটিপজ্জন্তা অত্তনো তং ইচ্ছন্তা এৱ নাম হোন্তীতি এতমত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং পাপকিৰিযায নিসেধনং আদীনৱৱিভাৱনঞ্চ উদানং উদানেসি.

তস্সত্থো – যদি তুম্হাকং সকলমাপাযিকং, সুগতিযঞ্চ অপ্পাযুকতামনুস্সদোভগ্গিযাদিভেদং দুক্খং অপ্পিযং অনিট্ঠং, যদি তুম্হে ততো ভাযথ, আৱি ৱা পৰেসং পাকটভাৱৱসেন অপ্পটিচ্ছন্নং কত্ৱা কাযেন ৱা ৱাচায ৱা পাণাতিপাতাদিপ্পভেদং যদি ৱা ৰহো অপাকটভাৱৱসেন পটিচ্ছন্নং কত্ৱা মনোদ্ৱাৰে এৱ অভিজ্ঝাদিপ্পভেদং অণুমত্তম্পি পাপকং লামকধম্মং মাকত্থ মা কৰিত্থ, অথ পন তং পাপকম্মং এতৰহি কৰোথ, আযতিং ৱা কৰিস্সথ, নিৰযাদীসু চতূসু অপাযেসু মনুস্সেসু চ তস্স ফলভূতং দুক্খং ইতো ৱা এত্তো ৱা পলাযন্তে অম্হে নানুবন্ধিস্সতীতি অধিপ্পাযেন উপেচ্চ অপেচ্চ পলাযতম্পি তুম্হাকং ততো মুত্তি মোক্খো নত্থি. গতিকালাদিপচ্চযন্তৰসমৱাযে ৱিপচ্চিস্সতিযেৱাতি দস্সেতি. ‘‘পলাযনে’’তিপি পঠন্তি, ৱুত্তনযেন যত্থ কত্থচি গমনে পক্কমনে সতীতি অত্থো. অযঞ্চ অত্থো ‘‘ন অন্তলিক্খে ন সমুদ্দমজ্ঝে…পে… পাপকম্মা’’তি (ধ. প. ১২৭; মি. প. ৪.২.৪) ইমায গাথায দীপেতব্বো.

চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. উপোসথসুত্তৱণ্ণনা

৪৫. পঞ্চমে তদহূতি তস্মিং অহনি তস্মিং দিৱসে. উপোসথেতি এত্থ উপৱসন্তি এত্থাতি উপোসথো, উপৱসন্তীতি সীলেন ৱা অনসনেন ৱা উপেতা হুত্ৱা ৱসন্তীতি অত্থো. অযঞ্হি উপোসথসদ্দো ‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসামী’’তিআদীসু (অ. নি. ৩.৭১; ১০.৪৬) সীলে আগতো. ‘‘উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা’’তিআদীসু (মহাৱ. ১৫৫) পাতিমোক্খুদ্দেসাদিৱিনযকম্মে. ‘‘গোপালকূপোসথো নিগণ্ঠূপোসথো’’তিআদীসু (অ. নি. ৩.৭১) উপৱাসে. ‘‘উপোসথো নাম নাগৰাজা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.২৪৬) পঞ্ঞত্তিযং. ‘‘অজ্জুপোসথো পন্নৰসো’’তিআদীসু (মহাৱ. ১৬৮) দিৱসে. ইধাপি দিৱসেযেৱ দট্ঠব্বো, তস্মা ‘‘তদহুপোসথে’’তি তস্মিং উপোসথদিৱসভূতে অহনীতি অত্থো. নিসিন্নো হোতীতি মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ওৱাদপাতিমোক্খং উদ্দিসিতুং নিসিন্নো হোতি. নিসজ্জ পন ভিক্খূনং চিত্তানি ওলোকেন্তো একং দুস্সীলপুগ্গলং দিস্ৱা, ‘‘সচাহং ইমস্মিং পুগ্গলে ইধ নিসিন্নেযেৱ পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামি, সত্তধাস্স মুদ্ধা ফলিস্সতী’’তি তস্মিং অনুকম্পায তুণ্হীযেৱ অহোসি.

এত্থ চ উদ্ধস্তং অৰুণন্তি অৰুণুগ্গমনং ৱত্ৱাপি ‘‘উদ্দিসতু, ভন্তে ভগৱা, ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি থেৰো ভগৱন্তং পাতিমোক্খুদ্দেসং যাচি তস্মিং কালে ‘‘ন, ভিক্খৱে, অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো’’তিসিক্খাপদস্স (মহাৱ. ১৮৩) অপঞ্ঞত্তত্তা. অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসাতি তিক্খত্তুং থেৰেন পাতিমোক্খুদ্দেসস্স যাচিতত্তা অনুদ্দেসস্স কাৰণং কথেন্তো ‘‘অসুকপুগ্গলো অপৰিসুদ্ধো’’তি অৱত্ৱা ‘‘অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসা’’তি আহ. কস্মা পন ভগৱা তিযামৰত্তিং তথা ৱীতিনামেসি? ততো পট্ঠায ওৱাদপাতিমোক্খং অনুদ্দিসিতুকামো তস্স ৱত্থুং পাকটং কাতুং.

অদ্দসাতি কথং অদ্দস. অত্তনো চেতোপৰিযঞাণেন তস্সং পৰিসতি ভিক্খূনং চিত্তানি পৰিজানন্তো তস্স মোঘপুৰিসস্স দুস্সীল্যচিত্তং পস্সি. যস্মা পন চিত্তে দিট্ঠে তংসমঙ্গীপুগ্গলো দিট্ঠো নাম হোতি, তস্মা ‘‘অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং দুস্সীল’’ন্তিআদি ৱুত্তং. যথেৱ হি অনাগতে সত্তসু দিৱসেসু পৱত্তমানং পৰেসং চিত্তং চেতোপৰিযঞাণলাভী জানাতি, এৱং অতীতেপীতি. দুস্সীলন্তি নিস্সীলং, সীলৱিৰহিতন্তি অত্থো. পাপধম্মন্তি দুস্সীলত্তা এৱ হীনজ্ঝাসযতায লামকসভাৱং. অসুচিন্তি অপৰিসুদ্ধেহি কাযকম্মাদীহি সমন্নাগতত্তা ন সুচিং. সঙ্কস্সৰসমাচাৰন্তি কিঞ্চিদেৱ অসাৰুপ্পং দিস্ৱা ‘‘ইদং ইমিনা কতং ভৱিস্সতী’’তি এৱং পৰেসং আসঙ্কনীযতায সঙ্কায সৰিতব্বসমাচাৰং, অথ ৱা কেনচিদেৱ কৰণীযেন মন্তযন্তে ভিক্খূ দিস্ৱা ‘‘কচ্চি নু খো ইমে মযা কতকম্মং জানিত্ৱা মন্তেন্তী’’তি অত্তনোযেৱ সঙ্কায সৰিতব্বসমাচাৰং.

লজ্জিতব্বতায পটিচ্ছাদেতব্বকাৰণতো পটিচ্ছন্নং কম্মন্তং এতস্সাতি পটিচ্ছন্নকম্মন্তং. কুচ্ছিতসমণৱেসধাৰিতায ন সমণন্তি অস্সমণং. সলাকগ্গহণাদীসু ‘‘কিত্তকা সমণা’’তি চ গণনায ‘‘অহম্পি সমণোম্হী’’তি মিচ্ছাপটিঞ্ঞায সমণপটিঞ্ঞং. অসেট্ঠচাৰিতায অব্ৰহ্মচাৰিং. অঞ্ঞে ব্ৰহ্মচাৰিনো সুনিৱত্থে সুপাৰুতে সুপত্তধৰে গামনিগমাদীসু পিণ্ডায চৰিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেন্তে দিস্ৱা অব্ৰহ্মচাৰী সমানো সযম্পি তাদিসেন আকাৰেন পটিপজ্জন্তো উপোসথাদীসু সন্দিস্সন্তো ‘‘অহম্পি ব্ৰহ্মচাৰী’’তি পটিঞ্ঞং দেন্তো ৱিয হোতীতি ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞং. পূতিনা কম্মেন সীলৱিপত্তিযা অন্তো অনুপৱিট্ঠত্তা অন্তোপূতিং. ছহি দ্ৱাৰেহি ৰাগাদিকিলেসৱস্সনেন তিন্তত্তা অৱস্সুতং. সঞ্জাতৰাগাদিকচৱৰত্তা সীলৱন্তেহি ছড্ডেতব্বত্তা চ কসম্বুজাতং. মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নন্তি সঙ্ঘপৰিযাপন্নো ৱিয ভিক্খুসঙ্ঘস্স অন্তো নিসিন্নং. দিট্ঠোসীতি অযং পন ন পকতত্তোতি ভগৱতা দিট্ঠো অসি. যস্মা চ এৱং দিট্ঠো, তস্মা নত্থি তে তৱ ভিক্খূহি সদ্ধিং এককম্মাদিসংৱাসো. যস্মা পন সো সংৱাসো তৱ নত্থি, তস্মা উট্ঠেহি, আৱুসোতি এৱমেত্থ পদযোজনা ৱেদিতব্বা.

ততিযম্পি খো সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসীতি অনেকৱাৰং ৱত্ৱাপি থেৰো ‘‘সযমেৱ নিব্বিন্নো ওৰমিস্সতী’’তি ৱা, ‘‘ইদানি ইমেসং পটিপত্তিং জানিস্সামী’’তি ৱা অধিপ্পাযেন তুণ্হী অহোসি. বাহাযং গহেত্ৱাতি ভগৱতা মযা চ যাথাৱতো দিট্ঠো, যাৱততিযং উট্ঠেহীতি ৱুত্তো ন উট্ঠাতি, ‘‘ইদানিস্স নিক্কড্ঢনকালো মা সঙ্ঘস্স উপোসথন্তৰাযো অহোসী’’তি তং বাহাযং অগ্গহেসি, তথা গহেত্ৱা. বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকা নিক্খামেত্ৱাতি দ্ৱাৰকোট্ঠকসালতো বহি নিক্খামেত্ৱা. বহীতি পন নিক্খামিতট্ঠানদস্সনং, অথ ৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকাতি বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকতোপি নিক্খামেত্ৱা, ন অন্তোদ্ৱাৰকোট্ঠকতো, এৱং উভযথাপি ৱিহাৰতো বহি কত্ৱাতি অত্থো. সূচিঘটিকং দত্ৱাতি অগ্গড়সূচিঞ্চ উপৰিঘটিকঞ্চ আদহিত্ৱা, সুট্ঠুতৰং কৱাটং থকেত্ৱাতি অত্থো. যাৱ বাহাগহণাপি নামাতি ইমিনা ‘‘অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসা’’তি ৱচনং সুত্ৱা এৱ হি তেন পক্কমিতব্বং সিযা, এৱং অপক্কমিত্ৱা যাৱ বাহাগহণাপি নাম সো মোঘপুৰিসো আগমেস্সতীতি অচ্ছৰিযমিদন্তি দস্সেতি. ইদম্পি গৰহণচ্ছৰিযমেৱাতি ৱেদিতব্বং.

অথ ভগৱা চিন্তেসি – ‘‘ইদানি ভিক্খুসঙ্ঘো অব্বুদজাতো, অপৰিসুদ্ধা পুগ্গলা উপোসথং আগচ্ছন্তি, ন চ তথাগতা অপৰিসুদ্ধায পৰিসায উপোসথং কৰোন্তি, পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি, অনুদ্দিসন্তে চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপোসথো পচ্ছিজ্জতি, যংনূনাহং ইতো পট্ঠায ভিক্খূনংযেৱ পাতিমোক্খুদ্দেসং অনুজানেয্য’’ন্তি. এৱং পন চিন্তেত্ৱা ভিক্খূনংযেৱ পাতিমোক্খুদ্দেসং অনুজানি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা…পে… পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাথা’’তি.

তত্থ ন দানাহন্তি ইদানি অহং উপোসথং ন কৰিস্সামি, পাতিমোক্খং ন উদ্দিসিস্সামীতি পচ্চেকং ন-কাৰেন সম্বন্ধো. দুৱিধঞ্হি পাতিমোক্খং আণাপাতিমোক্খং ওৱাদপাতিমোক্খন্তি. তেসু ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে’’তিআদিকং (মহাৱ. ১৩৪) আণাপাতিমোক্খং, তং সাৱকাৱ উদ্দিসন্তি, ন বুদ্ধা, অযং অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দিসিযতি. ‘‘খন্তী পৰমং…পে… সব্বপাপস্স অকৰণং…পে… অনূপৱাদো অনূপঘাতো…পে… এতং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি (দী. নি. ২.৯০; ধ. প. ১৮৩-১৮৫) ইমা পন তিস্সো গাথা ওৱাদপাতিমোক্খং নাম, তং বুদ্ধাৱ উদ্দিসন্তি, ন সাৱকা, ছন্নম্পি ৱস্সানং অচ্চযেন উদ্দিসন্তি. দীঘাযুকবুদ্ধানঞ্হি ধৰমানকালে অযমেৱ পাতিমোক্খুদ্দেসো, অপ্পাযুকবুদ্ধানং পন পঠমবোধিযংযেৱ. ততো পৰং ইতৰো, তঞ্চ খো ভিক্খূ এৱ উদ্দিসন্তি, ন বুদ্ধা, তস্মা অম্হাকম্পি ভগৱা ৱীসতিৱস্সমত্তং ওৱাদপাতিমোক্খং উদ্দিসিত্ৱা ইমং অন্তৰাযং দিস্ৱা ততো পৰং ন উদ্দিসি. অট্ঠানন্তি অকাৰণং. অনৱকাসোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. কাৰণঞ্হি যথা তিট্ঠতি এত্থ ফলং তদাযত্তৱুত্তিতাযাতি ঠানন্তি ৱুচ্চতি, এৱং অনৱকাসোতিপি ৱুচ্চতীতি. যন্তি কিৰিযাপৰামসনং, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযেন যোজেতব্বং.

অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দেতি কো অনুসন্ধি? য্ৱাযং অপৰিসুদ্ধায পৰিসায পাতিমোক্খস্স অনুদ্দেসো ৱুত্তো, সো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মোতি তং অপৰেহি সত্তহি অচ্ছৰিযব্ভুতধম্মেহি সদ্ধিং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুকামো পঠমং তাৱ তেসং উপমাভাৱেন মহাসমুদ্দে অট্ঠ অচ্ছৰিযব্ভুতধম্মে দস্সেন্তো সত্থা ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে’’তিআদিমাহ.

পকতিদেৱা ৱিয ন সুৰন্তি ন ইসন্তি ন ৱিৰোচন্তীতি অসুৰা, সুৰা নাম দেৱা, তেসং পটিপক্খাতি ৱা অসুৰা, ৱেপচিত্তিপহাৰাদাদযো. তেসং ভৱনং সিনেৰুস্স হেট্ঠাভাগে, তে তত্থ পৱিসন্তা নিক্খমন্তা সিনেৰুপাদে মণ্ডপাদিং নিম্মিনিত্ৱা কীড়ন্তাৱ অভিৰমন্তি. তত্থ তেসং অভিৰতি ইমে গুণে দিস্ৱাতি আহ – ‘‘যে দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তী’’তি. তত্থ অভিৰমন্তীতি ৰতিং ৱিন্দন্তি, অনুক্কণ্ঠমানা ৱসন্তীতি অত্থো.

অনুপুব্বনিন্নোতিআদীনি সব্বানি অনুপটিপাটিযা নিন্নভাৱস্সেৱ ৱেৱচনানি. ন আযতকেনেৱ পপাতোতি ন ছিন্নতটো মহাসোব্ভো ৱিয আদিতো এৱ পপাতো. সো হি তীৰদেসতো পট্ঠায একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলৱিদত্থিৰতনযট্ঠিউসভঅড্ঢগাৱুতগাৱুতড্ঢযোজনাদিৱসেন গম্ভীৰো হুত্ৱা গচ্ছন্তো গচ্ছন্তো সিনেৰুপাদমূলে চতুৰাসীতিযোজনসহস্সগম্ভীৰো হুত্ৱা ঠিতোতি দস্সেতি.

ঠিতধম্মোতি ঠিতসভাৱো অৱট্ঠিতসভাৱো. ন মতেন কুণপেন সংৱসতীতি যেন কেনচি হত্থিঅস্সাদীনং কড়েৱৰেন সদ্ধিং ন সংৱসতি. তীৰং ৱাহেতীতি তীৰং অপনেতি. থলং উস্সাৰেতীতি হত্থেন গহেত্ৱা ৱিয ৱীচিপ্পহাৰেনেৱ থলে খিপতি. গঙ্গা যমুনাতি অনোতত্তদহস্স দক্খিণমুখতো নিক্খন্তনদী পঞ্চ ধাৰা হুত্ৱা পৱত্তট্ঠানে গঙ্গাতিআদিনা পঞ্চধা সঙ্খং গতা.

তত্ৰাযং ইমাসং নদীনং আদিতো পট্ঠায উপ্পত্তিকথা – অযঞ্হি জম্বুদীপো দসসহস্সযোজনপৰিমাণো, তত্থ চতুসহস্সযোজনপ্পমাণো পদেসো উদকেন অজ্ঝোত্থটো সমুদ্দোতি সঙ্খং গতো, তিসহস্সযোজনপ্পমাণে মনুস্সা ৱসন্তি, তিসহস্সযোজনপ্পমাণে হিমৱা পতিট্ঠিতো উব্বেধেন পঞ্চযোজনসতিকো চতুৰাসীতিকূটসহস্সপটিমণ্ডিতো সমন্ততো সন্দমানপঞ্চসতনদীৱিচিত্তো, যত্থ আযামেন ৱিত্থাৰেন গম্ভীৰতায চ পণ্ণাসযোজনপ্পমাণো দিযড্ঢযোজনসতপৰিমণ্ডলো অনোতত্তদহো কণ্ণমুণ্ডদহো ৰথকাৰদহো ছদ্দন্তদহো কুণালদহো মন্দাকিনিদহো সীহপপাতদহোতি সত্ত মহাসৰা পতিট্ঠিতা.

তেসু অনোতত্তদহো সুদস্সনকূটং চিত্তকূটং কাড়কূটং গন্ধমাদনকূটং কেলাসকূটন্তি ইমেহি পঞ্চহি পব্বতকূটেহি পৰিক্খিত্তো. তত্থ সুদস্সনকূটং সোৱণ্ণমযং তিযোজনসতুব্বেধং অন্তোৱঙ্কং কাকমুখসণ্ঠানং তমেৱ সৰং পটিচ্ছাদেত্ৱা ঠিতং, চিত্তকূটং সত্তৰতনমযং. কাড়কূটং অঞ্জনমযং. গন্ধমাদনকূটং মসাৰগল্লমযং অব্ভন্তৰে মুগ্গৱণ্ণং; মূলগন্ধো, সাৰগন্ধো, ফেগ্গুগন্ধো, তচগন্ধো, পপটিকাগন্ধো, খন্ধগন্ধো, ৰসগন্ধো, পুপ্ফগন্ধো, ফলগন্ধো, পত্তগন্ধোতি ইমেহি দসহি গন্ধেহি উস্সন্নং, নানপ্পকাৰওসধসঞ্ছন্নং, কাড়পক্খুপোসথদিৱসে আদিত্তং ৱিয অঙ্গাৰং পজ্জলন্তং তিট্ঠতি. কেলাসকূটং ৰজতমযং. সব্বানি চেতানি সুদস্সনেন সমানুব্বেধসণ্ঠানানি তমেৱ সৰং পটিচ্ছাদেত্ৱা ঠিতানি. তত্থ দেৱানুভাৱেন নাগানুভাৱেন চ দেৱো ৱস্সতি, নদিযো চ সন্দন্তি, তং সব্বম্পি উদকং অনোতত্তমেৱ পৱিসতি, চন্দিমসূৰিযা দক্খিণেন ৱা উত্তৰেন ৱা গচ্ছন্তা পব্বতন্তৰেন তত্থ ওভাসং কৰোন্তি, উজুকং গচ্ছন্তা ন কৰোন্তি, তেনেৱস্স ‘‘অনোতত্ত’’ন্তি সঙ্খা উদপাদি.

তত্থ ৰতনমযমনুঞ্ঞসোপানসিলাতলানি নিম্মচ্ছকচ্ছপানি ফলিকসদিসানি নিম্মলূদকানি তদুপভোগসত্তানং কম্মনিব্বত্তানেৱ নহানতিত্থানি চ হোন্তি, যত্থ বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধা ইদ্ধিমন্তো সাৱকা ইসযো চ নহানাদীনি কৰোন্তি, দেৱযক্খাদযো উদককীড়ং কীড়ন্তি.

তস্স চতূসু পস্সেসু সীহমুখং, হত্থিমুখং, অস্সমুখং, উসভমুখন্তি চত্তাৰি উদকনিক্খমনমুখানি হোন্তি, যেহি চতস্সো নদিযো সন্দন্তি. সীহমুখেন নিক্খন্তনদীতীৰে কেসৰসীহা বহুতৰা হোন্তি, তথা হত্থিমুখাদীহি হত্থিঅস্সউসভা. পুৰত্থিমদিসতো নিক্খন্তনদী অনোতত্তং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা ইতৰা তিস্সো নদিযো অনুপগম্ম পাচীনহিমৱন্তেনেৱ অমনুস্সপথং গন্ত্ৱা মহাসমুদ্দং পৱিসতি. পচ্ছিমদিসতো উত্তৰদিসতো চ নিক্খন্তনদিযোপি তথেৱ পদক্খিণং কত্ৱা পচ্ছিমহিমৱন্তেনেৱ উত্তৰহিমৱন্তেনেৱ চ অমনুস্সপথং গন্ত্ৱা মহাসমুদ্দং পৱিসন্তি.

দক্খিণদিসতো নিক্খন্তনদী পন তং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা দক্খিণেন উজুকং পাসাণপিট্ঠেনেৱ সট্ঠিযোজনানি গন্ত্ৱা পব্বতং পহৰিত্ৱা উট্ঠায পৰিক্খেপেন তিগাৱুতপ্পমাণউদকধাৰা হুত্ৱা আকাসেন সট্ঠিযোজনানি গন্ত্ৱা তিযগ্গড়ে নাম পাসাণে পতিতা, পাসাণো উদকধাৰাৱেগেন ভিন্নো. তত্থ পঞ্ঞাসযোজনপ্পমাণা তিযগ্গড়া নাম পোক্খৰণী জাতা, পোক্খৰণিযা কূলং ভিন্দিত্ৱা পাসাণং পৱিসিত্ৱা সট্ঠিযোজনানি গন্ত্ৱা ততো ঘনপথৱিং ভিন্দিত্ৱা উমঙ্গেন সট্ঠিযোজনানি গন্ত্ৱা ৱিঞ্ঝং নাম তিৰচ্ছানপব্বতং পহৰিত্ৱা হত্থতলে পঞ্চঙ্গুলিসদিসা পঞ্চধাৰা হুত্ৱা পৱত্তন্তি.

সা তিক্খত্তুং অনোতত্তং পদক্খিণং কত্ৱা গতট্ঠানে ‘‘আৱট্টগঙ্গা’’তি ৱুচ্চতি, উজুকং পাসাণপিট্ঠেন সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে ‘‘কণ্হগঙ্গা’’তি, আকাসেন সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে ‘‘আকাসগঙ্গা’’তি, তিযগ্গড়পাসাণে পঞ্ঞাসযোজনোকাসে ঠিতা ‘‘তিযগ্গড়পোক্খৰণী’’তি, কূলং ভিন্দিত্ৱা পাসাণং পৱিসিত্ৱা সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে ‘‘বহলগঙ্গা’’তি, উমঙ্গেন সট্ঠিযোজনানি গতট্ঠানে ‘‘উমঙ্গগঙ্গা’’তি ৱুচ্চতি, ৱিঞ্ঝং নাম তিৰচ্ছানপব্বতং পহৰিত্ৱা পঞ্চধাৰা হুত্ৱা পৱত্তট্ঠানে গঙ্গা, যমুনা, অচিৰৱতী, সৰভূ, মহীতি পঞ্চধা সঙ্খং গতা. এৱমেতা পঞ্চ মহানদিযো হিমৱন্ততো পৱত্তন্তীতি ৱেদিতব্বা.

তত্থ নদী নিন্নগাতিআদিকং গোত্তং, গঙ্গা যমুনাতিআদিকং নামং. সৱন্তিযোতি যা কাচি সৱমানা সন্দমানা গচ্ছন্তিযো মহানদিযো ৱা কুন্নদিযো ৱা. অপ্পেন্তীতি অল্লীযন্তি ওসৰন্তি. ধাৰাতি ৱুট্ঠিধাৰা. পূৰত্তন্তি পুণ্ণভাৱো. মহাসমুদ্দস্স হি অযং ধম্মতা – ‘‘ইমস্মিং কালে দেৱো মন্দো জাতো, জালক্খিপাদীনি আদায মচ্ছকচ্ছপে গণ্হিস্সামা’’তি ৱা ‘‘ইমস্মিং কালে অতিমহন্তী ৱুট্ঠি, ন লভিস্সাম নু খো পিট্ঠিপসাৰণট্ঠান’’ন্তি ৱা তং ন সক্কা ৱত্তুং. পঠমকপ্পিককালতো পট্ঠায হি যং ৱস্সিত্ৱা সিনেৰুমেখলং আহচ্চ উদকং ঠিতং, তং ততো একঙ্গুলমত্তম্পি উদকং নেৱ হেট্ঠা ওতৰতি, ন উদ্ধং উত্তৰতি.

একৰসোতি অসম্ভিন্নৰসো. মুত্তাতি খুদ্দকমহন্তৱট্টদীঘাদিভেদা অনেকৱিধা মুত্তা. মণীতি ৰত্তনীলাদিভেদো অনেকৱিধো মণি. ৱেড়ুৰিযোতি ৱংসৱণ্ণসিৰীসপুপ্ফৱণ্ণাদিসণ্ঠানতো অনেকৱিধো. সঙ্খোতি দক্খিণাৱত্ততম্বকুচ্ছিকধমনসঙ্খাদিভেদো অনেকৱিধো. সিলাতি সেতকাড়মুগ্গৱণ্ণাদিভেদা অনেকৱিধা. পৱাড়ন্তি খুদ্দকমহন্তমন্দৰত্তঘনৰত্তাদিভেদং অনেকৱিধং. লোহিতঙ্গোতি পদুমৰাগাদিভেদো অনেকৱিধো মসাৰগল্লন্তি কবৰমণি. ‘‘চিত্তফলিক’’ন্তিপি ৱদন্তি.

মহতং ভূতানন্তি মহন্তানং সত্তানং. তিমিতিমিঙ্গলাদিকা তিস্সো মচ্ছজাতিযো. তিমিং গিলনসমত্থা তিমিঙ্গলা, তিমিঞ্চ তিমিঙ্গলঞ্চ গিলনসমত্থা ‘‘তিমিতিমিঙ্গলা’’তি ৱদন্তি. নাগাতি ঊমিপিট্ঠিৱাসিনোপি ৱিমানট্ঠকনাগাপি.

এৱমেৱ খোতি কিঞ্চাপি সত্থা ইমস্মিং ধম্মৱিনযে সোড়সপি বাত্তিংসপি ততো ভিয্যোপি অচ্ছৰিযব্ভুতধম্মে ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং সক্কোতি, তদা উপমাভাৱেন পন গহিতানং অট্ঠন্নং অনুৰূপৱসেন অট্ঠেৱ তে উপমেতব্বধম্মে ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা’’তিআদিমাহ.

তত্থ অনুপুব্বসিক্খায তিস্সো ভিক্খা গহিতা, অনুপুব্বকিৰিযায তেৰস ধুতঙ্গধম্মা, অনুপুব্বপটিপদায সত্ত অনুপস্সনা অট্ঠাৰস মহাৱিপস্সনা অট্ঠতিংস আৰম্মণৱিভত্তিযো সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা চ গহিতা. ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধোতি মণ্ডূকস্স উপ্পতিত্ৱা গমনং ৱিয আদিতোৱ সীলপূৰণাদীনি অকত্ৱা অৰহত্তপটিৱেধো নাম নত্থি, পটিপাটিযা পন সীলসমাধিপঞ্ঞাযো পূৰেত্ৱাৱ অৰহত্তপ্পত্তীতি অত্থো.

মম সাৱকাতি সোতাপন্নাদিকে অৰিযপুগ্গলে সন্ধায ৱদতি. ন সংৱসতীতি উপোসথকম্মাদিৱসেন সংৱাসং ন কৰোতি. উক্খিপতীতি অপনেতি. আৰকাৱাতি দূৰেযেৱ. ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱাতি অসঙ্খ্যেয্যেপি মহাকপ্পে বুদ্ধেসু অনুপ্পজ্জন্তেসু একসত্তোপি পৰিনিব্বাতুং ন সক্কোতি, তদাপি ‘‘তুচ্ছা নিব্বানধাতূ’’তি ন সক্কা ৱত্তুং, বুদ্ধকালে পন একেকস্মিং সমাগমে অসঙ্খ্যেয্যাপি সত্তা অমতং আৰাধেন্তি, তদাপি ন সক্কা ৱত্তুং ‘‘পূৰা নিব্বানধাতূ’’তি. ৱিমুত্তিৰসোতি কিলেসেহি ৱিমুচ্চনৰসো. সব্বা হি সাসনস্স সম্পত্তি যাৱদেৱ অনুপাদায আসৱেহি চিত্তস্স ৱিমুত্তিযা হোতি.

ৰতনানীতি ৰতিজননট্ঠেন ৰতনানি. সতিপট্ঠানাদযো হি ভাৱিযমানা পুব্বভাগেপি অনপ্পকং পীতিপামোজ্জং নিব্বত্তেন্তি, পগেৱ অপৰভাগে. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;

লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতং তং ৱিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৩৭৪) –

লোকিযৰতননিমিত্তং পন পীতিপামোজ্জং ন তস্স কলভাগম্পি অগ্ঘতীতি অযমত্থো হেট্ঠা দস্সিতো এৱ. অপিচ –

‘‘চিত্তীকতং মহগ্ঘঞ্চ, অতুলং দুল্লভদস্সনং;

অনোমসত্তপৰিভোগং, ‘ৰতন’ন্তি পৱুচ্চতী’’তি.

যদি চ চিত্তীকতাদিভাৱেন ৰতনং নাম হোতি, সতিপট্ঠানাদীনংযেৱ ভূততো ৰতনভাৱো. বোধিপক্খিযধম্মানঞ্হি সো আনুভাৱো, যং সাৱকা সাৱকপাৰমীঞাণং, পচ্চেকবুদ্ধা পচ্চেকবোধিঞাণং, সম্মাসম্বুদ্ধা সম্মাসম্বোধিং অধিগচ্ছন্তীতি আসন্নকাৰণত্তা. পৰম্পৰকাৰণঞ্হি দানাদিউপনিস্সযোতি এৱং ৰতিজননট্ঠেন চিত্তীকতাদিঅত্থেন চ ৰতনভাৱো বোধিপক্খিযধম্মানং সাতিসযো. তেন ৱুত্তং – ‘‘তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তিআদি.

তত্থ আৰম্মণে পক্খন্দিত্ৱা উপট্ঠানট্ঠেন পট্ঠানং, সতিযেৱ পট্ঠানং সতিপট্ঠানং. আৰম্মণস্স পন কাযাদিৱসেন চতুব্বিধত্তা ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি. তথা হি কাযৱেদনাচিত্তধম্মেসু সুভসুখনিচ্চঅত্তসঞ্ঞানং পহানতো অসুভদুক্খানিচ্চানত্ততাগহণতো চ নেসং কাযানুপস্সনাদিভাৱো ৱিভত্তো.

সম্মা পদহন্তি এতেন, সযং ৱা সম্মা পদহতি, পসত্থং, সুন্দৰং ৱা পদহন্তি সম্মপ্পধানং. পুগ্গলস্স ৱা সম্মদেৱ পধানভাৱকৰণতো সম্মপ্পধানং. ৱীৰিযস্সেতং অধিৱচনং. তম্পি অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং অকুসলানং অনুপ্পাদনপহানৱসেন অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদনভাৱনৱসেন চ চতুকিচ্চং কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো সম্মপ্পধানা’’তি.

ইজ্ঝতীতি ইদ্ধি, সমিজ্ঝতি নিপ্ফজ্জতীতি অত্থো. ইজ্ঝন্তি ৱা এতায সত্তা ইদ্ধা ৱুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতি ইদ্ধি. ইতি পঠমেন অত্থেন ইদ্ধি এৱ পাদো ইদ্ধিপাদো, ইদ্ধিকোট্ঠাসোতি অত্থো. দুতিযেন অত্থেন ইদ্ধিযা পাদো পতিট্ঠা অধিগমূপাযোতি ইদ্ধিপাদো. তেন হি উপৰূপৰিৱিসেসসঙ্খাতং ইদ্ধিং পজ্জন্তি পাপুণন্তি, স্ৱাযং ইদ্ধিপাদো যস্মা ছন্দাদিকে চত্তাৰো অধিপতিধম্মে ধুৰে জেট্ঠকে কত্ৱা নিব্বত্তিযতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা’’তি.

পঞ্চিন্দ্ৰিযানীতি সদ্ধাদীনি পঞ্চ ইন্দ্ৰিযানি. তত্থ অস্সদ্ধিযং অভিভৱিত্ৱা অধিমোক্খলক্খণে ইন্দট্ঠং কাৰেতীতি সদ্ধিন্দ্ৰিযং, কোসজ্জং অভিভৱিত্ৱা পগ্গহলক্খণে, পমাদং অভিভৱিত্ৱা উপট্ঠানলক্খণে, ৱিক্খেপং অভিভৱিত্ৱা অৱিক্খেপলক্খণে, অঞ্ঞাণং অভিভৱিত্ৱা দস্সনলক্খণে ইন্দট্ঠং কাৰেতীতি পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং.

তানিযেৱ অস্সদ্ধিযাদীহি অনভিভৱনীযতো অকম্পিযট্ঠেন সম্পযুত্তধম্মেসু থিৰভাৱেন ‘‘বলানী’’তি ৱেদিতব্বানি.

সত্ত বোজ্ঝঙ্গাতি বোধিযা, বোধিস্স ৱা অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা. যা হি এসা ধম্মসামগ্গী যায লোকুত্তৰমগ্গক্খণে উপ্পজ্জমানায লীনুদ্ধচ্চপতিট্ঠানাযূহনকামসুখত্তকিলমথানুযোগ- উচ্ছেদসস্সতাভিনিৱেসাদীনং অনেকেসং উপদ্দৱানং পটিপক্খভূতায সতিধম্মৱিচযৱীৰিযপীতিপস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাসঙ্খাতায ধম্মসামগ্গিযা অৰিযসাৱকো বুজ্ঝতি, কিলেসনিদ্দায ৱুট্ঠহতি, চত্তাৰি ৱা অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝতি, নিব্বানমেৱ ৱা সচ্ছিকৰোতীতি ‘‘বোধী’’তি ৱুচ্চতি, তস্সা ধম্মসামগ্গিসঙ্খাতায বোধিযা অঙ্গাতিপি বোজ্ঝঙ্গা ঝানঙ্গমগ্গঙ্গাদযো ৱিয. যোপেস ৱুত্তপ্পকাৰায ধম্মসামগ্গিযা বুজ্ঝতীতি কত্ৱা অৰিযসাৱকো ‘‘বোধী’’তি ৱুচ্চতি, তস্স বোধিস্স অঙ্গাতিপি বোজ্ঝঙ্গা সেনঙ্গৰথঙ্গাদযো ৱিয. তেনাহু পোৰাণা – ‘‘বুজ্ঝনকস্স পুগ্গলস্স অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা’’তি. ‘‘বোধিযা সংৱত্তন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা’’তিআদিনা নযেনপি বোজ্ঝঙ্গানং বোজ্ঝঙ্গত্থো ৱেদিতব্বো.

অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি তংতংমগ্গৱজ্ঝকিলেসেহি আৰকত্তা অৰিযভাৱকৰত্তা অৰিযফলপটিলাভকৰত্তা চ অৰিযো. সম্মাদিট্ঠিআদীনি অট্ঠঙ্গানি অস্স অত্থি, অট্ঠ অঙ্গানিযেৱ ৱা অট্ঠঙ্গিকো. কিলেসে মাৰেন্তো গচ্ছতি, নিব্বানত্থিকেহি মগ্গিযতি, সযং ৱা নিব্বানং মগ্গতীতি মগ্গোতি. এৱমেতেসং সতিপট্ঠানাদীনং অত্থৱিভাগো ৱেদিতব্বো.

সোতাপন্নোতি মগ্গসঙ্খাতং সোতং আপজ্জিত্ৱা পাপুণিত্ৱা ঠিতো, সোতাপত্তিফলট্ঠোতি অত্থো. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নোতি সোতাপত্তিফলস্স অত্তপচ্চক্খকৰণায পটিপজ্জমানো পঠমমগ্গট্ঠো, যো অট্ঠমকোতিপি ৱুচ্চতি. সকদাগামীতি সকিদেৱ ইমং লোকং পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন আগমনসীলো দুতিযফলট্ঠো. অনাগামীতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন কামলোকং অনাগমনসীলো ততিযফলট্ঠো. যো পন সদ্ধানুসাৰী ধম্মানুসাৰী একবীজীতি এৱমাদিকো অৰিযপুগ্গলৱিভাগো, সো এতেসংযেৱ পভেদোতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং অত্তনো ধম্মৱিনযে মতকুণপসদিসেন দুস্সীলপুগ্গলেন সদ্ধিং সংৱাসাভাৱসঙ্খাতং অত্থং ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং অসংৱাসাৰহসংৱাসাৰহৱিভাগকাৰণপৰিদীপনং উদানং উদানেসি.

তত্থ ছন্নমতিৱস্সতীতি আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পটিচ্ছাদেন্তো অঞ্ঞং নৱং আপত্তিং আপজ্জতি, ততো পৰং ততো পৰন্তি এৱং আপত্তিৱস্সং কিলেসৱস্সং অতিৱিয ৱস্সতি. ৱিৱটং নাতিৱস্সতীতি আপত্তিং আপন্নো তং অপ্পটিচ্ছাদেত্ৱা ৱিৱৰন্তো সব্ৰহ্মচাৰীনং পকাসেন্তো যথাধম্মং যথাৱিনযং পটিকৰোন্তো দেসেন্তো ৱুট্ঠহন্তো অঞ্ঞং নৱং আপত্তিং ন আপজ্জতি, তেনস্স ৱিৱটং পুন আপত্তিৱস্সং কিলেসৱস্সং ন ৱস্সতি. যস্মা চ এতদেৱং, তস্মা ছন্নং ছাদিতং আপত্তিং ৱিৱৰেথ পকাসেথ. এৱং তং নাতিৱস্সতীতি এৱং সন্তে তং আপত্তিআপজ্জনকং আপন্নপুগ্গলং অত্তভাৱং অতিৱিজ্ঝিত্ৱা কিলেসৱস্সং ন ৱস্সতি ন তেমেতি. এৱং সো কিলেসেহি অনৱস্সুতো পৰিসুদ্ধসীলো সমাহিতো হুত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা সম্মসন্তো অনুক্কমেন নিব্বানং পাপুণাতীতি অধিপ্পাযো.

পঞ্চমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সোণসুত্তৱণ্ণনা

৪৬. ছট্ঠে অৱন্তীসূতি অৱন্তিৰট্ঠে. কুৰৰঘৰেতি এৱংনামকে নগৰে. পৱত্তে পব্বতেতি পৱত্তনামকে পব্বতে. ‘‘পপাতে পব্বতে’’তিপি পঠন্তি. সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণোতি নামেন সোণো নাম, তীহি সৰণগমনেহি উপাসকভাৱপ্পটিৱেদনেন উপাসকো, কোটিঅগ্ঘনকস্স কণ্ণপিড়ন্ধনস্স ধাৰণেন ‘‘কোটিকণ্ণো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘কুটিকণ্ণো’’তি এৱং অভিঞ্ঞাতো, ন সুখুমালসোণোতি অধিপ্পাযো. অযঞ্হি আযস্মতো মহাকচ্চাযনস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা সাসনে অভিপ্পসন্নো, সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠিতো পৱত্তে পব্বতে ছাযূদকসম্পন্নে ঠানে ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা থেৰং তত্থ ৱসাপেত্ৱা চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠাতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘আযস্মতো মহাকচ্চানস্স উপট্ঠাকো হোতী’’তি.

সো কালেন কালং থেৰস্স উপট্ঠানং গচ্ছতি. থেৰো চস্স ধম্মং দেসেতি. তেন সংৱেগবহুলো ধম্মচৰিযায উস্সাহজাতো ৱিহৰতি. সো একদা সত্থেন সদ্ধিং ৱাণিজ্জত্থায উজ্জেনিং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে অটৱিযং সত্থে নিৱিট্ঠে ৰত্তিযং জনসম্বাধভযেন একমন্তং অপক্কম্ম নিদ্দং উপগঞ্ছি. সত্থো পচ্চূসৱেলাযং উট্ঠায গতো, ন একোপি সোণং পবোধেসি, সব্বেপি ৱিসৰিত্ৱা অগমংসু. সো পভাতায ৰত্তিযা পবুজ্ঝিত্ৱা উট্ঠায কঞ্চি অপস্সন্তো সত্থেনেৱ গতমগ্গং গহেত্ৱা সীঘং সীঘং গচ্ছন্তো একং ৱটৰুক্খং উপগঞ্ছি. তত্থ অদ্দস একং মহাকাযং ৱিৰূপদস্সনং গচ্ছন্তং পুৰিসং অট্ঠিতো মুত্তানি অত্তনো মংসানি সযমেৱ খাদন্তং, দিস্ৱান ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘পেতোম্হি, ভন্তে’’তি. ‘‘কস্মা এৱং কৰোসী’’তি. ‘‘অত্তনো পুব্বকম্মেনা’’তি. ‘‘কিং পন তং কম্ম’’ন্তি. ‘‘অহং পুব্বে ভাৰুকচ্ছনগৰৱাসী কূটৱাণিজো হুত্ৱা পৰেসং সন্তকং ৱঞ্চেত্ৱা খাদিং, সমণে চ ভিক্খায উপগতে ‘তুম্হাকং মংসং খাদথা’তি অক্কোসিং, তেন কম্মেন এতৰহি ইমং দুক্খং অনুভৱামী’’তি. তং সুত্ৱা সোণো অতিৱিয সংৱেগং পটিলভি.

ততো পৰং গচ্ছন্তো মুখতো পগ্ঘৰিতকাড়লোহিতে দ্ৱে পেতদাৰকে পস্সিত্ৱা তথেৱ পুচ্ছি. তেপিস্স অত্তনো কম্মং কথেসুং. তে কিৰ ভাৰুকচ্ছনগৰে দাৰককালে গন্ধৱাণিজ্জায জীৱিকং কপ্পেন্তা অত্তনো মাতৰি খীণাসৱে নিমন্তেত্ৱা ভোজেন্তিযা গেহং গন্ত্ৱা ‘‘অম্হাকং সন্তকং কস্মা সমণানং দেসি, তযা দিন্নং ভোজনং ভুঞ্জনকসমণানং মুখতো কাড়লোহিতং পগ্ঘৰতূ’’তি অক্কোসিংসু. তে তেন কম্মেন নিৰযে পচ্চিত্ৱা তস্স ৱিপাকাৱসেসেন পেতযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা তদা ইমং দুক্খং অনুভৱন্তি. তম্পি সুত্ৱা সোণো অতিৱিয সংৱেগজাতো অহোসি.

সো উজ্জেনিং গন্ত্ৱা তং কৰণীযং তীৰেত্ৱা কুলঘৰং পচ্চাগতো থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা কতপটিসন্থাৰো থেৰস্স তমত্থং আৰোচেসি. থেৰোপিস্স পৱত্তিনিৱত্তীসু আদীনৱানিসংসে ৱিভাৱেন্তো ধম্মং দেসেসি. সো থেৰং ৱন্দিত্ৱা গেহং গতো সাযমাসং ভুঞ্জিত্ৱা সযনং উপগতো থোকংযেৱ নিদ্দাযিত্ৱা পবুজ্ঝিত্ৱা সযনতলে নিসজ্জ যথাসুতং ধম্মং পচ্চৱেক্খিতুং আৰদ্ধো. তস্স তং ধম্মং পচ্চৱেক্খতো, তে চ পেতত্তভাৱে অনুস্সৰতো সংসাৰদুক্খং অতিৱিয ভযানকং হুত্ৱা উপট্ঠাসি, পব্বজ্জায চিত্তং নমি. সো ৱিভাতায ৰত্তিযা সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনো অজ্ঝাসযং আৰোচেত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো সোণস্স উপাসকস্স কুটিকণ্ণস্স ৰহোগতস্স…পে… পব্বাজেতু মং, ভন্তে, অয্যো মহাকচ্চানো’’তি.

তত্থ যথা যথাতিআদীনং পদানং অযং সঙ্খেপত্থো – যেন যেন আকাৰেন অয্যো মহাকচ্চানো ধম্মং দেসেতি আচিক্খতি পঞ্ঞপেতি পট্ঠপেতি ৱিৱৰতি ৱিভজতি উত্তানীকৰোতি পকাসেতি, তেন তেন মে উপপৰিক্খতো এৱং হোতি, যদেতং সিক্খত্তযব্ৰহ্মচৰিযং একম্পি দিৱসং অক্খণ্ডং কত্ৱা চৰিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপৰিপুণ্ণং. একদিৱসম্পি কিলেসমলেন অমলিনং কত্ৱা চৰিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপৰিসুদ্ধং. সঙ্খলিখিতন্তি লিখিতসঙ্খসদিসং ধোতসঙ্খসপ্পটিভাগং চৰিতব্বং. ইদং ন সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তেন একন্ত পৰিপুণ্ণং…পে… চৰিতুং যংনূনাহং কেসে চেৱ মস্সূনি চ ওহাৰেত্ৱা ৱোৰোপেত্ৱা কাসাযৰসপীততায কাসাযানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তানং অনুচ্ছৱিকানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা নিৱাসেত্ৱা চেৱ পাৰুপিত্ৱা চ অগাৰস্মা নিক্খমিত্ৱা অনগাৰিযং পব্বজেয্যং. যস্মা অগাৰস্স হিতং কসিৱাণিজ্জাদিকম্মং অগাৰিযন্তি ৱুচ্চতি, তঞ্চ পব্বজ্জায নত্থি, তস্মা পব্বজ্জা অনগাৰিযা নাম. তং অনগাৰিযং পব্বজ্জং পব্বজেয্যং উপগচ্ছেয্যং, পটিপজ্জেয্যন্তি অত্থো.

এৱং অত্তনা ৰহোৱিতক্কিতং সোণো উপাসকো থেৰস্স আৰোচেত্ৱা তং পটিপজ্জিতুকামো ‘‘পব্বাজেতু মং, ভন্তে, অয্যো মহাকচ্চানো’’তি আহ. থেৰো পন ‘‘তাৱস্স ঞাণপৰিপাকং কথ’’ন্তি উপধাৰেত্ৱা ঞাণপৰিপাকং আগমযমানো ‘‘দুক্কৰং খো’’তিআদিনা পব্বজ্জাছন্দং নিৱাৰেসি.

তত্থ একভত্তন্তি ‘‘একভত্তিকো হোতি ৰত্তূপৰতো ৱিৰতো ৱিকালভোজনা’’তি (দী. নি. ১.১৯৪; অ. নি. ৩.৭১) এৱং ৱুত্তং ৱিকালভোজনৱিৰতিং সন্ধায ৱদতি. একসেয্যন্তি অদুতিযসেয্যং. এত্থ চ সেয্যাসীসেন ‘‘একো তিট্ঠতি, একো গচ্ছতি, একো নিসীদতী’’তিআদিনা (মহানি. ৭; ৪৯) নযেন ৱুত্তেসু চতূসু ইৰিযাপথেসু কাযৱিৱেকং দীপেতি, ন একাকিনা হুত্ৱা সযনমত্তং. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মেথুনৱিৰতিব্ৰহ্মচৰিযং, সিক্খত্তযানুযোগসঙ্খাতং সাসনব্ৰহ্মচৰিযং ৱা. ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো. তত্থেৱাতি গেহেযেৱ. বুদ্ধানং সাসনং অনুযুঞ্জাতি নিচ্চসীলউপোসথসীলাদিভেদং পঞ্চঙ্গঅট্ঠঙ্গদসঙ্গসীলং, তদনুৰূপঞ্চ সমাধিপঞ্ঞাভাৱনং অনুযুঞ্জ. এতঞ্হি উপাসকেন পুব্বভাগে অনুযুঞ্জিতব্বং বুদ্ধসাসনং নাম. তেনাহ – ‘‘কালযুত্তং একভত্তং একসেয্যং ব্ৰহ্মৰিয’’ন্তি.

তত্থ কালযুত্তন্তি চাতুদ্দসীপঞ্চদসীঅট্ঠমীপাটিহাৰিযপক্খসঙ্খাতেন কালেন যুত্তং, যথাৱুত্তকালে ৱা তুয্হং অনুযুঞ্জন্তস্স যুত্তং পতিৰূপং সক্কুণেয্যং, ন সব্বকালং পব্বজ্জাতি অধিপ্পাযো. সব্বমেতং ঞাণস্স অপৰিপক্কত্তা তস্স কামানং দুপ্পহানতায সম্মাপটিপত্তিযং যোগ্যং কাৰাপেতুং ৱদতি, ন পব্বজ্জাছন্দং নিৱাৰেতুং. পব্বজ্জাভিসঙ্খাৰোতি পব্বজিতুং আৰম্ভো উস্সাহো. পটিপস্সম্ভীতি ইন্দ্ৰিযানং অপৰিপক্কত্তা, সংৱেগস্স চ নাতিতিক্খভাৱতো ৱূপসমি. কিঞ্চাপি পটিপস্সম্ভি, থেৰেন ৱুত্তৱিধিং পন অনুতিট্ঠন্তো কালেন কালং থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পযিৰুপাসন্তো ধম্মং সুণাতি. তস্স ৱুত্তনযেনেৱ দুতিযং পব্বজ্জায চিত্তং উপ্পজ্জি, থেৰস্স চ আৰোচেসি. দুতিযম্পি থেৰো পটিক্খিপি. ততিযৱাৰে পন ঞাণস্স পৰিপক্কভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ইদানি নং পব্বাজেতুং কালো’’তি থেৰো পব্বাজেসি, পব্বজিতঞ্চ তং তীণি সংৱচ্ছৰানি অতিক্কমিত্ৱা গণং পৰিযেসিত্ৱা উপসম্পাদেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘দুতিযম্পি খো সোণো…পে… উপসম্পাদেসী’’তি.

তত্থ অপ্পভিক্খুকোতি কতিপযভিক্খুকো. তদা কিৰ ভিক্খূ যেভুয্যেন মজ্ঝিমদেসে এৱ ৱসিংসু. তস্মা তত্থ কতিপযা এৱ অহেসুং, তে চ একস্মিং নিগমে একো, একস্মিং দ্ৱেতি এৱং ৱিসুং ৱিসুং ৱসিংসু. কিচ্ছেনাতি দুক্খেন. কসিৰেনাতি আযাসেন. ততো ততোতি তস্মা তস্মা গামনিগমাদিতো. থেৰেন হি কতিপযে ভিক্খূ আনেত্ৱা অঞ্ঞেসু আনীযমানেসু পুব্বে আনীতা কেনচিদেৱ কৰণীযেন পক্কমিংসু, কিঞ্চি কালং আগমেত্ৱা পুন তেসু আনীযমানেসু ইতৰে পক্কমিংসু. এৱং পুনপ্পুনং আনযনেন সন্নিপাতো চিৰেনেৱ অহোসি, থেৰো চ তদা একৱিহাৰী অহোসি. দসৱগ্গং ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱাতি তদা ভগৱতা পচ্চন্তদেসেপি দসৱগ্গেনেৱ সঙ্ঘেন উপসম্পদা অনুঞ্ঞাতা. ইতোনিদানঞ্হি থেৰেন যাচিতো পঞ্চৱগ্গেন সঙ্ঘেন পচ্চন্তদেসে উপসম্পদং অনুজানি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তিণ্ণং ৱস্সানং…পে… সন্নিপাতেত্ৱা’’তি.

ৱস্সংৱুট্ঠস্সাতি উপসম্পজ্জিত্ৱা পঠমৱস্সং উপগন্ত্ৱা ৱুসিতৱতো. ঈদিসো চ ঈদিসো চাতি এৱৰূপো চ এৱৰূপো চ, এৱৰূপায নামকাযৰূপকাযসম্পত্তিযা সমন্নাগতো, এৱৰূপায ধম্মকাযসম্পত্তিযা সমন্নাগতোতি সুতোযেৱ মে সো ভগৱা. ন খো মে সো ভগৱা সম্মুখা দিট্ঠোতি এতেন পুথুজ্জনসদ্ধায এৱং আযস্মা সোণো ভগৱন্তং দট্ঠুকামো অহোসি. অপৰভাগে পন সত্থাৰা সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৱসিত্ৱা পচ্চূসসমযং অজ্ঝিট্ঠো সোড়স অট্ঠকৱগ্গিকানি সত্থু সম্মুখা অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কত্ৱা সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা অত্থধম্মপ্পটিসংৱেদী হুত্ৱা ভণন্তো ধম্মূপসঞ্হিতপামোজ্জাদিমুখেন সমাহিতো সৰভঞ্ঞপৰিযোসানে ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অনুপুব্বেন অৰহত্তং পাপুণি. এতদত্থমেৱ হিস্স ভগৱতা অত্তনা সদ্ধিং একগন্ধকুটিযং ৱাসো আণত্তোতি ৱদন্তি.

কেচি পনাহু – ‘‘ন খো মে সো ভগৱা সম্মুখা দিট্ঠো’’তি ইদং ৰূপকাযদস্সনমেৱ সন্ধায ৱুত্তন্তি. আযস্মা হি সোণো পব্বজিত্ৱাৱ থেৰস্স সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ঘটেন্তো ৱাযমন্তো অনুপসম্পন্নোৱ সোতাপন্নো হুত্ৱা উপসম্পজ্জিত্ৱা ‘‘উপাসকাপি সোতাপন্না হোন্তি, অহম্পি সোতাপন্নো, কিমেত্থ চিত্ত’’ন্তি উপৰিমগ্গত্থায ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অন্তোৱস্সেযেৱ ছড়ভিঞ্ঞো হুত্ৱা ৱিসুদ্ধিপৱাৰণায পৱাৰেসি. অৰিযসচ্চদস্সনেন হি ভগৱতো ধম্মকাযো দিট্ঠো নাম হোতি. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যো খো, ৱক্কলি, ধম্মং পস্সতি, সো মং পস্সতি. যো মং পস্সতি, সো ধম্মং পস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৮৭).

তস্মাস্স ধম্মকাযদস্সনং পগেৱ সিদ্ধং, পৱাৰেত্ৱা পন ৰূপকাযং দট্ঠুকামো অহোসীতি.

‘‘সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানাতী’’তিপি পাঠো. ‘‘ভন্তে’’তি পন লিখন্তি. তথা ‘‘সাধু সাধু, আৱুসো সোণ, গচ্ছ ত্ৱং, আৱুসো সোণা’’তিপি পাঠো. ‘‘আৱুসো’’তি পন কেসুচি পোত্থকেসু নত্থি. তথা ‘‘এৱমাৱুসোতি খো আযস্মা সোণো’’তিপি পাঠো. আৱুসোৱাদোযেৱ হি অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিক্খূনং ভগৱতো ধৰমানকালে আচিণ্ণো. ভগৱন্তং পাসাদিকন্তিআদীনং পদানং অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ.

কচ্চি ভিক্খু খমনীযন্তি ভিক্খু ইদং তুয্হং চতুচক্কং নৱদ্ৱাৰং সৰীৰযন্তং কচ্চি খমনীযং, কিং সক্কা খমিতুং সহিতুং পৰিহৰিতুং, কিং দুক্খভাৰো নাভিভৱতি. কচ্চি যাপনীযন্তি কিং তংতংকিচ্চেসু যাপেতুং গমেতুং সক্কা, ন কঞ্চি অন্তৰাযন্তি দস্সেতি. কচ্চিসি অপ্পকিলমথেনাতি অনাযাসেন ইমং এত্তকং অদ্ধানং কচ্চি আগতোসি.

এতদহোসীতি বুদ্ধাচিণ্ণং অনুস্সৰন্তস্স আযস্মতো আনন্দস্স এতং ‘‘যস্স খো মং ভগৱা’’তিআদিনা ইদানি ৱুচ্চমানং চিত্তে আচিণ্ণং অহোসি. একৱিহাৰেতি একগন্ধকুটিযং. গন্ধকুটি হি ইধ ৱিহাৰোতি অধিপ্পেতা. ৱত্থুন্তি ৱসিতুং.

নিসজ্জায ৱীতিনামেত্ৱাতি এত্থ যস্মা ভগৱা আযস্মতো সোণস্স সমাপত্তিসমাপজ্জনে পটিসন্থাৰং কৰোন্তো সাৱকসাধাৰণা সব্বা সমাপত্তিযো অনুলোমপটিলোমং সমাপজ্জন্তো বহুদেৱ ৰত্তিং…পে… ৱিহাৰং পাৱিসি, তস্মা আযস্মাপি সোণো ভগৱতো অধিপ্পাযং ঞত্ৱা তদনুৰূপং সব্বা তা সমাপত্তিযো সমাপজ্জন্তো ‘‘বহুদেৱ ৰত্তিং…পে… ৱিহাৰং পাৱিসী’’তি কেচি ৱদন্তি. পৱিসিত্ৱা চ ভগৱতা অনুঞ্ঞাতো চীৱৰং তিৰোকৰণীযং কত্ৱাপি ভগৱতো পাদপস্সে নিসজ্জায ৱীতিনামেসি. অজ্ঝেসীতি আণাপেসি. পটিভাতু তং ভিক্খু ধম্মো ভাসিতুন্তি ভিক্খু তুয্হং ধম্মো ভাসিতুং উপট্ঠাতু ঞাণমুখে আগচ্ছতু, যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ভণাহীতি অত্থো.

সোড়স অট্ঠকৱগ্গিকানীতি অট্ঠকৱগ্গভূতানি কামসুত্তাদীনি সোড়স সুত্তানি. সৰেন অভণীতি সুত্তুস্সাৰণসৰেন অভাসি, সৰভঞ্ঞৱসেন কথেসীতি অত্থো. সৰভঞ্ঞপৰিযোসানেতি উস্সাৰণাৱসানে. সুগ্গহিতানীতি সম্মা উগ্গহিতানি. সুমনসিকতানীতি সুট্ঠু মনসি কতানি. একচ্চো উগ্গহণকালে সম্মা উগ্গহেত্ৱাপি পচ্ছা সজ্ঝাযাদিৱসেন মনসি কৰণকালে ব্যঞ্জনানি ৱা মিচ্ছা ৰোপেতি, পদপচ্ছাভট্ঠং ৱা কৰোতি, ন এৱমযং. ইমিনা পন সম্মদেৱ যথুগ্গহিতং মনসি কতানি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সুমনসিকতানীতি সুট্ঠু মনসি কতানী’’তি. সূপধাৰিতানীতি অত্থতোপি সুট্ঠু উপধাৰিতানি. অত্থে হি সুট্টু উপধাৰিতে সক্কা পাড়িং সম্মা উস্সাৰেতুং. কল্যাণিযাসি ৱাচায সমন্নাগতোতি সিথিলধনিতাদীনং যথাৱিধানৱচনেন পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনপৰিপুণ্ণায পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো আসি. ৱিস্সট্ঠাযাতি ৱিমুত্তায. এতেনস্স ৱিমুত্তৱাদিতং দস্সেতি. অনেলগড়াযাতি এলা ৱুচ্চতি দোসো, তং ন পগ্ঘৰতীতি অনেলগড়া, তায নিদ্দোসাযাতি অত্থো. অথ ৱা অনেলগড়াযাতি অনেলায চ অগড়ায চ নিদ্দোসায অগড়িতপদব্যঞ্জনায, অপৰিহীনপদব্যঞ্জনাযাতি অত্থো. তথা হি নং ভগৱা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং কল্যাণৱাক্কৰণানং যদিদং সোণো কুটিকণ্ণো’’তি (অ. নি. ১.২০৬) এতদগ্গে ঠপেসি. অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযাতি যথাধিপ্পেতং অত্থং ৱিঞ্ঞাপেতুং সমত্থায.

কতিৱস্সোতি সো কিৰ মজ্ঝিমৱযস্স ততিযকোট্ঠাসে ঠিতো আকপ্পসম্পন্নো চ পৰেসং চিৰতৰপব্বজিতো ৱিয খাযতি. তং সন্ধায ভগৱা পুচ্ছতীতি কেচি, তং অকাৰণং. এৱং সন্তে সমাধিসুখং অনুভৱিতুং যুত্তো, এত্তকং কালং কস্মা পমাদমাপন্নোতি পুন অনুযুঞ্জিতুং সত্থা ‘‘কতিৱস্সোসী’’তি তং পুচ্ছতি. তেনেৱাহ – ‘‘কিস্স পন ত্ৱং ভিক্খু এৱং চিৰং অকাসী’’তি.

তত্থ কিস্সাতি কিং কাৰণা. এৱং চিৰং অকাসীতি এৱং চিৰাযি, কেন কাৰণেন এৱং চিৰকালং পব্বজ্জং অনুপগন্ত্ৱা অগাৰমজ্ঝে ৱসীতি অত্থো. চিৰং দিট্ঠো মেতি চিৰেন চিৰকালেন মযা দিট্ঠো. কামেসূতি কিলেসকামেসু চ ৱত্থুকামেসু চ. আদীনৱোতি দোসো. অপি চাতি কামেসু আদীনৱে কেনচি পকাৰেন দিট্ঠেপি ন তাৱাহং ঘৰাৱাসতো নিক্খমিতুং অসক্খিং. কস্মা? সম্বাধো ঘৰাৱাসো উচ্চাৱচেহি কিচ্চকৰণীযেহি সমুপব্যূড়্হো অগাৰিযভাৱো. তেনেৱাহ – ‘‘বহুকিচ্চো বহুকৰণীযো’’তি.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি কামেসু যথাভূতং আদীনৱদস্সিনো চিত্তং চিৰাযিত্ৱাপি ন পতিট্ঠাতি, অঞ্ঞদত্থু পদুমপলাসে উদকবিন্দু ৱিয ৱিনিৱত্ততিযেৱাতি এতমত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি পৱত্তিং নিৱত্তিঞ্চ সম্মদেৱ জানন্তো পৱত্তিযং তন্নিমিত্তে চ ন কদাচিপি ৰমতীতি ইদমত্থদীপকং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ দিস্ৱা আদীনৱং লোকেতি সব্বস্মিং সঙ্খাৰলোকে ‘‘অনিচ্চো দুক্খো ৱিপৰিণামধম্মো’’তিআদিনা আদীনৱং দোসং পঞ্ঞায পস্সিত্ৱা. এতেন ৱিপস্সনাৱাৰো কথিতো. ঞত্ৱা ধম্মং নিৰুপধিন্তি সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গত্তা নিৰুপধিং নিব্বানধম্মং যথাভূতং ঞত্ৱা নিস্সৰণৱিৱেকাসঙ্খতামতসভাৱতো মগ্গঞাণেন পটিৱিজ্ঝিত্ৱা. ‘‘দিস্ৱা ঞত্ৱা’’তি ইমেসং পদানং ‘‘সপ্পিং পিৱিত্ৱা বলং হোতি, সীহং দিস্ৱা ভযং হোতি, পঞ্ঞায দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তী’’তিআদীসু (পু. প. ২০৮; অ. নি. ৯.৪২-৪৩) ৱিয হেতুঅত্থতা দট্ঠব্বা. অৰিযো ন ৰমতী পাপেতি কিলেসেহি আৰকত্তা অৰিযো সপ্পুৰিসো অণুমত্তেপি পাপে ন ৰমতি. কস্মা? পাপে ন ৰমতী সুচীতি সুৱিসুদ্ধকাযসমাচাৰাদিতায ৱিসুদ্ধপুগ্গলো ৰাজহংসো ৱিয উক্কাৰট্ঠানে পাপে সংকিলিট্ঠধম্মে ন ৰমতি নাভিনন্দতি. ‘‘পাপো ন ৰমতী সুচি’’ন্তিপি পাঠো. তস্সত্থো – পাপো পাপপুগ্গলো সুচিং অনৱজ্জং ৱোদানধম্মং ন ৰমতি, অঞ্ঞদত্থু গামসূকৰাদযো ৱিয উক্কাৰট্ঠানং অসুচিং সংকিলেসধম্মংযেৱ ৰমতীতি পটিপক্খতো দেসনং পৰিৱত্তেতি.

এৱং ভগৱতা উদানে উদানিতে আযস্মা সোণো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা অত্তনো উপজ্ঝাযস্স ৱচনেন পচ্চন্তদেসে পঞ্চৱগ্গেন উপসম্পদাদিপঞ্চৱত্থূনি যাচি. ভগৱাপি তানি অনুজানীতি তং সব্বং খন্ধকে (মহাৱ. ২৪২ আদযো) আগতনযেন ৱেদিতব্বং.

ছট্ঠসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.