১. পিযতৰসুত্তৱণ্ণনা
৪১. মহাৱগ্গস্স পঠমে মল্লিকায দেৱিযা সদ্ধিন্তি মল্লিকায নাম অত্তনো মহেসিযা সহ. উপৰিপাসাদৱৰগতোতি পাসাদৱৰস্স উপৰি গতো. কোচঞ্ঞো অত্তনা পিযতৰোতি কোচি অঞ্ঞো অত্তনা পিযাযিতব্বতৰো. অত্থি নু খো তেতি ‘‘কিং তে অত্থী’’তি দেৱিং পুচ্ছতি.
কস্মা পুচ্ছতি? অযঞ্হি সাৱত্থিযং দুগ্গতমালাকাৰস্স ধীতা. একদিৱসং আপণতো পূৱং গহেত্ৱা মালাৰামং গন্ত্ৱা ‘‘খাদিস্সামী’’তি গচ্ছন্তী পটিপথে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতং ভগৱন্তং ভিক্খাচাৰং পৱিসন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তা তং ভগৱতো অদাসি. সত্থা তথাৰূপে ঠানে নিসীদনাকাৰং দস্সেসি. আনন্দত্থেৰো চীৱৰং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. ভগৱা তত্থ নিসীদিত্ৱা তং পূৱং পৰিভুঞ্জিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসি. থেৰো ‘‘কো ইমিস্সা, ভন্তে, দানস্স ৱিপাকো ভৱিস্সতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অজ্জেসা, আনন্দ, তথাগতস্স পঠমং ভোজনং অদাসি, অজ্জেৱ কোসলৰঞ্ঞো অগ্গমহেসী ভৱিস্সতি পিযা মনাপা’’তি. তং দিৱসমেৱ চ ৰাজা কাসিগামে ভাগিনেয্যেন সদ্ধিং যুজ্ঝিত্ৱা পৰাজিতো পলাযিত্ৱা আগতো নগৰং পৱিসন্তো ‘‘বলকাযস্স আগমনং আগমেস্সামী’’তি তং মালাৰামং পাৱিসি. সা ৰাজানং আগতং পস্সিত্ৱা তস্স ৱত্তমকাসি. ৰাজা তস্সা ৱত্তে পসীদিত্ৱা পিতৰং পক্কোসাপেত্ৱা মহন্তং ইস্সৰিযং দত্ৱা তং অন্তেপুৰং পটিহৰাপেত্ৱা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি. অথেকদিৱসং ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘মযা ইমিস্সা মহন্তং ইস্সৰিযং দিন্নং, যংনূনাহং ইমং পুচ্ছেয্যং ‘কো তে পিযো’তি? সা ‘ত্ৱং মে, মহাৰাজ, পিযো’তি ৱত্ৱা, পুন মং পুচ্ছিস্সতি, অথস্সাহং ‘ময্হম্পি ত্ৱংযেৱ পিযা’তি ৱক্খামী’’তি. ইতি সো অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিস্সাসজননত্থং সম্মোদনীযং কৰোন্তো পুচ্ছি.
দেৱী পন পণ্ডিতা বুদ্ধুপট্ঠাযিকা সঙ্ঘুপট্ঠাযিকা ‘‘নাযং পঞ্হো ৰঞ্ঞো মুখং উল্লোকেত্ৱা কথেতব্বো’’তি চিন্তেত্ৱা যথাভূতমেৱ ৱদন্তী ‘‘নত্থি খো মে, মহাৰাজ, কোচঞ্ঞো অত্তনা পিযতৰো’’তি আহ. ৱত্ৱাপি অত্তনা ব্যাকতমত্থং উপাযেন ৰঞ্ঞো পচ্চক্খং কাতুকামা ‘‘তুয্হং পন, মহাৰাজ, অত্থঞ্ঞো কোচি অত্তনা পিযতৰো’’তি তথেৱ ৰাজানং পুচ্ছি যথা ৰঞ্ঞা সযং পুট্ঠা. ৰাজাপি তায সৰসলক্খণেন কথিতত্তা নিৱত্তিতুং অসক্কোন্তো সযম্পি সৰসলক্খণেনেৱ কথেন্তো তথেৱ ব্যাকাসি যথা দেৱিযা ব্যাকতং.
ব্যাকৰিত্ৱা চ মন্দধাতুকতায এৱং চিন্তেসি – ‘‘অহং ৰাজা পথৱিস্সৰো মহন্তং পথৱিমণ্ডলং অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসামি, ময্হং তাৱ যুত্তং ‘অত্তনা পিযতৰং অঞ্ঞং ন পস্সামী’তি, অযং পন ৱসলী হীনজচ্চা সমানা মযা উচ্চে ঠানে ঠপিতা সামিভূতং মং ন তথা পিযাযতি, ‘অত্তাৱ পিযতৰো’তি মম সম্মুখা ৱদতি, যাৱ কক্খড়া ৱতায’’ন্তি অনত্তমনো হুত্ৱা ‘‘ননু তে তীণি ৰতনানি পিযতৰানী’’তি চোদেসি. দেৱী ‘ৰতনত্তযংপাহং দেৱ অত্তনো সগ্গসুখং মোক্খসুখঞ্চ পত্থযন্তী সম্পিযাযামি, তস্মা অত্তাৱ মে পিযতৰো’’তি আহ. সব্বো চাযং লোকো অত্তদত্থমেৱ পৰং পিযাযতি, পুত্তং পত্থেন্তোপি ‘‘অযং মং জিণ্ণকালে পোসেস্সতী’’তি পত্থেতি, ধীতৰং ‘‘মম কুলং ৱড্ঢিস্সতী’’তি, ভৰিযং ‘‘ময্হং পাদে পৰিচৰিস্সতী’’তি, অঞ্ঞেপি ঞাতিমিত্তবন্ধৱে তংতংকিচ্চৱসেন, ইতি অত্তদত্থমেৱ সম্পস্সন্তো লোকো পৰং পিযাযতীতি. অযঞ্হি দেৱিযা অধিপ্পাযো.
অথ ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘অযং মল্লিকা কুসলা পণ্ডিতা নিপুণা ‘অত্তাৱ মে পিযতৰো’তি ৱদতি, ময্হম্পি অত্তাৱ পিযতৰো হুত্ৱা উপট্ঠাতি, হন্দাহং ইমমত্থং সত্থু আৰোচেস্সামি, যথা চ মে সত্থা ব্যাকৰিস্সতি, তথা নং ধাৰেস্সামী’’তি. এৱং পন চিন্তেত্ৱা সত্থু সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৱা তমত্থং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো…পে… পিযতৰো’’তি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং ‘‘লোকে সব্বসত্তানং অত্তাৱ অত্তনো পিযতৰো’’তি ৰঞ্ঞা ৱুত্তমত্থং সব্বসো জানিত্ৱা তদত্থপৰিদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ সব্বা দিসা অনুপৰিগম্ম চেতসাতি সব্বা অনৱসেসা দসপি দিসা পৰিযেসনৱসেন চিত্তেন অনুগন্ত্ৱা. নেৱজ্ঝগা পিযতৰমত্তনা ক্ৱচীতি অত্তনা অতিসযেন পিযং অঞ্ঞং কোচি পুৰিসো সব্বুস্সাহেন পৰিযেসন্তো ক্ৱচি কত্থচি সব্বদিসাসু নেৱ অধিগচ্ছেয্য ন পস্সেয্য. এৱং পিযো পুথু অত্তা পৰেসন্তি এৱং কস্সচি অত্তনা পিযতৰস্স অনুপলব্ভনৱসেন পুথু ৱিসুং ৱিসুং তেসং তেসং সত্তানং অত্তাৱ পিযো. তস্মা ন হিংসে পৰমত্তকামোতি যস্মা এৱং সব্বোপি সত্তো অত্তানং পিযাযতি অত্তনো সুখকামো দুক্খপ্পটিকূলো, তস্মা অত্তকামো অত্তনো হিতসুখং ইচ্ছন্তো পৰং সত্তং অন্তমসো কুন্থকিপিল্লিকং উপাদায ন হিংসে ন হনেয্য ন পাণিলেড্ডুদণ্ডাদীহিপি ৱিহেঠেয্য. পৰস্স হি অত্তনা কতে দুক্খে তং ততো সঙ্কমন্তং ৱিয কালন্তৰে অত্তনি সন্দিস্সতি. অযঞ্হি কম্মানং ধম্মতাতি.
পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.