২. নন্দসুত্তৱণ্ণনা
২২. দুতিযে নন্দোতি তস্স নামং. সো হি চক্কৱত্তিলক্খণূপেতত্তা মাতাপিতৰো সপৰিজনং সকলঞ্চ ঞাতিপৰিৱট্টং নন্দযন্তো জাতোতি ‘‘নন্দো’’তি নামং লভি. ভগৱতো ভাতাতি ভগৱতো একপিতুপুত্ততায ভাতা. ন হি ভগৱতো সহোদৰা উপ্পজ্জন্তি, তেন ৱুত্তং ‘‘মাতুচ্ছাপুত্তো’’তি, চূড়মাতুপুত্তোতি অত্থো. মহাপজাপতিগোতমিযা হি সো পুত্তো. অনভিৰতোতি ন অভিৰতো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ব্ৰহ্মং সেট্ঠং উত্তমং চৰিযং একাসনং একসেয্যং মেথুনৱিৰতিং. সন্ধাৰেতুন্তি পঠমচিত্ততো যাৱচৰিমকচিত্তং সম্মা পৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ধাৰেতুং পৱত্তেতুং. দুতিযেন চেত্থ ব্ৰহ্মচৰিযপদেন মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্সাপি সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. সিক্খং পচ্চক্খাযাতি উপসম্পদকালে ভিক্খুভাৱেন সদ্ধিং সমাদিন্নং নিব্বত্তেতব্বভাৱেন অনুট্ঠিতং তিৱিধম্পি সিক্খং পটিক্খিপিত্ৱা, ৱিস্সজ্জেত্ৱাতি অত্থো. হীনাযাতি গিহিভাৱায. আৱত্তিস্সামীতি নিৱত্তিস্সামি.
কস্মা পনাযং এৱমাৰোচেসীতি? এত্থাযং অনুপুব্বিকথা – ভগৱা পৱত্তৱৰধম্মচক্কো ৰাজগহং গন্ত্ৱা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো ‘‘পুত্তং মে আনেত্ৱা দস্সেথা’’তি সুদ্ধোদনমহাৰাজেন পেসিতেসু সহস্সসহস্সপৰিৱাৰেসু দসসু দূতেসু সহ পৰিৱাৰেন অৰহত্তং পত্তেসু সব্বপচ্ছা গন্ত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তেন কাড়ুদাযিত্থেৰেন গমনকালং ঞত্ৱা মগ্গৱণ্ণনং ৱণ্ণেত্ৱা জাতিভূমিগমনায যাচিতো ৱীসতিসহস্সখীণাসৱপৰিৱুত্তো কপিলৱত্থুনগৰং গন্ত্ৱা ঞাতিসমাগমে পোক্খৰৱস্সং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা ৱেস্সন্তৰজাতকং (জা. ২.২২.১৬৫৫ আদযো) কথেত্ৱা পুনদিৱসে পিণ্ডায পৱিট্ঠো ‘‘উত্তিট্ঠে নপ্পমজ্জেয্যা’’তি (ধ. প. ১৬৮) গাথায পিতৰং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৱা নিৱেসনং গন্ত্ৱা ‘‘ধম্মঞ্চৰে’’তি (ধ. প. ১৬৯) গাথায মহাপজাপতিং সোতাপত্তিফলে, ৰাজানং সকদাগামিফলে পতিট্ঠাপেসি.
ভত্তকিচ্চাৱসানে পন ৰাহুলমাতুগুণকথং নিস্সায চন্দকিন্নৰীজাতকং (জা. ১.১৪.১৮ আদযো) কথেত্ৱা ততিযদিৱসে নন্দকুমাৰস্স অভিসেকগেহপ্পৱেসনৱিৱাহমঙ্গলেসু ৱত্তমানেসু পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা নন্দকুমাৰস্স হত্থে পত্তং দত্ৱা মঙ্গলং ৱত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমন্তো কুমাৰস্স হত্থতো পত্তং ন গণ্হি. সোপি তথাগতে গাৰৱেন ‘‘পত্তং তে, ভন্তে, গণ্হথা’’তি ৱত্তুং নাসক্খি. এৱং পন চিন্তেসি, ‘‘সোপানসীসে পত্তং গণ্হিস্সতী’’তি, সত্থা তস্মিং ঠানে ন গণ্হি. ইতৰো ‘‘সোপানমূলে গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেসি, সত্থা তত্থপি ন গণ্হি. ইতৰো ‘‘ৰাজঙ্গণে গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেসি, সত্থা তত্থপি ন গণ্হি. কুমাৰো নিৱত্তিতুকামো অনিচ্ছায গচ্ছন্তো গাৰৱেন ‘‘পত্তং গণ্হথা’’তি ৱত্তুং ন সক্কোতি, ‘‘ইধ গণ্হিস্সতি, এত্থ গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেন্তো গচ্ছতি.
তস্মিং খণে জনপদকল্যাণিযা আচিক্খিংসু, ‘‘অয্যে ভগৱা, নন্দৰাজানং গহেত্ৱা গচ্ছতি, তুম্হেহি ৱিনা কৰিস্সতী’’তি. সা উদকবিন্দূহি পগ্ঘৰন্তেহি অড্ঢুল্লিখিতেহি কেসেহি ৱেগেন পাসাদং আৰুয্হ সীহপঞ্জৰদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ‘‘তুৱটং খো, অয্যপুত্ত, আগচ্ছেয্যাসী’’তি আহ. তং তস্সা ৱচনং তস্স হদযে তিৰিযং পতিত্ৱা ৱিয ঠিতং. সত্থাপিস্স হত্থতো পত্তং অগ্গহেত্ৱাৱ তং ৱিহাৰং নেত্ৱা ‘‘পব্বজিস্সসি নন্দা’’তি আহ. সো বুদ্ধগাৰৱেন ‘‘ন পব্বজিস্সামী’’তি অৱত্ৱা, ‘‘আম, পব্বজিস্সামী’’তি আহ. সত্থা তেন হি নন্দং পব্বাজেথাতি কপিলৱত্থুপুৰং গন্ত্ৱা ততিযদিৱসে তং পব্বাজেসি. সত্তমে দিৱসে মাতৰা অলঙ্কৰিত্ৱা পেসিতং ‘‘দাযজ্জং মে, সমণ, দেহী’’তি ৱত্ৱা অত্তনা সদ্ধিং আৰামাগতং ৰাহুলকুমাৰং পব্বাজেসি. পুনেকদিৱসং মহাধম্মপালজাতকং (জা. ১.১০.৯২ আদযো) কথেত্ৱা ৰাজানং অনাগামিফলে পতিট্ঠাপেসি.
ইতি ভগৱা মহাপজাপতিং সোতাপত্তিফলে, পিতৰং তীসু ফলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো পুনদেৱ ৰাজগহং গন্ত্ৱা ততো অনাথপিণ্ডিকেন সাৱত্থিং আগমনত্থায গহিতপটিঞ্ঞো নিট্ঠিতে জেতৱনমহাৱিহাৰে তত্থ গন্ত্ৱা ৱাসং কপ্পেসি. এৱং সত্থৰি জেতৱনে ৱিহৰন্তে আযস্মা নন্দো অত্তনো অনিচ্ছায পব্বজিতো কামেসু অনাদীনৱদস্সাৱী জনপদকল্যাণিযা ৱুত্তৱচনমনুস্সৰন্তো উক্কণ্ঠিতো হুত্ৱা ভিক্খূনং অত্তনো অনভিৰতিং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা নন্দো…পে… হীনাযাৱত্তিস্সামী’’তি.
কস্মা পন নং ভগৱা এৱং পব্বাজেসীতি? ‘‘পুৰেতৰমেৱ আদীনৱং দস্সেত্ৱা কামেহি নং ৱিৱেচেতুং ন সক্কা, পব্বাজেত্ৱা পন উপাযেন ততো ৱিৱেচেত্ৱা উপৰিৱিসেসং নিব্বত্তেস্সামী’’তি ৱেনেয্যদমনকুসলো সত্থা এৱং নং পঠমং পব্বাজেসি.
সাকিযানীতি সক্যৰাজধীতা. জনপদকল্যাণীতি জনপদম্হি কল্যাণী ৰূপেন উত্তমা ছসৰীৰদোসৰহিতা, পঞ্চকল্যাণসমন্নাগতা. সা হি যস্মা নাতিদীঘা নাতিৰস্সা নাতিকিসা নাতিথূলা নাতিকাড়িকা নচ্চোদাতা অতিক্কন্তা মানুসকৱণ্ণং অপ্পত্তা দিব্বৱণ্ণং, তস্মা ছসৰীৰদোসৰহিতা. ছৱিকল্যাণং মংসকল্যাণং নখকল্যাণং অট্ঠিকল্যাণং ৱযকল্যাণন্তি ইমেহি পঞ্চহি কল্যাণেহি সমন্নাগতা.
তত্থ অত্তনো সৰীৰোভাসেন দসদ্ৱাদসহত্থে ঠানে আলোকং কৰোতি, পিযঙ্গুসমা ৱা সুৱণ্ণসমা ৱা হোতি, অযমস্সা ছৱিকল্যাণতা. চত্তাৰো পনস্সা হত্থপাদা মুখপৰিযোসানঞ্চ লাখাৰসপৰিকম্মকতং ৱিয ৰত্তপৱাড়ৰত্তকম্বলেন সদিসং হোতি, অযমস্সা মংসকল্যাণতা. ৱীসতি নখপত্তানি মংসতো অমুত্তট্ঠানে লাখাৰসপৰিকিতানি ৱিয মুত্তট্ঠানে খীৰধাৰাসদিসানি হোন্তি, অযমস্সা নখকল্যাণতা. দ্ৱত্তিংসদন্তা সুফুসিতা পৰিসুদ্ধপৱাড়পন্তিসদিসা ৱজিৰপন্তী ৱিয খাযন্তি, অযমস্সা অট্ঠিকল্যাণতা. ৱীসতিৱস্সসতিকাপি সমানা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা ৱিয হোতি নিপ্পলিতা, অযমস্সা ৱযকল্যাণতা. সুন্দৰী চ হোতি এৱৰূপগুণসমন্নাগতা, তেন ৱুত্তং ‘‘জনপদকল্যাণী’’তি.
ঘৰা নিক্খমন্তস্সাতি অনাদৰে সামিৱচনং, ঘৰতো নিক্খমতোতি অত্থো. ‘‘ঘৰা নিক্খমন্ত’’ন্তিপি পঠন্তি. উপড্ঢুল্লিখিতেহি কেসেহীতি ইত্থম্ভূতলক্খণে কৰণৱচনং, ৱিপ্পকতুল্লিখিতেহি কেসেহি উপলক্খিতাতি অত্থো. ‘‘অড্ঢুল্লিখিতেহী’’তিপি পঠন্তি. উল্লিখনন্তি চ ফণকাদীহি কেসসণ্ঠাপনং, ‘‘অড্ঢকাৰৱিধান’’ন্তিপি ৱদন্তি. অপলোকেত্ৱাতি সিনেহৰসৱিপ্ফাৰসংসূচকেন অড্ঢক্খিনা আবন্ধন্তী ৱিয ওলোকেত্ৱা. মং, ভন্তেতি পুব্বেপি ‘‘ম’’ন্তি ৱত্ৱা উক্কণ্ঠাকুলচিত্ততায পুন ‘‘মং এতদৱোচা’’তি আহ. তুৱটন্তি সীঘং. তমনুস্সৰমানোতি তং তস্সা ৱচনং, তং ৱা তস্সা আকাৰসহিতং ৱচনং অনুস্সৰন্তো.
ভগৱা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘উপাযেনস্স ৰাগং ৱূপসমেস্সামী’’তি ইদ্ধিবলেন নং তাৱতিংসভৱনং নেন্তো অন্তৰামগ্গে একস্মিং ঝামখেত্তে ঝামখাণুমত্থকে নিসিন্নং ছিন্নকণ্ণনাসানঙ্গুট্ঠং একং পলুট্ঠমক্কটিং দস্সেত্ৱা তাৱতিংসভৱনং নেসি. পাড়িযং পন একক্খণেনেৱ সত্থাৰা তাৱতিংসভৱনং গতং ৱিয ৱুত্তং, তং গমনং অৱত্ৱা তাৱতিংসভৱনং সন্ধায ৱুত্তং. গচ্ছন্তোযেৱ হি ভগৱা আযস্মতো নন্দস্স অন্তৰামগ্গে তং পলুট্ঠমক্কটিং দস্সেতি. যদি এৱং কথং সমিঞ্জনাদিনিদস্সনং? তং অন্তৰধাননিদস্সনন্তি গহেতব্বং. এৱং সত্থা তং তাৱতিংসভৱনং নেত্ৱা সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো উপট্ঠানং আগতানি ককুটপাদানি পঞ্চ অচ্ছৰাসতানি অত্তানং ৱন্দিত্ৱা ঠিতানি দস্সেত্ৱা জনপদকল্যাণিযা তাসং পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানং ৰূপসম্পত্তিং পটিচ্চ ৱিসেসং পুচ্ছি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং নন্দং বাহাযং গহেত্ৱা…পে… ককুটপাদানী’’তি.
তত্থ বাহাযং গহেত্ৱাতি বাহুম্হি গহেত্ৱা ৱিয. ভগৱা হি তদা তাদিসং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাৰেসি, যথা আযস্মা নন্দো ভুজে গহেত্ৱা ভগৱতা নীযমানো ৱিয অহোসি. তত্থ চ ভগৱতা সচে তস্স আযস্মতো তাৱতিংসদেৱলোকস্স দস্সনং পৱেসনমেৱ ৱা ইচ্ছিতং সিযা, যথানিসিন্নস্সেৱ তস্স তং দেৱলোকং দস্সেয্য লোকৱিৱৰণিদ্ধিকালে ৱিয, তমেৱ ৱা ইদ্ধিযা তত্থ পেসেয্য. যস্মা পনস্স দিব্বত্তভাৱতো মনুস্সত্তভাৱস্স যো নিহীনজিগুচ্ছনীযভাৱো, তস্স সুখগ্গহণত্থং অন্তৰামগ্গে তং মক্কটিং দস্সেতুকামো, দেৱলোকসিৰিৱিভৱসম্পত্তিযো চ ওগাহেত্ৱা দস্সেতুকামো অহোসি, তস্মা তং গহেত্ৱা তত্থ নেসি. এৱঞ্হিস্স তদত্থং ব্ৰহ্মচৰিযৱাসে ৱিসেসতো অভিৰতি ভৱিস্সতীতি.
ককুটপাদানীতি ৰত্তৱণ্ণতায পাৰাৱতসদিসপাদানি. তা কিৰ সব্বাপি কস্সপস্স ভগৱতো সাৱকানং পাদমক্খনতেলদানেন তাদিসা সুকুমাৰপাদা অহেসুং. পস্সসি নোতি পস্সসি নু. অভিৰূপতৰাতি ৱিসিট্ঠৰূপতৰা. দস্সনীযতৰাতি দিৱসম্পি পস্সন্তানং অতিত্তিকৰণট্ঠেন পস্সিতব্বতৰা. পাসাদিকতৰাতি সব্বাৱযৱসোভায সমন্ততো পসাদাৱহতৰা.
কস্মা পন ভগৱা অৱস্সুতচিত্তং আযস্মন্তং নন্দং অচ্ছৰাযো ওলোকাপেসি? সুখেনেৱস্স কিলেসে নীহৰিতুং. যথা হি কুসলো ৱেজ্জো উস্সন্নদোসং পুগ্গলং তিকিচ্ছন্তো সিনেহপানাদিনা পঠমং দোসে উক্কিলেদেত্ৱা পচ্ছা ৱমনৱিৰেচনেহি সম্মদেৱ নীহৰাপেতি, এৱং ৱিনেয্যদমনকুসলো ভগৱা উস্সন্নৰাগং আযস্মন্তং নন্দং দেৱচ্ছৰাযো দস্সেত্ৱা উক্কিলেদেসি অৰিযমগ্গভেসজ্জেন অনৱসেসতো নীহৰিতুকামোতি ৱেদিতব্বং.
পলুট্ঠমক্কটীতি ঝামঙ্গপচ্চঙ্গমক্কটী. এৱমেৱ খোতি যথা সা, ভন্তে, তুম্হেহি ময্হং দস্সিতা ছিন্নকণ্ণনাসা পলুট্ঠমক্কটী জনপদকল্যাণিং উপাদায, এৱমেৱ জনপদকল্যাণী ইমানি পঞ্চ অচ্ছৰাসতানি উপাদাযাতি অত্থো. পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানন্তি উপযোগে সামিৱচনং, পঞ্চ অচ্ছৰাসতানীতি অত্থো. অৱযৱসম্বন্ধে ৱা এতং সামিৱচনং, তেন পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানং ৰূপসম্পত্তিং উপনিধাযাতি অধিপ্পাযো. উপনিধাযাতি চ সমীপে ঠপেত্ৱা, উপাদাযাতি অত্থো. সঙ্খ্যন্তি ইত্থীতি গণনং. কলভাগন্তি কলাযপি ভাগং, একং সোড়সকোট্ঠাসে কত্ৱা ততো এককোট্ঠাসং গহেত্ৱা সোড়সধা গণিতে তত্থ যো একেকো কোট্ঠাসো, সো কলভাগোতি অধিপ্পেতো, তম্পি কলভাগং ন উপেতীতি ৱদতি. উপনিধিন্তি ‘‘ইমায অযং সদিসী’’তি উপমাভাৱেন গহেত্ৱা সমীপে ঠপনম্পি.
যত্থাযং অনভিৰতো, তং ব্ৰহ্মচৰিযং পুব্বে ৱুত্তং পাকটঞ্চাতি তং অনামসিত্ৱা তত্থ অভিৰতিযং আদৰজননত্থং অভিৰম, নন্দ, অভিৰম, নন্দা’’তি আমেডিতৱসেন ৱুত্তং. অহং তে পাটিভোগোতি কস্মা ভগৱা তস্স ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ইচ্ছন্তো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসস্স পাটিভোগং উপগঞ্ছি? যত্থস্স আৰম্মণে ৰাগো দড়্হং নিপতি, তং আগন্তুকাৰম্মণে সঙ্কামেত্ৱা সুখেন সক্কা জহাপেতুন্তি পাটিভোগং উপগঞ্ছি. অনুপুব্বিকথাযং সগ্গকথা ইমস্স অত্থস্স নিদস্সনং.
অস্সোসুন্তি কথমস্সোসুং? ভগৱা হি তদা আযস্মন্তে নন্দে ৱত্তং দস্সেত্ৱা অত্তনো দিৱাট্ঠানং গতে উপট্ঠানং আগতানং ভিক্খূনং তং পৱত্তিং কথেত্ৱা যথা নাম কুসলো পুৰিসো অনিক্খন্তং আণিং অঞ্ঞায আণিযা নীহৰিত্ৱা পুন তং হত্থাদীহি সঞ্চালেত্ৱা অপনেতি, এৱমেৱ আচিণ্ণৱিসযে তস্স ৰাগং আগন্তুকৱিসযেন নীহৰিত্ৱা পুন তদপি ব্ৰহ্মচৰিযমগ্গহেতুং কত্ৱা অপনেতুকামো ‘‘এথ তুম্হে, ভিক্খৱে, নন্দং ভিক্খুং ভতকৱাদেন চ উপক্কিতকৱাদেন চ সমুদাচৰথা’’তি আণাপেসি, এৱং ভিক্খূ অস্সোসুং. কেচি পন ‘‘ভগৱা তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাৰেসি, যথা তে ভিক্খূ তমত্থং জানিংসূ’’তি ৱদন্তি.
ভতকৱাদেনাতি ভতকোতি ৱাদেন. যো হি ভতিযা কম্মং কৰোতি, সো ভতকোতি ৱুচ্চতি, অযম্পি আযস্মা অচ্ছৰাসম্ভোগনিমিত্তং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তো ভতকো ৱিয হোতীতি ৱুত্তং ‘‘ভতকৱাদেনা’’তি. উপক্কিতকৱাদেনাতি যো কহাপণাদীহি কিঞ্চি কিণাতি, সো উপক্কিতকোতি ৱুচ্চতি, অযম্পি আযস্মা অচ্ছৰানং হেতু অত্তনো ব্ৰহ্মচৰিযং কিণাতি, তস্মা ‘‘উপক্কিতকো’’তি এৱং ৱচনেন. অথ ৱা ভগৱতো আণায অচ্ছৰাসম্ভোগসঙ্খাতায ভতিযা ব্ৰহ্মচৰিযৱাসসঙ্খাতং জীৱিতং পৱত্তেন্তো তায ভতিযা যাপনে ভগৱতা ভৰিযমানো ৱিয হোতীতি ‘‘ভতকো’’তি ৱুত্তো, তথা অচ্ছৰাসম্ভোগসঙ্খাতং ৱিক্কযং আদাতব্বং কত্ৱা ভগৱতো আণত্তিযং তিট্ঠন্তো তেন ৱিক্কযেন ভগৱতা উপক্কিতো ৱিয হোতীতি ৱুত্তং ‘‘উপক্কিতকো’’তি.
অট্টীযমানোতি পীড়িযমানো দুক্খাপিযমানো. হৰাযমানোতি লজ্জমানো. জিগুচ্ছমানোতি পাটিকুল্যতো দহন্তো. একোতি অসহাযো. ৱূপকট্ঠোতি ৱত্থুকামেহি কিলেসকামেহি চ কাযেন চেৱ চিত্তেন চ ৱূপকট্ঠো. অপ্পমত্তোতি কম্মট্ঠানে সতিং অৱিজহন্তো. আতাপীতি কাযিকচেতসিকৱীৰিযাতাপেন আতাপৱা, আতাপেতি কিলেসেতি আতাপো, ৱীৰিযং. পহিতত্তোতি কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খতায পেসিতত্তো ৱিস্সট্ঠঅত্তভাৱো, নিব্বানে ৱা পেসিতচিত্তো. ন চিৰস্সেৱাতি কম্মট্ঠানাৰম্ভতো ন চিৰেনেৱ. যস্সত্থাযাতি যস্স অত্থায. কুলপুত্তাতি দুৱিধা কুলপুত্তা জাতিকুলপুত্তা চ আচাৰকুলপুত্তা চ, অযং পন উভযথাপি কুলপুত্তো. সম্মদেৱাতি হেতুনা চ কাৰণেন চ. অগাৰস্মাতি ঘৰতো. অনগাৰিযন্তি পব্বজ্জং. কসিৱণিজ্জাদিকম্মঞ্হি অগাৰস্স হিতন্তি অগাৰিযং নাম, তং এত্থ নত্থীতি পব্বজ্জা অনগাৰিযাতি ৱুচ্চতি. পব্বজন্তীতি উপগচ্ছন্তি. তদনুত্তৰন্তি তং অনুত্তৰং. ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স পৰিযোসানভূতং অৰহত্তফলং. তস্স হি অত্থায কুলপুত্তা ইধ পব্বজন্তি. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি তস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অত্তনাযেৱ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা, অপৰপ্পচ্চযেন ঞত্ৱাতি অত্থো. উপসম্পজ্জ ৱিহাসীতি পাপুণিত্ৱা সম্পাদেত্ৱা ৱা ৱিহাসি. এৱং ৱিহৰন্তোৱ খীণা জাতি…পে… অব্ভঞ্ঞাসীতি. ইমিনা অস্স পচ্চৱেক্খণভূমি দস্সিতা.
তত্থ খীণা জাতীতি ন তাৱস্স অতীতা জাতি খীণা পুব্বেৱ খীণত্তা, ন অনাগতা অনাগতত্তা এৱ, ন পচ্চুপ্পন্না ৱিজ্জমানত্তা. মগ্গস্স পন অভাৱিতত্তা যা একচতুপঞ্চৱোকাৰভৱেসু একচতুপঞ্চক্খন্ধপ্পভেদা জাতি উপ্পজ্জেয্য, সা মগ্গস্স ভাৱিতত্তা অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন খীণা. তং সো মগ্গভাৱনায পহীনকিলেসে পচ্চৱেক্খিত্ৱা কিলেসাভাৱেন ৱিজ্জমানম্পি কম্মং আযতিং অপ্পটিসন্ধিকং হোতীতি জাননেন অব্ভঞ্ঞাসি. ৱুসিতন্তি ৱুত্থং পৰিৱুত্থং কতং চৰিতং, নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং. পুথুজ্জনকল্যাণকেন হি সদ্ধিং সত্ত সেক্খা ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱসন্তি নাম, খীণাসৱো ৱুত্থৱাসো, তস্মা সো অত্তনো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি অব্ভঞ্ঞাসি. কতং কৰণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাৱসেন সোড়সৱিধম্পি কিচ্চং নিট্ঠাপিতং. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযো হি তং কিচ্চং কৰোন্তি নাম, খীণাসৱো কতকৰণীযো, তস্মা সো অত্তনো কৰণীযং পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘কতং কৰণীয’’ন্তি অব্ভঞ্ঞাসি. নাপৰং ইত্থত্তাযাতি ‘‘ইদানি পুন ইত্থভাৱায এৱং সোড়সকিচ্চভাৱায কিলেসক্খযায ৱা মগ্গভাৱনায কিচ্চং মে নত্থী’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. নাপৰং ইত্থত্তাযাতি ৱা ‘‘ইত্থভাৱতো ইমস্মা এৱংপকাৰা ৱত্তমানক্খন্ধসন্তানা অপৰং খন্ধসন্তানং ময্হং নত্থি, ইমে পন পঞ্চক্খন্ধা পৰিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকা ৱিয ৰুক্খা, তে চৰিমকচিত্তনিৰোধেন অনুপাদানো ৱিয জাতৱেদো নিব্বাযিস্সন্তি, অপণ্ণত্তিকভাৱং গমিস্সন্তী’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰোতি একো. অৰহতন্তি ভগৱতো সাৱকানং অৰহন্তানং অব্ভন্তৰো একো মহাসাৱকো অহোসীতি অত্থো.
অঞ্ঞতৰা দেৱতাতি অধিগতমগ্গা একা ব্ৰহ্মদেৱতা. সা হি সযং অসেক্খত্তা অসেক্খৱিসযং অব্ভঞ্ঞাসি. সেক্খা হি তং তং সেক্খৱিসযং, পুথুজ্জনা চ অত্তনো পুথুজ্জনৱিসযমেৱ জানন্তি. অভিক্কন্তায ৰত্তিযাতি পৰিক্খীণায ৰত্তিযা, মজ্ঝিমযামেতি অত্থো. অভিক্কন্তৱণ্ণাতি অতিউত্তমৱণ্ণা. কেৱলকপ্পন্তি অনৱসেসেন সমন্ততো. ওভাসেত্ৱাতি অত্তনো পভায চন্দো ৱিয সূৰিযো ৱিয চ জেতৱনং একোভাসং কত্ৱা. তেনুপসঙ্কমীতি আযস্মতো নন্দস্স অৰহত্তপ্পত্তিং ৱিদিত্ৱা পীতিসোমনস্সজাতা ‘‘তং ভগৱতো পটিৱেদেস্সামী’’তি উপসঙ্কমি.
আসৱানং খযাতি এত্থ আসৱন্তীতি আসৱা, চক্খুদ্ৱাৰাদীহি পৱত্তন্তীতি অত্থো. অথ ৱা আগোত্ৰভুং আভৱগ্গং ৱা সৱন্তীতি আসৱা, এতে ধম্মে এতঞ্চ ওকাসং অন্তো কৰিত্ৱা পৱত্তন্তীতি অত্থো. চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন মদিৰাদিআসৱা ৱিযাতি আসৱা. ‘‘পুৰিমা, ভিক্খৱে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জাযা’’তিআদিৱচনেহি (অ. নি. ১০.৬১) নেসং চিৰপাৰিৱাসিযতা ৱেদিতব্বা. অথ ৱা আযতং সংসাৰদুক্খং সৱন্তি পসৱন্তীতিপি, আসৱা. পুৰিমো চেত্থ অত্থো কিলেসেসু যুজ্জতি, পচ্ছিমো কম্মেপি. ন কেৱলঞ্চ কম্মকিলেসা এৱ আসৱা, অথ খো নানপ্পকাৰা উপদ্দৱাপি. তথা হি ‘‘নাহং, চুন্দ, দিট্ঠধম্মিকানংযেৱ আসৱানং সংৱৰায ধম্মং দেসেমী’’তি এত্থ (দী. নি. ৩.১৮২) ৱিৱাদমূলভূতা কিলেসা আসৱাতি আগতা.
‘‘যেন দেৱূপপত্যস্স, গন্ধব্বো ৱা ৱিহঙ্গমো;
যক্খত্তং যেন গচ্ছেয্য, মনুস্সত্তঞ্চ অব্বজে;
তে ময্হং আসৱা খীণা, ৱিদ্ধস্তা ৱিনলীকতা’’তি. (অ. নি. ৪.৩৬) –
এত্থ তেভূমিকং কম্মং অৱসেসা চ অকুসলা ধম্মা আসৱাতি আগতা. ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায, সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতাযা’’তি (পাৰা. ৩৯) পৰূপঘাতৱিপ্পটিসাৰৱধবন্ধাদযো চেৱ অপাযদুক্খভূতা চ নানপ্পকাৰা উপদ্দৱা.
তে পনেতে আসৱা ৱিনযে – ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতাযা’’তি (পাৰা. ৩৯) দ্ৱিধা আগতা. সড়াযতনে ‘‘তযোমে, আৱুসো, আসৱা – কামাসৱো, ভৱাসৱো, অৱিজ্জাসৱো’’তি (দী. নি. ৩.৩০৫) তিধা আগতা, তথা অঞ্ঞেসু চ সুত্তন্তেসু. অভিধম্মে তেযেৱ দিট্ঠাসৱেন সদ্ধিং চতুধা আগতা. নিব্বেধিকপৰিযাযে ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা নিৰযগামিনিযা’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৬৩) পঞ্চধা আগতা. ছক্কনিপাতে ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা সংৱৰায পহাতব্বা’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৫৮) নযেন ছধা আগতা. সব্বাসৱপৰিযাযে (ম. নি. ১.২২) তেযেৱ দস্সনপহাতব্বেহি সদ্ধিং সত্তধা আগতা. ইধ পন অভিধম্মনযেন চত্তাৰো আসৱা ৱেদিতব্বা.
খযাতি এত্থ পন ‘‘যো আসৱানং খযো ভেদো পৰিভেদো’’তিআদীসু আসৱানং সৰসভেদো আসৱক্খযোতি ৱুত্তো. ‘‘জানতো অহং, ভিক্খৱে, পস্সতো আসৱানং খযং ৱদামী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৫) আসৱানং আযতিং অনুপ্পাদো আসৱক্খযোতি ৱুত্তো.
‘‘সেক্খস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসাৰিনো;
খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তৰা’’তি. (ইতিৱু. ৬২) –
আদীসু মগ্গো আসৱক্খযোতি ৱুত্তো. ‘‘আসৱানং খযা সমণো হোতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৩৮) ফলং.
‘‘পৰৱজ্জানুপস্সিস্স, নিচ্চং উজ্ঝানসঞ্ঞিনো;
আসৱা তস্স ৱড্ঢন্তি, আৰা সো আসৱক্খযা’’তি. –
আদীসু (ধ. প. ২৫৩) নিব্বানং. ইধ পন আসৱানং অচ্চন্তখযো অনুপ্পাদো ৱা মগ্গো ৱা ‘‘আসৱানং খযো’’তি ৱুত্তো.
অনাসৱন্তি পটিপস্সদ্ধিৱসেন সব্বসো পহীনাসৱং. চেতোৱিমুত্তিন্তি অৰহত্তফলসমাধিং. পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি অৰহত্তফলপঞ্ঞং. উভযৱচনং মগ্গে ৱিয ফলেপি সমথৱিপস্সনানং যুগনন্ধভাৱদস্সনত্থং. ঞাণন্তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. দেৱতায ৱচনসমনন্তৰমেৱ ‘‘কথং নু খো’’তি আৱজ্জেন্তস্স ভগৱতো ঞাণং উপ্পজ্জি ‘‘নন্দেন অৰহত্তং সচ্ছিকত’’ন্তি. সো হি আযস্মা সহাযভিক্খূহি তথা উপ্পণ্ডিযমানো ‘‘ভাৰিযং ৱত মযা কতং, যোহং এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে পব্বজিত্ৱা অচ্ছৰানং পটিলাভায সত্থাৰং পাটিভোগং অকাসি’’ন্তি উপ্পন্নসংৱেগো হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা ঘটেন্তো ৱাযমন্তো অৰহত্তং পত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘যংনূনাহং ভগৱন্তং এতস্মা পটিস্সৱা মোচেয্য’’ন্তি. সো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনো অধিপ্পাযং সত্থু আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা নন্দো…পে… এতস্মা পটিস্সৱা’’তি. তত্থ পটিস্সৱাতি পাটিভোগপ্পটিস্সৱা, ‘‘অচ্ছৰানং পটিলাভায অহং পটিভূতো’’তি পটিঞ্ঞায.
অথস্স ভগৱা ‘‘যস্মা তযা অঞ্ঞা আৰাধিতাতি ঞাতমেতং মযা, দেৱতাপি মে আৰোচেসি, তস্মা নাহং পটিস্সৱা ইদানি মোচেতব্বো অৰহত্তপ্পত্তিযাৱ মোচিতত্তা’’তি আহ. তেন ৱুত্তং ‘‘যদেৱ খো তে নন্দা’’তিআদি. তত্থ যদেৱাতি যদা এৱ. তেতি তৱ. মুত্তোতি পমুত্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যস্মিংযেৱ কালে আসৱেহি তৱ চিত্তং ৱিমুত্তং, অথ অনন্তৰমেৱাহং ততো পাটিভোগতো মুত্তোতি.
সোপি আযস্মা ৱিপস্সনাকালেযেৱ ‘‘যদেৱাহং ইন্দ্ৰিযাসংৱৰং নিস্সায ইমং ৱিপ্পকাৰং পত্তো, তমেৱ সুট্ঠু নিগ্গহেস্সামী’’তি উস্সাহজাতো বলৱহিৰোত্তপ্পো তত্থ চ কতাধিকাৰত্তা ইন্দ্ৰিযসংৱৰে উক্কট্ঠপটিপদম্পি অগমাসি. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পুৰত্থিমা দিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো পুৰত্থিমং দিসং আলোকেতি ‘এৱং মে পুৰত্থিমং দিসং আলোকযতো ন অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যু’ন্তি, ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পচ্ছিমা…পে… উত্তৰা… দক্খিণা… উদ্ধং… অধো… অনুদিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো অনুদিসং আলোকেতি ‘এৱং মে…পে… সম্পজানো হোতী’’’তি (অ. নি. ৮.৯).
তেনেৱ তং আযস্মন্তং সত্থা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰানং যদিদং নন্দো’’তি (অ. নি. ১.২৩০) এতদগ্গে ঠপেসি.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো নন্দস্স সব্বাসৱে খেপেত্ৱা সুখাদীসু তাদিভাৱপ্পত্তিসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি তদত্থৱিভাৱনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ যস্স নিত্তিণ্ণো পঙ্কোতি যেন অৰিযপুগ্গলেন অৰিযমগ্গসেতুনা সব্বো দিট্ঠিপঙ্কো সংসাৰপঙ্কো এৱ ৱা নিব্বানপাৰগমনেন তিণ্ণো. মদ্দিতো কামকণ্ডকোতি যেন সত্তানং ৱিজ্ঝনতো. ‘‘কামকণ্ডকো’’তি লদ্ধনামো সব্বো কিলেসকামো সব্বো কামৱিসূকো অগ্গঞাণদণ্ডেন মদ্দিতো ভগ্গো অনৱসেসতো মথিতো. মোহক্খযং অনুপ্পত্তোতি এৱংভূতো চ দুক্খাদিৱিসযস্স সব্বস্স সম্মোহস্স খেপনেন মোহক্খযং পত্তো, অৰহত্তফলং নিব্বানঞ্চ অনুপ্পত্তো. সুখদুক্খেসু ন ৱেধতী স ভিক্খূতি সো ভিন্নকিলেসো ভিক্খু ইট্ঠাৰম্মণসমাযোগতো উপ্পন্নেসু সুখেসু অনিট্ঠাৰম্মণসমাযোগতো উপ্পন্নেসু দুক্খেসু চ ন ৱেধতি ন কম্পতি, তং নিমিত্তং চিত্তৱিকাৰং নাপজ্জতি. ‘‘সুখদুক্খেসূ’’তি চ দেসনামত্তং, সব্বেসুপি লোকধম্মেসু ন ৱেধতীতি ৱেদিতব্বং.
দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.