৩. নন্দৱগ্গো

১. কম্মৱিপাকজসুত্তৱণ্ণনা

২১. নন্দৱগ্গস্স পঠমে অঞ্ঞতৰো ভিক্খূতি নামগোত্তেন অপাকটো একো খীণাসৱভিক্খু. সো কিৰ ৰাজগহৱাসী কুলপুত্তো মোগ্গল্লানত্থেৰেন সংৱেজিতো সংসাৰদোসং দিস্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা সীলানি সোধেত্ৱা চতুসচ্চকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ন চিৰস্সেৱ ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তস্স অপৰভাগে খৰো আবাধো উপ্পজ্জি, সো পচ্চৱেক্খণায অধিৱাসেন্তো ৱিহৰতি. খীণাসৱানঞ্হি চেতসিকদুক্খং নাম নত্থি, কাযিকদুক্খং পন হোতিযেৱ. সো একদিৱসং ভগৱতো ধম্মং দেসেন্তস্স নাতিদূৰে ঠানে দুক্খং অধিৱাসেন্তো পল্লঙ্কেন নিসীদি. তেন ৱুত্তং ‘‘ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতী’’তিআদি.

তত্থ পল্লঙ্কন্তি সমন্ততো ঊৰুবদ্ধাসনং. আভুজিত্ৱাতি বন্ধিত্ৱা. উজুং কাযং পণিধাযাতি উপৰিমং সৰীৰং উজুকং ঠপেত্ৱা অট্ঠাৰস পিট্ঠিকণ্টকে কোটিযা কোটিং পটিপাদেত্ৱা. এৱঞ্হি নিসিন্নস্স চম্মমংসন্হাৰূনি ন নমন্তি, তস্মা সো তথা নিসিন্নো হোতি. পুৰাণকম্মৱিপাকজন্তি পুব্বে কতস্স কম্মস্স ৱিপাকভাৱেন জাতং, পুৰাণকম্মৱিপাকে ৱা সুখদুক্খপ্পকাৰে ৱিপাকৱট্টসমুদাযে তদেকদেসভাৱেন জাতং. কিং তং? দুক্খং. পুৰাণকম্মৱিপাকজন্তি চ ইমিনা তস্স আবাধস্স কম্মসমুট্ঠানতং দস্সেন্তো ওপক্কমিকউতুৱিপৰিণামজাদিভাৱং পটিক্খিপতি. দুক্খন্তি পচুৰজনেহি খমিতুং অসক্কুণেয্যং. তিব্বন্তি তিখিণং, অভিভৱিত্ৱা পৱত্তিযা বহলং ৱা. খৰন্তি কক্খড়ং. কটুকন্তি অসাতং. অধিৱাসেন্তোতি উপৰি ৱাসেন্তো সহন্তো খমন্তো.

সতো সম্পজানোতি ৱেদনাপৰিগ্গাহকানং সতিসম্পজঞ্ঞানং ৱসেন সতিমা সম্পজানন্তো চ. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘অযং ৱেদনা নাম হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চা, অনিট্ঠাৰম্মণাদিপচ্চযে পটিচ্চ উপ্পন্নত্তা পটিচ্চসমুপ্পন্না, উপ্পজ্জিত্ৱা একন্তেন ভিজ্জনসভাৱত্তা খযধম্মা ৱযধম্মা ৱিৰাগধম্মা নিৰোধধম্মা’’তি ৱেদনায অনিচ্চতাসল্লক্খণৱসেন সতোকাৰিতায সতো, অৱিপৰীতসভাৱপটিৱিজ্ঝনৱসেন সম্পজানো চ হুত্ৱা. অথ ৱা সতিৱেপুল্লপত্তিযা সব্বত্থেৱ কাযৱেদনাচিত্তধম্মেসু সুট্ঠু উপট্ঠিতসতিতায সতো, তথা পঞ্ঞাৱেপুল্লপ্পত্তিযা পৰিগ্গহিতসঙ্খাৰতায সম্পজানো. অৱিহঞ্ঞমানোতি ‘‘অস্সুতৱা, ভিক্খৱে, পুথুজ্জনো অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠো সমানো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি উৰত্তাড়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতী’’তি ৱুত্তনযেন অন্ধপুথুজ্জনো ৱিয ন ৱিহঞ্ঞমানো মগ্গেনেৱ সমুগ্ঘাতিতত্তা চেতোদুক্খং অনুপ্পাদেন্তো কেৱলং কম্মৱিপাকজং সৰীৰদুক্খং অধিৱাসেন্তো সমাপত্তিং সমাপন্নো ৱিয নিসিন্নো হোতি. অদ্দসাতি তং আযস্মন্তং অধিৱাসনখন্তিযা তথা নিসিন্নং অদ্দক্খি.

এতমত্থন্তি এতং তাদিসস্সপি ৰোগস্স ৱেজ্জাদীহি তিকিচ্ছনত্থং অনুস্সুক্কাপজ্জনকাৰণং খীণাসৱানং লোকধম্মেহি অনুপলেপিতসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং সঙ্খতধম্মানং যেহি কেহিচি দুক্খধম্মেহি অৱিঘাতপত্তিৱিভাৱনং উদানং উদানেসি.

তত্থ সব্বকম্মজহস্সাতি পহীনসব্বকম্মস্স. অগ্গমগ্গস্স হি উপ্পন্নকালতো পট্ঠায অৰহতো সব্বানি কুসলাকুসলকম্মানি পহীনানি নাম হোন্তি পটিসন্ধিং দাতুং অসমত্থভাৱতো, যতো অৰিযমগ্গঞাণং কম্মক্খযকৰন্তি ৱুচ্চতি. ভিক্খুনোতি ভিন্নকিলেসতায ভিক্খুনো. ধুনমানস্স পুৰে কতং ৰজন্তি অৰহত্তপ্পত্তিতো পুব্বে কতং ৰাগৰজাদিমিস্সতায ৰজন্তি লদ্ধনামং দুক্খৱেদনীযং কম্মং ৱিপাকপটিসংৱেদনেন তং ধুনন্তস্স ৱিদ্ধংসেন্তস্স, অৰহত্তপ্পত্তিযা পৰতো পন সাৱজ্জকিৰিযায সম্ভৱোযেৱ নত্থি, অনৱজ্জকিৰিযা চ ভৱমূলস্স সমুচ্ছিন্নত্তা সমুচ্ছিন্নমূলতায পুপ্ফং ৱিয ফলদানসমত্থতায অভাৱতো কিৰিযমত্তাৱ হোতি.

অমমস্সাতি ৰূপাদীসু কত্থচি মমন্তি গহণাভাৱতো অমমস্স মমঙ্কাৰৰহিতস্স. যস্স হি মমঙ্কাৰো অত্থি, সো অত্তসিনেহেন ৱেজ্জাদীহি সৰীৰং পটিজগ্গাপেতি. অৰহা পন অমমো, তস্মা সো সৰীৰজগ্গনেপি উদাসীনধাতুকোৱ. ঠিতস্সাতি চতুব্বিধম্পি ওঘং তৰিত্ৱা নিব্বানথলে ঠিতস্স, পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন ৱা সন্ধাৱনস্স অভাৱেন ঠিতস্স. সেক্খপুথুজ্জনা হি কিলেসাভিসঙ্খাৰানং অপ্পহীনত্তা চুতিপটিসন্ধিৱসেন সংসাৰে ধাৱন্তি নাম, অৰহা পন তদভাৱতো ঠিতোতি ৱুচ্চতি. অথ ৱা দসৱিধে খীণাসৱসঙ্খাতে অৰিযধম্মে ঠিতস্স. তাদিনোতি ‘‘পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতী’’তিআদিনা (পটি. ম. ৩.১৭) নযেন ৱুত্তায পঞ্চৱিধায অৰিযিদ্ধিযা অট্ঠহি লোকধম্মেহি অকম্পনিযায ছড়ঙ্গুপেক্খায চ সমন্নাগতেন ইট্ঠাদীসু একসদিসতাসঙ্খাতেন তাদীভাৱেন তাদিনো. অত্থো নত্থি জনং লপেতৱেতি ‘‘মম ভেসজ্জাদীনি কৰোথা’’তি জনং লপিতুং কথেতুং পযোজনং নত্থি সৰীৰে নিৰপেক্খভাৱতো. পণ্ডুপলাসো ৱিয হি বন্ধনা পৱুত্তো সযমেৱাযং কাযো ভিজ্জিত্ৱা পততূতি খীণাসৱানং অজ্ঝাসযো. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘নাভিকঙ্খামি মৰণং, নাভিকঙ্খামি জীৱিতং;

কালঞ্চ পটিকঙ্খামি, নিব্বিসং ভতকো যথা’’তি. (থেৰগা. ৬০৬);

অথ ৱা যংকিঞ্চি নিমিত্তং দস্সেত্ৱা ‘‘কিং অয্যস্স ইচ্ছিতব্ব’’ন্তি জনং লপেতৱে পচ্চযেহি নিমন্তনৱসেন লপাপেতুং খীণাসৱস্স অত্থো নত্থি তাদিসস্স মিচ্ছাজীৱস্স মগ্গেনেৱ সমুগ্ঘাতিতত্তাতি অত্থো. ইতি ভগৱা ‘‘কিস্সাযং থেৰো অত্তনো ৰোগং ৱেজ্জেহি অতিকিচ্ছাপেত্ৱা ভগৱতো অৱিদূৰে নিসীদতী’’তি চিন্তেন্তানং তস্স অতিকিচ্ছাপনে কাৰণং পকাসেসি.

পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. নন্দসুত্তৱণ্ণনা

২২. দুতিযে নন্দোতি তস্স নামং. সো হি চক্কৱত্তিলক্খণূপেতত্তা মাতাপিতৰো সপৰিজনং সকলঞ্চ ঞাতিপৰিৱট্টং নন্দযন্তো জাতোতি ‘‘নন্দো’’তি নামং লভি. ভগৱতো ভাতাতি ভগৱতো একপিতুপুত্ততায ভাতা. ন হি ভগৱতো সহোদৰা উপ্পজ্জন্তি, তেন ৱুত্তং ‘‘মাতুচ্ছাপুত্তো’’তি, চূড়মাতুপুত্তোতি অত্থো. মহাপজাপতিগোতমিযা হি সো পুত্তো. অনভিৰতোতি ন অভিৰতো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি ব্ৰহ্মং সেট্ঠং উত্তমং চৰিযং একাসনং একসেয্যং মেথুনৱিৰতিং. সন্ধাৰেতুন্তি পঠমচিত্ততো যাৱচৰিমকচিত্তং সম্মা পৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ধাৰেতুং পৱত্তেতুং. দুতিযেন চেত্থ ব্ৰহ্মচৰিযপদেন মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্সাপি সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. সিক্খং পচ্চক্খাযাতি উপসম্পদকালে ভিক্খুভাৱেন সদ্ধিং সমাদিন্নং নিব্বত্তেতব্বভাৱেন অনুট্ঠিতং তিৱিধম্পি সিক্খং পটিক্খিপিত্ৱা, ৱিস্সজ্জেত্ৱাতি অত্থো. হীনাযাতি গিহিভাৱায. আৱত্তিস্সামীতি নিৱত্তিস্সামি.

কস্মা পনাযং এৱমাৰোচেসীতি? এত্থাযং অনুপুব্বিকথা – ভগৱা পৱত্তৱৰধম্মচক্কো ৰাজগহং গন্ত্ৱা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো ‘‘পুত্তং মে আনেত্ৱা দস্সেথা’’তি সুদ্ধোদনমহাৰাজেন পেসিতেসু সহস্সসহস্সপৰিৱাৰেসু দসসু দূতেসু সহ পৰিৱাৰেন অৰহত্তং পত্তেসু সব্বপচ্ছা গন্ত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তেন কাড়ুদাযিত্থেৰেন গমনকালং ঞত্ৱা মগ্গৱণ্ণনং ৱণ্ণেত্ৱা জাতিভূমিগমনায যাচিতো ৱীসতিসহস্সখীণাসৱপৰিৱুত্তো কপিলৱত্থুনগৰং গন্ত্ৱা ঞাতিসমাগমে পোক্খৰৱস্সং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা ৱেস্সন্তৰজাতকং (জা. ২.২২.১৬৫৫ আদযো) কথেত্ৱা পুনদিৱসে পিণ্ডায পৱিট্ঠো ‘‘উত্তিট্ঠে নপ্পমজ্জেয্যা’’তি (ধ. প. ১৬৮) গাথায পিতৰং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৱা নিৱেসনং গন্ত্ৱা ‘‘ধম্মঞ্চৰে’’তি (ধ. প. ১৬৯) গাথায মহাপজাপতিং সোতাপত্তিফলে, ৰাজানং সকদাগামিফলে পতিট্ঠাপেসি.

ভত্তকিচ্চাৱসানে পন ৰাহুলমাতুগুণকথং নিস্সায চন্দকিন্নৰীজাতকং (জা. ১.১৪.১৮ আদযো) কথেত্ৱা ততিযদিৱসে নন্দকুমাৰস্স অভিসেকগেহপ্পৱেসনৱিৱাহমঙ্গলেসু ৱত্তমানেসু পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা নন্দকুমাৰস্স হত্থে পত্তং দত্ৱা মঙ্গলং ৱত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমন্তো কুমাৰস্স হত্থতো পত্তং ন গণ্হি. সোপি তথাগতে গাৰৱেন ‘‘পত্তং তে, ভন্তে, গণ্হথা’’তি ৱত্তুং নাসক্খি. এৱং পন চিন্তেসি, ‘‘সোপানসীসে পত্তং গণ্হিস্সতী’’তি, সত্থা তস্মিং ঠানে ন গণ্হি. ইতৰো ‘‘সোপানমূলে গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেসি, সত্থা তত্থপি ন গণ্হি. ইতৰো ‘‘ৰাজঙ্গণে গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেসি, সত্থা তত্থপি ন গণ্হি. কুমাৰো নিৱত্তিতুকামো অনিচ্ছায গচ্ছন্তো গাৰৱেন ‘‘পত্তং গণ্হথা’’তি ৱত্তুং ন সক্কোতি, ‘‘ইধ গণ্হিস্সতি, এত্থ গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেন্তো গচ্ছতি.

তস্মিং খণে জনপদকল্যাণিযা আচিক্খিংসু, ‘‘অয্যে ভগৱা, নন্দৰাজানং গহেত্ৱা গচ্ছতি, তুম্হেহি ৱিনা কৰিস্সতী’’তি. সা উদকবিন্দূহি পগ্ঘৰন্তেহি অড্ঢুল্লিখিতেহি কেসেহি ৱেগেন পাসাদং আৰুয্হ সীহপঞ্জৰদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ‘‘তুৱটং খো, অয্যপুত্ত, আগচ্ছেয্যাসী’’তি আহ. তং তস্সা ৱচনং তস্স হদযে তিৰিযং পতিত্ৱা ৱিয ঠিতং. সত্থাপিস্স হত্থতো পত্তং অগ্গহেত্ৱাৱ তং ৱিহাৰং নেত্ৱা ‘‘পব্বজিস্সসি নন্দা’’তি আহ. সো বুদ্ধগাৰৱেন ‘‘ন পব্বজিস্সামী’’তি অৱত্ৱা, ‘‘আম, পব্বজিস্সামী’’তি আহ. সত্থা তেন হি নন্দং পব্বাজেথাতি কপিলৱত্থুপুৰং গন্ত্ৱা ততিযদিৱসে তং পব্বাজেসি. সত্তমে দিৱসে মাতৰা অলঙ্কৰিত্ৱা পেসিতং ‘‘দাযজ্জং মে, সমণ, দেহী’’তি ৱত্ৱা অত্তনা সদ্ধিং আৰামাগতং ৰাহুলকুমাৰং পব্বাজেসি. পুনেকদিৱসং মহাধম্মপালজাতকং (জা. ১.১০.৯২ আদযো) কথেত্ৱা ৰাজানং অনাগামিফলে পতিট্ঠাপেসি.

ইতি ভগৱা মহাপজাপতিং সোতাপত্তিফলে, পিতৰং তীসু ফলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো পুনদেৱ ৰাজগহং গন্ত্ৱা ততো অনাথপিণ্ডিকেন সাৱত্থিং আগমনত্থায গহিতপটিঞ্ঞো নিট্ঠিতে জেতৱনমহাৱিহাৰে তত্থ গন্ত্ৱা ৱাসং কপ্পেসি. এৱং সত্থৰি জেতৱনে ৱিহৰন্তে আযস্মা নন্দো অত্তনো অনিচ্ছায পব্বজিতো কামেসু অনাদীনৱদস্সাৱী জনপদকল্যাণিযা ৱুত্তৱচনমনুস্সৰন্তো উক্কণ্ঠিতো হুত্ৱা ভিক্খূনং অত্তনো অনভিৰতিং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা নন্দো…পে… হীনাযাৱত্তিস্সামী’’তি.

কস্মা পন নং ভগৱা এৱং পব্বাজেসীতি? ‘‘পুৰেতৰমেৱ আদীনৱং দস্সেত্ৱা কামেহি নং ৱিৱেচেতুং ন সক্কা, পব্বাজেত্ৱা পন উপাযেন ততো ৱিৱেচেত্ৱা উপৰিৱিসেসং নিব্বত্তেস্সামী’’তি ৱেনেয্যদমনকুসলো সত্থা এৱং নং পঠমং পব্বাজেসি.

সাকিযানীতি সক্যৰাজধীতা. জনপদকল্যাণীতি জনপদম্হি কল্যাণী ৰূপেন উত্তমা ছসৰীৰদোসৰহিতা, পঞ্চকল্যাণসমন্নাগতা. সা হি যস্মা নাতিদীঘা নাতিৰস্সা নাতিকিসা নাতিথূলা নাতিকাড়িকা নচ্চোদাতা অতিক্কন্তা মানুসকৱণ্ণং অপ্পত্তা দিব্বৱণ্ণং, তস্মা ছসৰীৰদোসৰহিতা. ছৱিকল্যাণং মংসকল্যাণং নখকল্যাণং অট্ঠিকল্যাণং ৱযকল্যাণন্তি ইমেহি পঞ্চহি কল্যাণেহি সমন্নাগতা.

তত্থ অত্তনো সৰীৰোভাসেন দসদ্ৱাদসহত্থে ঠানে আলোকং কৰোতি, পিযঙ্গুসমা ৱা সুৱণ্ণসমা ৱা হোতি, অযমস্সা ছৱিকল্যাণতা. চত্তাৰো পনস্সা হত্থপাদা মুখপৰিযোসানঞ্চ লাখাৰসপৰিকম্মকতং ৱিয ৰত্তপৱাড়ৰত্তকম্বলেন সদিসং হোতি, অযমস্সা মংসকল্যাণতা. ৱীসতি নখপত্তানি মংসতো অমুত্তট্ঠানে লাখাৰসপৰিকিতানি ৱিয মুত্তট্ঠানে খীৰধাৰাসদিসানি হোন্তি, অযমস্সা নখকল্যাণতা. দ্ৱত্তিংসদন্তা সুফুসিতা পৰিসুদ্ধপৱাড়পন্তিসদিসা ৱজিৰপন্তী ৱিয খাযন্তি, অযমস্সা অট্ঠিকল্যাণতা. ৱীসতিৱস্সসতিকাপি সমানা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা ৱিয হোতি নিপ্পলিতা, অযমস্সা ৱযকল্যাণতা. সুন্দৰী চ হোতি এৱৰূপগুণসমন্নাগতা, তেন ৱুত্তং ‘‘জনপদকল্যাণী’’তি.

ঘৰা নিক্খমন্তস্সাতি অনাদৰে সামিৱচনং, ঘৰতো নিক্খমতোতি অত্থো. ‘‘ঘৰা নিক্খমন্ত’’ন্তিপি পঠন্তি. উপড্ঢুল্লিখিতেহি কেসেহীতি ইত্থম্ভূতলক্খণে কৰণৱচনং, ৱিপ্পকতুল্লিখিতেহি কেসেহি উপলক্খিতাতি অত্থো. ‘‘অড্ঢুল্লিখিতেহী’’তিপি পঠন্তি. উল্লিখনন্তি চ ফণকাদীহি কেসসণ্ঠাপনং, ‘‘অড্ঢকাৰৱিধান’’ন্তিপি ৱদন্তি. অপলোকেত্ৱাতি সিনেহৰসৱিপ্ফাৰসংসূচকেন অড্ঢক্খিনা আবন্ধন্তী ৱিয ওলোকেত্ৱা. মং, ভন্তেতি পুব্বেপি ‘‘ম’’ন্তি ৱত্ৱা উক্কণ্ঠাকুলচিত্ততায পুন ‘‘মং এতদৱোচা’’তি আহ. তুৱটন্তি সীঘং. তমনুস্সৰমানোতি তং তস্সা ৱচনং, তং ৱা তস্সা আকাৰসহিতং ৱচনং অনুস্সৰন্তো.

ভগৱা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘উপাযেনস্স ৰাগং ৱূপসমেস্সামী’’তি ইদ্ধিবলেন নং তাৱতিংসভৱনং নেন্তো অন্তৰামগ্গে একস্মিং ঝামখেত্তে ঝামখাণুমত্থকে নিসিন্নং ছিন্নকণ্ণনাসানঙ্গুট্ঠং একং পলুট্ঠমক্কটিং দস্সেত্ৱা তাৱতিংসভৱনং নেসি. পাড়িযং পন একক্খণেনেৱ সত্থাৰা তাৱতিংসভৱনং গতং ৱিয ৱুত্তং, তং গমনং অৱত্ৱা তাৱতিংসভৱনং সন্ধায ৱুত্তং. গচ্ছন্তোযেৱ হি ভগৱা আযস্মতো নন্দস্স অন্তৰামগ্গে তং পলুট্ঠমক্কটিং দস্সেতি. যদি এৱং কথং সমিঞ্জনাদিনিদস্সনং? তং অন্তৰধাননিদস্সনন্তি গহেতব্বং. এৱং সত্থা তং তাৱতিংসভৱনং নেত্ৱা সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো উপট্ঠানং আগতানি ককুটপাদানি পঞ্চ অচ্ছৰাসতানি অত্তানং ৱন্দিত্ৱা ঠিতানি দস্সেত্ৱা জনপদকল্যাণিযা তাসং পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানং ৰূপসম্পত্তিং পটিচ্চ ৱিসেসং পুচ্ছি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং নন্দং বাহাযং গহেত্ৱা…পে… ককুটপাদানী’’তি.

তত্থ বাহাযং গহেত্ৱাতি বাহুম্হি গহেত্ৱা ৱিয. ভগৱা হি তদা তাদিসং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাৰেসি, যথা আযস্মা নন্দো ভুজে গহেত্ৱা ভগৱতা নীযমানো ৱিয অহোসি. তত্থ চ ভগৱতা সচে তস্স আযস্মতো তাৱতিংসদেৱলোকস্স দস্সনং পৱেসনমেৱ ৱা ইচ্ছিতং সিযা, যথানিসিন্নস্সেৱ তস্স তং দেৱলোকং দস্সেয্য লোকৱিৱৰণিদ্ধিকালে ৱিয, তমেৱ ৱা ইদ্ধিযা তত্থ পেসেয্য. যস্মা পনস্স দিব্বত্তভাৱতো মনুস্সত্তভাৱস্স যো নিহীনজিগুচ্ছনীযভাৱো, তস্স সুখগ্গহণত্থং অন্তৰামগ্গে তং মক্কটিং দস্সেতুকামো, দেৱলোকসিৰিৱিভৱসম্পত্তিযো চ ওগাহেত্ৱা দস্সেতুকামো অহোসি, তস্মা তং গহেত্ৱা তত্থ নেসি. এৱঞ্হিস্স তদত্থং ব্ৰহ্মচৰিযৱাসে ৱিসেসতো অভিৰতি ভৱিস্সতীতি.

ককুটপাদানীতি ৰত্তৱণ্ণতায পাৰাৱতসদিসপাদানি. তা কিৰ সব্বাপি কস্সপস্স ভগৱতো সাৱকানং পাদমক্খনতেলদানেন তাদিসা সুকুমাৰপাদা অহেসুং. পস্সসি নোতি পস্সসি নু. অভিৰূপতৰাতি ৱিসিট্ঠৰূপতৰা. দস্সনীযতৰাতি দিৱসম্পি পস্সন্তানং অতিত্তিকৰণট্ঠেন পস্সিতব্বতৰা. পাসাদিকতৰাতি সব্বাৱযৱসোভায সমন্ততো পসাদাৱহতৰা.

কস্মা পন ভগৱা অৱস্সুতচিত্তং আযস্মন্তং নন্দং অচ্ছৰাযো ওলোকাপেসি? সুখেনেৱস্স কিলেসে নীহৰিতুং. যথা হি কুসলো ৱেজ্জো উস্সন্নদোসং পুগ্গলং তিকিচ্ছন্তো সিনেহপানাদিনা পঠমং দোসে উক্কিলেদেত্ৱা পচ্ছা ৱমনৱিৰেচনেহি সম্মদেৱ নীহৰাপেতি, এৱং ৱিনেয্যদমনকুসলো ভগৱা উস্সন্নৰাগং আযস্মন্তং নন্দং দেৱচ্ছৰাযো দস্সেত্ৱা উক্কিলেদেসি অৰিযমগ্গভেসজ্জেন অনৱসেসতো নীহৰিতুকামোতি ৱেদিতব্বং.

পলুট্ঠমক্কটীতি ঝামঙ্গপচ্চঙ্গমক্কটী. এৱমেৱ খোতি যথা সা, ভন্তে, তুম্হেহি ময্হং দস্সিতা ছিন্নকণ্ণনাসা পলুট্ঠমক্কটী জনপদকল্যাণিং উপাদায, এৱমেৱ জনপদকল্যাণী ইমানি পঞ্চ অচ্ছৰাসতানি উপাদাযাতি অত্থো. পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানন্তি উপযোগে সামিৱচনং, পঞ্চ অচ্ছৰাসতানীতি অত্থো. অৱযৱসম্বন্ধে ৱা এতং সামিৱচনং, তেন পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানং ৰূপসম্পত্তিং উপনিধাযাতি অধিপ্পাযো. উপনিধাযাতি চ সমীপে ঠপেত্ৱা, উপাদাযাতি অত্থো. সঙ্খ্যন্তি ইত্থীতি গণনং. কলভাগন্তি কলাযপি ভাগং, একং সোড়সকোট্ঠাসে কত্ৱা ততো এককোট্ঠাসং গহেত্ৱা সোড়সধা গণিতে তত্থ যো একেকো কোট্ঠাসো, সো কলভাগোতি অধিপ্পেতো, তম্পি কলভাগং ন উপেতীতি ৱদতি. উপনিধিন্তি ‘‘ইমায অযং সদিসী’’তি উপমাভাৱেন গহেত্ৱা সমীপে ঠপনম্পি.

যত্থাযং অনভিৰতো, তং ব্ৰহ্মচৰিযং পুব্বে ৱুত্তং পাকটঞ্চাতি তং অনামসিত্ৱা তত্থ অভিৰতিযং আদৰজননত্থং অভিৰম, নন্দ, অভিৰম, নন্দা’’তি আমেডিতৱসেন ৱুত্তং. অহং তে পাটিভোগোতি কস্মা ভগৱা তস্স ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ইচ্ছন্তো অব্ৰহ্মচৰিযৱাসস্স পাটিভোগং উপগঞ্ছি? যত্থস্স আৰম্মণে ৰাগো দড়্হং নিপতি, তং আগন্তুকাৰম্মণে সঙ্কামেত্ৱা সুখেন সক্কা জহাপেতুন্তি পাটিভোগং উপগঞ্ছি. অনুপুব্বিকথাযং সগ্গকথা ইমস্স অত্থস্স নিদস্সনং.

অস্সোসুন্তি কথমস্সোসুং? ভগৱা হি তদা আযস্মন্তে নন্দে ৱত্তং দস্সেত্ৱা অত্তনো দিৱাট্ঠানং গতে উপট্ঠানং আগতানং ভিক্খূনং তং পৱত্তিং কথেত্ৱা যথা নাম কুসলো পুৰিসো অনিক্খন্তং আণিং অঞ্ঞায আণিযা নীহৰিত্ৱা পুন তং হত্থাদীহি সঞ্চালেত্ৱা অপনেতি, এৱমেৱ আচিণ্ণৱিসযে তস্স ৰাগং আগন্তুকৱিসযেন নীহৰিত্ৱা পুন তদপি ব্ৰহ্মচৰিযমগ্গহেতুং কত্ৱা অপনেতুকামো ‘‘এথ তুম্হে, ভিক্খৱে, নন্দং ভিক্খুং ভতকৱাদেন চ উপক্কিতকৱাদেন চ সমুদাচৰথা’’তি আণাপেসি, এৱং ভিক্খূ অস্সোসুং. কেচি পন ‘‘ভগৱা তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাৰেসি, যথা তে ভিক্খূ তমত্থং জানিংসূ’’তি ৱদন্তি.

ভতকৱাদেনাতি ভতকোতি ৱাদেন. যো হি ভতিযা কম্মং কৰোতি, সো ভতকোতি ৱুচ্চতি, অযম্পি আযস্মা অচ্ছৰাসম্ভোগনিমিত্তং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তো ভতকো ৱিয হোতীতি ৱুত্তং ‘‘ভতকৱাদেনা’’তি. উপক্কিতকৱাদেনাতি যো কহাপণাদীহি কিঞ্চি কিণাতি, সো উপক্কিতকোতি ৱুচ্চতি, অযম্পি আযস্মা অচ্ছৰানং হেতু অত্তনো ব্ৰহ্মচৰিযং কিণাতি, তস্মা ‘‘উপক্কিতকো’’তি এৱং ৱচনেন. অথ ৱা ভগৱতো আণায অচ্ছৰাসম্ভোগসঙ্খাতায ভতিযা ব্ৰহ্মচৰিযৱাসসঙ্খাতং জীৱিতং পৱত্তেন্তো তায ভতিযা যাপনে ভগৱতা ভৰিযমানো ৱিয হোতীতি ‘‘ভতকো’’তি ৱুত্তো, তথা অচ্ছৰাসম্ভোগসঙ্খাতং ৱিক্কযং আদাতব্বং কত্ৱা ভগৱতো আণত্তিযং তিট্ঠন্তো তেন ৱিক্কযেন ভগৱতা উপক্কিতো ৱিয হোতীতি ৱুত্তং ‘‘উপক্কিতকো’’তি.

অট্টীযমানোতি পীড়িযমানো দুক্খাপিযমানো. হৰাযমানোতি লজ্জমানো. জিগুচ্ছমানোতি পাটিকুল্যতো দহন্তো. একোতি অসহাযো. ৱূপকট্ঠোতি ৱত্থুকামেহি কিলেসকামেহি চ কাযেন চেৱ চিত্তেন চ ৱূপকট্ঠো. অপ্পমত্তোতি কম্মট্ঠানে সতিং অৱিজহন্তো. আতাপীতি কাযিকচেতসিকৱীৰিযাতাপেন আতাপৱা, আতাপেতি কিলেসেতি আতাপো, ৱীৰিযং. পহিতত্তোতি কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খতায পেসিতত্তো ৱিস্সট্ঠঅত্তভাৱো, নিব্বানে ৱা পেসিতচিত্তো. ন চিৰস্সেৱাতি কম্মট্ঠানাৰম্ভতো ন চিৰেনেৱ. যস্সত্থাযাতি যস্স অত্থায. কুলপুত্তাতি দুৱিধা কুলপুত্তা জাতিকুলপুত্তা চ আচাৰকুলপুত্তা চ, অযং পন উভযথাপি কুলপুত্তো. সম্মদেৱাতি হেতুনা চ কাৰণেন চ. অগাৰস্মাতি ঘৰতো. অনগাৰিযন্তি পব্বজ্জং. কসিৱণিজ্জাদিকম্মঞ্হি অগাৰস্স হিতন্তি অগাৰিযং নাম, তং এত্থ নত্থীতি পব্বজ্জা অনগাৰিযাতি ৱুচ্চতি. পব্বজন্তীতি উপগচ্ছন্তি. তদনুত্তৰন্তি তং অনুত্তৰং. ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স পৰিযোসানভূতং অৰহত্তফলং. তস্স হি অত্থায কুলপুত্তা ইধ পব্বজন্তি. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি তস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অত্তনাযেৱ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা, অপৰপ্পচ্চযেন ঞত্ৱাতি অত্থো. উপসম্পজ্জ ৱিহাসীতি পাপুণিত্ৱা সম্পাদেত্ৱা ৱা ৱিহাসি. এৱং ৱিহৰন্তোৱ খীণা জাতি…পে… অব্ভঞ্ঞাসীতি. ইমিনা অস্স পচ্চৱেক্খণভূমি দস্সিতা.

তত্থ খীণা জাতীতি ন তাৱস্স অতীতা জাতি খীণা পুব্বেৱ খীণত্তা, ন অনাগতা অনাগতত্তা এৱ, ন পচ্চুপ্পন্না ৱিজ্জমানত্তা. মগ্গস্স পন অভাৱিতত্তা যা একচতুপঞ্চৱোকাৰভৱেসু একচতুপঞ্চক্খন্ধপ্পভেদা জাতি উপ্পজ্জেয্য, সা মগ্গস্স ভাৱিতত্তা অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন খীণা. তং সো মগ্গভাৱনায পহীনকিলেসে পচ্চৱেক্খিত্ৱা কিলেসাভাৱেন ৱিজ্জমানম্পি কম্মং আযতিং অপ্পটিসন্ধিকং হোতীতি জাননেন অব্ভঞ্ঞাসি. ৱুসিতন্তি ৱুত্থং পৰিৱুত্থং কতং চৰিতং, নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং. পুথুজ্জনকল্যাণকেন হি সদ্ধিং সত্ত সেক্খা ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱসন্তি নাম, খীণাসৱো ৱুত্থৱাসো, তস্মা সো অত্তনো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি অব্ভঞ্ঞাসি. কতং কৰণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাৱসেন সোড়সৱিধম্পি কিচ্চং নিট্ঠাপিতং. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযো হি তং কিচ্চং কৰোন্তি নাম, খীণাসৱো কতকৰণীযো, তস্মা সো অত্তনো কৰণীযং পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘কতং কৰণীয’’ন্তি অব্ভঞ্ঞাসি. নাপৰং ইত্থত্তাযাতি ‘‘ইদানি পুন ইত্থভাৱায এৱং সোড়সকিচ্চভাৱায কিলেসক্খযায ৱা মগ্গভাৱনায কিচ্চং মে নত্থী’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. নাপৰং ইত্থত্তাযাতি ৱা ‘‘ইত্থভাৱতো ইমস্মা এৱংপকাৰা ৱত্তমানক্খন্ধসন্তানা অপৰং খন্ধসন্তানং ময্হং নত্থি, ইমে পন পঞ্চক্খন্ধা পৰিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকা ৱিয ৰুক্খা, তে চৰিমকচিত্তনিৰোধেন অনুপাদানো ৱিয জাতৱেদো নিব্বাযিস্সন্তি, অপণ্ণত্তিকভাৱং গমিস্সন্তী’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰোতি একো. অৰহতন্তি ভগৱতো সাৱকানং অৰহন্তানং অব্ভন্তৰো একো মহাসাৱকো অহোসীতি অত্থো.

অঞ্ঞতৰা দেৱতাতি অধিগতমগ্গা একা ব্ৰহ্মদেৱতা. সা হি সযং অসেক্খত্তা অসেক্খৱিসযং অব্ভঞ্ঞাসি. সেক্খা হি তং তং সেক্খৱিসযং, পুথুজ্জনা চ অত্তনো পুথুজ্জনৱিসযমেৱ জানন্তি. অভিক্কন্তায ৰত্তিযাতি পৰিক্খীণায ৰত্তিযা, মজ্ঝিমযামেতি অত্থো. অভিক্কন্তৱণ্ণাতি অতিউত্তমৱণ্ণা. কেৱলকপ্পন্তি অনৱসেসেন সমন্ততো. ওভাসেত্ৱাতি অত্তনো পভায চন্দো ৱিয সূৰিযো ৱিয চ জেতৱনং একোভাসং কত্ৱা. তেনুপসঙ্কমীতি আযস্মতো নন্দস্স অৰহত্তপ্পত্তিং ৱিদিত্ৱা পীতিসোমনস্সজাতা ‘‘তং ভগৱতো পটিৱেদেস্সামী’’তি উপসঙ্কমি.

আসৱানং খযাতি এত্থ আসৱন্তীতি আসৱা, চক্খুদ্ৱাৰাদীহি পৱত্তন্তীতি অত্থো. অথ ৱা আগোত্ৰভুং আভৱগ্গং ৱা সৱন্তীতি আসৱা, এতে ধম্মে এতঞ্চ ওকাসং অন্তো কৰিত্ৱা পৱত্তন্তীতি অত্থো. চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন মদিৰাদিআসৱা ৱিযাতি আসৱা. ‘‘পুৰিমা, ভিক্খৱে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জাযা’’তিআদিৱচনেহি (অ. নি. ১০.৬১) নেসং চিৰপাৰিৱাসিযতা ৱেদিতব্বা. অথ ৱা আযতং সংসাৰদুক্খং সৱন্তি পসৱন্তীতিপি, আসৱা. পুৰিমো চেত্থ অত্থো কিলেসেসু যুজ্জতি, পচ্ছিমো কম্মেপি. ন কেৱলঞ্চ কম্মকিলেসা এৱ আসৱা, অথ খো নানপ্পকাৰা উপদ্দৱাপি. তথা হি ‘‘নাহং, চুন্দ, দিট্ঠধম্মিকানংযেৱ আসৱানং সংৱৰায ধম্মং দেসেমী’’তি এত্থ (দী. নি. ৩.১৮২) ৱিৱাদমূলভূতা কিলেসা আসৱাতি আগতা.

‘‘যেন দেৱূপপত্যস্স, গন্ধব্বো ৱা ৱিহঙ্গমো;

যক্খত্তং যেন গচ্ছেয্য, মনুস্সত্তঞ্চ অব্বজে;

তে ময্হং আসৱা খীণা, ৱিদ্ধস্তা ৱিনলীকতা’’তি. (অ. নি. ৪.৩৬) –

এত্থ তেভূমিকং কম্মং অৱসেসা চ অকুসলা ধম্মা আসৱাতি আগতা. ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায, সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতাযা’’তি (পাৰা. ৩৯) পৰূপঘাতৱিপ্পটিসাৰৱধবন্ধাদযো চেৱ অপাযদুক্খভূতা চ নানপ্পকাৰা উপদ্দৱা.

তে পনেতে আসৱা ৱিনযে – ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতাযা’’তি (পাৰা. ৩৯) দ্ৱিধা আগতা. সড়াযতনে ‘‘তযোমে, আৱুসো, আসৱা – কামাসৱো, ভৱাসৱো, অৱিজ্জাসৱো’’তি (দী. নি. ৩.৩০৫) তিধা আগতা, তথা অঞ্ঞেসু চ সুত্তন্তেসু. অভিধম্মে তেযেৱ দিট্ঠাসৱেন সদ্ধিং চতুধা আগতা. নিব্বেধিকপৰিযাযে ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা নিৰযগামিনিযা’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৬৩) পঞ্চধা আগতা. ছক্কনিপাতে ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা সংৱৰায পহাতব্বা’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৫৮) নযেন ছধা আগতা. সব্বাসৱপৰিযাযে (ম. নি. ১.২২) তেযেৱ দস্সনপহাতব্বেহি সদ্ধিং সত্তধা আগতা. ইধ পন অভিধম্মনযেন চত্তাৰো আসৱা ৱেদিতব্বা.

খযাতি এত্থ পন ‘‘যো আসৱানং খযো ভেদো পৰিভেদো’’তিআদীসু আসৱানং সৰসভেদো আসৱক্খযোতি ৱুত্তো. ‘‘জানতো অহং, ভিক্খৱে, পস্সতো আসৱানং খযং ৱদামী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৫) আসৱানং আযতিং অনুপ্পাদো আসৱক্খযোতি ৱুত্তো.

‘‘সেক্খস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসাৰিনো;

খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তৰা’’তি. (ইতিৱু. ৬২) –

আদীসু মগ্গো আসৱক্খযোতি ৱুত্তো. ‘‘আসৱানং খযা সমণো হোতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৩৮) ফলং.

‘‘পৰৱজ্জানুপস্সিস্স, নিচ্চং উজ্ঝানসঞ্ঞিনো;

আসৱা তস্স ৱড্ঢন্তি, আৰা সো আসৱক্খযা’’তি. –

আদীসু (ধ. প. ২৫৩) নিব্বানং. ইধ পন আসৱানং অচ্চন্তখযো অনুপ্পাদো ৱা মগ্গো ৱা ‘‘আসৱানং খযো’’তি ৱুত্তো.

অনাসৱন্তি পটিপস্সদ্ধিৱসেন সব্বসো পহীনাসৱং. চেতোৱিমুত্তিন্তি অৰহত্তফলসমাধিং. পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি অৰহত্তফলপঞ্ঞং. উভযৱচনং মগ্গে ৱিয ফলেপি সমথৱিপস্সনানং যুগনন্ধভাৱদস্সনত্থং. ঞাণন্তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. দেৱতায ৱচনসমনন্তৰমেৱ ‘‘কথং নু খো’’তি আৱজ্জেন্তস্স ভগৱতো ঞাণং উপ্পজ্জি ‘‘নন্দেন অৰহত্তং সচ্ছিকত’’ন্তি. সো হি আযস্মা সহাযভিক্খূহি তথা উপ্পণ্ডিযমানো ‘‘ভাৰিযং ৱত মযা কতং, যোহং এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে পব্বজিত্ৱা অচ্ছৰানং পটিলাভায সত্থাৰং পাটিভোগং অকাসি’’ন্তি উপ্পন্নসংৱেগো হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা ঘটেন্তো ৱাযমন্তো অৰহত্তং পত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘যংনূনাহং ভগৱন্তং এতস্মা পটিস্সৱা মোচেয্য’’ন্তি. সো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনো অধিপ্পাযং সত্থু আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা নন্দো…পে… এতস্মা পটিস্সৱা’’তি. তত্থ পটিস্সৱাতি পাটিভোগপ্পটিস্সৱা, ‘‘অচ্ছৰানং পটিলাভায অহং পটিভূতো’’তি পটিঞ্ঞায.

অথস্স ভগৱা ‘‘যস্মা তযা অঞ্ঞা আৰাধিতাতি ঞাতমেতং মযা, দেৱতাপি মে আৰোচেসি, তস্মা নাহং পটিস্সৱা ইদানি মোচেতব্বো অৰহত্তপ্পত্তিযাৱ মোচিতত্তা’’তি আহ. তেন ৱুত্তং ‘‘যদেৱ খো তে নন্দা’’তিআদি. তত্থ যদেৱাতি যদা এৱ. তেতি তৱ. মুত্তোতি পমুত্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যস্মিংযেৱ কালে আসৱেহি তৱ চিত্তং ৱিমুত্তং, অথ অনন্তৰমেৱাহং ততো পাটিভোগতো মুত্তোতি.

সোপি আযস্মা ৱিপস্সনাকালেযেৱ ‘‘যদেৱাহং ইন্দ্ৰিযাসংৱৰং নিস্সায ইমং ৱিপ্পকাৰং পত্তো, তমেৱ সুট্ঠু নিগ্গহেস্সামী’’তি উস্সাহজাতো বলৱহিৰোত্তপ্পো তত্থ চ কতাধিকাৰত্তা ইন্দ্ৰিযসংৱৰে উক্কট্ঠপটিপদম্পি অগমাসি. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পুৰত্থিমা দিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো পুৰত্থিমং দিসং আলোকেতি ‘এৱং মে পুৰত্থিমং দিসং আলোকযতো ন অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যু’ন্তি, ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পচ্ছিমা…পে… উত্তৰা… দক্খিণা… উদ্ধং… অধো… অনুদিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো অনুদিসং আলোকেতি ‘এৱং মে…পে… সম্পজানো হোতী’’’তি (অ. নি. ৮.৯).

তেনেৱ তং আযস্মন্তং সত্থা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰানং যদিদং নন্দো’’তি (অ. নি. ১.২৩০) এতদগ্গে ঠপেসি.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো নন্দস্স সব্বাসৱে খেপেত্ৱা সুখাদীসু তাদিভাৱপ্পত্তিসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি তদত্থৱিভাৱনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ যস্স নিত্তিণ্ণো পঙ্কোতি যেন অৰিযপুগ্গলেন অৰিযমগ্গসেতুনা সব্বো দিট্ঠিপঙ্কো সংসাৰপঙ্কো এৱ ৱা নিব্বানপাৰগমনেন তিণ্ণো. মদ্দিতো কামকণ্ডকোতি যেন সত্তানং ৱিজ্ঝনতো. ‘‘কামকণ্ডকো’’তি লদ্ধনামো সব্বো কিলেসকামো সব্বো কামৱিসূকো অগ্গঞাণদণ্ডেন মদ্দিতো ভগ্গো অনৱসেসতো মথিতো. মোহক্খযং অনুপ্পত্তোতি এৱংভূতো চ দুক্খাদিৱিসযস্স সব্বস্স সম্মোহস্স খেপনেন মোহক্খযং পত্তো, অৰহত্তফলং নিব্বানঞ্চ অনুপ্পত্তো. সুখদুক্খেসু ন ৱেধতী স ভিক্খূতি সো ভিন্নকিলেসো ভিক্খু ইট্ঠাৰম্মণসমাযোগতো উপ্পন্নেসু সুখেসু অনিট্ঠাৰম্মণসমাযোগতো উপ্পন্নেসু দুক্খেসু চ ন ৱেধতি ন কম্পতি, তং নিমিত্তং চিত্তৱিকাৰং নাপজ্জতি. ‘‘সুখদুক্খেসূ’’তি চ দেসনামত্তং, সব্বেসুপি লোকধম্মেসু ন ৱেধতীতি ৱেদিতব্বং.

দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. যসোজসুত্তৱণ্ণনা

২৩. ততিযে যসোজপ্পমুখানীতি এত্থ যসোজোতি তস্স থেৰস্স নামং, তং পুব্বঙ্গমং কত্ৱা পব্বজিতত্তা ৱিচৰণতো চ তানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি ‘‘যসোজপ্পমুখানী’’তি ৱুত্তানি.

তেসং অযং পুব্বযোগো – অতীতে কিৰ কস্সপদসবলস্স সাসনে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু আৰঞ্ঞকো অৰঞ্ঞে পিট্ঠিপাসাণে কতপণ্ণকুটিযং ৱিহৰতি. তস্মিঞ্চ সমযে পঞ্চসতা চোৰা গামঘাতকাদীনি কত্ৱা চোৰিকায জীৱন্তা চোৰকম্মং কত্ৱা জনপদমনুস্সেহি অনুবদ্ধা পলাযমানা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা তত্থ কিঞ্চি গহণং ৱা পটিসৰণং ৱা অপস্সন্তা অৱিদূৰে তং ভিক্খুং পাসাণে নিসিন্নং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা তং পৱত্তিং আচিক্খিত্ৱা ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, পটিসৰণং হোথা’’তি যাচিংসু. থেৰো ‘‘তুম্হাকং সীলসদিসং পটিসৰণং নত্থি, সব্বে পঞ্চ সীলানি সমাদিযথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা সীলানি সমাদিযিংসু. থেৰো ‘‘তুম্হে ইদানি সীলেসু পতিট্ঠিতা, অত্তনো জীৱিতং ৱিনাসযন্তেসুপি মা মনং পদোসযিত্থা’’তি ককচূপমৱিধিং (ম. নি. ১.২২২ আদযো) আচিক্খি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিংসু. অথ তে জানপদা তং সম্পত্তা ইতো চিতো চ গৱেসন্তা তে চোৰে দিস্ৱা সব্বেৱ জীৱিতা ৱোৰোপেসুং. তে তেসু মনোপদোসমত্তম্পি অকত্ৱা অক্খণ্ডসীলা কালং কত্ৱা কামাৱচৰদেৱেসু নিব্বত্তিংসু. তেসু জেট্ঠচোৰো জেট্ঠদেৱপুত্তো অহোসি, ইতৰে তস্সেৱ পৰিৱাৰা.

তে অপৰাপৰং সংসৰন্তা একং বুদ্ধন্তৰং দেৱলোকে খেপেত্ৱা অম্হাকং ভগৱতো কালে দেৱলোকতো চৱিত্ৱা জেট্ঠদেৱপুত্তো সাৱত্থিনগৰদ্ৱাৰে কেৱট্টগামে পঞ্চসতকুলগামজেট্ঠকস্স কেৱট্টস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, যসোজোতিস্স নামং অকংসু. ইতৰেপি অৱসেসকেৱট্টানং পুত্তা হুত্ৱা নিব্বত্তিংসু. তে পুব্বসন্নিৱাসেন সব্বেপি সহাযকা হুত্ৱা সহপংসুকীড়িতং কীড়ন্তা অনুপুব্বেন ৱযপ্পত্তা অহেসুং, যসোজো তেসং অগ্গো অহোসি. তে সব্বেৱ একতো হুত্ৱা জালানি গহেত্ৱা নদিতড়াকাদীসু মচ্ছে বন্ধন্তা ৱিচৰন্তি.

অথেকদিৱসং অচিৰৱতিযা নদিযা জালে খিত্তে সুৱণ্ণৱণ্ণো মচ্ছো অন্তোজালে পাৱিসি. তং দিস্ৱা সব্বেপি কেৱট্টা ‘‘অম্হাকং পুত্তা মচ্ছে বন্ধন্তা সুৱণ্ণৱণ্ণং মচ্ছং বন্ধিংসূ’’তি হট্ঠতুট্ঠা অহেসুং. অথ তে পঞ্চসতাপি সহাযকা মচ্ছং নাৱায পক্খিপিত্ৱা নাৱং উক্খিপিত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসুং. ৰাজা তং দিস্ৱা ‘‘ভগৱা এতস্স সুৱণ্ণৱণ্ণকাৰণং জানিস্সতী’’তি মচ্ছং গাহাপেত্ৱা ভগৱতো দস্সেসি. সত্থা ‘‘অযং কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে ওসক্কমানে পব্বজিত্ৱা মিচ্ছা পটিপজ্জন্তো সাসনং ওসক্কাপেত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তো একং বুদ্ধন্তৰং নিৰযে পচ্চিত্ৱা ততো চুতো অচিৰৱতিযং মচ্ছো হুত্ৱা নিব্বত্তো’’তি ৱত্ৱা তস্স মাতুভগিনীনঞ্চ নিৰযে নিব্বত্তভাৱং, তস্স ভাতিকত্থেৰস্স পৰিনিব্বুতভাৱঞ্চ তেনেৱ কথাপেত্ৱা ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা কপিলসুত্তং দেসেসি.

সত্থু দেসনং সুত্ৱা তে পঞ্চসতা কেৱট্টপুত্তা সংৱেগজাতা হুত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে পব্বজিত্ৱা, উপসম্পন্না হুত্ৱা ৱিৱেকৱাসং ৱসন্তা ভগৱন্তং দস্সনায আগমংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন যসোজপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানী’’তিআদি.

তত্থ তেধাতি তে ইধ. নেৱাসিকেহীতি নিবদ্ধৱাসং ৱসমানেহি. পটিসম্মোদমানাতি নেৱাসিকভিক্খূহি ‘‘কচ্চাৱুসো, খমনীয’’ন্তিআদিনা পটিসন্থাৰৱসেন সম্মোদনায কতায ‘‘আমাৱুসো, খমনীয’’ন্তিআদিনা, পুন সম্মোদমানা তেহি সদ্ধিং সমপ্পৱত্তমোদা. সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানাতি আচৰিযুপজ্ঝাযানং অত্তনো চ পাপুণকানি সেনাসনানি পুচ্ছিত্ৱা তেহি নেৱাসিকেহি তেসং ‘‘ইদং তুম্হাকং আচৰিযানং, ইদং তুম্হাকং উপজ্ঝাযানং, ইদং তুম্হাকং পাপুণাতী’’তি সেনাসনানি সংৱিধাপেত্ৱা অত্তনা চ তত্থ গন্ত্ৱা, দ্ৱাৰকৱাটানি ৱিৱৰিত্ৱা, মঞ্চপীঠকটসাৰকাদীনি নীহৰিত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা যথাঠানং ঠপনাদিৱসেন পঞ্ঞাপেন্তা চ.

পত্তচীৱৰানি পটিসামযমানাতি, ‘‘ভন্তে, ইমং মে পত্তং ঠপেথ, ইদং চীৱৰং, ইদং থালকং, ইদং উদকতুম্বং, ইদং মে কত্তৰযট্ঠি’’ন্তি এৱং সমণপৰিক্খাৰং সংগোপযমানা. উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দাতি উদ্ধং গতট্ঠেন উচ্চো সদ্দো যেসন্তে উচ্চাসদ্দা অকাৰস্স আকাৰং কত্ৱা. সমন্ততো পত্থটট্ঠেন মহন্তো সদ্দো যেসন্তে মহাসদ্দা. কেৱট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৱিলোপেতি কেৱট্টা ৱিয মচ্ছৱিলুম্পনে. যথা নাম কেৱট্টা উদকে ৱট্টনতো মচ্ছগ্গহণত্থং পৱত্তনতো ‘‘কেৱট্টা’’তি লদ্ধনামা মচ্ছবন্ধা মচ্ছগ্গহণত্থং জলে জালং পক্খিপিত্ৱা ‘‘পৱিট্ঠো ন পৱিট্ঠো, গহিতো ন গহিতো’’তিআদিনা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা হোন্তি. যথা চ তে মচ্ছপচ্ছিআদীনি ঠপিতট্ঠানে মহাজনে গন্ত্ৱা ‘‘ময্হং একং মচ্ছং দেথ, ময্হং একং মচ্ছফালং দেথ, অমুকস্স দিন্নো মহন্তো, ময্হং খুদ্দকো’’তিআদীনি ৱত্ৱা ৱিলুম্পমানে তেসং পটিসেধনাদিৱসেন উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা চ হোন্তি, এৱমেতে ভিক্খূতি দস্সেতি. তেতেতি তে এতে. কিংনূতি কিস্স নু, কিমত্থং নূতি অত্থো. তেমেতি তে ইমে. পণামেমীতি নীহৰামি. ৱোতি তুম্হে. ন ৱো মম সন্তিকে ৱত্থব্বন্তি তুম্হেহি ময্হং সন্তিকে ন ৱসিতব্বং. যে তুম্হে মাদিসস্স বুদ্ধস্স ৱসনট্ঠানং আগন্ত্ৱা এৱং মহাসদ্দং কৰোথ, অত্তনো ধম্মতায ৱসন্তা কিং নাম সাৰুপ্পং কৰিস্সথ, তুম্হাদিসানং মম সন্তিকে ৱসনকিচ্চং নত্থীতি দীপেতি. এৱং পণামিতেসু চ ভগৱতা তেসু একভিক্খুপি ‘‘ভগৱা তুম্হে মহাসদ্দমত্তকেন অম্হে পণামেথা’’তি ৱা অঞ্ঞং ৱা কিঞ্চি পটিৱচনং অৱত্ৱা বুদ্ধগাৰৱেন সব্বে ভগৱতো ৱচনং সম্পটিচ্ছন্তা ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা নিক্খমিংসু. এৱং পন তেসং অহোসি ‘‘মযং সত্থাৰং পস্সিস্সাম, ধম্মং সোস্সাম, সত্থু সন্তিকে ৱসিস্সামাতি আগতা, এৱৰূপস্স পন গৰুনো সত্থু সন্তিকং আগন্ত্ৱা মহাসদ্দং কৰিম্হা, অম্হাকমেৱ দোসোযং, পণামিতম্হা ততো, ন লদ্ধং সত্থু সন্তিকে ৱত্থুং, সমন্তপাসাদিকং সুৱণ্ণৱণ্ণং সৰীৰং ওলোকেতুং, মধুৰস্সৰেন দেসিতং ধম্মং সোতু’’ন্তি. তে বলৱদোমনস্সজাতা হুত্ৱা পক্কমিংসু.

সংসামেত্ৱাতি সুগুত্তং কত্ৱা. ৱজ্জীতি এৱংনামকো জনপদো, ৱজ্জী নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হীৱসেন ‘‘ৱজ্জী’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱজ্জীসূ’’তি. ৱগ্গুমুদাতি এৱংনাম লোকস্স পুঞ্ঞসম্মতা একা নদী. ‘‘ৱগ্গমুদা’’তিপি পাঠো. অত্থকামেনাতি কিঞ্চি পযোজনং অনপেক্খিত্ৱা অত্থমেৱ ইচ্ছন্তেন. হিতেসিনাতি অত্থং ইচ্ছন্তেন, ‘‘কিন্তি মে সাৱকা ৱট্টদুক্খা পৰিমুচ্চেয্যু’’ন্তি তস্স অত্থসঙ্খাতস্স অত্থস্স ৱা হেতুভূতস্স হিতস্স এসনসীলেন. ততো এৱ অত্তনো সৰীৰখেদং অগণেত্ৱা দূৰেপি ৱেনেয্যসন্তিকং গন্ত্ৱা অনুকম্পনতো অনুকম্পকেন. তমেৱ অনুকম্পং উপাদায মযং পণামিতা, ন অত্তনো ৱেয্যাৱচ্চাদিপচ্চাসীসায. যস্মা ধম্মগৰুনো বুদ্ধা ভগৱন্তো সম্মাপটিপত্তিযাৱ পূজেতব্বা, যে উচ্চাসদ্দকৰণমত্তেপি পণামেন্তি, তস্মা হন্দ মযং, আৱুসো, তথা ৱিহাৰং কপ্পেম সব্বত্থ সতিসম্পজঞ্ঞযোগেন অপণ্ণকপ্পটিপদং পূৰেন্তা যথাগহিতকম্মট্ঠানং মত্থকং পাপেন্তা চতুইৰিযাপথৱিহাৰং কপ্পেম ৱিহৰাম. যথা নো ৱিহৰতন্তি যথা অম্হেসু ৱিহৰন্তেসু, ভগৱা অত্তমনো অস্স, সম্মাপটিপত্তিযা পূজায আৰাধিতো ভৱেয্যাতি অত্থো.

তেনেৱন্তৰৱস্সেনাতি তস্মিংযেৱ অন্তৰৱস্সে মহাপৱাৰণং অনতিক্কমিত্ৱাৱ. সব্বেৱ তিস্সো ৱিজ্জা সচ্ছাকংসূতি সব্বেযেৱ তে পঞ্চসতা ভিক্খূ পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণং দিব্বচক্খুঞাণং আসৱক্খযঞাণন্তি ইমা তিস্সো পুব্বেনিৱুত্থক্খন্ধপ্পটিচ্ছাদকমোহক্খন্ধাদীনং ৱিনিৱিজ্ঝনট্ঠেন ৱিজ্জা অত্তপচ্চক্খা অকংসু. লোকিযাভিঞ্ঞাসু ইমাযেৱ দ্ৱে অভিঞ্ঞা আসৱক্খযঞাণস্স বহূপকাৰা, ন তথা দিব্বসোতচেতোপৰিযইদ্ধিৱিধঞাণানীতি দস্সনত্থং ৱিজ্জত্তযমেৱেত্থ তেসং ভিক্খূনং অধিগমদস্সনৱসেন উদ্ধটং. তথা হি ৱেৰঞ্জসুত্তে (অ. নি. ৮.১১) ভগৱা ৱেৰঞ্জব্ৰাহ্মণস্স অত্তনো অধিগমং দস্সেন্তো ৱিজ্জত্তযমেৱ দেসেসি, ন দিব্বসোতঞাণাদীনং অভাৱতো. এৱং তেসম্পি ভিক্খূনং ৱিজ্জমানানিপি দিব্বসোতঞাণাদীনি ন উদ্ধটানি. ছড়ভিঞ্ঞা হি তে ভিক্খূ. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘ৱগ্গুমুদায নদিযা তীৰে অন্তৰহিতা মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং ভগৱতো সম্মুখে পাতুৰহেসু’’ন্তি তেসং ভিক্খূনং ইদ্ধিৱড়ঞ্জনং ৱক্খতি.

যথাভিৰন্তন্তি যথাভিৰতিং যথাজ্ঝাসযং. বুদ্ধানঞ্হি একস্মিং ঠানে ৱসন্তানং ছাযূদকৱিপত্তিং ৱা অফাসুকসেনাসনং ৱা মনুস্সানং অস্সদ্ধাদিভাৱং ৱা আগম্ম অনভিৰতি নাম নত্থি, তেসং সম্পত্তিযা ‘‘ফাসুং ৱিহৰামা’’তি চিৰৱিহাৰোপি নত্থি. যত্থ পন ভগৱতি ৱিহৰন্তে মনুস্সা সৰণেসু ৱা পতিট্ঠহন্তি, সীলানি ৱা সমাদিযন্তি পব্বজন্তি, সোতাপত্তিমগ্গাদীনি ৱা পাপুণন্তি, সত্থা তাসু সম্পত্তীসু তেসং পতিট্ঠাপনত্থং ৱসতি, তদভাৱে পক্কমতি. তদা হি সাৱত্থিযং কত্তব্ববুদ্ধকিচ্চং নাহোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা সাৱত্থিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৱেসালী তেন চাৰিকং পক্কামী’’তি.

চাৰিকং চৰমানোতি অদ্ধানগমনং গচ্ছন্তো. চাৰিকা চ নামেসা ভগৱতো দুৱিধা তুৰিতচাৰিকা অতুৰিতচাৰিকাতি. তত্থ দূৰেপি বোধনেয্যপুগ্গলং দিস্ৱা তস্স বোধনত্থং সহসা গমনং তুৰিতচাৰিকা নাম, সা মহাকস্সপপচ্চুগ্গমনাদীসু দট্ঠব্বা. যা পন গামনিগমৰাজধানীপটিপাটিযা দেৱসিকং যোজনদ্ধযোজনৱসেন পিণ্ডপাতচৰিযাদীহি লোকং অনুগ্গণ্হন্তো গচ্ছতি, অযং অতুৰিতচাৰিকা নাম, অযমেৱ ইধাধিপ্পেতা. তদৱসৰীতি তেন অৱসৰি, তং ৱা অৱসৰি, তত্থ অৱসৰি, পাৱিসীতি অত্থো.

তত্ৰাতি তস্সং. সুদন্তি নিপাতমত্তং. ৱেসালিযন্তি তিক্খত্তুং ৱিসালীভূতত্তা ‘‘ৱেসালী’’তি লদ্ধনামে লিচ্ছৱিৰাজূনং নগৰে. মহাৱনেতি মহাৱনং নাম সযংজাতং অৰোপিমং সপৰিচ্ছেদং মহন্তং ৱনং. কপিলৱত্থুসামন্তা পন মহাৱনং হিমৱন্তেন সহ একাবদ্ধং অপৰিচ্ছেদং হুত্ৱা মহাসমুদ্দং আহচ্চ ঠিতং. ইদং তাদিসং ন হোতি, সপৰিচ্ছেদং মহন্তং ৱনন্তি মহাৱনং. কূটাগাৰসালাযন্তি তস্মিং মহাৱনে ভগৱন্তং উদ্দিস্স কতে আৰামে কূটাগাৰং অন্তো কত্ৱা হংসৱট্টকচ্ছন্নেন কতা সব্বাকাৰসম্পন্না বুদ্ধস্স ভগৱতো গন্ধকুটি কূটাগাৰসালা নাম, তস্সং কূটাগাৰসালাযং. ৱগ্গুমুদাতীৰিযানন্তি ৱগ্গুমুদাতীৰৱাসীনং. চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসি কৰিত্ৱাতি অত্তনো চিত্তেন তেসং চিত্তং পৰিচ্ছিজ্জ মনসি কৰিত্ৱা, চেতোপৰিযঞাণেন ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ৱা তেহি অধিগতৱিসেসং জানিত্ৱাতি অত্থো.

আলোকজাতা ৱিযাতি সঞ্জাতালোকা ৱিয. ইতৰং তস্সেৱ ৱেৱচনং, চন্দসহস্সসূৰিযসহস্সেহি ওভাসিতা ৱিযাতি অত্থো. যস্মা তে যসোজপ্পমুখা পঞ্চসতা ভিক্খূ সব্বসো অৱিজ্জন্ধকাৰৱিধমনেন আলোকভূতা ওভাসভূতা হুত্ৱা ৱিহৰন্তি, তস্মা ভগৱা তেহি ঠিতদিসায ‘‘আলোকজাতা ৱিয মে, আনন্দ, এসা দিসা’’তিআদিনা ৱণ্ণভণনাপদেসেন তে ভিক্খূ পসংসতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘যস্সং দিসাযং ৱগ্গুমুদাতীৰিযা ভিক্খূ ৱিহৰন্তী’’তি. অপ্পটিকূলাতি ন পটিকূলা, মনাপা মনোহৰাতি অত্থো. যস্মিঞ্হি পদেসে সীলাদিগুণসম্পন্না মহেসিনো ৱিহৰন্তি, তং কিঞ্চাপি উক্কূলৱিকূলৱিসমদুগ্গাকাৰং, অথ খো মনুঞ্ঞং ৰমণীযমেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, নিন্নে ৱা যদি ৱা থলে;

যত্থ অৰহন্তো ৱিহৰন্তি, তং ভূমিৰামণেয্যক’’ন্তি. (ধ. প. ৯৮);

পহিণেয্যাসীতি পেসেয্যাসি. সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামোতি তেসং ভিক্খূনং সন্তিকে পহেণাকাৰদস্সনং. ইতি ভগৱা যদত্থং তে ভিক্খূ পণামেসি, তমত্থং মত্থকপ্পত্তং দিস্ৱা আৰদ্ধচিত্তো তেসং দস্সনকামতং থেৰস্স আৰোচেসি. এৱং কিৰস্স অহোসি ‘‘অহং ইমে উচ্চাসদ্দমহাসদ্দকৰণে পণামেস্সামি, অথ তে ভদ্ৰো অস্সাজানীযো ৱিয কসাভিঘাতেন, তেন চোদিতা সংৱেগপ্পত্তা মমাৰাধনত্থং অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ঘটেন্তা ৱাযমন্তা খিপ্পমেৱ অৰহত্তং সচ্ছিকৰিস্সন্তী’’তি. ইদানি তে অগ্গফলপ্পত্তে দিস্ৱা তায অৰহত্তপ্পত্তিযা আৰাধিতচিত্তো তেসং দস্সনকামো হুত্ৱা এৱং ধম্মভণ্ডাগাৰিকং আণাপেসি.

সো ভিক্খূতি আনন্দত্থেৰেন তথা আণত্তো ছড়ভিঞ্ঞো একো ভিক্খু. পমুখেতি সম্মুখে. আনেঞ্জসমাধিনাতি চতুত্থজ্ঝানপাদকেন অগ্গফলসমাধিনা, ‘‘অৰূপজ্ঝানপাদকেনা’’তিপি ৱদন্তি. ‘‘আনেঞ্জেন সমাধিনা’’তিপি পাঠো. কস্মা পন ভগৱা তেসং ভিক্খূনং আগমনং জানন্তো পটিসন্থাৰং অকত্ৱা সমাপত্তিংযেৱ সমাপজ্জি? তেসং অত্তনা সমাপন্নসমাপত্তিং জানিত্ৱা সমাপজ্জনত্থং, তেসং পুব্বে পণামিতানং ইদানি অত্তনা সমানসম্ভোগদস্সনত্থং, আনুভাৱদীপনত্থং, ৱিনা ৱচীভেদেন অঞ্ঞব্যাকৰণদীপনত্থঞ্চ. অপৰে পনাহু ‘‘পুব্বে পণামিতানং ইদানি অত্তনো সন্তিকং আগতানং অনুত্তৰসুখুপ্পাদনেন অনঞ্ঞসাধাৰণপটিসন্থাৰকৰণত্থ’’ন্তি. তেপি আযস্মন্তো ভগৱতো অজ্ঝাসযং ঞত্ৱা তংযেৱ সমাপত্তিং সমাপজ্জিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘কতমেন নু খো ভগৱা ৱিহাৰেন এতৰহি ৱিহৰতী’’তিআদি.

এত্থ চ ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানং কোসজ্জাদীনং পাৰিপন্তিকধম্মানং সুৱিদূৰভাৱতো ইদ্ধিযা মূলভূতেহি অনোণমনাদীহি সোড়সহি ৱোদানধম্মেহি সমন্নাগমনতো আনেঞ্জপ্পত্তং সযং অনিঞ্জনট্ঠেন আনেঞ্জন্তি ৱুচ্চতি. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘অনোণতং চিত্তং কোসজ্জে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. অনুণ্ণতং চিত্তং উদ্ধচ্চে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. অনভিৰতং চিত্তং ৰাগে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. অনপনতং চিত্তং ব্যাপাদে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. অনিস্সিতং চিত্তং দিট্ঠিযা ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. অপ্পটিবদ্ধং চিত্তং ছন্দৰাগে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. ৱিপ্পমুত্তং চিত্তং কামৰাগে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. ৱিসংযুত্তং চিত্তং কিলেসে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. ৱিমৰিযাদিকতং চিত্তং কিলেসমৰিযাদায ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. একত্তগতং চিত্তং নানত্তকিলেসে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. সদ্ধায পৰিগ্গহিতং চিত্তং অস্সদ্ধিযে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. ৱীৰিযেন পৰিগ্গহিতং চিত্তং কোসজ্জে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. সতিযা পৰিগ্গহিতং চিত্তং পমাদে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. সমাধিনা পৰিগ্গহিতং চিত্তং উদ্ধচ্চে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. পঞ্ঞায পৰিগ্গহিতং চিত্তং অৱিজ্জায ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জং. ওভাসগতং চিত্তং অৱিজ্জন্ধকাৰে ন ইঞ্জতীতি আনেঞ্জ’’ন্তি.

ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানমেৱ চ ৰূপৱিৰাগভাৱনাৱসেন পৱত্তিতং, আৰম্মণৱিভাগেন চতুব্বিধং অৰূপাৱচৰজ্ঝানন্তি এতেসং পঞ্চন্নং ঝানানং আনেঞ্জৱোহাৰো. তেসং যং কিঞ্চি পাদকং কত্ৱা সমাপন্না অৰহত্তফলসমাপত্তি আনেঞ্জসমাধীতি পোৰাণা.

অভিক্কন্তাযাতি অতীতায. নিক্খন্তেতি নিগ্গতে, অপগতেতি অত্থো. তুণ্হী অহোসীতি ভগৱা অৰিযেন তুণ্হীভাৱেন তুণ্হী অহোসি. উদ্ধস্তে অৰুণেতি উগ্গতে অৰুণে, অৰুণো নাম পুৰত্থিমদিসায সূৰিযোদযতো পুৰেতৰমেৱ উট্ঠিতোভাসো. নন্দিমুখিযাতি ৰত্তিযা অৰুণস্স উগ্গতত্তা এৱ অৰুণপ্পভায সূৰিযালোকূপজীৱিনো সত্তে নন্দাপনমুখিযা ৱিয ৰত্তিযা জাতায, ৱিভাযমানাযাতি অত্থো.

তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠহিত্ৱাতি যথাপৰিচ্ছেদং ততো আনেঞ্জসমাধিতো অৰহত্তফলসমাপত্তিতো উট্ঠায. সচে খো ত্ৱং, আনন্দ, জানেয্যাসীতি ভগৱা ‘‘ইমে চ ভিক্খূ এত্তকং কালং ইমিনা নাম সমাপত্তিসুখেন ৱীতিনামেন্তী’’তি, আনন্দ, যদি ত্ৱং জানেয্যাসি. এত্তকম্পি তে নপ্পটিভাসেয্যাতি লোকিযপটিসম্মোদনং সন্ধায যদিদং তে ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তী’’তিআদিনা তিক্খত্তুং পটিভানং উপট্ঠিতং, তযিদং এত্তকম্পি তে ন উপট্ঠহেয্য. যস্মা চ খো ত্ৱং, আনন্দ, সেক্খো অসেক্খং সমাপত্তিৱিহাৰং ন জানাসি, তস্মা মং ইমেসং ভিক্খূনং লোকিযপটিসম্মোদনং কাৰেতুং উস্সুক্কং আপজ্জি. অহং পন ইমেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং লোকুত্তৰপটিসম্মোদনেনেৱ তিযামৰত্তিং ৱীতিনামেসিন্তি দস্সেন্তো ভগৱা আহ – ‘‘অহঞ্চ, আনন্দ, ইমানি চ পঞ্চ ভিক্খুসতানি সব্বেৱ আনেঞ্জসমাধিনা নিসীদিম্হা’’তি.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং তেসং ভিক্খূনং অত্তনা সমং আনেঞ্জসমাধিসমাপজ্জনসমত্থতাসঙ্খাতং ৱসীভাৱত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং তেসং ভিক্খূনং অনৱসেসৰাগাদিপ্পহানসংসিদ্ধিতাদিসভাৱদীপনং উদানং উদানেসি.

তত্থ যস্স জিতো কামকণ্ডকোতি কুসলপক্খৱিজ্ঝনট্ঠেন কণ্ডকভূতো কিলেসকামো যেন অৰিযপুগ্গলেন অনৱসেসং জিতো পহীনো, এতেনস্স অনুনযাভাৱং দস্সেতি. ‘‘গামকণ্টকো’’তিপি পাঠো. তস্সত্থো – গামে কণ্টকো কণ্টকট্ঠানিযো সকলো ৱত্থুকামো যস্স জিতোতি. জযো চস্স তপ্পটিবদ্ধছন্দৰাগপ্পহানেনেৱ ৱেদিতব্বো, তেন তেসং অনাগামিমগ্গো ৱুত্তো হোতি. অক্কোসো চ জিতোতি সম্বন্ধো. ৱধো চ বন্ধনঞ্চাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. তেসু অক্কোসজযেন ৱচীদুচ্চৰিতাভাৱো, ইতৰেন কাযদুচ্চৰিতাভাৱো দস্সিতো. তেন তংনিমিত্তকস্স ব্যাপাদস্স অনৱসেসপ্পহানেন ততিযমগ্গো ৱুত্তো হোতি. অথ ৱা অক্কোসাদিজযৱচনেন ততিযমগ্গো ৱুত্তো হোতি, অক্কোসাদীনং অচ্চন্তখমনং তত্থ পকাসিতং হোতি, উভযথাপি নেসং ৱিৰোধাভাৱং দস্সেতি. পব্বতো ৱিয সো ঠিতো অনেজোতি এজা ৱুচ্চতি চলনকিলেসপৰিপন্থো, এজাহেতূনং অৱসেসকিলেসানং অভাৱেন অনেজো, অনেজত্তাযেৱ সব্বকিলেসেহি পৰৱাদৱাতেহি চ অকম্পনীযত্তা ঠিতো একগ্ঘনপব্বতসদিসো. সুখদুক্খেসু ন ৱেধতি স ভিক্খূতি সো ভিন্নকিলেসো ভিক্খু সুখদুক্খনিমিত্তং ন কম্পতীতি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. ইতি ভগৱা তেসং পঞ্চসতানং ভিক্খূনং অৰহত্তাধিগমেন তাদিভাৱপ্পত্তিং একজ্ঝং কত্ৱা একপুগ্গলাধিট্ঠানং উদানং উদানেসীতি.

ততিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা

২৪. চতুত্থে পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱাতি আৰম্মণাভিমুখং সতিং ঠপযিত্ৱা মুখসমীপে কত্ৱা. তথা হি ৱিভঙ্গে ৱুত্তং –

‘‘অযং সতি উপট্ঠিতা হোতি সুপট্ঠিতা নাসিকগ্গে ৱা মুখনিমিত্তে ৱা, তেন ৱুচ্চতি পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা’’তি (ৱিভ. ৫৩৭).

অথ ৱা ‘‘পৰীতি পৰিগ্গহট্ঠো, মুখন্তি নিয্যানট্ঠো, সতীতি উপট্ঠানট্ঠো, তেন ৱুচ্চতি ‘পৰিমুখং সতি’’’ন্তি. এৱং পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.১৬৪) ৱুত্তনযেনপেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – পৰিগ্গহিতনিয্যানসতিং কত্ৱাতি. নিয্যানন্তি চ সতিযা ওগাহিতব্বং আৰম্মণং দট্ঠব্বং. এত্থ চ পুৰিমো পচ্ছিমো চ অত্থো সব্বসঙ্গাহকৱসেন, ইতৰো সমাপত্তিযা পুব্বভাগসমন্নাহাৰৱসেন দট্ঠব্বো. সতীতি ৱা সতিসীসেন ঝানং ৱুত্তং ‘‘যে কাযগতাসতিং পৰিভুঞ্জন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ১.৬০০) ৱিয. কতমং পন তং ঝানন্তি? ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানং পাদকং কত্ৱা সমাপন্নং অৰহত্তফলজ্ঝানং. কথং পনেতং জানিতব্বন্তি? আনেঞ্জসমাধিযোগেন থেৰস্স সৱিসেসং নিচ্চলভাৱং কেনচি অকম্পনীযতঞ্চ পব্বতোপমায পকাসেন্তো ভগৱা ইমং উদানং অভাসীতি গাথায এৱ অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. ন চাযং নিসজ্জা থেৰস্স সচ্চপ্পটিৱেধায, অথ খো দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰায. পুব্বেযেৱ হি সূকৰখতলেণে (ম. নি. ২.২০১) অত্তনো ভাগিনেয্যস্স দীঘনখপৰিব্বাজকস্স ভগৱতি ধম্মং দেসেন্তে অযং মহাথেৰো সচ্চপ্পটিৱেধকিচ্চং মত্থকং পাপেসীতি.

এতমত্থন্তি এতং থেৰস্স আনেঞ্জসমাধিযোগেন তাদিভাৱপ্পত্তিযা চ কেনচি অকম্পনীযতাসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থৱিভাৱনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ যথাপি পব্বতো সেলোতি যথা সিলামযো একগ্ঘনসিলাপব্বতো, ন পংসুপব্বতো ন মিস্সকপব্বতোতি অত্থো. অচলো সুপ্পতিট্ঠিতোতি সুপ্পতিট্ঠিতমূলো পকতিৱাতেহি অচলো অকম্পনীযো হোতি. এৱং মোহক্খযা ভিক্খু, পব্বতোৱ ন ৱেধতীতি মোহস্স অনৱসেসপ্পহানা মোহমূলকত্তা চ সব্বাকুসলানং পহীনসব্বাকুসলো ভিক্খু, যথা সো পব্বতো পকতিৱাতেহি, এৱং লোকধম্মেহি ন ৱেধতি ন কম্পতি. মোহক্খযোতি ৱা যস্মা নিব্বানং অৰহত্তঞ্চ ৱুচ্চতি, তস্মা মোহক্খযস্স হেতু নিব্বানস্স অৰহত্তস্স ৱা অধিগতত্তা চতূসু অৰিযসচ্চেসু সুপ্পতিট্ঠিতো অসমাপন্নকালেপি যথাৱুত্তপব্বতো ৱিয ন কেনচি ৱেধতি, পগেৱ সমাপন্নকালেতি অধিপ্পাযো.

চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. মহামোগ্গল্লানসুত্তৱণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে কাযগতায সতিযাতি কাযানুপস্সনাৱসেন কাযে গতায কাযাৰম্মণায সতিযা, ইত্থম্ভূতলক্খণে ইদং কৰণৱচনং. অজ্ঝত্তন্তি ইধ অজ্ঝত্তং নাম নিযকজ্ঝত্তং, তস্মা অত্তনি অত্তসন্তানেতি অত্থো. অথ ৱা যস্মা কম্মট্ঠানভূতো কেসাদিকো দ্ৱত্তিংসকোট্ঠাসসমুদাযো ইধ কাযোতি অধিপ্পেতো, তস্মা অজ্ঝত্তন্তি পদস্স গোচৰজ্ঝত্তন্তি অত্থো ৱেদিতব্বো. সূপট্ঠিতাযাতি নিযকজ্ঝত্তভূতে গোচৰজ্ঝত্তভূতে ৱা কাযে সুট্ঠু উপট্ঠিতায. কা পনাযং সতি, যা ‘‘অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা’’তি ৱুত্তা? য্ৱাযং ভগৱতা ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৩৭৭; ম. নি. ১.১১০; খু. পা. ৩.দ্ৱত্তিংসাকাৰ) অজ্ঝত্তকেসাদিকো দ্ৱত্তিংসাকাৰো কাযো ৱুত্তো, তত্থ যা পটিকূলমনসিকাৰং পৱত্তেন্তস্স উপচাৰপ্পনাৱসেন কাযে উপট্ঠিতা সতি, সা ‘‘কাযগতা সতী’’তি ৱুচ্চতি. যথা চাযং, এৱং আনাপানচতুইৰিযাপথসতিসম্পজঞ্ঞানং ৱসেন উদ্ধুমাতকৱিনীলকাদিৱসেন চ মনসিকাৰং পৱত্তেন্তস্স যথাৰহং উপচাৰপ্পনাৱসেন কাযে উপট্ঠিতা সতি ‘‘কাযগতা সতী’’তি ৱুচ্চতি. ইধ পন অজ্ঝত্তং কাযগতা সতি পথৱীআদিকা চতস্সো ধাতুযো সসম্ভাৰসঙ্খেপাদীসু চতূসু যেন কেনচি একেনাকাৰেন ৱৱত্থপেত্ৱা তেসং অনিচ্চাদিলক্খণসল্লক্খণৱসেন উপট্ঠিতা ৱিপস্সনাসম্পযুত্তা সতি ‘‘কাযগতা সতী’’তি অধিপ্পেতা. থেৰো পন তথা ৱিপস্সিত্ৱা অত্তনো ফলসমাপত্তিমেৱ সমাপজ্জিত্ৱা নিসীদি. ইধাপি গাথায এৱং ইমস্স অত্থস্স ৱিঞ্ঞাতব্বতা ‘‘ন চাযং নিসজ্জা’’তিআদিনা ৱুত্তনযানুসাৰেন যোজেতব্বা.

এতমত্থন্তি এতং থেৰস্স চতুধাতুৱৱত্থানমুখেন কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানেন ৱিপস্সনং ওগাহেত্ৱা ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনসঙ্খাতং অত্থং ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং সতিপট্ঠানভাৱনায নিব্বানাধিগমদীপকং উদানং উদানেসি.

তত্থ সতি কাযগতা উপট্ঠিতাতি পুব্বে ৱুত্তলক্খণা সতি সদ্ধাপুব্বঙ্গমানং সমাধিৱীৰিযপঞ্ঞানং যথাসকং কিচ্চনিপ্ফাদনেন সহাযভাৱং আপন্নত্তা পহীনপ্পটিপক্খা ততো এৱ তিক্খৱিসদভূতা চ যথাৱুত্তকাযসংৱৰণৱসেন একত্থসমোসৰণৱসেন চ অৱিপৰীতসভাৱং সল্লক্খেন্তী উপগন্ত্ৱা ঠিতা হোতি, এতেন কাযসঙ্খাতানং চতুন্নং ধাতূনং তন্নিস্সিতানঞ্চ উপাদাৰূপানং সল্লক্খণৱসেন, পচ্চযে ৱৱত্থপেত্ৱা ততো পৰং তেসং অনিচ্চাদিলক্খণসল্লক্খণৱসেন চ পৱত্তং ঞাণপৰম্পৰাগতং সতিং দস্সেতি, সতিসীসেন ৱা তংসম্পযুত্তং পৰিঞ্ঞাত্তযপৰিযাপন্নঞাণপৰম্পৰমেৱ দস্সেতি. ছসু ফস্সাযতনেসু সংৱুতোতি যথাৱুত্তায কাযে উপট্ঠিতায সতিযা সমন্নাগতো চক্খাদীসু ফস্সস্স কাৰণভূতেসু ছসু দ্ৱাৰেসু কাযানুপস্সনায অভাৱিতায উপ্পজ্জনাৰহানং অভিজ্ঝাদীনং তস্সা ভাৱিতত্তা ঞাণপ্পৱত্তিং পটিৱেধেন্তো তে পিদহন্তো ‘‘তত্থ সংৱুতো’’তি ৱুচ্চতি, এতেন ঞাণসংৱৰং দস্সেতি.

সততং ভিক্খু সমাহিতোতি সো ভিক্খু এৱং উপট্ঠিতস্সতি সব্বত্থ চ সংৱুতো পুথুত্তাৰম্মণে চিত্তং অৱিস্সজ্জেত্ৱা অনিচ্চাদিৱসেন সম্মসন্তো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা ঞাণে তিক্খে সূৰে ৱহন্তে ৱিপস্সনাসমাধিনা তাৱ সততং নিৰন্তৰং সমাহিতো অনুলোমঞাণানন্তৰং গোত্ৰভুঞাণোদযতো পট্ঠায. জঞ্ঞা নিব্বানমত্তনোতি অঞ্ঞেসং পুথুজ্জনানং সুপিনন্তেপি অগোচৰভাৱতো, অৰিযানং পন তস্স তস্সেৱ আৱেণিকত্তা অত্তসদিসত্তা চ ‘‘অত্তা’’তি লদ্ধৱোহাৰস্স মগ্গফলঞাণস্স সাতিসযৱিসযভাৱতো একন্তসুখাৱহং নিব্বানং অসঙ্খতধাতু ‘‘অত্তনো’’তি ৱুত্তং, তং নিব্বানং জঞ্ঞা জানেয্য, মগ্গফলঞাণেহি পটিৱিজ্ঝেয্য, সচ্ছিকৰেয্যাতি অত্থো. এতেন অৰিযানং নিব্বানে অধিমুত্ততং দস্সেতি. অৰিযা হি অধিচিত্তপ্পৱত্তিকালেপি একন্তেনেৱ নিব্বানে নিন্নপোণপব্ভাৰভাৱেন ৱিহৰন্তি. এত্থ চ যস্স সতি কাযগতা উপট্ঠিতা, সো ভিক্খু ছসু ফস্সাযতনেসু সংৱুতো, ততো এৱ সততং সমাহিতো অত্তপচ্চক্খকৰণেন নিব্বানং অত্তনো জানেয্যাতি এৱং গাথাপদানং সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. এৱং কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানমুখেন যাৱ অৰহত্তা একস্স ভিক্খুনো নিয্যানমগ্গং দস্সেতি ধম্মৰাজা.

অপৰো নযো – সতি কাযগতা উপট্ঠিতাতি এতেন কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং দস্সেতি. ছসু ফস্সাযতনেসু সংৱুতোতি ফস্সো আযতনং কাৰণং এতেসন্তি ফস্সাযতনানি, তেসু ফস্সাযতনেসু. ফস্সহেতুকেসু ফস্সপচ্চযা নিব্বত্তেসু ছসু চক্খুসম্ফস্সজাদিৱেদযিতেসু তণ্হাদীনং অপ্পৱত্তিযা সংৱুতো, এতেন ৱেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং দস্সেতি. সততং ভিক্খু সমাহিতোতি সততং নিচ্চকালং নিৰন্তৰং ৱিক্খেপাভাৱতো সমাহিতো ভিক্খু. সো চাযং অৱিক্খেপো সব্বসো সতিপট্ঠানভাৱনায মত্থকপ্পত্তায হোতি. সম্মসন্তো হি অতীতাদিভেদভিন্নেসু পঞ্চুপাদানক্খন্ধেসু অনৱসেসতোৱ পৰিগ্গহেত্ৱা সম্মসতীতি. এতেন সেসসতিপট্ঠানে দস্সেতি. জঞ্ঞা নিব্বানমত্তনোতি এৱং চতুসতিপট্ঠানভাৱনং মত্থকং পাপেত্ৱা ঠিতো ভিন্নকিলেসো ভিক্খু অত্তনো কিলেসনিব্বানং পচ্চৱেক্খণঞাণেন সযমেৱ জানেয্যাতি অত্থো.

অথ ৱা সতি কাযগতা উপট্ঠিতাতি অত্তনো পৰেসঞ্চ কাযস্স যথাসভাৱপৰিঞ্ঞাদীপনেন থেৰস্স সতিৱেপুল্লপ্পত্তি দীপিতা. ছসু ফস্সাযতনেসু সংৱুতোতি চক্খাদীসু ছসু দ্ৱাৰেসু অচ্চন্তসংৱৰদীপনেন সততৱিহাৰিৱসেন থেৰস্স সম্পজঞ্ঞপ্পকাসিনী পঞ্ঞাৱেপুল্লপ্পত্তি দীপিতা. সততং ভিক্খু সমাহিতোতি সমাপত্তিবহুলতাদস্সনেন নৱানুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তিযো দস্সিতা. এৱংভূতো পন ভিক্খু জঞ্ঞা নিব্বানমত্তনোতি কতকিচ্চত্তা উত্তৰি কৰণীযাভাৱতো কেৱলং অত্তনো অনুপাদিসেসনিব্বানমেৱ জানেয্য চিন্তেয্য, অঞ্ঞম্পি তস্স চিন্তেতব্বং নত্থীতি অধিপ্পাযো.

পঞ্চমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. পিলিন্দৱচ্ছসুত্তৱণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে পিলিন্দৱচ্ছোতি পিলিন্দাতিস্স নামং, ৱচ্ছোতি গোত্তৱসেন থেৰং সঞ্জানন্তি. ৱসলৱাদেন সমুদাচৰতীতি ‘‘এহি, ৱসল, অপেহি, ৱসলা’’তিআদিনা ভিক্খূ ৱসলৱাদেন ৱোহৰতি আলপতি. সম্বহুলা ভিক্খূতি বহূ ভিক্খূ. তে থেৰং তথা সমুদাচৰন্তং দিস্ৱা ‘‘অৰহাৱ সমানো অপ্পহীনৱাসনত্তা এৱং ভণতী’’তি অজানন্তা ‘‘দোসন্তৰো মঞ্ঞে অযং থেৰো এৱং সমুদাচৰতী’’তি চিন্তেত্ৱা উল্লপনাধিপ্পাযা তং ততো ৱুট্ঠাপেতুং ভগৱতো আৰোচেসুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, পিলিন্দৱচ্ছো ভিক্খূ ৱসলৱাদেন সমুদাচৰতী’’তি. কেচি পনাহু – ‘‘ইমং থেৰং ভিক্খূ ‘অৰহা’তি সঞ্জানন্তি, অযঞ্চ ভিক্খূ ফৰুসৱচনেন এৱং সমুদাচৰতি, ‘অভূতো এৱ নু খো ইমস্মিং উত্তৰিমনুস্সধম্মো’তি ৱাসনাৱসেন তস্স তথা সমুদাচাৰং অজানন্তা অৰিযভাৱঞ্চস্স অসদ্দহন্তা উজ্ঝানসঞ্ঞিনো ভগৱতো তমত্থং আৰোচেসু’’ন্তি. ভগৱা থেৰস্স দোসন্তৰাভাৱং পকাসেতুকামো একেন ভিক্খুনা তং পক্কোসাপেত্ৱা সম্মুখা তস্স ‘‘পুব্বাচিণ্ণৱসেনাযং তথা সমুদাচৰতি, ন ফৰুসৱচনাধিপ্পাযো’’তি আহ. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসী’’তিআদি.

তত্থ পুব্বেনিৱাসং মনসি কৰিত্ৱাতি সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ৱচ্ছ, ভিক্খূ ৱসলৱাদেন সমুদাচৰসী’’তি থেৰং পুচ্ছিত্ৱা তেন ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘অযং ৱচ্ছো কিলেসৱাসনায ৱসলৱাদং ন পৰিচ্চজতি, কিং নু খো অতীতেসুপি অত্তভাৱেসু ব্ৰাহ্মণজাতিকো অহোসী’’তি আৱজ্জেন্তো পুব্বেনিৱাসঞাণেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ৱা তস্স পুব্বেনিৱাসং অতীতাসু জাতীসু নিৱুত্থক্খন্ধসন্তানং মনসি কৰিত্ৱা হত্থতলে ঠপিতং আমলকং ৱিয পচ্চক্খকৰণৱসেন অত্তনো মনসি কত্ৱা. ভিক্খূ আমন্তেসীতি তে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেতুং আলপি, অভাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘মা খো তুম্হে, ভিক্খৱে’’তিআদি.

তত্থ মাতি পটিসেধে নিপাতো, তস্স ‘‘উজ্ঝাযিত্থা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. মা উজ্ঝাযিত্থাতি মা হেট্ঠা কত্ৱা চিন্তযিত্থ, ওলোকযিত্থাতি অত্থো. ৱচ্ছস্স ভিক্খুনোতি চ উজ্ঝাযনস্স উসূযনত্থত্তা সম্পদানৱচনং. ইদানিস্স অনুজ্ঝাযিতব্বে কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘ন, ভিক্খৱে, ৱচ্ছো দোসন্তৰো ভিক্খূ ৱসলৱাদেন সমুদাচৰতী’’তি আহ. তস্সত্থো – ভিক্খৱে, অযং ৱচ্ছো দোসন্তৰো দোসচিত্তো দোসেন ব্যাপাদেন দূসিতচিত্তো হুত্ৱা ভিক্খূ ৱসলৱাদেন ন সমুদাচৰতি, মগ্গেনেৱ চস্স ব্যাপাদো সমুগ্ঘাতিতো. এৱং অদোসন্তৰত্তেপি তস্স তথা সমুদাচাৰস্স পুৰিমজাতিসিদ্ধং কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘ৱচ্ছস্স, ভিক্খৱে’’তিআদিমাহ.

তত্থ অব্বোকিণ্ণানীতি খত্তিযাদিজাতিঅন্তৰেহি অৱোমিস্সানি অনন্তৰিতানি. পঞ্চ জাতিসতানি ব্ৰাহ্মণকুলে পচ্চাজাতানীতি সব্বানি তানি ৱচ্ছস্স পঞ্চ জাতিসতানি পটিপাটিযা ব্ৰাহ্মণকুলে এৱ জাতানি, অহেসুন্তি অত্থো. সো তস্স ৱসলৱাদো দীঘৰত্তং সমুদাচিণ্ণোতি যো এতৰহি খীণাসৱেনপি সতা পৱত্তিযতি, সো তস্স ৱচ্ছস্স ভিক্খুনো ৱসলৱাদো দীঘৰত্তং ইতো জাতিতো পট্ঠায উদ্ধং আৰোহনৱসেন পঞ্চজাতিসতমত্তং কালং ব্ৰাহ্মণজাতিকত্তা সমুদাচিণ্ণো সমুদাচৰিতো অহোসি. ব্ৰাহ্মণা হি জাতিসিদ্ধেন মানেন থদ্ধা অঞ্ঞং ৱসলৱাদেন সমুদাচৰন্তি. ‘‘অজ্ঝাচিণ্ণো’’তিপি পঠন্তি, সো এৱ অত্থো. তেনাতি তেন দীঘৰত্তং তথা সমুদাচিণ্ণভাৱেন, এতেনস্স তথা সমুদাচাৰস্স কাৰণং ৱাসনাতি দস্সেতি. কা পনাযং ৱাসনা নাম? যং কিলেসৰহিতস্সাপি সন্তানে অপ্পহীনকিলেসানং সমাচাৰসদিসসমাচাৰহেতুভূতং, অনাদিকালভাৱিতেহি কিলেসেহি আহিতং সামত্থিযমত্তং, তথাৰূপা অধিমুত্তীতি ৱদন্তি. তং পনেতং অভিনীহাৰসম্পত্তিযা ঞেয্যাৱৰণপ্পহানৱসেন যত্থ কিলেসা পহীনা, তত্থ ভগৱতো সন্তানে নত্থি. যত্থ পন তথা কিলেসা ন পহীনা, তত্থ সাৱকানং পচ্চেকবুদ্ধানঞ্চ সন্তানে অত্থি, ততো তথাগতোৱ অনাৱৰণঞাণদস্সনো.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স সতিপি ৱসলসমুদাচাৰে দোসন্তৰাভাৱসঙ্খাতং অত্থং ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি তস্স অগ্গফলাধিগমৱিভাৱনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ যম্হি ন মাযা ৱসতি ন মানোতি যস্মিং অৰিযপুগ্গলে সন্তদোসপ্পটিচ্ছাদনলক্খণা মাযা, ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা সম্পগ্গহৱসেন পৱত্তো উণ্ণতিলক্খণো মানো চ ন ৱসতি, মগ্গেন সমুগ্ঘাতিতত্তা ন পৱত্ততি ন উপ্পজ্জতি. যো ৱীতলোভো অমমো নিৰাসোতি যো চ ৰাগাদিপৰিযাযৱসেন পৱত্তস্স আৰম্মণগ্গহণলক্খণস্স লোভস্স সব্বথা ৱিগতত্তা ৱীতলোভো, ততো এৱ ৰূপাদীসু কত্থচি মমাযনাভাৱতো অমমো অপৰিগ্গহো, অনাগতানম্পি ভৱাদীনং অনাসীসনতো নিৰাসো. পনুণ্ণকোধোতি কুজ্ঝনলক্খণস্স কোধস্স অনাগামিমগ্গেন সব্বসো পহীনত্তা পনুণ্ণকোধো সমুচ্ছিন্নাঘাতো. অভিনিব্বুতত্তোতি যো এৱং মাযামানলোভকোধানং সমুগ্ঘাতেন তদেকট্ঠতায সব্বস্স সংকিলেসপক্খস্স সুপ্পহীনত্তা সব্বসো কিলেসপৰিনিব্বানেন অভিনিব্বুতচিত্তো সীতিভূতো. সো ব্ৰাহ্মণো সো সমণো স ভিক্খূতি সো এৱৰূপো খীণাসৱো সব্বসো বাহিতপাপত্তা ব্ৰাহ্মণো, সো এৱ সমিতপাপত্তা সমচৰিযায চ সমণো, সো এৱ চ সব্বসো ভিন্নকিলেসত্তা ভিক্খু নাম. এৱংভূতো চ, ভিক্খৱে, ৱচ্ছো সো কথং দোসন্তৰো কিঞ্চি কাযকম্মাদিং পৱত্তেয্য, কেৱলং পন ৱাসনায অপ্পহীনত্তা ৱসলৱাদেন সমুদাচৰতীতি.

ছট্ঠসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সক্কুদানসুত্তৱণ্ণনা

২৭. সত্তমে সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো হোতি অঞ্ঞতৰং সমাধিং সমাপজ্জিত্ৱাতি এত্থ কেচি তাৱ আহু ‘‘অৰহত্তফলসমাধি ইধ ‘অঞ্ঞতৰো সমাধী’তি অধিপ্পেতো’’তি. তঞ্হি সো আযস্মা বহুলং সমাপজ্জতি দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থং, পহোতি চ সত্তাহম্পি ফলসমাপত্তিযা ৱীতিনামেতুং. তথা হি ভগৱতা –

‘‘অহং, ভিক্খৱে, যাৱদে আকঙ্খামি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি, ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি…পে… ৱিহৰামি. কস্সপোপি, ভিক্খৱে, যাৱদে আকঙ্খতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… ৱিহৰতী’’তি (সং. নি. ২.১৫২) –

আদিনা নৱানুপুব্বৱিহাৰছড়ভিঞ্ঞাদিভেদে উত্তৰিমনুস্সধম্মে অত্তনা সমসমট্ঠানে ঠপিতো, ন চেত্থ ‘‘যদি এৱং থেৰো যমকপাটিহাৰিযম্পি কৰেয্যা’’তি ৱত্তব্বং সাৱকসাধাৰণানংযেৱ ঝানাদীনং অধিপ্পেতত্তাতি.

পোৰাণা পনাহু – অঞ্ঞতৰং সমাধিং সমাপজ্জিত্ৱাতি নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা. কথং পন নিৰোধসমাপত্তি সমাধীতি ৱুত্তা? সমাধানট্ঠেন. কো পনাযং সমাধানট্ঠো? সম্মদেৱ আধাতব্বতা. যা হি এসা পচ্চনীকধম্মেহি অকম্পনীযা বলপ্পত্তিযা সমথবলং ৱিপস্সনাবলন্তি ইমেহি দ্ৱীহি বলেহি, অনিচ্চদুক্খানত্তনিব্বিদাৱিৰাগনিৰোধপটিনিস্সগ্গৱিৱট্টানুপস্সনা চত্তাৰি মগ্গঞাণানি চত্তাৰি চ ফলঞাণানীতি ইমেসং সোড়সন্নং ঞাণানং ৱসেন সোড়সহি ঞাণচৰিযাহি, পঠমজ্ঝানসমাধিআদযো অট্ঠ সমাধী একজ্ঝং কত্ৱা গহিতো তেসং উপচাৰসমাধি চাতি ইমেসং নৱন্নং সমাধীনং ৱসেন নৱহি সমাধিচৰিযাহি কাযসঙ্খাৰো ৱচীসঙ্খাৰো চিত্তসঙ্খাৰোতি ইমেসং তিণ্ণং সঙ্খাৰানং তত্থ তত্থ পটিপ্পস্সদ্ধিযা তথা ৱিহৰিতুকামেন যথাৱুত্তেসু ঠানেসু ৱসীভাৱপ্পত্তেন অৰহতা অনাগামিনা ৱা যথাধিপ্পেতং কালং চিত্তচেতসিকসন্তানস্স সম্মদেৱ অপ্পৱত্তি আধাতব্বা, তস্সা তথা সমাধাতব্বতা ইধ সমাধানট্ঠো, তেনাযং ৱিহাৰো সমাধীতি ৱুত্তো, ন অৱিক্খেপট্ঠেন. এতেনস্স সমাপত্তিঅত্থোপি ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. ইমঞ্হি নিৰোধসমাপত্তিং সন্ধায পটিসম্ভিদামগ্গে –

‘‘কথং দ্ৱীহি বলেহি সমন্নাগতত্তা তিণ্ণং সঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা সোড়সহি ঞাণচৰিযাহি নৱহি সমাধিচৰিযাহি ৱসীভাৱতায সঞ্ঞানিৰোধসমাপত্তিযা ঞাণ’’ন্তি (পটি. ম. ১.৮৩) –

পুচ্ছিত্ৱা ‘‘দ্ৱীহি বলেহী’’তি দ্ৱে বলানি সমথবলং ৱিপস্সনাবলন্তি ৱিত্থাৰো. সাযং নিৰোধসমাপত্তিকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৮৬৭ আদযো) সংৱণ্ণিতাৱ. কস্মা পনাযং থেৰো ফলসমাপত্তিং অসমাপজ্জিত্ৱা নিৰোধং সমাপজ্জি? সত্তেসু অনুকম্পায. অযঞ্হি মহাথেৰো সব্বাপি সমাপত্তিযো ৱড়ঞ্জেতি, সত্তানুগ্গহেন পন যেভুয্যেন নিৰোধং সমাপজ্জতি. তঞ্হি সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠিতস্স কতো অপ্পকোপি সক্কাৰো ৱিসেসতো মহপ্ফলো মহানিসংসো হোতীতি.

ৱুট্ঠাসীতি অৰহত্তফলচিত্তুপ্পত্তিযা ৱুট্ঠাসি. নিৰোধং সমাপন্নো হি অৰহা চে অৰহত্তফলস্স, অনাগামী চে অনাগামিফলস্স উপ্পাদেন ৱুট্ঠিতো নাম হোতি.

তেন খো পন সমযেন সক্কো দেৱানমিন্দো আযস্মতো মহাকস্সপস্স পিণ্ডপাতং দাতুকামো হোতীতি কথং তস্স দাতুকামতা জাতা? যানি ‘‘তানি পঞ্চমত্তানি দেৱতাসতানী’’তি ৱুত্তানি, তা সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো পৰিচাৰিকা ককুটপাদিনিযো পুব্বে ‘‘অয্যো মহাকস্সপো ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিসতি, গচ্ছথ থেৰস্স দানং দেথা’’তি সক্কেন পেসিতা উপগন্ত্ৱা দিব্বাহাৰং দাতুকামা ঠিতা থেৰেন পটিক্খিত্তা দেৱলোকমেৱ গতা. ইদানি পুৰিমপ্পটিক্খেপং চিন্তেত্ৱা ‘‘কদাচি গণ্হেয্যা’’তি সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স থেৰস্স দানং দাতুকামা সক্কস্স অনাৰোচেত্ৱা সযমেৱ আগন্ত্ৱা দিব্বভোজনানি উপনেন্তিযো পুৰিমনযেনেৱ থেৰেন পটিক্খিত্তা দেৱলোকং গন্ত্ৱা সক্কেন ‘‘কহং গতত্থা’’তি পুট্ঠা তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘দিন্নো ৱো থেৰস্স পিণ্ডপাতো’’তি সক্কেন ৱুত্তে ‘‘গণ্হিতুং ন ইচ্ছতী’’তি. ‘‘কিং কথেসী’’তি? ‘‘‘দুগ্গতানং সঙ্গহং কৰিস্সামী’তি আহ, দেৱা’’তি. ‘‘তুম্হে কেনাকাৰেন গতা’’তি? ‘‘ইমিনাৱ, দেৱা’’তি. সক্কো ‘‘তুম্হাদিসিযো থেৰস্স পিণ্ডপাতং কিং দস্সন্তী’’তি? সযং দাতুকামো, জৰাজিণ্ণো খণ্ডদন্তো পলিতকেসো ওভগ্গসৰীৰো মহল্লকো তন্তৱাযো হুত্ৱা, সুজম্পি অসুৰধীতৰং তথাৰূপিমেৱ মহল্লিকং কত্ৱা, একং পেসকাৰৱীথিং মাপেত্ৱা তন্তং পসাৰেন্তো অচ্ছি, সুজা তসৰং পূৰেতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন সক্কো দেৱানমিন্দো…পে… তসৰং পূৰেতী’’তি.

তত্থ তন্তং ৱিনাতীতি পসাৰিততন্তং ৱিনন্তো ৱিয হোতি. তসৰং পূৰেতীতি তসৰৱট্টিং ৱড্ঢেন্তী ৱিয. যেন সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমীতি থেৰো নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ‘‘দুগ্গতজনসঙ্গহং কৰিস্সামী’’তি নগৰাভিমুখো গচ্ছন্তো বহিনগৰে সক্কেন মাপিতং পেসকাৰৱীথিং পটিপজ্জিত্ৱা ওলোকেন্তো অদ্দস ওলুগ্গৱিলুগ্গজিণ্ণসালং তত্থ চ তে জাযম্পতিকে যথাৱুত্তৰূপে তন্তৱাযকম্মং কৰোন্তে দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমে মহল্লককালেপি কম্মং কৰোন্তি. ইমস্মিং নগৰে ইমেহি দুগ্গততৰা নত্থি মঞ্ঞে. ইমেহি দিন্নং সাকমত্তম্পি গহেত্ৱা ইমেসং সঙ্গহং কৰিস্সামী’’তি. সো তেসং গেহাভিমুখো অগমাসি. সক্কো তং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা সুজং আহ – ‘‘ভদ্দে, ময্হং অয্যো ইতো আগচ্ছতি, তং ত্ৱং অপস্সন্তী ৱিয তুণ্হী হুত্ৱা নিসীদ. খণেনেৱ ৱঞ্চেত্ৱা পিণ্ডপাতং দস্সামা’’তি থেৰো গন্ত্ৱা গেহদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. তেপি অপস্সন্তা ৱিয অত্তনো কম্মমেৱ কৰোন্তা থোকং আগমযিংসু. অথ সক্কো ‘‘গেহদ্ৱাৰে ঠিতো একো থেৰো ৱিয খাযতি, উপধাৰেহি তাৱা’’তি আহ. ‘‘তুম্হে গন্ত্ৱা উপধাৰেথ, সামী’’তি. সো গেহা নিক্খমিত্ৱা থেৰং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা উভোহি হত্থেহি জণ্ণুকানি ওলুম্বিত্ৱা নিত্থুনন্তো উট্ঠায ‘‘কতৰত্থেৰো নু খো অয্যো’’তি থোকং ওসক্কিত্ৱা ‘‘অক্খীনি মে ধূমাযন্তী’’তি ৱত্ৱা নলাটে হত্থং ঠপেত্ৱা উদ্ধং উল্লোকেত্ৱা ‘‘অহো দুক্খং অয্যো নো মহাকস্সপত্থেৰোৱ চিৰস্সং মে কুটিদ্ৱাৰং আগতো. অত্থি নু খো কিঞ্চি গেহে’’তি আহ. সুজা থোকং আকুলা ৱিয হুত্ৱা ‘‘অত্থি, সামী’’তি পটিৱচনং অদাসি. সক্কো, ‘‘ভন্তে, লূখং ৱা পণীতং ৱাতি অচিন্তেত্ৱা সঙ্গহং নো কৰোথা’’তি পত্তং গণ্হি. থেৰো পত্তং দেন্তো ‘‘ইমেসং এৱ দুগ্গতানং জৰাজিণ্ণানং মযা সঙ্গহো কাতব্বো’’তি চিন্তেসি. সো অন্তো পৱিসিত্ৱা ঘটিওদনং নাম ঘটিতো উদ্ধৰিত্ৱা, পত্তং পূৰেত্ৱা, থেৰস্স হত্থে ঠপেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অদ্দসা খো সক্কো দেৱানমিন্দো…পে… অদাসী’’তি.

তত্থ ঘটিযাতি ভত্তঘটিতো. ‘‘ঘটিওদন’’ন্তিপি পাঠো, তস্স ঘটিওদনং নাম দেৱানং কোচি আহাৰৱিসেসোতি অত্থং ৱদন্তি. উদ্ধৰিত্ৱাতি কুতোচি ভাজনতো উদ্ধৰিত্ৱা. অনেকসূপো সো এৱ আহাৰো পত্তে পক্খিপিত্ৱা থেৰস্স হত্থে ঠপনকালে কপণানং উপকপ্পনকলূখাহাৰো ৱিয পঞ্ঞাযিত্থ, হত্থে ঠপিতমত্তে পন অত্তনো দিব্বসভাৱেনেৱ অট্ঠাসি. অনেকসূপোতি মুগ্গমাসাদিসূপেহি চেৱ খজ্জৱিকতীহি চ অনেকৱিধসূপো. অনেকব্যঞ্জনোতি নানাৱিধউত্তৰিভঙ্গো. অনেকৰসব্যঞ্জনোতি অনেকেহি সূপেহি চেৱ ব্যঞ্জনেহি চ মধুৰাদিমূলৰসানঞ্চেৱ সম্ভিন্নৰসানঞ্চ অভিব্যঞ্জকো, নানগ্গৰসসূপব্যঞ্জনোতি অত্থো.

সো কিৰ পিণ্ডপাতো থেৰস্স হত্থে ঠপিতকালে ৰাজগহনগৰং অত্তনো দিব্বগন্ধেন অজ্ঝোত্থৰি, ততো থেৰো চিন্তেসি – ‘‘অযং পুৰিসো অপ্পেসক্খো, পিণ্ডপাতো অতিৱিয পণীতো সক্কস্স ভোজনসদিসো. কো নু খো এসো’’তি? অথ নং ‘‘সক্কো’’তি ঞত্ৱা আহ – ‘‘ভাৰিযং তে, কোসিয, কম্মং কতং দুগ্গতানং সম্পত্তিং ৱিলুম্পন্তেন, অজ্জ ময্হং দানং দত্ৱা কোচিদেৱ দুগ্গতো সেনাপতিট্ঠানং ৱা সেট্ঠিট্ঠানং ৱা লভেয্যা’’তি. ‘‘কো মযা দুগ্গততৰো অত্থি, ভন্তে’’তি? ‘‘কথং ত্ৱং দুগ্গতো দেৱৰজ্জসিৰিং অনুভৱন্তো’’তি? ‘‘ভন্তে, এৱং নামেতং, মযা পন অনুপ্পন্নে বুদ্ধে কল্যাণকম্মং কতং, বুদ্ধুপ্পাদে পন ৱত্তমানে পুঞ্ঞকম্মং কত্ৱা চূড়ৰথদেৱপুত্তো মহাৰথদেৱপুত্তো অনেকৱণ্ণদেৱপুত্তোতি ইমে তযো দেৱপুত্তা মমাসন্নট্ঠানে নিব্বত্তা মহাতেজৱন্ততৰা. অহং তেসু দেৱপুত্তেসু ‘নক্খত্তং কীড়িস্সামা’তি পৰিচাৰিকাযো গহেত্ৱা অন্তৰৱীথিং ওতিণ্ণেসু পলাযিত্ৱা গেহং পৱিসামি. তেসঞ্হি সৰীৰতো তেজো মম সৰীৰং ওত্থৰতি, মম সৰীৰতো তেজো তেসং সৰীৰং ন ওত্থৰতি. কো মযা দুগ্গততৰো, ভন্তে’’তি? ‘‘এৱং সন্তেপি ইতো পট্ঠায ময্হং মা এৱং ৱঞ্চেত্ৱা দানমদাসী’’তি. ‘‘ৱঞ্চেত্ৱা তুম্হাকং দানে দিন্নে ময্হং কুসলং অত্থি নত্থী’’তি? ‘‘অত্থি, আৱুসো’’তি. ‘‘এৱং সন্তে কুসলকৰণং নাম ময্হং ভাৰো, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা থেৰং ৱন্দিত্ৱা সুজং আদায থেৰং পদক্খিণং কত্ৱা, ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা ‘‘অহো দানং পৰমদানং, কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিত’’ন্তি তিক্খত্তুং উদানং উদানেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘অথ খো আযস্মতো মহাকস্সপস্স এতদহোসী’’তিআদি.

তত্থ কোসিযাতি সক্কং দেৱানমিন্দং গোত্তেন আলপতি. পুঞ্ঞেন অত্থোতি পুঞ্ঞেন পযোজনং. অত্থীতি ৱচনসেসো. ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱাতি পথৱিতো ৱেহাসং অভিউগ্গন্ত্ৱা. আকাসে অন্তলিক্খেতি আকাসমেৱ পৰিযাযসদ্দেন অন্তলিক্খেতি ৱদন্তি. অথ ৱা অন্তলিক্খসঙ্খাতে আকাসে ন কসিণুগ্ঘাটিমাদিআকাসেতি ৱিসেসেন্তো ৱদতি. অহো দানন্তি এত্থ অহোতি অচ্ছৰিযত্থে নিপাতো. সক্কো হি দেৱানমিন্দো, ‘‘যস্মা নিৰোধা ৱুট্ঠিতস্স অয্যস্স মহাকস্সপত্থেৰস্স সক্কচ্চং সহত্থেন চিত্তীকত্ৱা অনপৱিদ্ধং কালেন পৰেসং অনুপহচ্চ, সম্মাদিট্ঠিং পুৰক্খত্ৱা ইদমীদিসং মযা দিব্বভোজনদানং দিন্নং, তস্মা খেত্তসম্পত্তি দেয্যধম্মসম্পত্তি চিত্তসম্পত্তীতি, তিৱিধাযপি সম্পত্তিযা সমন্নাগতত্তা সব্বঙ্গসম্পন্নং ৱত মযা দানং পৱত্তিত’’ন্তি অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতো তদা অত্তনো হদযব্ভন্তৰগতং পীতিসোমনস্সং সমুগ্গিৰন্তো ‘‘অহো দান’’ন্তি ৱত্ৱা তস্স দানস্স ৱুত্তনযেন উত্তমদানভাৱং খেত্তঙ্গতভাৱঞ্চ পকাসেন্তো ‘‘পৰমদানং কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিত’’ন্তি উদানং উদানেসি.

এৱং পন সক্কস্স উদানেন্তস্স ভগৱা ৱিহাৰে ঠিতোযেৱ দিব্বসোতেন সদ্দং সুত্ৱা ‘‘পস্সথ, ভিক্খৱে, সক্কং দেৱানমিন্দং উদানং উদানেত্ৱা আকাসেন গচ্ছন্ত’’ন্তি ভিক্খূনং ৱত্ৱা তেহি ‘‘কিং পন, ভন্তে, তেন কত’’ন্তি পুট্ঠো ‘‘মম পুত্তস্স কস্সপস্স ৱঞ্চেত্ৱা দানং অদাসি, তেন চ অত্তমনো উদানেসী’’তি আহ. তেন ৱুত্তং ‘‘অস্সোসি খো ভগৱা দিব্বায সোতধাতুযা’’তিআদি.

তত্থ দিব্বায সোতধাতুযাতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বা. দেৱতানঞ্হি সুচৰিতকম্মনিব্বত্তা পিত্তসেম্হৰুহিৰাদীহি অপলিবুদ্ধা উপক্কিলেসৱিনিমুত্ততায দূৰেপি আৰম্মণং গহেতুং সমত্থা দিব্বপসাদসোতধাতু হোতি. অযঞ্চাপি ভগৱতো ৱীৰিযভাৱনাবলনিব্বত্তা ঞাণমযা সোতধাতু তাদিসা এৱাতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বা. অপি চ দিব্বৱিহাৰৱসেন পটিলদ্ধত্তা অত্তনা চ দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সিতত্তাপি দিব্বা. সৱনট্ঠেন চ সভাৱধাৰণট্ঠেন চ সোতধাতু, সোতধাতুযাপি কিচ্চকৰণেন সোতধাতু ৱিযাতি সোতধাতু, তায দিব্বায সোতধাতুযা. ৱিসুদ্ধাযাতি পৰিসুদ্ধায নিৰুপক্কিলেসায. অতিক্কন্তমানুসিকাযাতি মনুস্সূপচাৰং অতিক্কমিত্ৱা সদ্দস্সৱনেন মানুসিকমংসসোতধাতুং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতায.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি ‘‘সম্মাপটিপত্তিযা গুণৱিসেসে পতিট্ঠিতং পুৰিসাতিসযং দেৱাপি মনুস্সাপি আদৰজাতা অতিৱিয পিহযন্তী’’তি ইমমত্থং ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্ৰ পিণ্ডপাতিকঙ্গসঙ্খাতং ধুতঙ্গং সমাদায তস্স পৰিপূৰণেন পিণ্ডপাতিকস্স. ননু চাযং গাথা আযস্মন্তং মহাকস্সপং নিমিত্তং কত্ৱা ভাসিতা, থেৰো চ সব্বেসং ধুতৱাদানং অগ্গো তেৰসধুতঙ্গধৰো, সো কস্মা একেনেৱ ধুতঙ্গেন কিত্তিতোতি? অট্ঠুপ্পত্তিৱসেনাযং নিদ্দেসো. অথ ৱা দেসনামত্তমেতং, ইমিনা দেসনাসীসেন সব্বেপিস্স ধুতঙ্গা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. অথ ৱা ‘‘যথাপি ভমৰো পুপ্ফ’’ন্তি (ধ. প. ৪৯) গাথায ৱুত্তনযেন পৰমপ্পিচ্ছতায কুলানুদ্দযতায চস্স সব্বং পিণ্ডপাতিকৱত্তং অক্খণ্ডেত্ৱা তত্থ সাতিসযং পটিপত্তিযা পকাসনত্থং ‘‘পিণ্ডপাতিকস্সা’’তি ৱুত্তং. পিণ্ডপাতিকস্সাতি চ পিহযন্তীতি পদং অপেক্খিত্ৱা সম্পদানৱচনং, তং উপযোগত্থে দট্ঠব্বং. অত্তভৰস্সাতি ‘‘অপ্পানি চ তানি সুলভানি অনৱজ্জানী’’তি (অ. নি. ৪.২৭; ইতিৱু. ১০১) এৱং ৱুত্তেহি অপ্পানৱজ্জসুলভৰূপেহি চতূহি পচ্চযেহি অত্তানমেৱ ভৰন্তস্স. অনঞ্ঞপোসিনোতি আমিসসঙ্গণ্হনেন অঞ্ঞে সিস্সাদিকে পোসেতুং অনুস্সুক্কতায অনঞ্ঞপোসিনো. পদদ্ৱযেনস্স কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন ৱিচৰণতো সল্লহুকৱুত্তিতং সুভৰতং পৰমঞ্চ সন্তুট্ঠিং দস্সেতি. অথ ৱা অত্তভৰস্সাতি একৱচনিচ্ছায অত্তভাৱসঙ্খাতং একংযেৱ ইমং অত্তানং ভৰতি, ন ইতো পৰং অঞ্ঞন্তি অত্তভৰো, ততো এৱ অত্তনা অঞ্ঞস্স পোসেতব্বস্স অভাৱতো অনঞ্ঞপোসী, তস্স অত্তভৰস্স অনঞ্ঞপোসিনো. পদদ্ৱযেনপি খীণাসৱভাৱেন আযতিং অনাদানতং দস্সেতি.

দেৱা পিহযন্তি…পে… সতীমতোতি তং অগ্গফলাধিগমেন সব্বকিলেসদৰথপৰিড়াহানং ৱূপসমেন পটিপ্পস্সদ্ধিযা উপসন্তং, সতিৱেপুল্লপ্পত্তিযা নিচ্চকালং সতোকাৰিতায সতিমন্তং, ততো এৱ ইট্ঠানিট্ঠাদীসু তাদিলক্খণপ্পত্তং খীণাসৱং সক্কাদযো দেৱা পিহযন্তি পত্থেন্তি, তস্স সীলাদিগুণৱিসেসেসু বহুমানং উপ্পাদেন্তা আদৰং জনেন্তি, পগেৱ মনুস্সাতি.

সত্তমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পিণ্ডপাতিকসুত্তৱণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে পচ্ছাভত্তন্তি একাসনিকখলুপচ্ছাভত্তিকানং পাতোৱ ভুত্তানং অন্তোমজ্ঝন্হিকোপি পচ্ছাভত্তমেৱ, ইধ পন পকতিভত্তস্সেৱ পচ্ছতো পচ্ছাভত্তন্তি ৱেদিতব্বং. পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানন্তি পিণ্ডপাততো পটিক্কন্তানং, পিণ্ডপাতং পৰিযেসিত্ৱা ভত্তকিচ্চস্স নিট্ঠাপনৱসেন ততো নিৱত্তানং. কৰেৰিমণ্ডলমাড়েতি এত্থ কৰেৰীতি ৱৰুণৰুক্খস্স নামং. সো কিৰ গন্ধকুটিযা মণ্ডপস্স সালায চ অন্তৰে হোতি, তেন গন্ধকুটীপি ‘‘কৰেৰিকুটিকা’’তি ৱুচ্চতি, মণ্ডপোপি সালাপি ‘‘কৰেৰিমণ্ডলমাড়ো’’তি. তস্মা কৰেৰিৰুক্খস্স অৱিদূৰে কতে নিসীদনসালসঙ্খাতে মণ্ডলমাড়ে. তিণপণ্ণচ্ছদনং অনোৱস্সকং ‘‘মণ্ডলমাড়ো’’তি ৱদন্তি, অতিমুত্তকাদিলতামণ্ডপো ‘‘মণ্ডলমাড়ো’’তি অপৰে.

কালেন কালন্তি কালে কালে অন্তৰন্তৰা, তস্মিং তস্মিং সমযেতি অত্থো. মনাপিকেতি মনৱড্ঢকে, পিযৰূপে ইট্ঠেতি অত্থো. ইট্ঠানিট্ঠভাৱো চ পুগ্গলৱসেন চ দ্ৱাৰৱসেন চ গহেতব্বো. একচ্চস্স হি ইট্ঠাভিমতো একচ্চস্স অনিট্ঠো হোতি, একচ্চস্স অনিট্ঠাভিমতো একচ্চস্স ইট্ঠো. তথা একস্স দ্ৱাৰস্স ইট্ঠো অঞ্ঞস্স অনিট্ঠো. ৱিপাকৱসেন পনেত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. কুসলৱিপাকো হি একন্তেন ইট্ঠো, অকুসলৱিপাকো অনিট্ঠো এৱাতি. চক্খুনা ৰূপে পস্সিতুন্তি গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠো উপাসকেহি গেহং পৱেসেত্ৱা পূজাসক্কাৰকৰণত্থং উপনীতেসু আসনৱিতানাদীসু নানাৱিৰাগসমুজ্জলৱণ্ণসঙ্খাতে ৰজনীযে অঞ্ঞে চ সৱিঞ্ঞাণকৰূপে চক্খুদ্ৱাৰিকৱিঞ্ঞাণেহি পস্সিতুং. সদ্দেতি তথেৱ ইস্সৰজনানং গেহং পৱিট্ঠো তেসং পযুত্তে গীতৱাদিতসদ্দে সোতুং. গন্ধেতি তথা তেহি পূজাসক্কাৰৱসেন উপনীতে পুপ্ফধূমাদিগন্ধে ঘাযিতুং. ৰসেতি তেহি দিন্নাহাৰপৰিভোগে নানগ্গৰসে সাযিতুং. ফোট্ঠব্বেতি মহগ্ঘপচ্চত্থৰণেসু আসনেসু নিসিন্নকালে সুখসম্ফস্সে ফোট্ঠব্বে ফুসিতুং. এৱঞ্চ পঞ্চদ্ৱাৰিকইট্ঠাৰম্মণপ্পটিলাভং কিত্তেত্ৱা ইদানি মনোদ্ৱাৰিকইট্ঠাৰম্মণপ্পটিলাভং দস্সেতুং ‘‘সক্কতো’’তিআদি ৱুত্তং. তং হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱ.

কিং পন অপিণ্ডপাতিকানং অযং নযো ন লব্ভতীতি? লব্ভতি. তেসম্পি হি নিমন্তনসলাকভত্তাদিঅত্থং গামং গতকালে উড়াৰৱিভৱা উপাসকা তথা সক্কাৰসম্মানং কৰোন্তিযেৱ, তং পন অনিযতং. পিণ্ডপাতিকানং পন তদা নিচ্চমেৱ তত্থ পূজাসক্কাৰং কৰিযমানং দিস্ৱা, সক্কাৰগৰুতায অনিস্সৰণমগ্গে ঠত্ৱা, অযোনিসোমনসিকাৰৱসেন তে ভিক্খূ এৱমাহংসু. তেনেৱাহ – ‘‘হন্দাৱুসো, মযম্পি পিণ্ডপাতিকা হোমা’’তিআদি.

তত্থ হন্দাতি ৱোস্সগ্গত্থে নিপাতো. লচ্ছামাতি লভিস্সাম. তেনুপসঙ্কমীতি তত্থ সুৰভিগন্ধকুটিযং নিসিন্নো তেসং তং কথাসল্লাপং সুত্ৱা ‘‘ইমে ভিক্খূ মাদিসস্স নাম বুদ্ধস্স সাসনে পব্বজিত্ৱা মযা সদ্ধিং একৱিহাৰে ৱসন্তাপি এৱং অযোনিসোমনসিকাৰৱসেন কথং পৱত্তেন্তি, সল্লেখে ন ৱত্তন্তি, হন্দ তে ততো নিৱাৰেত্ৱা সল্লেখৱিহাৰে নিযোজেস্সামী’’তি মণ্ডলমাড়ং উপসঙ্কমি. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি ‘‘অপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠিতাসল্লেখানং ৱসেন কিলেসে ধুনিতুং তণ্হং ৱিসোসেতুং পটিপন্নোতি পিণ্ডপাতিকস্স সতো দেৱা পিহযন্তি, তস্স পটিপত্তিযা আদৰজাতা পিযাযন্তি, ন ইতো অঞ্ঞথা’’তি ইমমত্থং ৱিদিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ নো চে সদ্দসিলোকনিস্সিতোতি ‘‘অহো অয্যো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো পৰমসল্লেখৱুত্তী’’তিআদিনা পৰেহি কিত্তিতব্বসদ্দসঙ্খাতং সিলোকং. তণ্হায নিস্সিতো ন হোতি চেতি অত্থো. সদ্দো ৱা সম্মুখা ৱণ্ণভণনথুতিঘোসো, সিলোকো পৰম্মুখভূতা পসংসা পত্থটযসতা ৱা. সেসং অনন্তৰসুত্তে ৱুত্তনযমেৱ.

অট্ঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. সিপ্পসুত্তৱণ্ণনা

২৯. নৱমে কো নু খো, আৱুসো, সিপ্পং জানাতীতি, আৱুসো, অম্হেসু ইধ সন্নিপতিতেসু কো নু জীৱিতনিমিত্তং সিক্খিতব্বট্ঠেন ‘‘সিপ্প’’ন্তি লদ্ধনামং যংকিঞ্চি আজীৱং ৱিজানাতি? কো কিং সিপ্পং সিক্খীতি কো দীঘৰত্তং সিপ্পাচৰিযকুলং পযিৰুপাসিত্ৱা আগমতো পযোগতো চ হত্থিসিপ্পাদীসু কিং সিপ্পং সিক্খি? কতৰং সিপ্পং সিপ্পানং অগ্গন্তি সব্বসিপ্পানং অগাৰয্হতায মহপ্ফলতায অকিচ্ছসিদ্ধিযা চ কতৰং সিপ্পং অগ্গং উত্তমং? যং নিস্সায সুখেন সক্কা জীৱিতুন্তি অধিপ্পাযো. তত্থেকচ্চেতি তেসু ভিক্খূসু একচ্চে ভিক্খূ. যে হত্থাচৰিযকুলা পব্বজিতা তে. এৱমাহংসূতি তে এৱং ভণিংসু. ইতো পৰম্পি ‘‘একচ্চে’’তি ৱুত্তট্ঠানে এসেৱ নযো. হত্থিসিপ্পন্তি যং হত্থীনং পৰিগ্গণ্হনদমনসাৰণৰোগতিকিচ্ছাদিভেদং কত্তব্বং, তং উদ্দিস্স পৱত্তং সব্বম্পি সিপ্পং ইধ ‘‘হত্থিসিপ্প’’ন্তি অধিপ্পেতং. অস্সসিপ্পন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. ৰথসিপ্পং পন ৰথযোগ্গানং দমনসাৰণাদিৱিধানৱসেন চেৱ ৰথস্স কৰণৱসেন চ ৱেদিতব্বং. ধনুসিপ্পন্তি ইস্সাসসিপ্পং, যো ধনুব্বেধোতি ৱুচ্চতি. থৰুসিপ্পন্তি সেসআৱুধসিপ্পং. মুদ্দাসিপ্পন্তি হত্থমুদ্দায গণনসিপ্পং. গণনসিপ্পন্তি অচ্ছিদ্দকগণনসিপ্পং. সঙ্খানসিপ্পন্তি সঙ্কলনপটুপ্পাদনাদিৱসেন পিণ্ডগণনসিপ্পং. তং যস্স পগুণং হোতি, সো ৰুক্খম্পি দিস্ৱা ‘‘এত্তকানি এত্থ পণ্ণানী’’তি গণিতুং জানাতি. লেখাসিপ্পন্তি নানাকাৰেহি অক্খৰলিখনসিপ্পং, লিপিঞাণং ৱা. কাৱেয্যসিপ্পন্তি অত্তনো চিন্তাৱসেন ৱা পৰতো পটিলদ্ধসুতৱসেন ৱা, ‘‘ইমস্স অযমত্থো, এৱং নং যোজেস্সামী’’তি এৱং অত্থৱসেন ৱা, কিঞ্চিদেৱ কব্বং দিস্ৱা, ‘‘তপ্পটিভাগং কব্বং কৰিস্সামী’’তি ঠানুপ্পত্তিকপটিভানৱসেন ৱা চিন্তাকৱিআদীনং চতুন্নং কৱীনং কব্বকৰণসিপ্পং. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –

‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, কৱী – চিন্তাকৱি, সুতকৱি, অত্থকৱি, পটিভানকৱী’’তি (অ. নি. ৪.২৩১).

লোকাযতসিপ্পন্তি ‘‘কাকো সেতো অট্ঠীনং সেতত্তা, বলাকা ৰত্তা লোহিতস্স ৰত্তত্তা’’তি এৱমাদিনযপ্পৱত্তং পৰলোকনিব্বানানং পটিসেধকং ৱিতণ্ডসত্থসিপ্পং. খত্তৱিজ্জাসিপ্পন্তি অব্ভেয্যমাসুৰক্খাদিনীতিসত্থসিপ্পং. ইমানি কিৰ দ্ৱাদস মহাসিপ্পানি নাম. তেনেৱাহ তত্থ তত্থ ‘‘সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং সব্বসিপ্পাযতনানং জীৱিকত্থতায ৱট্টদুক্খতো অনিস্সৰণভাৱং, সীলাদীনংযেৱ পন সুপৰিসুদ্ধানং নিস্সৰণভাৱং, তং সমঙ্গিনোযেৱ চ ভিক্খুভাৱং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থৱিভাৱনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ অসিপ্পজীৱীতি চতুন্নং তণ্হুপ্পাদানং সমুচ্ছেদৱিক্খম্ভনেন পচ্চযাসায ৱিসোসিতত্তা যংকিঞ্চি সিপ্পং উপনিস্সায জীৱিকং ন কপ্পেতীতি অসিপ্পজীৱী, এতেন আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং দস্সেতি. লহূতি অপ্পকিচ্চতায সল্লহুকৱুত্তিতায চ লহু অবহুলসম্ভাৰো, এতেন চতুপচ্চযসন্তোসসিদ্ধং সুভৰতং দস্সেতি. অত্থকামোতি সদেৱকস্স লোকস্স অত্থমেৱ কামেতীতি অত্থকামো, এতেন সত্তানং অনত্থপৰিৱজ্জনস্স পকাসিতত্তা পাতিমোক্খসংৱৰসীলং দস্সেতি পাণাতিপাতাদিঅনত্থৱিৰমণপৰিদীপনতো. যতিন্দ্ৰিযোতি চক্খাদীনং ছন্নং ইন্দ্ৰিযানং অভিজ্ঝাদ্যপ্পৱত্তিতো সংযমেন যতিন্দ্ৰিযো, এতেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং ৱুত্তং. সব্বধি ৱিপ্পমুত্তোতি এৱং সুপৰিসুদ্ধসীলো চতুপচ্চযসন্তোসে অৱট্ঠিতো সপ্পচ্চযং নামৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱা অনিচ্চাদিৱসেন সঙ্খাৰে সম্মসন্তো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা ততো পৰং পটিপাটিযা পৱত্তিতেহি চতূহি অৰিযমগ্গেহি সংযোজনানং পহীনত্তা সব্বধি সব্বত্থ ভৱাদীসু ৱিপ্পমুত্তো.

অনোকসাৰী অমমো নিৰাসোতি তথা সব্বধি ৱিপ্পমুত্তত্তা এৱ ওকসঙ্খাতেসু ছসুপি আযতনেসু তণ্হাভিসৰণস্স অভাৱেন অনোকসাৰী, ৰূপাদীসু কত্থচি মমঙ্কাৰাভাৱতো অমমো, সব্বেন সব্বং অনাসীসনতো নিৰাসো. হিত্ৱা মানং একচৰো স ভিক্খূতি এৱংভূতো চ সো অৰহত্তমগ্গপ্পত্তিসমকালমেৱ অনৱসেসং মানং হিত্ৱা পজহিত্ৱা ইমে ভিক্খূ ৱিয গণসঙ্গণিকং অকত্ৱা পৱিৱেককামতায তণ্হাসহাযৱিৰহেন চ সব্বিৰিযাপথেসু একচৰো, সো সব্বসো ভিন্নকিলেসত্তা পৰমত্থতো ভিক্খু নাম. এত্থ চ ‘‘অসিপ্পজীৱী’’তিআদিনা লোকিযগুণা কথিতা, ‘‘সব্বধি ৱিপ্পমুত্তো’’তিআদিনা লোকুত্তৰগুণা কথিতা. তত্থ অসিপ্পজীৱীতিআদি ‘‘ৱিভৱে ঠিতস্সেৱ অযং ধম্মো, ন সিপ্পং নিস্সায মিচ্ছাজীৱেন জীৱিকং কপ্পেন্তস্স, তস্মা সিপ্পেসু সাৰগ্গহণং ৱিস্সজ্জেত্ৱা অধিসীলাদীসুযেৱ তুম্হেহি সিক্খিতব্ব’’ন্তি দস্সেতি.

নৱমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. লোকসুত্তৱণ্ণনা

৩০. দসমে বুদ্ধচক্খুনাতি এত্থ আসযানুসযঞাণং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণঞ্চ বুদ্ধচক্খু নাম. যথাহ –

‘‘অদ্দসা খো ভগৱা বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো সত্তে অপ্পৰজক্খে মহাৰজক্খে তিক্খিন্দ্ৰিযে মুদিন্দ্ৰিযে’’তিআদি (ম. নি. ১.২৮৩; ২.৩৩৯).

লোকন্তি তযো লোকা – ওকাসলোকো, সঙ্খাৰলোকো, সত্তলোকোতি. তত্থ –

‘‘যাৱতা চন্দিমসূৰিযা পৰিহৰন্তি,

দিসা ভন্তি ৱিৰোচনা;

তাৱ সহস্সধা লোকো,

এত্থ তে ৱত্ততী ৱসো’’তি. –

আদীসু (ম. নি. ১.৫০৩) ওকাসলোকো. ‘‘একো লোকো – সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকা, দ্ৱে লোকা – নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, তযো লোকা – তিস্সো ৱেদনা, চত্তাৰো লোকা – চত্তাৰো আহাৰা, পঞ্চ লোকা – পঞ্চুপাদানক্খন্ধা, ছ লোকা – ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি, সত্ত লোকা – সত্ত ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো, অট্ঠ লোকা – অট্ঠ লোকধম্মা, নৱ লোকা – নৱ সত্তাৱাসা, দস লোকা – দসাযতনানি, দ্ৱাদস লোকা – দ্ৱাদসাযতনানি, অট্ঠাৰস লোকা – অট্ঠাৰস ধাতুযো’’তিআদীসু (পটি. ম. ১.১১২) সঙ্খাৰলোকো. ‘‘সস্সতো লোকো, অসস্সতো লোকো’’তিআদীসু সত্তলোকো ৱুত্তো. ইধাপি সত্তলোকো ৱেদিতব্বো.

তত্থ লোকীযতি ৱিচিত্তাকাৰতো দিস্সতীতি চক্কৱাড়সঙ্খাতো লোকো ওকাসলোকো, সঙ্খাৰো লুজ্জতি পলুজ্জতীতি লোকো, লোকীযতি এত্থ পুঞ্ঞপাপং তব্বিপাকো চাতি সত্তলোকো. তেসু ভগৱা মহাকৰুণায অনুকম্পমানো সংসাৰদুক্খতো মোচেতুকামো সত্তলোকং ওলোকেসি. কতমস্স পন সত্তাহস্স অচ্চযেন ওলোকেসি? পঠমস্স সত্তাহস্স. ভগৱা হি পল্লঙ্কসত্তাহস্স পৰিযোসানে পচ্ছিমযামাৱসানে ‘‘যদা হৱে পাতুভৱন্তি ধম্মা…পে… সূৰিযোৱ ওভাসযমন্তলিক্খ’’ন্তি (উদা. ১-৩; কথা. ৩২১; মহাৱ. ১-৩) ইমং অৰিযমগ্গানুভাৱদীপকং উদানং উদানেত্ৱা, ‘‘অহং তাৱ এৱং সুদুত্তৰং সংসাৰমহোঘং ইমায ধম্মনাৱায সমুত্তৰিত্ৱা নিব্বানপাৰে ঠিতো, হন্দ দানি লোকম্পি তাৰেস্সামি, কীদিসো নু খো লোকো’’তি লোকং ৱোলোকেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠহিত্ৱা বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেসী’’তি.

তত্থ ৱোলোকেসীতি ৱিৱিধেহি আকাৰেহি পস্সি, হত্থতলে ঠপিতআমলকং ৱিয অত্তনো ঞাণেন পচ্চক্খং অকাসি. অনেকেহি সন্তাপেহীতিআদি ৱোলোকিতাকাৰদস্সনং. অনেকেহি সন্তাপেহীতি অনেকেহি দুক্খেহি. দুক্খঞ্হি সন্তাপনপীড়নট্ঠেন সন্তাপোতি ৱুচ্চতি. যথাহ – ‘‘দুক্খস্স পীড়নট্ঠো সঙ্খতট্ঠো সন্তাপট্ঠো ৱিপৰিণামট্ঠো’’তি (পটি. ম. ১.১৭). তঞ্চ দুক্খদুক্খাদিৱসেন চেৱ জাতিআদিৱসেন চ অনেকপ্পকাৰং. তেন ৱুত্তং ‘‘অনেকেহি সন্তাপেহী’’তি. অনেকেহি দুক্খেহি সন্তপ্পমানে পীড়িযমানে বাধিযমানে. পৰিড়াহেহীতি পৰিদাহেহি. পৰিডয্হমানেতি ইন্ধনং ৱিয অগ্গিনা সমন্ততো ডয্হমানে. ৰাগজেহীতি ৰাগসম্ভূতেহি. এস নযো সেসেসুপি. ৰাগাদযো হি যস্মিং সন্তানে উপ্পজ্জন্তি, তং নিদ্দহন্তা ৱিয ৱিবাধেন্তি, তেন ৱুত্তং – ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, অগ্গী – ৰাগগ্গি, দোসগ্গি, মোহগ্গী’’তি (ইতিৱু. ৯৩). যতো তে চিত্তং কাযঞ্চ কিলেসেন্তীতি কিলেসাতি ৱুচ্চন্তি. এত্থ চ পৰিডয্হমানেতি এতেন ভগৱা ৰাগাদিকিলেসানং পৱত্তিদুক্খতং, তেন চ সত্তানং অভিভূততং দস্সেতি. সন্তপ্পমানেতি ইমিনা পন তেসং কালন্তৰদুক্খতং, তেন নিৰন্তৰোপদ্দৱতঞ্চ দস্সেতি.