৪. মেঘিযৱগ্গো

১. মেঘিযসুত্তৱণ্ণনা

৩১. মেঘিযৱগ্গস্স পঠমে চালিকাযন্তি এৱং নামকে নগৰে. তস্স কিৰ নগৰস্স দ্ৱাৰট্ঠানং মুঞ্চিত্ৱা সমন্ততো চলপঙ্কং হোতি, তং চলপঙ্কং নিস্সায ঠিতত্তা ওলোকেন্তানং চলমানং ৱিয উপট্ঠাতি, তস্মা ‘‘চালিকা’’তি ৱুচ্চতি. চালিকে পব্বতেতি তস্স নগৰস্স অৱিদূৰে একো পব্বতো, সোপি সব্বসেতত্তা কালপক্খউপোসথে ওলোকেন্তানং চলমানো ৱিয উপট্ঠাতি, তস্মা ‘‘চালিকপব্বতো’’তি সঙ্খং গতো. তত্থ ভগৱতো মহন্তং ৱিহাৰং কাৰযিংসু, ভগৱা তদা তং নগৰং গোচৰগামং কত্ৱা তস্মিং চালিকপব্বতমহাৱিহাৰে ৱিহৰতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘চালিকাযং ৱিহৰতি চালিকে পব্বতে’’তি. মেঘিযোতি তস্স থেৰস্স নামং. উপট্ঠাকো হোতীতি পৰিচাৰকো হোতি. ভগৱতো হি পঠমবোধিযং উপট্ঠাকা অনিবদ্ধা অহেসুং, একদা নাগসমালো, একদা নাগিতো, একদা উপৱানো, একদা সুনক্খত্তো, তদাপি মেঘিযত্থেৰোৱ উপট্ঠাকো. তেনাহ – ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা মেঘিযো ভগৱতো উপট্ঠাকো হোতী’’তি.

জন্তুগামন্তি এৱং নামকং তস্সেৱ ৱিহাৰস্স অপৰং গোচৰগামং. ‘‘জত্তুগাম’’ন্তিপি পাঠো. কিমিকাড়াযাতি কাড়কিমীনং বহুলতায ‘‘কিমিকাড়া’’তি লদ্ধনামায নদিযা. জঙ্ঘৱিহাৰন্তি চিৰনিসজ্জায জঙ্ঘাসু উপ্পন্নকিলমথৱিনোদনত্থং ৱিচৰণং. পাসাদিকন্তি অৱিৰড়ৰুক্খতায সিনিদ্ধপত্ততায চ পস্সন্তানং পসাদমাৱহতীতি পাসাদিকং. সন্দচ্ছাযতায মনুঞ্ঞভূমিভাগতায চ মনুঞ্ঞং. অন্তো পৱিট্ঠানং পীতিসোমনস্সজননট্ঠেন চিত্তং ৰমেতীতি ৰমণীযং. অলন্তি পৰিযত্তং, যুত্তন্তিপি অত্থো. পধানত্থিকস্সাতি যোগেন ভাৱনায অত্থিকস্স. পধানাযাতি সমণধম্মকৰণায. আগচ্ছেয্যাহন্তি আগচ্ছেয্যং অহং. থেৰেন কিৰ পুব্বে তং ঠানং অনুপটিপাটিযা পঞ্চ জাতিসতানি ৰঞ্ঞা এৱ সতা অনুভূতং উয্যানং অহোসি, তেনস্স দিট্ঠমত্তেযেৱ তত্থ ৱিহৰিতুং চিত্তং নমি. আগমেহি তাৱাতি সত্থা থেৰস্স ৱচনং সুত্ৱা উপধাৰেন্তো ‘‘ন তাৱস্স ঞাণং পৰিপাকং গত’’ন্তি ঞত্ৱা পটিক্খিপন্তো এৱমাহ. এককম্হি তাৱাতি ইদং পনস্স ‘‘এৱমযং গন্ত্ৱাপি কম্মে অনিপ্ফজ্জমানে নিৰাসঙ্কো হুত্ৱা পেমৱসেন পুন আগচ্ছিস্সতী’’তি চিত্তমদ্দৱজননত্থং আহ. যাৱ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতীতি অঞ্ঞো কোচি ভিক্খু মম সন্তিকং যাৱ আগচ্ছতি, তাৱ আগমেহীতি অত্থো. ‘‘কোচি ভিক্খু দিস্সতী’’তিপি পাঠো. ‘‘আগচ্ছতূ’’তিপি পঠন্তি, তথা ‘‘দিস্সতূ’’তি.

নত্থি কিঞ্চি উত্তৰি কৰণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পৰিঞ্ঞাদীনং সোড়সন্নং কিচ্চানং কতত্তা, অভিসম্বোধিযা ৱা অধিগতত্তা ততো অঞ্ঞং উত্তৰি কৰণীযং নাম নত্থি. নত্থি কতস্স ৱা পতিচযোতি কতস্স ৱা পুন পতিচযোপি নত্থি. ন হি ভাৱিতমগ্গো পুন ভাৱীযতি, পহীনকিলেসানং ৱা পুন পহানেন কিচ্চং অত্থি. অত্থি কতস্স পতিচযোতি ময্হং সন্তানে নিপ্ফাদিতস্স সীলাদিধম্মস্স অৰিযমগ্গস্স অনধিগতত্তা তদত্থং পুন ৱড্ঢনসঙ্খাতো পতিচযো অত্থি, ইচ্ছিতব্বোতি অত্থো. পধানন্তি খো মেঘিয ৱদমানং কিন্তি ৱদেয্যামাতি ‘‘সমণধম্মং কৰোমী’’তি তং ৱদমানং মযং অঞ্ঞং কিং নাম ৱদেয্যাম?

দিৱাৱিহাৰং নিসীদীতি দিৱাৱিহাৰত্থায নিসীদি. নিসিন্নো চ যস্মিং মঙ্গলসিলাপট্টে পুব্বে অনুপটিপাটিযা পঞ্চ জাতিসতানি ৰাজা হুত্ৱা উয্যানকীড়ং কীড়ন্তো ৱিৱিধনাটকপৰিৱাৰো নিসিন্নপুব্বো, তস্মিংযেৱ ঠানে নিসীদি. অথস্স নিসিন্নকালতো পট্ঠায সমণভাৱো ৱিগতো ৱিয অহোসি, ৰাজৱেসং গহেত্ৱা নাটকপৰিৱাৰপৰিৱুতো সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা মহাৰহে পল্লঙ্কে নিসিন্নো ৱিয জাতো. অথস্স তং সম্পত্তিং অস্সাদযতো কামৱিতক্কো উদপাদি. সো তস্মিংযেৱ খণে সহোড্ঢং গহিতে দ্ৱে চোৰে আনেত্ৱা পুৰতো ঠপিতে ৱিয অদ্দস. তেসু একস্স ৱধং আণাপনৱসেন ব্যাপাদৱিতক্কো উপ্পজ্জি, একস্স বন্ধনং আণাপনৱসেন ৱিহিংসাৱিতক্কো, এৱং সো লতাজালেন ৰুক্খো ৱিয মধুমক্খিকাহি মধুঘাতকো ৱিয চ অকুসলৱিতক্কেহি পৰিক্খিত্তো সম্পৰিকিণ্ণো অহোসি. তং সন্ধায ‘‘অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্সা’’তিআদি ৱুত্তং.

অচ্ছৰিযং ৱত ভোতি গৰহণচ্ছৰিযং নাম কিৰেতং যথা আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ৱলিযগত্তং দিস্ৱা অৱোচ ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে’’তি (সং. নি. ৫.৫১১). অপৰে পন ‘‘তস্মিং সমযে পুপ্ফফলপল্লৱাদীসু লোভৱসেন কামৱিতক্কো, খৰস্সৰানং পক্খিআদীনং সদ্দস্সৱনেন ব্যাপাদৱিতক্কো, লেড্ডুআদীহি তেসং পটিবাহনাধিপ্পাযেন ৱিহিংসাৱিতক্কো, ‘ইধেৱাহং ৱসেয্য’ন্তি তত্থ সাপেক্খতাৱসেন কামৱিতক্কো, ৱনচৰকে তত্থ তত্থ দিস্ৱা তেসু চিত্তদুব্ভনেন ব্যাপাদৱিতক্কো, তেসং ৱিহেঠনাধিপ্পাযেন ৱিহিংসাৱিতক্কো তস্স উপ্পজ্জী’’তিপি ৱদন্তি. যথা ৱা তথা ৱা তস্স মিচ্ছাৱিতক্কুপ্পত্তিযেৱ অচ্ছৰিযকাৰণং. অন্ৱাসত্তাতি অনুলগ্গা ৱোকিণ্ণা. অত্তনি গৰুম্হি চ একত্তেপি বহুৱচনং দিস্সতি. ‘‘অনুসন্তো’’তিপি পাঠো.

যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি এৱং মিচ্ছাৱিতক্কেহি সম্পৰিকিণ্ণো কম্মট্ঠানসপ্পাযং কাতুং অসক্কোন্তো ‘‘ইদং ৱত দিস্ৱা দীঘদস্সী ভগৱা পটিসেধেসী’’তি সল্লক্খেত্ৱা ‘‘ইমং কাৰণং দসবলস্স আৰোচেস্সামী’’তি নিসিন্নাসনতো ৱুট্ঠায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. উপসঙ্কমিত্ৱা চ ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে’’তিআদিনা অত্তনো পৱত্তিং আৰোচেসি.

তত্থ যেভুয্যেনাতি বহুলং অভিক্খণং. পাপকাতি লামকা. অকুসলাতি অকোসল্লসম্ভূতা. দুগ্গতিসম্পাপনট্ঠেন ৱা পাপকা, কুসলপটিপক্খতায অকুসলা. ৱিতক্কেতি ঊহতি আৰম্মণং চিত্তং অভিনিৰোপেতীতি ৱিতক্কো, কামসহগতো ৱিতক্কো কামৱিতক্কো, কিলেসকামসম্পযুত্তো ৱত্থুকামাৰম্মণো ৱিতক্কোতি অত্থো. ব্যাপাদসহগতো ৱিতক্কো ব্যাপাদৱিতক্কো. ৱিহিংসাসহগতো ৱিতক্কো ৱিহিংসাৱিতক্কো. তেসু কামানং অভিনন্দনৱসেন পৱত্তো নেক্খম্মপটিপক্খো কামৱিতক্কো, ‘‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৱা ৱিনস্সন্তু ৱা মা ৱা অহেসু’’ন্তি সত্তেসু সম্পদুস্সনৱসেন পৱত্তো মেত্তাপটিপক্খো ব্যাপাদৱিতক্কো, পাণিলেড্ডুদণ্ডাদীহি সত্তানং ৱিহেঠেতুকামতাৱসেন পৱত্তো কৰুণাপটিপক্খো ৱিহিংসাৱিতক্কো.

কস্মা পনস্স ভগৱা তত্থ গমনং অনুজানি? ‘‘অননুঞ্ঞাতোপি চাযং মং ওহায গচ্ছিস্সতেৱ, ‘পৰিচাৰকামতায মঞ্ঞে ভগৱা গন্তুং ন দেতী’তি চস্স সিযা অঞ্ঞথত্তং. তদস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায সংৱত্তেয্যা’’তি অনুজানি.

এৱং তস্মিং অত্তনো পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা নিসিন্নে অথস্স ভগৱা সপ্পাযং ধম্মং দেসেন্তো ‘‘অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা’’তিআদিমাহ. তত্থ অপৰিপক্কাযাতি পৰিপাকং অপ্পত্তায. চেতোৱিমুত্তিযাতি কিলেসেহি চেতসো ৱিমুত্তিযা. পুব্বভাগে হি তদঙ্গৱসেন চেৱ ৱিক্খম্ভনৱসেন চ কিলেসেহি চেতসো ৱিমুত্তি হোতি, অপৰভাগে সমুচ্ছেদৱসেন চেৱ পটিপস্সদ্ধিৱসেন চ. সাযং ৱিমুত্তি হেট্ঠা ৱিত্থাৰতো কথিতাৱ, তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা. তত্থ ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযেহি ধম্মেহি আসযে পৰিপাচিতে পবোধিতে ৱিপস্সনায মগ্গগব্ভং গণ্হন্তিযা পৰিপাকং গচ্ছন্তিযা চেতোৱিমুত্তি পৰিপক্কা নাম হোতি, তদভাৱে অপৰিপক্কা.

কতমে পন ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযা ধম্মা? সদ্ধিন্দ্ৰিযাদীনং ৱিসুদ্ধিকৰণৱসেন পন্নৰস ধম্মা ৱেদিতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘অস্সদ্ধে পুগ্গলে পৰিৱজ্জযতো, সদ্ধে পুগ্গলে সেৱতো ভজতো পযিৰুপাসতো, পসাদনীযে সুত্তন্তে পচ্চৱেক্খতো – ইমেহি তীহাকাৰেহি সদ্ধিন্দ্ৰিযং ৱিসুজ্ঝতি.

‘‘কুসীতে পুগ্গলে পৰিৱজ্জযতো, আৰদ্ধৱীৰিযে পুগ্গলে সেৱতো ভজতো পযিৰুপাসতো, সম্মপ্পধানে পচ্চৱেক্খতো – ইমেহি তীহাকাৰেহি ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং ৱিসুজ্ঝতি.

‘‘মুট্ঠস্সতী পুগ্গলে পৰিৱজ্জযতো, উপট্ঠিতস্সতী পুগ্গলে সেৱতো ভজতো পযিৰুপাসতো, সতিপট্ঠানে পচ্চৱেক্খতো – ইমেহি তীহাকাৰেহি সতিন্দ্ৰিযং ৱিসুজ্ঝতি.

‘‘অসমাহিতে পুগ্গলে পৰিৱজ্জযতো, সমাহিতে পুগ্গলে সেৱতো ভজতো পযিৰুপাসতো, ঝানৱিমোক্খে পচ্চৱেক্খতো – ইমেহি তীহাকাৰেহি সমাধিন্দ্ৰিযং ৱিসুজ্ঝতি.

‘‘দুপ্পঞ্ঞে পুগ্গলে পৰিৱজ্জযতো, পঞ্ঞৱন্তে পুগ্গলে সেৱতো ভজতো পযিৰুপাসতো, গম্ভীৰঞাণচৰিযং পচ্চৱেক্খতো – ইমেহি তীহাকাৰেহি পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং ৱিসুজ্ঝতি.

‘‘ইতি ইমে পঞ্চ পুগ্গলে পৰিৱজ্জযতো, পঞ্চ পুগ্গলে সেৱতো ভজতো পযিৰুপাসতো, পঞ্চ সুত্তন্তে পচ্চৱেক্খতো – ইমেহি পন্নৰসহি আকাৰেহি, ইমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৱিসুজ্ঝন্তী’’তি (পটি. ম. ১.১৮৫).

অপৰেপি পন্নৰস ধম্মা ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযা – সদ্ধাপঞ্চমানি ইন্দ্ৰিযানি, অনিচ্চসঞ্ঞা দুক্খসঞ্ঞা অনত্তসঞ্ঞা পহানসঞ্ঞা ৱিৰাগসঞ্ঞাতি ইমা পঞ্চ নিব্বেধভাগিযা সঞ্ঞা, কল্যাণমিত্ততা সীলসংৱৰো অভিসল্লেখতা ৱীৰিযাৰম্ভো নিব্বেধিকপঞ্ঞাতি. তেসু ৱিনেয্যদমনকুসলো সত্থা ৱিনেয্যস্স মেঘিযত্থেৰস্স অজ্ঝাসযৱসেন ইধ কল্যাণমিত্ততাদযো ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযে ধম্মে দস্সেন্তো ‘‘পঞ্চ ধম্মা পৰিপাকায সংৱত্তন্তী’’তি ৱত্ৱা তে ৱিত্থাৰেন্তো ‘‘ইধ, মেঘিয, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতী’’তিআদিমাহ.

তত্থ কল্যাণমিত্তোতি কল্যাণো ভদ্দো সুন্দৰো মিত্তো এতস্সাতি কল্যাণমিত্তো. যস্স সীলাদিগুণসম্পন্নো ‘‘অঘস্স ঘাতা, হিতস্স ৱিধাতা’’তি এৱং সব্বাকাৰেন উপকাৰো মিত্তো হোতি, সো পুগ্গলো কল্যাণমিত্তোৱ. যথাৱুত্তেহি কল্যাণপুগ্গলেহেৱ সব্বিৰিযাপথেসু সহ অযতি পৱত্ততি, ন ৱিনা তেহীতি কল্যাণসহাযো.কল্যাণপুগ্গলেসু এৱ চিত্তেন চেৱ কাযেন চ নিন্নপোণপব্ভাৰভাৱেন পৱত্ততীতি কল্যাণসম্পৱঙ্কো. পদত্তযেন কল্যাণমিত্তসংসগ্গে আদৰং উপ্পাদেতি.

তত্ৰিদং কল্যাণমিত্তলক্খণং – ইধ কল্যাণমিত্তো সদ্ধাসম্পন্নো হোতি সীলসম্পন্নো সুতসম্পন্নো চাগসম্পন্নো ৱীৰিযসম্পন্নো সতিসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো. তত্থ সদ্ধাসম্পত্তিযা সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং কম্মফলঞ্চ, তেন সম্মাসম্বোধিহেতুভূতং সত্তেসু হিতেসিতং ন পৰিচ্চজতি. সীলসম্পত্তিযা সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো হোতি মনাপো গৰু ভাৱনীযো চোদকো পাপগৰহী ৱত্তা ৱচনক্খমো, সুতসম্পত্তিযা সচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদাদিপটিসংযুত্তানং গম্ভীৰানং কথানং কত্তা হোতি, চাগসম্পত্তিযা অপ্পিচ্ছো হোতি সন্তুট্ঠো পৱিৱিত্তো অসংসট্ঠো, ৱীৰিযসম্পত্তিযা আৰদ্ধৱীৰিযো হোতি সত্তানং হিতপ্পটিপত্তিযা, সতিসম্পত্তিযা উপট্ঠিতস্সতি হোতি, সমাধিসম্পত্তিযা অৱিক্খিত্তো হোতি সমাহিতচিত্তো, পঞ্ঞাসম্পত্তিযা অৱিপৰীতং জানাতি. সো সতিযা কুসলানং ধম্মানং গতিযো সমন্ৱেসমানো পঞ্ঞায সত্তানং হিতাহিতং যথাভূতং জানিত্ৱা, সমাধিনা তত্থ একগ্গচিত্তো হুত্ৱা, ৱীৰিযেন সত্তে অহিতা নিসেধেত্ৱা হিতে নিযোজেতি. তেনাহ –

‘‘পিযো গৰু ভাৱনীযো, ৱত্তা চ ৱচনক্খমো;

গম্ভীৰঞ্চ কথং কত্তা, নো চট্ঠানে নিযোজযে’’তি. (অ. নি. ৭.৩৭);

অযং পঠমো ধম্মো পৰিপাকায সংৱত্ততীতি, অযং কল্যাণমিত্ততাসঙ্খাতো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসস্স আদিভাৱতো, সব্বেসঞ্চ কুসলানং ধম্মানং বহুকাৰতায পধানভাৱতো চ ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু আদিতো ৱুত্তত্তা পঠমো অনৱজ্জধম্মো অৱিসুদ্ধানং সদ্ধাদীনং ৱিসুদ্ধিকৰণৱসেন চেতোৱিমুত্তিযা পৰিপাকায সংৱত্ততি. এত্থ চ কল্যাণমিত্তস্স বহুকাৰতা পধানতা চ ‘‘উপড্ঢমিদং, ভন্তে, ব্ৰহ্মচৰিযস্স যদিদং কল্যাণমিত্ততা’’তি ৱদন্তং ধম্মভণ্ডাগাৰিকং, ‘‘মা হেৱং, আনন্দা’’তি দ্ৱিক্খত্তুং পটিসেধেত্ৱা, ‘‘সকলমেৱ হিদং, আনন্দ, ব্ৰহ্মচৰিযং, যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা’’তিআদিসুত্তপদেহি (সং. নি. ১.১২৯; ৫.২) ৱেদিতব্বা.

পুন চপৰন্তি পুন চ অপৰং ধম্মজাতং. সীলৱাতি এত্থ কেনট্ঠেন সীলং? সীলনট্ঠেন সীলং. কিমিদং সীলনং নাম? সমাধানং, কাযকম্মাদীনং সুসীল্যৱসেন অৱিপ্পকিণ্ণতাতি অত্থো. অথ ৱা উপধাৰণং, ঝানাদিকুসলানং ধম্মানং পতিট্ঠানৱসেন আধাৰভাৱোতি অত্থো. তস্মা সীলেতি সীলতীতি ৱা সীলং. অযং তাৱ সদ্দলক্খণনযেন সীলত্থো. অপৰে পন ‘‘সিৰট্ঠো সীতলট্ঠো সীলট্ঠো সংৱৰট্ঠো’’তি নিৰুত্তিনযেন অত্থং ৱণ্ণেন্তি. তযিদং পাৰিপূৰিতো অতিসযতো ৱা সীলং অস্স অত্থীতি সীলৱা, সীলসম্পন্নোতি অত্থো.

যথা চ সীলৱা হোতি সীলসম্পন্নো, তং দস্সেতুং ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’’তিআদিমাহ. তত্থ পাতিমোক্খন্তি সিক্খাপদসীলং. তঞ্হি যো নং পাতি ৰক্খতি, তং মোক্খেতি মোচেতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহীতি পাতিমোক্খং. সংৱৰণং সংৱৰো, কাযৱাচাহি অৱীতিক্কমো. পাতিমোক্খমেৱ সংৱৰো পাতিমোক্খসংৱৰো, তেন সংৱুতো পিহিতকাযৱাচোতি পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো, ইদমস্স তস্মিং সীলে পতিট্ঠিতভাৱপৰিদীপনং. ৱিহৰতীতি তদনুৰূপৱিহাৰসমঙ্গিভাৱপৰিদীপনং. আচাৰগোচৰসম্পন্নোতি হেট্ঠা পাতিমোক্খসংৱৰস্স, উপৰি ৱিসেসানং যোগস্স চ উপকাৰকধম্মপৰিদীপনং. অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱীতি পাতিমোক্খসীলতো অচৱনধম্মতাপৰিদীপনং. সমাদাযাতি সিক্খাপদানং অনৱসেসতো আদানপৰিদীপনং. সিক্খতীতি সিক্খায সমঙ্গিভাৱপৰিদীপনং. সিক্খাপদেসূতি সিক্খিতব্বধম্মপৰিদীপনং.

অপৰো নযো – কিলেসানং বলৱভাৱতো, পাপকিৰিযায সুকৰভাৱতো, পুঞ্ঞকিৰিযায চ দুক্কৰভাৱতো বহুক্খত্তুং অপাযেসু পতনসীলোতি পাতী, পুথুজ্জনো. অনিচ্চতায ৱা ভৱাদীসু কম্মৱেগক্খিত্তো ঘটীযন্তং ৱিয অনৱট্ঠানেন পৰিব্ভমনতো গমনসীলোতি পাতী, মৰণৱসেন ৱা তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে অত্তভাৱস্স পতনসীলোতি ৱা পাতী, সত্তসন্তানো চিত্তমেৱ ৱা. তং পাতিনং সংসাৰদুক্খতো মোক্খেতীতি পাতিমোক্খং. চিত্তস্স হি ৱিমোক্খেন সত্তো ‘‘ৱিমুত্তো’’তি ৱুচ্চতি. ৱুত্তঞ্হি ‘‘চিত্তৱোদানা সত্তা ৱিসুজ্ঝন্তী’’তি (সং. নি. ৩.১০০), ‘‘অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’’ন্তি (মহাৱ. ২৮) চ.

অথ ৱা অৱিজ্জাদিহেতুনা সংসাৰে পততি গচ্ছতি পৱত্ততীতি পাতি, ‘‘অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৱতং সংসৰত’’ন্তি (সং. নি. ২.১২৪) হি ৱুত্তং. তস্স পাতিনো সত্তস্স তণ্হাদিসংকিলেসত্তযতো মোক্খো এতেনাতি পাতিমোক্খো, ‘‘কণ্ঠেকালো’’তিআদীনং ৱিয সমাসসিদ্ধি ৱেদিতব্বা.

অথ ৱা পাতেতি ৱিনিপাতেতি দুক্খেহীতি পাতি, চিত্তং. ৱুত্তঞ্হি ‘‘চিত্তেন নিয্যতী লোকো, চিত্তেন পৰিকস্সতী’’তি (সং. নি. ১.৬২). তস্স পাতিনো মোক্খো এতেনাতি পাতিমোক্খো. পততি ৱা এতেন অপাযদুক্খে সংসাৰদুক্খে চাতি পাতি, তণ্হাদিসংকিলেসা. ৱুত্তঞ্হি – ‘‘তণ্হা জনেতি পুৰিসং (সং. নি. ১.৫৫-৫৭), তণ্হাদুতিযো পুৰিসো’’তি (ইতিৱু. ১৫, ১০৫) চাদি. ততো পাতিতো মোক্খোতি পাতিমোক্খো.

অথ ৱা পততি এত্থাতি পাতি, ছ অজ্ঝত্তিকবাহিৰানি আযতনানি. ৱুত্তঞ্হি – ‘‘ছসু লোকো সমুপ্পন্নো, ছসু কুব্বতি সন্থৱ’’ন্তি (সু. নি. ১৭১). ততো ছ অজ্ঝত্তিকবাহিৰাযতনসঙ্খাতপাতিতো মোক্খোতি পাতিমোক্খো. অথ ৱা পাতো ৱিনিপাতো অস্স অত্থীতি পাতী, সংসাৰো. ততো মোক্খোতি পাতিমোক্খো.

অথ ৱা সব্বলোকাধিপতিভাৱতো ধম্মিস্সৰো ভগৱা পতীতি ৱুচ্চতি, মুচ্চতি এতেনাতি মোক্খো. পতিনো মোক্খো তেন পঞ্ঞত্তত্তাতি পতিমোক্খো, পতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খো. সব্বগুণানং ৱা তম্মূলভাৱতো উত্তমট্ঠেন পতি চ, সো যথাৱুত্তট্ঠেন মোক্খো চাতি পতিমোক্খো, পতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খো. তথা হি ৱুত্তং ‘‘পাতিমোক্খন্তিআদিমেতং মুখমেত’’ন্তি ৱিত্থাৰো.

অথ ৱা পইতি পকাৰে, অতীতি অচ্চন্তত্থে নিপাতো, তস্মা পকাৰেহি অচ্চন্তং মোক্খেতীতি পাতিমোক্খং. ইদঞ্হি সীলং সযং তদঙ্গৱসেন, সমাধিসহিতং পঞ্ঞাসহিতঞ্চ ৱিক্খম্ভনৱসেন সমুচ্ছেদৱসেন চ অচ্চন্তং মোক্খেতি মোচেতীতি পাতিমোক্খং. পতি মোক্খোতি ৱা পতিমোক্খো, তম্হা তম্হা ৱীতিক্কমদোসতো পচ্চেকং মোক্খোতি অত্থো. পতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খো. মোক্খোতি ৱা নিব্বানং, তস্স মোক্খস্স পটিবিম্বভূতোতি পতিমোক্খো. সীলসংৱৰো হি সূৰিযস্স অৰুণুগ্গমনং ৱিয নিব্বানস্স উদযভূতো তপ্পটিভাগো চ যথাৰহং সংকিলেসনিব্বাপনতো. পতিমোক্খো এৱ পাতিমোক্খো. পতিৱত্ততি মোক্খেতি দুক্খন্তি ৱা পতিমোক্খং, পতিমোক্খমেৱ পাতিমোক্খন্তি এৱং তাৱেত্থ পাতিমোক্খসদ্দস্স অত্থো ৱেদিতব্বো.

সংৱৰতি পিদহতি এতেনাতি সংৱৰো, পাতিমোক্খমেৱ সংৱৰো পাতিমোক্খসংৱৰো. অত্থতো পন ততো ততো ৱীতিক্কমিতব্বতো ৱিৰতিযো চেতনা চ. তেন পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো সমন্নাগতো পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতোতি ৱুত্তো. ৱুত্তঞ্হেতং ৱিভঙ্গে –

‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, তেন ৱুচ্চতি পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’’তি (ৱিভ. ৫১১).

ৱিহৰতীতি ইৰিযাপথৱিহাৰেন ৱিহৰতি ইৰীযতি ৱত্ততি.

আচাৰগোচৰসম্পন্নোতি ৱেড়ুদানাদিমিচ্ছাজীৱস্স কাযপাগব্ভিযাদীনঞ্চ অকৰণেন সব্বসো অনাচাৰং ৱজ্জেত্ৱা ‘‘কাযিকো অৱীতিক্কমো ৱাচসিকো অৱীতিক্কমো কাযিকৱাচসিকো অৱীতিক্কমো’’তি এৱং ৱুত্তভিক্খুসাৰুপ্পআচাৰসম্পত্তিযা, ৱেসিযাদিঅগোচৰং ৱজ্জেত্ৱা পিণ্ডপাতাদিঅত্থং উপসঙ্কমিতুং যুত্তট্ঠানসঙ্খাতেন গোচৰেন চ সম্পন্নত্তা আচাৰগোচৰসম্পন্নো.

অপিচ যো ভিক্খু সত্থৰি সগাৰৱো সপ্পতিস্সো সব্ৰহ্মচাৰীসু সগাৰৱো সপ্পতিস্সো হিৰোত্তপ্পসম্পন্নো সুনিৱত্থো সুপাৰুতো পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন আলোকিতেন ৱিলোকিতেন সমিঞ্জিতেন পসাৰিতেন ইৰিযাপথসম্পন্নো ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ জাগৰিযমনুযুত্তো সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো পৱিৱিত্তো অসংসট্ঠো আভিসমাচাৰিকেসু সক্কচ্চকাৰী গৰুচিত্তীকাৰবহুলো ৱিহৰতি, অযং ৱুচ্চতি আচাৰসম্পন্নো.

গোচৰো পন উপনিস্সযগোচৰো আৰক্খগোচৰো উপনিবন্ধগোচৰোতি তিৱিধো. তত্থ যো দসকথাৱত্থুগুণসমন্নাগতো ৱুত্তলক্খণো কল্যাণমিত্তো, যং নিস্সায অসুতং সুণাতি, সুতং পৰিযোদাপেতি, কঙ্খং ৱিতৰতি, দিট্ঠিং উজুং কৰোতি, চিত্তং পসাদেতি, যঞ্চ অনুসিক্খন্তো সদ্ধায ৱড্ঢতি, সীলেন, সুতেন, চাগেন, পঞ্ঞায ৱড্ঢতি, অযং ৱুচ্চতি উপনিস্সযগোচৰো.

যো ভিক্খু অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠো ৱীথিং পটিপন্নো ওক্খিত্তচক্খু যুগমত্তদস্সাৱী চক্খুন্দ্ৰিযসংৱুতোৱ গচ্ছতি, ন হত্থিং ওলোকেন্তো, ন অস্সং, ন ৰথং, ন পত্তিং, ন ইত্থিং, ন পুৰিসং ওলোকেন্তো, ন উদ্ধং ওলোকেন্তো, ন অধো ওলোকেন্তো, ন দিসাৱিদিসং পেক্খমানো গচ্ছতি, অযং আৰক্খগোচৰো.

উপনিবন্ধগোচৰো পন চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, যত্থ ভিক্খু অত্তনো চিত্তং উপনিবন্ধতি, ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –

‘‘কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো, যদিদং চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি (সং. নি. ৫.৩৭২).

তত্থ উপনিস্সযগোচৰস্স পুব্বে ৱুত্তত্তা ইতৰেসং ৱসেনেত্থ গোচৰো ৱেদিতব্বো. ইতি যথাৱুত্তায আচাৰসম্পত্তিযা, ইমায চ গোচৰসম্পত্তিযা সমন্নাগতত্তা আচাৰগোচৰসম্পন্নো.

অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱীতি অপ্পমত্তকত্তা অণুপ্পমাণেসু অস্সতিযা অসঞ্চিচ্চ আপন্নসেখিযঅকুসলচিত্তুপ্পাদাদিভেদেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সনসীলো. যো হি ভিক্খু পৰমাণুমত্তং ৱজ্জং অট্ঠসট্ঠিযোজনপমাণাধিকযোজনসতসহস্সুব্বেধসিনেৰুপব্বতৰাজসদিসং কত্ৱা পস্সতি, যোপি সব্বলহুকং দুব্ভাসিতমত্তং পাৰাজিকসদিসং কত্ৱা পস্সতি, অযম্পি অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী নাম. সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি যংকিঞ্চি সিক্খাপদেসু সিক্খিতব্বং, তং সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অনৱসেসং সম্মা আদিযিত্ৱা সিক্খতি, পৱত্ততি পৰিপূৰেতীতি অত্থো.

অভিসল্লেখিকাতি অতিৱিয কিলেসানং সল্লেখনী, তেসং তনুভাৱায পহানায যুত্তৰূপা. চেতোৱিৱৰণসপ্পাযাতি চেতসো পটিচ্ছাদকানং নীৱৰণানং দূৰীভাৱকৰণেন চেতোৱিৱৰণসঙ্খাতানং সমথৱিপস্সনানং সপ্পাযা, সমথৱিপস্সনাচিত্তস্সেৱ ৱা ৱিৱৰণায পাকটীকৰণায ৱা সপ্পাযা উপকাৰিকাতি চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা.

ইদানি যেন নিব্বিদাদিআৱহনেন অযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা চ নাম হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘একন্তনিব্বিদাযা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ একন্তনিব্বিদাযাতি একংসেনেৱ ৱট্টদুক্খতো নিব্বিন্দনত্থায. ৱিৰাগায নিৰোধাযাতি তস্সেৱ ৱিৰজ্জনত্থায চ নিৰুজ্ঝনত্থায চ. উপসমাযাতি সব্বকিলেসূপসমায. অভিঞ্ঞাযাতি সব্বস্সাপি অভিঞ্ঞেয্যস্স অভিজাননায. সম্বোধাযাতি চতুমগ্গসম্বোধায. নিব্বানাযাতি অনুপাদিসেসনিব্বানায. এতেসু হি আদিতো তীহি পদেহি ৱিপস্সনা ৱুত্তা, দ্ৱীহি মগ্গো, দ্ৱীহি নিব্বানং ৱুত্তং. সমথৱিপস্সনা আদিং কত্ৱা নিব্বানপৰিযোসানো অযং সব্বো উত্তৰিমনুস্সধম্মো দসকথাৱত্থুলাভিনো সিজ্ঝতীতি দস্সেতি.

ইদানি তং কথং ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘অপ্পিচ্ছকথা’’তিআদিমাহ. তত্থ অপ্পিচ্ছোতি ন ইচ্ছো, তস্স কথা অপ্পিচ্ছকথা, অপ্পিচ্ছভাৱপ্পটিসংযুত্তা কথা ৱা অপ্পিচ্ছকথা. এত্থ চ অত্ৰিচ্ছো পাপিচ্ছো মহিচ্ছো অপ্পিচ্ছোতি ইচ্ছাৱসেন চত্তাৰো পুগ্গলা. তেসু অত্তনা যথালদ্ধেন লাভেন অতিত্তো উপৰূপৰি লাভং ইচ্ছন্তো অত্ৰিচ্ছো নাম. যং সন্ধায ৱুত্তং –

‘‘চতুব্ভি অট্ঠজ্ঝগমা, অট্ঠভি চাপি সোড়স;

সোড়সভি চ দ্ৱত্তিংস, অত্ৰিচ্ছং চক্কমাসদো;

ইচ্ছাহতস্স পোসস্স, চক্কং ভমতি মত্থকে’’তি. (জা. ১.৫.১০৩);

‘‘অত্ৰিচ্ছা অতিলোভেন, অতিলোভমদেন চা’’তি চ. (জা. ১.২.১৬৮);

লাভসক্কাৰসিলোকনিকামযতায অসন্তগুণসম্ভাৱনাধিপ্পাযো পাপিচ্ছো. যং সন্ধায ৱুত্তং –

‘‘তত্থ কতমা কুহনা? লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সিতস্স পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স পচ্চযপ্পটিসেৱনসঙ্খাতেন ৱা সামন্তজপ্পিতেন ৱা ইৰিযাপথস্স ৱা অঠপনা’’তিআদি (ৱিভ. ৮৬১).

সন্তগুণসম্ভাৱনাধিপ্পাযো পটিগ্গহণে অমত্তঞ্ঞূ মহিচ্ছো. যং সন্ধায ৱুত্তং –

‘‘ইধেকচ্চো সদ্ধো সমানো ‘সদ্ধোতি মং জনো জানাতূ’তি ইচ্ছতি, সীলৱা সমানো ‘সীলৱাতি মং জনো জানাতূ’তি ইচ্ছতী’’তিআদি (ৱিভ. ৮৫১).

দুত্তপ্পিযতায হিস্স ৱিজাতমাতাপি চিত্তং গহেতুং ন সক্কোতি. তেনেতং ৱুচ্চতি –

‘‘অগ্গিক্খন্ধো সমুদ্দো চ, মহিচ্ছো চাপি পুগ্গলো;

সকটেহি পচ্চযে দেন্তু, তযোপেতে অতপ্পিযা’’তি.

এতে পন অত্ৰিচ্ছতাদযো দোসে আৰকা পৰিৱজ্জেত্ৱা সন্তগুণনিগূহনাধিপ্পাযো পটিগ্গহণে চ মত্তঞ্ঞূ অপ্পিচ্ছো. সো অত্তনি ৱিজ্জমানম্পি গুণং পটিচ্ছাদেতুকামতায সদ্ধো সমানো ‘‘সদ্ধোতি মং জনো জানাতূ’’তি ন ইচ্ছতি, সীলৱা, বহুস্সুতো, পৱিৱিত্তো, আৰদ্ধৱীৰিযো, উপট্ঠিতস্সতি, সমাহিতো, পঞ্ঞৱা সমানো ‘‘পঞ্ঞৱাতি মং জনো জানাতূ’’তি ন ইচ্ছতি.

স্ৱাযং পচ্চযপ্পিচ্ছো ধুতঙ্গপ্পিচ্ছো পৰিযত্তিঅপ্পিচ্ছো অধিগমপ্পিচ্ছোতি চতুব্বিধো. তত্থ চতূসু পচ্চযেসু অপ্পিচ্ছো পচ্চযদাযকং দেয্যধম্মং অত্তনো থামঞ্চ ওলোকেত্ৱা সচেপি হি দেয্যধম্মো বহু হোতি, দাযকো অপ্পং দাতুকামো, দাযকস্স ৱসেন অপ্পমেৱ গণ্হাতি. দেয্যধম্মো চে অপ্পো, দাযকো বহুং দাতুকামো, দেয্যধম্মস্স ৱসেন অপ্পমেৱ গণ্হাতি. দেয্যধম্মোপি চে বহু, দাযকোপি বহুং দাতুকামো, অত্তনো থামং ঞত্ৱা পমাণযুত্তমেৱ গণ্হাতি. এৱৰূপো হি ভিক্খু অনুপ্পন্নং লাভং উপ্পাদেতি, উপ্পন্নং লাভং থাৱৰং কৰোতি, দাযকানং চিত্তং আৰাধেতি. ধুতঙ্গসমাদানস্স পন অত্তনি অত্থিভাৱং ন জানাপেতুকামো ধুতঙ্গপ্পিচ্ছো. যো অত্তনো বহুস্সুতভাৱং জানাপেতুং ন ইচ্ছতি, অযং পৰিযত্তিঅপ্পিচ্ছো. যো পন সোতাপন্নাদীসু অঞ্ঞতৰো হুত্ৱা সব্ৰহ্মচাৰীনম্পি অত্তনো সোতাপন্নাদিভাৱং জানাপেতুং ন ইচ্ছতি, অযং অধিগমপ্পিচ্ছো. এৱমেতেসং অপ্পিচ্ছানং যা অপ্পিচ্ছতা, তস্সা সদ্ধিং সন্দস্সনাদিৱিধিনা অনেকাকাৰৱোকাৰআনিসংসৱিভাৱনৱসেন, তপ্পটিপক্খস্স অত্ৰিচ্ছাদিভেদস্স ইচ্ছাচাৰস্স আদীনৱৱিভাৱনৱসেন চ পৱত্তা কথা অপ্পিচ্ছকথা.

সন্তুট্ঠিকথাতি এত্থ সন্তুট্ঠীতি সকেন অত্তনা লদ্ধেন তুট্ঠি সন্তুট্ঠি. অথ ৱা ৱিসমং পচ্চযিচ্ছং পহায সমং তুট্ঠি, সন্তুট্ঠি. সন্তেন ৱা ৱিজ্জমানেন তুট্ঠি সন্তুট্ঠি. ৱুত্তঞ্চেতং –

‘‘অতীতং নানুসোচন্তো, নপ্পজপ্পমনাগতং;

পচ্চুপ্পন্নেন যাপেন্তো, সন্তুট্ঠোতি পৱুচ্চতী’’তি.

সম্মা ৱা ঞাযেন ভগৱতা অনুঞ্ঞাতৱিধিনা পচ্চযেহি তুট্ঠি সন্তুট্ঠি. অত্থতো ইতৰীতৰপচ্চযসন্তোসো, সো দ্ৱাদসৱিধো হোতি. কথং? চীৱৰে যথালাভসন্তোসো, যথাবলসন্তোসো, যথাসাৰুপ্পসন্তোসোতি তিৱিধো, এৱং পিণ্ডপাতাদীসু.

তত্ৰাযং পভেদৱণ্ণনা – ইধ ভিক্খু চীৱৰং লভতি সুন্দৰং ৱা অসুন্দৰং ৱা, সো তেনেৱ যাপেতি, অঞ্ঞং ন পত্থেতি, লভন্তোপি ন গণ্হাতি, অযমস্স চীৱৰে যথালাভসন্তোসো. অথ পন পকতিদুব্বলো ৱা হোতি আবাধজৰাভিভূতো ৱা, গৰুং চীৱৰং পাৰুপন্তো কিলমতি, সো সভাগেন ভিক্খুনা সদ্ধিং তং পৰিৱত্তেত্ৱা লহুকেন যাপেন্তোপি সন্তুট্ঠোৱ হোতি, অযমস্স চীৱৰে যথাবলসন্তোসো. অপৰো পট্টচীৱৰাদীনং অঞ্ঞতৰং মহগ্ঘচীৱৰং লভিত্ৱা ‘‘ইদং থেৰানং চিৰপব্বজিতানং, ইদং বহুস্সুতানং অনুৰূপং, ইদং গিলানানং দুব্বলানং, ইদং অপ্পলাভীনং ৱা হোতূ’’তি তেসং দত্ৱা অত্তনা সঙ্কাৰকূটাদিতো নন্তকানি উচ্চিনিত্ৱা সঙ্ঘাটিং কত্ৱা তেসং ৱা পুৰাণচীৱৰানি গহেত্ৱা ধাৰেন্তোপি সন্তুট্ঠোৱ হোতি, অযমস্স চীৱৰে যথাসাৰুপ্পসন্তোসো.

ইধ পন ভিক্খু পিণ্ডপাতং লভতি লূখং ৱা পণীতং ৱা, সো তেনেৱ যাপেতি, অঞ্ঞং ন পত্থেতি, লভন্তোপি ন গণ্হাতি, অযমস্স পিণ্ডপাতে যথালাভসন্তোসো. অথ পন আবাধিকো হোতি, লূখং পকতিৱিৰুদ্ধং ৱা ব্যাধিৱিৰুদ্ধং ৱা পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৱা গাড়্হং ৰোগাতঙ্কং পাপুণাতি, সো সভাগস্স ভিক্খুনো দত্ৱা তস্স হত্থতো সপ্পাযভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা সমণধম্মং কৰোন্তোপি সন্তুট্ঠোৱ হোতি, অযমস্স পিণ্ডপাতে যথাবলসন্তোসো. অপৰো ভিক্খু পণীতং পিণ্ডপাতং লভতি, সো ‘‘অযং পিণ্ডপাতো চিৰপব্বজিতাদীনং অনুৰূপো’’তি চীৱৰং ৱিয তেসং দত্ৱা, তেসং ৱা সন্তকং গহেত্ৱা, অত্তনা পিণ্ডায চৰিত্ৱা, মিস্সকাহাৰং ৱা পৰিভুঞ্জন্তোপি সন্তুট্ঠোৱ হোতি. অযমস্স পিণ্ডপাতে যথাসাৰুপ্পসন্তোসো.

ইধ পন ভিক্খুনো সেনাসনং পাপুণাতি মনাপং ৱা অমনাপং ৱা অন্তমসো তিণকুটিকাপি তিণসন্থাৰকম্পি, সো তেনেৱ সন্তুস্সতি, পুন অঞ্ঞং সুন্দৰতৰং ৱা পাপুণাতি, তং ন গণ্হাতি, অযমস্স সেনাসনে যথালাভসন্তোসো. অথ পন আবাধিকো হোতি দুব্বলো ৱা, সো ব্যাধিৱিৰুদ্ধং ৱা পকতিৱিৰুদ্ধং ৱা সেনাসনং লভতি, যত্থস্স ৱসতো অফাসু হোতি, সো তং সভাগস্স ভিক্খুনো দত্ৱা তস্স সন্তকে সপ্পাযসেনাসনে ৱসিত্ৱা সমণধম্মং কৰোন্তোপি সন্তুট্ঠোৱ হোতি, অযমস্স সেনাসনে যথাবলসন্তোসো. অপৰো সুন্দৰং সেনাসনং পত্তম্পি ন সম্পটিচ্ছতি ‘‘পণীতসেনাসনং পমাদট্ঠান’’ন্তি, মহাপুঞ্ঞতায ৱা লেণমণ্ডপকূটাগাৰাদীনি পণীতসেনাসনানি লভতি, সো তানি চীৱৰাদীনি ৱিয চিৰপব্বজিতাদীনং দত্ৱা যত্থ কত্থচি ৱসন্তোপি সন্তুট্ঠোৱ হোতি, অযমস্স সেনাসনে যথাসাৰুপ্পসন্তোসো.

ইধ পন ভিক্খু ভেসজ্জং লভতি লূখং ৱা পণীতং ৱা, সো তেনেৱ তুস্সতি, অঞ্ঞং ন পত্থেতি, লভন্তোপি ন গণ্হাতি, অযমস্স গিলানপচ্চযে যথালাভসন্তোসো. অথ পন তেলেন অত্থিকো ফাণিতং লভতি, সো তং সভাগস্স ভিক্খুনো দত্ৱা, তস্স হত্থতো তেলং গহেত্ৱা, ভেসজ্জং কত্ৱা সমণধম্মং কৰোন্তোপি সন্তুট্ঠোৱ হোতি, অযমস্স গিলানপচ্চযে যথাবলসন্তোসো. অপৰো মহাপুঞ্ঞো বহুং তেলমধুফাণিতাদিপণীতভেসজ্জং লভতি, সো তং চীৱৰাদীনি ৱিয চিৰপব্বজিতাদীনং দত্ৱা তেসং আভতেন যেন কেনচি ভেসজ্জং কৰোন্তোপি সন্তুট্ঠোৱ হোতি. যো পন একস্মিং ভাজনে মুত্তহৰীতকং, একস্মিং চতুমধুৰং ঠপেত্ৱা ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, যদিচ্ছসী’’তি ৱুচ্চমানো সচস্স তেসু অঞ্ঞতৰেনপি ৰোগো ৱূপসম্মতি, ‘‘মুত্তহৰীতকং নাম বুদ্ধাদীহি ৱণ্ণিতং, পূতিমুত্তভেসজ্জং নিস্সায পব্বজ্জা, তত্থ তে যাৱজীৱং উস্সাহো কৰণীযো’’তি (মহাৱ. ১২৮) ৱচনমনুস্সৰন্তো চতুমধুৰং পটিক্খিপিত্ৱা মুত্তহৰীতকেন ভেসজ্জং কৰোন্তো পৰমসন্তুট্ঠোৱ হোতি, অযমস্স গিলানপচ্চযে যথাসাৰুপ্পসন্তোসো.

সো এৱংপভেদো সব্বোপি সন্তোসো সন্তুট্ঠীতি পৱুচ্চতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অত্থতো ইতৰীতৰপচ্চযসন্তোসো’’তি. ইতৰীতৰসন্তুট্ঠিযা সদ্ধিং সন্দস্সনাদিৱিধিনা আনিসংসৱিভাৱনৱসেন, তপ্পটিপক্খস্স অত্ৰিচ্ছতাদিভেদস্স ইচ্ছাপকতত্তস্স আদীনৱৱিভাৱনৱসেন চ পৱত্তা কথা সন্তুট্ঠিকথা. ইতো পৰাসুপি কথাসু এসেৱ নযো, ৱিসেসমত্তমেৱ ৱক্খাম.

পৱিৱেককথাতি এত্থ কাযৱিৱেকো চিত্তৱিৱেকো উপধিৱিৱেকোতি তযো ৱিৱেকা. তেসু একো গচ্ছতি, একো তিট্ঠতি, একো নিসীদতি, একো সেয্যং কপ্পেতি, একো গামং পিণ্ডায পৱিসতি, একো পটিক্কমতি, একো অভিক্কমতি, একো চঙ্কমং অধিট্ঠাতি, একো চৰতি, একো ৱিহৰতীতি এৱং সব্বিৰিযাপথেসু সব্বকিচ্চেসু গণসঙ্গণিকং পহায ৱিৱিত্তৱাসো কাযৱিৱেকো নাম. অট্ঠ সমাপত্তিযো পন চিত্তৱিৱেকো নাম. নিব্বানং উপধিৱিৱেকো নাম. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘কাযৱিৱেকো চ ৱিৱেকট্ঠকাযানং নেক্খম্মাভিৰতানং, চিত্তৱিৱেকো চ পৰিসুদ্ধচিত্তানং পৰমৱোদানপ্পত্তানং, উপধিৱিৱেকো চ নিৰুপধীনং পুগ্গলানং ৱিসঙ্খাৰগতান’’ন্তি (মহানি. ৫৭).

ৱিৱেকোযেৱ পৱিৱেকো, পৱিৱেকপ্পটিসংযুত্তা কথা পৱিৱেককথা.

অসংসগ্গকথাতি এত্থ সৱনসংসগ্গো দস্সনসংসগ্গো সমুল্লপনসংসগ্গো সম্ভোগসংসগ্গো কাযসংসগ্গোতি পঞ্চ সংসগ্গা. তেসু ইধেকচ্চো ভিক্খু সুণাতি ‘‘অসুকস্মিং গামে ৱা নিগমে ৱা ইত্থী অভিৰূপা দস্সনীযা পাসাদিকা পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতা’’তি, সো তং সুত্ৱা সংসীদতি ৱিসীদতি, ন সক্কোতি ব্ৰহ্মচৰিযং সন্ধাৰেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি, এৱং ৱিসভাগাৰম্মণসৱনেন উপ্পন্নকিলেসসন্থৱো সৱনসংসগ্গো নাম. ন হেৱ খো ভিক্খু সুণাতি, অপিচ খো সামং পস্সতি ইত্থিং অভিৰূপং দস্সনীযং পাসাদিকং পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতং, সো তং দিস্ৱা সংসীদতি ৱিসীদতি, ন সক্কোতি ব্ৰহ্মচৰিযং সন্ধাৰেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি, এৱং ৱিসভাগাৰম্মণদস্সনেন উপ্পন্নকিলেসসন্থৱো দস্সনসংসগ্গো নাম. দিস্ৱা পন অঞ্ঞমঞ্ঞং আলাপসল্লাপৱসেন উপ্পন্নো কিলেসসন্থৱো সমুল্লপনসংসগ্গো নাম. সহজগ্ঘনাদীনিপি এতেনেৱ সঙ্গণ্হাতি. অত্তনো পন সন্তকং যংকিঞ্চি মাতুগামস্স দত্ৱা ৱা অদত্ৱা ৱা তেন দিন্নস্স ৱনভঙ্গিযাদিনো পৰিভোগৱসেন উপ্পন্নকিলেসসন্থৱো সম্ভোগসংসগ্গো নাম. মাতুগামস্স হত্থগ্গাহাদিৱসেন উপ্পন্নকিলেসসন্থৱো কাযসংসগ্গো নাম. যোপি চেস –

‘‘গিহীহি সংসট্ঠো ৱিহৰতি অননুলোমিকেন সংসগ্গেন সহসোকী সহনন্দী সুখিতেসু সুখিতো, দুক্খিতেসু দুক্খিতো, উপ্পন্নেসু কিচ্চকৰণীযেসু অত্তনা উয্যোগং আপজ্জতী’’তি (সং. নি. ৩.৩; মহানি. ১৬৪) –

এৱং ৱুত্তো অননুলোমিকো গিহিসংসগ্গো, যো চ সব্ৰহ্মচাৰীহিপি কিলেসুপ্পত্তিহেতুভূতো সংসগ্গো, তং সব্বং পহায য্ৱাযং সংসাৰে থিৰতৰং সংৱেগং, সঙ্খাৰেসু তিব্বং ভযসঞ্ঞং, সৰীৰে পটিকূলসঞ্ঞং, সব্বাকুসলেসু জিগুচ্ছাপুব্বঙ্গমং হিৰোত্তপ্পং, সব্বকিৰিযাসু সতিসম্পজঞ্ঞন্তি সব্বং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা কমলদলে জলবিন্দু ৱিয সব্বত্থ অলগ্গভাৱো, অযং সব্বসংসগ্গপ্পটিপক্খতায অসংসগ্গো. তপ্পটিসংযুত্তা কথা অসংসগ্গকথা.

ৱীৰিযাৰম্ভকথাতি এত্থ ৱীৰস্স ভাৱো, কম্মন্তি ৱা ৱীৰিযং, ৱিধিনা ঈৰযিতব্বং পৱত্তেতব্বন্তি ৱা ৱীৰিযং, ৱীৰিযঞ্চ তং অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায আৰম্ভনং ৱীৰিযাৰম্ভো. স্ৱাযং কাযিকো চেতসিকো চাতি দুৱিধো, আৰম্ভধাতু, নিক্কমধাতু, পৰক্কমধাতু চাতি তিৱিধো; সম্মপ্পধানৱসেন চতুব্বিধো. সো সব্বোপি যো ভিক্খু গমনে উপ্পন্নং কিলেসং ঠানং পাপুণিতুং ন দেতি; ঠানে উপ্পন্নং নিসজ্জং, নিসজ্জায উপ্পন্নং সযনং পাপুণিতুং ন দেতি, তত্থ তত্থেৱ অজপদেন দণ্ডেন কণ্হসপ্পং উপ্পীড়েত্ৱা গণ্হন্তো ৱিয, তিখিণেন অসিনা অমিত্তং গীৱায পহৰন্তো ৱিয চ সীসং উক্খিপিতুং অদত্ৱা ৱীৰিযবলেন নিগ্গণ্হাতি, তস্সেৱং আৰদ্ধৱীৰিযস্স ৱসেন ৱেদিতব্বো. তপ্পটিসংযুত্তা কথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা.

সীলকথাদীসু দুৱিধং সীলং লোকিযং লোকুত্তৰঞ্চ. তত্থ লোকিযং পাতিমোক্খসংৱৰাদি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং, লোকুত্তৰং মগ্গসীলং ফলসীলঞ্চ. তথা ৱিপস্সনায পাদকভূতা সহ উপচাৰেন অট্ঠ সমাপত্তিযো লোকিযো সমাধি, মগ্গসম্পযুত্তো পনেত্থ লোকুত্তৰো সমাধি নাম. তথা পঞ্ঞাপি লোকিযা সুতমযা চিন্তামযা ঝানসম্পযুত্তা ৱিপস্সনাঞাণঞ্চ. ৱিসেসতো পনেত্থ ৱিপস্সনাপঞ্ঞা গহেতব্বা, লোকুত্তৰা মগ্গপঞ্ঞা ফলপঞ্ঞা চ. ৱিমুত্তীপি অৰিযফলৱিমুত্তি নিব্বানঞ্চ. অপৰে পন তদঙ্গৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদৱিমুত্তীনম্পি ৱসেনেত্থ অত্থং ৱণ্ণেন্তি. ৱিমুত্তিঞাণদস্সনম্পি একূনৱীসতিৱিধং পচ্চৱেক্খণঞাণং. ইতি ইমেসং সীলাদীনং সদ্ধিং সন্দস্সনাদিৱিধিনা অনেকাকাৰৱোকাৰআনিসংসৱিভাৱনৱসেন চেৱ তপ্পটিপক্খানং দুস্সীল্যাদীনং আদীনৱৱিভাৱনৱসেন চ পৱত্তা কথা, তপ্পটিসংযুত্তা কথা ৱা সীলাদিকথা নাম.

এত্থ চ ‘‘অত্তনা চ অপ্পিচ্ছো হোতি, অপ্পিচ্ছকথঞ্চ পৰেসং কত্তা’’তি (ম. নি. ১.২৫২; অ. নি. ১০.৭০) ‘‘সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন চীৱৰেন, ইতৰীতৰচীৱৰসন্তুট্ঠিযা চ ৱণ্ণৱাদী’’তি (সং. নি. ২.১৪৪; চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২৮) চ আদিৱচনতো সযঞ্চ অপ্পিচ্ছতাদিগুণসমন্নাগতেন পৰেসম্পি তদত্থায হিতজ্ঝাসযেন পৱত্তেতব্বা তথাৰূপী কথা, যা ইধ অভিসল্লেখিকাদিভাৱেন ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তা অপ্পিচ্ছকথাদীতি ৱেদিতব্বা. কাৰকস্সেৱ হি কথা ৱিসেসতো অধিপ্পেতত্থসাধিনী. তথা হি ৱক্খতি ‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং…পে. … অকসিৰলাভী’’তি.

এৱৰূপাযাতি ঈদিসায, যথাৱুত্তায. নিকামলাভীতি যথিচ্ছিতলাভী যথাৰুচিলাভী, সব্বকালং ইমা কথা সোতুং ৱিচাৰেতুঞ্চ যথাসুখং লভন্তো. অকিচ্ছলাভীতি নিদ্দুক্খলাভী. অকসিৰলাভীতি ৱিপুললাভী.

আৰদ্ধৱীৰিযোতি পগ্গহিতৱীৰিযো. অকুসলানং ধম্মানং পহানাযাতি অকোসল্লসম্ভূতট্ঠেন অকুসলানং পাপধম্মানং পজহনত্থায. কুসলানং ধম্মানন্তি কুচ্ছিতানং সলনাদিঅত্থেন অনৱজ্জট্ঠেন চ কুসলানং সহৱিপস্সনানং মগ্গফলধম্মানং. উপসম্পদাযাতি সম্পাদনায, অত্তনো সন্তানে উপ্পাদনায. থামৱাতি উস্সোড়্হিসঙ্খাতেন ৱীৰিযথামেন সমন্নাগতো. দড়্হপৰক্কমোতি থিৰপৰক্কমো অসিথিলৱীৰিযো. অনিক্খিত্তধুৰোতি অনোৰোহিতধুৰো অনোসক্কিতৱীৰিযো.

পঞ্ঞৱাতি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায পঞ্ঞৱা. উদযত্থগামিনিযাতি পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযঞ্চ ৱযঞ্চ পটিৱিজ্ঝন্তিযা. অৰিযাযাতি ৱিক্খম্ভনৱসেন কিলেসেহি আৰকা দূৰে ঠিতায নিদ্দোসায. নিব্বেধিকাযাতি নিব্বেধভাগিযায. সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযাতি ৱট্টদুক্খস্স খেপনতো ‘‘দুক্খক্খযো’’তি লদ্ধনামং অৰিযমগ্গং সম্মা হেতুনা ঞাযেন গচ্ছন্তিযা.

ইমেসু চ পন পঞ্চসু ধম্মেসু সীলং ৱীৰিযং পঞ্ঞা চ যোগিনো অজ্ঝত্তিকং অঙ্গং, ইতৰদ্ৱযং বাহিৰং অঙ্গং. তথাপি কল্যাণমিত্তসন্নিস্সযেনেৱ সেসং চতুব্বিধং ইজ্ঝতি, কল্যাণমিত্তস্সেৱেত্থ বহূপকাৰতং দস্সেন্তো সত্থা ‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খ’’ন্তিআদিনা দেসনং ৱড্ঢেতি. তত্থ পাটিকঙ্খন্তি একংসেন ইচ্ছিতব্বং, অৱস্সংভাৱীতি অত্থো. যন্তি কিৰিযাপৰামসনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘সীলৱা ভৱিস্সতী’’তি এত্থ যদেতং কল্যাণমিত্তস্স ভিক্খুনো সীলৱন্ততায ভৱনং সীলসম্পন্নত্তং, তস্স ভিক্খুনো সীলসম্পন্নত্তা এতং তস্স পাটিকঙ্খং, অৱস্সংভাৱী একংসেনেৱ তস্স তত্থ নিযোজনতোতি অধিপ্পাযো. পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰিস্সতীতিআদীসুপি এসেৱ নযো.

এৱং ভগৱা সদেৱকে লোকে উত্তমকল্যাণমিত্তসঙ্খাতস্স অত্তনো ৱচনং অনাদিযিত্ৱা তং ৱনসণ্ডং পৱিসিত্ৱা তাদিসং ৱিপ্পকাৰং পত্তস্স আযস্মতো মেঘিযস্স কল্যাণমিত্ততাদিনা সকলং সাসনসম্পত্তিং দস্সেত্ৱা, ইদানিস্স তত্থ আদৰজাতস্স পুব্বে যেহি কামৱিতক্কাদীহি উপদ্দুতত্তা কম্মট্ঠানং ন সম্পজ্জি, তস্স তেসং উজুৱিপচ্চনীকভূতত্তা চ ভাৱনানযং পকাসেত্ৱা, ততো পৰং অৰহত্তস্স কম্মট্ঠানং আচিক্খন্তো, ‘‘তেন চ পন, মেঘিয, ভিক্খুনা ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠায চত্তাৰো ধম্মা উত্তৰি ভাৱেতব্বা’’তিআদিমাহ. তত্থ তেনাতি এৱং কল্যাণমিত্তসন্নিস্সযেন যথাৱুত্তসীলাদিগুণসমন্নাগতেন. তেনেৱাহ ‘‘ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠাযা’’তি. উত্তৰীতি আৰদ্ধতৰুণৱিপস্সনস্স ৰাগাদিপৰিস্সযা চে উপ্পজ্জেয্যুং, তেসং ৱিসোধনত্থং ততো উদ্ধং চত্তাৰো ধম্মা ভাৱেতব্বা উপ্পাদেতব্বা ৱড্ঢেতব্বা চ.

অসুভাতি একাদসসু অসুভকম্মট্ঠানেসু যথাৰহং যত্থ কত্থচি অসুভভাৱনা. ৰাগস্স পহানাযাতি কামৰাগস্স পজহনত্থায. অযমত্থো সালিলাযকোপমায ৱিভাৱেতব্বো – একো হি পুৰিসো অসিতং গহেত্ৱা কোটিতো পট্ঠায সালিখেত্তে সালিযো লাযতি, অথস্স ৱতিং ভিন্দিত্ৱা গাৱো পৱিসিংসু. সো অসিতং ঠপেত্ৱা, যট্ঠিং আদায, তেনেৱ মগ্গেন গাৱো নীহৰিত্ৱা, ৱতিং পাকতিকং কত্ৱা, পুন অসিতং গহেত্ৱা সালিযো লাযি. তত্থ সালিখেত্তং ৱিয বুদ্ধসাসনং দট্ঠব্বং, সালিলাযকো ৱিয যোগাৱচৰো, অসিতং ৱিয পঞ্ঞা, লাযনকালো ৱিয ৱিপস্সনায কম্মকৰণকালো, যট্ঠি ৱিয অসুভকম্মট্ঠানং, ৱতি ৱিয সংৱৰো, ৱতিং ভিন্দিত্ৱা গাৱীনং পৱিসনং ৱিয সহসা অপ্পটিসঙ্খায পমাদং আগম্ম ৰাগস্স উপ্পজ্জনং, অসিতং ঠপেত্ৱা, যট্ঠিং আদায, পৱিট্ঠমগ্গেনেৱ গাৱো নীহৰিত্ৱা, ৱতিং পটিপাকতিকং কত্ৱা, পুন ঠিতট্ঠানতো পট্ঠায সালিলাযনং ৱিয অসুভকম্মট্ঠানেন ৰাগং ৱিক্খম্ভেত্ৱা, পুন ৱিপস্সনায কম্মকৰণকালোতি ইদমেত্থ উপমাসংসন্দনং. এৱংভূতং ভাৱনাৱিধিং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অসুভা ভাৱেতব্বা ৰাগস্স পহানাযা’’তি.

মেত্তাতি মেত্তাকম্মট্ঠানং. ব্যাপাদস্স পহানাযাতি ৱুত্তনযেনেৱ উপ্পন্নকোপস্স পজহনত্থায. আনাপানস্সতীতি সোড়সৱত্থুকা আনাপানস্সতি. ৱিতক্কুপচ্ছেদাযাতি ৱুত্তনযেনেৱ উপ্পন্নানং ৱিতক্কানং উপচ্ছেদনত্থায. অস্মিমানসমুগ্ঘাতাযাতি অস্মীতি উপ্পজ্জনকস্স নৱৱিধস্স মানস্স সমুচ্ছেদনত্থায. অনিচ্চসঞ্ঞিনোতি হুত্ৱা অভাৱতো উদযব্বযৱন্ততো পভঙ্গুতো তাৱকালিকতো নিচ্চপ্পটিপক্খতো চ ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি (ধ. প. ২৭৭; চূড়নি. হেমকমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৫৬) পৱত্তঅনিচ্চানুপস্সনাৱসেন অনিচ্চসঞ্ঞিনো. অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতীতি অসাৰকতো অৱসৱত্তনতো পৰতো ৰিত্ততো তুচ্ছতো সুঞ্ঞতো চ ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি (ধ. প. ২৭৯; চূড়নি. হেমকমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৫৬) এৱং পৱত্তা অনত্তানুপস্সনাসঙ্খাতা অনত্তসঞ্ঞা চিত্তে সণ্ঠহতি, অতিদড়্হং পতিট্ঠাতি. অনিচ্চলক্খণে হি দিট্ঠে অনত্তলক্খণং দিট্ঠমেৱ হোতি. তীসু হি লক্খণেসু একস্মিং দিট্ঠে ইতৰদ্ৱযং দিট্ঠমেৱ হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞিনো হি, মেঘিয, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতী’’তি. অনত্তলক্খণে দিট্ঠে অস্মীতি উপ্পজ্জনকমানো সুপ্পজহোৱ হোতীতি আহ – ‘‘অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং পাপুণাতী’’তি দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বানন্তি দিট্ঠেযেৱ ধম্মে ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে অপচ্চযপৰিনিব্বানং পাপুণাতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পন অসুভাদিভাৱনানযো ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১০২) ৱুত্তনযেন গহেতব্বো.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো মেঘিযস্স মিচ্ছাৱিতক্কচোৰেহি কুসলভণ্ডুপচ্ছেদসঙ্খাতং অত্থং জানিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং কামৱিতক্কাদীনং অৱিনোদনে ৱিনোদনে চ আদীনৱানিসংসদীপকং উদানং উদানেসি.

তত্থ খুদ্দাতি হীনা লামকা. ৱিতক্কাতি কামৱিতক্কাদযো তযো পাপৱিতক্কা. তে হি সব্বৱিতক্কেহি পতিকিট্ঠতায ইধ খুদ্দাতি ৱুত্তা ‘‘ন চ খুদ্দমাচৰে’’তিআদীসু (খু. পা. ৯.৩; সু. নি. ১৪৫) ৱিয. সুখুমাতি ঞাতিৱিতক্কাদযো অধিপ্পেতা. ঞাতিৱিতক্কো জনপদৱিতক্কো অমৰাৱিতক্কো পৰানুদ্দযতায পটিসংযুত্তো ৱিতক্কো লাভসক্কাৰসিলোকপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো অনৱঞ্ঞত্তিপটিসংযুত্তো ৱিতক্কোতি এতে হি ৱিতক্কা কামৱিতক্কাদযো ৱিয দাৰুণা ন হোন্তীতি অনোড়াৰিকসভাৱতায সুখুমাতি ৱুত্তা. অনুগতাতি চিত্তেন অনুৱত্তিতা. ৱিতক্কে হি উপ্পজ্জমানে চিত্তং তদনুগতমেৱ হোতি তস্স আৰম্মণাভিনিৰোপনতো. ‘‘অনুগ্গতা’’তিপি পাড়ি, অনুউট্ঠিতাতি অত্থো. মনসো উপ্পিলাৱাতি চেতসো উপ্পিলাৱিতত্তকৰা.

এতে অৱিদ্ৱা মনসো ৱিতক্কেতি এতে কামৱিতক্কাদিকে মনোৱিতক্কে অস্সাদাদীনৱনিস্সৰণতো ঞাততীৰণপহানপৰিঞ্ঞাহি যথাভূতং অজানন্তো. হুৰা হুৰং ধাৱতি ভন্তচিত্তোতি অপ্পহীনমিচ্ছাৱিতক্কত্তা অনৱট্ঠিতচিত্তো ‘‘কদাচি ৰূপে, কদাচি সদ্দে’’তিআদিনা তস্মিং তস্মিং আৰম্মণে অস্সাদাদিৱসেন অপৰাপৰং ধাৱতি পৰিব্ভমতি. অথ ৱা হুৰা হুৰং ধাৱতি ভন্তচিত্তোতি অপৰিঞ্ঞাতৱিতক্কত্তা তন্নিমিত্তানং অৱিজ্জাতণ্হানং ৱসেন পৰিব্ভমনমানসো ইধলোকতো পৰলোকং আদাননিক্খেপেহি অপৰাপৰং ধাৱতি সংসৰতীতি অত্থো.

এতে চ ৱিদ্ৱা মনসো ৱিতক্কেতি এতে যথাৱুত্তপ্পভেদে কামৱিতক্কাদিকে মনোৱিতক্কে অস্সাদাদিতো যথাভূতং জানন্তো. আতাপিযোতি ৱীৰিযৱা. সংৱৰতীতি পিদহতি. সতিমাতি সতিসম্পন্নো. অনুগ্গতেতি দুল্লভৱসেন অনুপ্পন্নে. ইদং ৱুত্তং হোতি – এতে ৱুত্তপ্পকাৰে কামৱিতক্কাদিকে মনোৱিতক্কে চিত্তস্স উপ্পিলাৱিতহেতুতায মনসো উপ্পিলাৱে ৱিদ্ৱা ৱিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায সম্মদেৱ জানন্তো, তস্স সহাযভূতানং সম্মাৱাযামসতীনং অত্থিতায আতাপিযো সতিমা তে অৰিযমগ্গভাৱনায আযতিং উপ্পত্তিৰহে অনুগ্গতে অনুপ্পন্নে এৱ মগ্গক্খণে সংৱৰতি, ঞাণসংৱৰৱসেন পিদহতি, আগমনপথং পচ্ছিন্দতি, এৱংভূতো চ চতুসচ্চপ্পবোধেন বুদ্ধো অৰিযসাৱকো অৰহত্তাধিগমেন অসেসং, অনৱসেসং এতে কামৱিতক্কাদিকে পজহাসি সমুচ্ছিন্দীতি. এত্থাপি ‘‘অনুগতে’’তিপি পঠন্তি. তস্সত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ.

পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. উদ্ধতসুত্তৱণ্ণনা

৩২. দুতিযে কুসিনাৰাযন্তি কুসিনাৰাযং নাম মল্লৰাজূনং নগৰে. উপৱত্তনে মল্লানং সালৱনেতি যথা হি অনুৰাধপুৰস্স থূপাৰামো, এৱং কুসিনাৰায উয্যানং দক্খিণপচ্ছিমদিসায হোতি. যথা থূপাৰামতো দক্খিণদ্ৱাৰেন নগৰপৱিসনমগ্গো পাচীনমুখো গন্ত্ৱা উত্তৰেন নিৱত্ততি, এৱং উয্যানতো সালপন্তি পাচীনমুখা গন্ত্ৱা উত্তৰেন নিৱত্তা, তস্মা ‘‘উপৱত্তন’’ন্তি ৱুচ্চতি. তস্মিং উপৱত্তনে মল্লৰাজূনং সালৱনে. অৰঞ্ঞকুটিকাযন্তি সালপন্তিযা অৱিদূৰে ৰুক্খগচ্ছসঞ্ছন্নট্ঠানে কতা কুটিকা, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অৰঞ্ঞকুটিকাযং ৱিহৰতী’’তি. তে পন ভিক্খূ পটিসঙ্খানৱিৰহিতা ওস্সট্ঠৱীৰিযা পমত্তৱিহাৰিনো, তেন ৱুত্তং ‘‘উদ্ধতা’’তিআদি.

তত্থ উদ্ধচ্চবহুলত্তা অৱূপসন্তচিত্ততায উদ্ধতা. তুচ্ছভাৱেন মানো নড়ো ৱিযাতি নড়ো, মানসঙ্খাতো উগ্গতো নড়ো এতেসন্তি উন্নড়া, উগ্গততুচ্ছমানাতি অত্থো. পত্তচীৱৰমণ্ডনাদিচাপল্লেন সমন্নাগতত্তা বহুকতায ৱা চপলা. ফৰুসৱাচতায মুখেন খৰাতি মুখৰা. তিৰচ্ছানকথাবহুলতায ৱিকিণ্ণা ব্যাকুলা ৱাচা এতেসন্তি ৱিকিণ্ণৱাচা. মুট্ঠা নট্ঠা সতি এতেসন্তি মুট্ঠস্সতিনো, সতিৱিৰহিতা পমাদৱিহাৰিনোতি অত্থো. সব্বেন সব্বং সম্পজঞ্ঞাভাৱতো অসম্পজানা. গদ্দূহনমত্তম্পি কালং চিত্তসমাধানস্স অভাৱতো ন সমাহিতাতি অসমাহিতা. লোলসভাৱত্তা ভন্তমিগসপ্পটিভাগতায ৱিব্ভন্তচিত্তা. মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং অসংৱৰণতো অসঞ্ঞতিন্দ্ৰিযতায পাকতিন্দ্ৰিযা.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং তেসং ভিক্খূনং উদ্ধচ্চাদিৱসেন পমাদৱিহাৰং জানিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং পমাদৱিহাৰে অপ্পমাদৱিহাৰে চ যথাক্কমং আদীনৱানিসংসৱিভাৱনং উদানং উদানেসি.

তত্থ অৰক্খিতেনাতি সতিআৰক্খাভাৱেন অগুত্তেন. কাযেনাতি ছৱিঞ্ঞাণকাযেন চক্খুৱিঞ্ঞাণেন হি ৰূপং দিস্ৱা তত্থ নিমিত্তানুব্যঞ্জনগ্গহণৱসেন অভিজ্ঝাদিপৱত্তিতো ৱিঞ্ঞাণদ্ৱাৰস্স সতিযা অৰক্খিতভাৱতো. সোতৱিঞ্ঞাণাদীসুপি এসেৱ নযো. এৱং ছৱিঞ্ঞাণকাযস্স অৰক্খিতভাৱং সন্ধাযাহ ‘‘অৰক্খিতেন কাযেনা’’তি. কেচি পন ‘‘কাযেনা’’তি অত্থং ৱদন্তি, তেসম্পি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থযোজনায সতি যুজ্জেয্য. অপৰে পন ‘‘অৰক্খিতেন চিত্তেনা’’তি পঠন্তি, তেসম্পি ৱুত্তনযো এৱ অত্থো. মিচ্ছাদিট্ঠিহতেনাতি সস্সতাদিমিচ্ছাভিনিৱেসদূসিতেন. থিনমিদ্ধাভিভূতেনাতি চিত্তস্স অকল্যতালক্খণেন থিনেন কাযস্স অকল্যতালক্খণেন মিদ্ধেন চ অজ্ঝোত্থটেন, তেন কাযেন চিত্তেনাতি ৱা সম্বন্ধো. ৱসং মাৰস্স গচ্ছতীতি কিলেসমাৰাদিকস্স সব্বস্সপি মাৰস্স ৱসং যথাকামকৰণীযতং উপগচ্ছতি, তেসং ৱিসযং নাতিক্কমতীতি অত্থো.

ইমায হি গাথায ভগৱা যে সতিআৰক্খাভাৱেন সব্বসো অৰক্খিতচিত্তা, যোনিসোমনসিকাৰস্স হেতুভূতায পঞ্ঞায অভাৱতো অযোনিসো উম্মুজ্জনেন নিচ্চন্তিআদিনা ৱিপৰিযেসগাহিনো, ততো এৱ কুসলকিৰিযায ৱীৰিযাৰম্ভাভাৱতো কোসজ্জাভিভূতা সংসাৰৱট্টতো সীসং ন উক্খিপিস্সন্তীতি তেসং ভিক্খূনং পমাদৱিহাৰগৰহামুখেন ৱট্টং দস্সেত্ৱা ইদানি ৱিৱট্টং দস্সেতুং, ‘‘তস্মা ৰক্খিতচিত্তস্সা’’তি দুতিযগাথমাহ.

তত্থ তস্মা ৰক্খিতচিত্তস্সাতি যস্মা অৰক্খিতচিত্তো মাৰস্স যথাকামকৰণীযো হুত্ৱা সংসাৰেযেৱ হোতি, তস্মা সতিসংৱৰেন মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং ৰক্খণেন পিদহনেন ৰক্খিতচিত্তো অস্স. চিত্তে হি ৰক্খিতে চক্খাদিইন্দ্ৰিযানি ৰক্খিতানেৱ হোন্তীতি. সম্মাসঙ্কপ্পগোচৰোতি যস্মা মিচ্ছাসঙ্কপ্পগোচৰো তথা তথা অযোনিসো ৱিতক্কেত্ৱা নানাৱিধানি মিচ্ছাদস্সনানি গণ্হন্তো মিচ্ছাদিট্ঠিহতেন চিত্তেন মাৰস্স যথাকামকৰণীযো হোতি, তস্মা যোনিসোমনসিকাৰেন কম্মং কৰোন্তো নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদিসম্মাসঙ্কপ্পগোচৰো অস্স, ঝানাদিসম্পযুত্তং সম্মাসঙ্কপ্পমেৱ অত্তনো চিত্তস্স পৱত্তিট্ঠানং কৰেয্য. সম্মাদিট্ঠিপুৰেক্খাৰোতি সম্মাসঙ্কপ্পগোচৰতায ৱিধূতমিচ্ছাদস্সনো পুৰেতৰংযেৱ কম্মস্সকতালক্খণং, ততো যথাভূতঞাণলক্খণঞ্চ সম্মাদিট্ঠিং পুৰতো কত্ৱা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ সীলসমাধীসু যুত্তো পযুত্তো ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো ঞত্ৱান উদযব্বযং পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু সমপঞ্ঞাসায আকাৰেহি উপ্পাদনিৰোধং ৱৱত্থপেত্ৱা উদযব্বযঞাণমধিগন্ত্ৱা ততো পৰং ভঙ্গানুপস্সনাদিৱসেন ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অনুক্কমেন অৰিযমগ্গং গণ্হন্তো অগ্গমগ্গেন, থিনমিদ্ধাভিভূ ভিক্খু সব্বা দুগ্গতিযো জহেতি, এৱং সো হেট্ঠিমমগ্গৱজ্ঝানং কিলেসানং পঠমমেৱ পহীনত্তা দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তলোভসহগতচিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জনকথিনমিদ্ধানং অধিগতেন অৰহত্তমগ্গেন সমুচ্ছিন্দনতো তদেকট্ঠানং মানাদীনম্পি পহীনত্তা সব্বসো ভিন্নকিলেসো খীণাসৱো ভিক্খু তিৱিধদুক্খতাযোগেন দুগ্গতিসঙ্খাতা সব্বাপি গতিযো উচ্ছিন্নভৱমূলত্তা জহে, পজহেয্য. তাসং পৰভাগে নিব্বানে পতিট্ঠেয্যাতি অত্থো.

দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. গোপালকসুত্তৱণ্ণনা

৩৩. ততিযে কোসলেসূতি কোসলা নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ‘‘কোসলা’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি, তেসু কোসলেসু জনপদে. চাৰিকং চৰতীতি অতুৰিতচাৰিকাৱসেন জনপদচাৰিকং চৰতি. মহতাতি গুণমহত্তেনপি মহতা, অপৰিচ্ছিন্নসঙ্খ্যত্তা সঙ্খ্যামহত্তেনপি মহতা. ভিক্খুসঙ্ঘেনাতি দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞসংহতেন সমণগণেন. সদ্ধিন্তি একতো. মগ্গা ওক্কম্মাতি মগ্গতো অপক্কমিত্ৱা. অঞ্ঞতৰং ৰুক্খমূলন্তি ঘনপত্তসাখাৱিটপসম্পন্নস্স সন্দচ্ছাযস্স মহতো ৰুক্খস্স সমীপসঙ্খাতং মূলং.

অঞ্ঞতৰো গোপালকোতি একো গোগণৰক্খকো, নামেন পন নন্দো নাম. সো কিৰ অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো, যথা কেণিযো জটিলো পব্বজ্জাৱসেন, এৱং অনাথপিণ্ডিকস্স গোযূথং ৰক্খন্তো গোপালকত্তেন ৰাজপীড়ং অপহৰন্তো অত্তনো কুটুম্বং ৰক্খতি. সো কালেন কালং পঞ্চ গোৰসে গহেত্ৱা, মহাসেট্ঠিস্স সন্তিকং আগন্ত্ৱা নিয্যাতেত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা, সত্থাৰং পস্সতি, ধম্মং সুণাতি, অত্তনো ৱসনট্ঠানং আগমনত্থায সত্থাৰং যাচতি. সত্থা তস্সেৱ ঞাণপৰিপাকং আগমযমানো অগন্ত্ৱা, অপৰভাগে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন পৰিৱুতো জনপদচাৰিকং চৰন্তো, ‘‘ইদানিস্স ঞাণং পৰিপক্ক’’ন্তি ঞত্ৱা তস্স ৱসনট্ঠানস্স অৱিদূৰে মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি তস্স আগমনং আগমযমানো. নন্দোপি খো ‘‘সত্থা কিৰ জনপদচাৰিকং চৰন্তো ইতো আগচ্ছতী’’তি সুত্ৱা, হট্ঠতুট্ঠো ৱেগেন গন্ত্ৱা, সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা কতপটিসন্থাৰো একমন্তং নিসীদি, অথস্স ভগৱা ধম্মং দেসেসি. সো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিত্ৱা ভগৱন্তং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং পাযাসদানমদাসি, সত্তমে দিৱসে ভগৱা অনুমোদনং কত্ৱা পক্কামি. তেন ৱুত্তং – ‘‘একমন্তং নিসিন্নং খো তং গোপালকং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি…পে… উট্ঠাযাসনা পক্কামী’’তি.

তত্থ সন্দস্সেসীতি ‘‘ইমে ধম্মা কুসলা, ইমে ধম্মা অকুসলা’’তিআদিনা কুসলাদিধম্মে কম্মৱিপাকে ইধলোকপৰলোকে পচ্চক্খতো দস্সেন্তো অনুপুব্বিকথাৱসানে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি সম্মা দস্সেসি. সমাদপেসীতি ‘‘সচ্চাধিগমায ইমে নাম ধম্মা অত্তনি উপ্পাদেতব্বা’’তি সীলাদিধম্মে সম্মা গণ্হাপেত্ৱা তেসু তং পতিট্ঠপেসি. সমুত্তেজেসীতি তে ধম্মা সমাদিন্না অনুক্কমেন ভাৱিযমানা নিব্বেধভাগিযা হুত্ৱা তিক্খৱিসদা যথা খিপ্পং অৰিযমগ্গং আৱহন্তি, তথা সম্মা উত্তেজেসি সম্মদেৱ তেজেসি. সম্পহংসেসীতি ভাৱনায পুব্বেনাপৰং ৱিসেসভাৱদস্সনেন চিত্তস্স পমোদাপনৱসেন সুট্ঠু পহংসেসি. অপিচেত্থ সাৱজ্জানৱজ্জধম্মেসু দুক্খাদীসু চ সম্মোহৱিনোদনেন সন্দস্সনং, সম্মাপটিপত্তিযং পমাদাপনোদনেন সমাদপনং, চিত্তস্সালসিযাপত্তিৱিনোদনেন সমুত্তেজনং, সম্মাপটিপত্তিসিদ্ধিযা সম্পহংসনং ৱেদিতব্বং. এৱং সো ভগৱতো সামুক্কংসিকায ধম্মদেসনায সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. অধিৱাসেসীতি তেন দিট্ঠসচ্চেন ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে ভগৱা’’তিআদিনা নিমন্তিতো কাযঙ্গৱাচঙ্গং অচোপেন্তো চিত্তেনেৱ অধিৱাসেসি সাদিযি. তেনেৱাহ ‘‘তুণ্হীভাৱেনা’’তি.

অপ্পোদকপাযাসন্তি নিৰুদকপাযাসং. পটিযাদাপেত্ৱাতি সম্পাদেত্ৱা সজ্জেত্ৱা. নৱঞ্চ সপ্পিন্তি নৱনীতং গহেত্ৱা তাৱদেৱ ৱিলীনং মণ্ডসপ্পিঞ্চ পটিযাদাপেত্ৱা. সহত্থাতি আদৰজাতো সহত্থেনেৱ পৰিৱিসন্তো. সন্তপ্পেসীতি পটিযত্তং ভোজনং ভোজেসি. সম্পৱাৰেসীতি ‘‘অলং অল’’ন্তি ৱাচায পটিক্খিপাপেসি. ভুত্তাৱিন্তি কতভত্তকিচ্চং. ওনীতপত্তপাণিন্তি পত্ততো অপনীতপাণিং, ‘‘ধোতপত্তপাণি’’ন্তিপি পাঠো, ধোতপত্তহত্থন্তি অত্থো. নীচন্তি অনুচ্চং আসনং গহেত্ৱা আসনেযেৱ নিসীদনং অৰিযদেসৱাসীনং চাৰিত্তং, সো পন সত্থু সন্তিকে উপচাৰৱসেন পঞ্ঞত্তস্স দাৰুফলকাসনস্স সমীপে নিসীদি. ধম্মিযা কথাযাতিআদি সত্তমে দিৱসে কতং অনুমোদনং সন্ধায ৱুত্তং. সো কিৰ সত্তাহং ভগৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ তত্থ ৱসাপেত্ৱা মহাদানং পৱত্তেসি. সত্তমে পন দিৱসে অপ্পোদকপাযাসদানং অদাসি. সত্থা তস্স তস্মিং অত্তভাৱে উপৰিমগ্গত্থায ঞাণপৰিপাকাভাৱতো অনুমোদনমেৱ কত্ৱা পক্কামি.

সীমন্তৰিকাযাতি সীমন্তৰে, তস্স গামস্স অন্তৰং. গামৱাসিনো কিৰ একং তড়াকং নিস্সায তেন সদ্ধিং কলহং অকংসু. সো তে অভিভৱিত্ৱা তং তড়াকং গণ্হি. তেন বদ্ধাঘাতো একো পুৰিসো তং সত্থু পত্তং গহেত্ৱা দূৰং অনুগন্ত্ৱা ‘‘নিৱত্তাহি উপাসকা’’তি ৱুত্তে ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ অঞ্জলিং কত্ৱা যাৱ দস্সনূপচাৰসমতিক্কমা দসনখসমোধানসমুজ্জলং অঞ্জলিং সিৰসি পগ্গয্হ পটিনিৱত্তিত্ৱা দ্ৱিন্নং গামানং অন্তৰে অৰঞ্ঞপ্পদেসে এককং গচ্ছন্তং সৰেন ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰেসি. তেন ৱুত্তং অচিৰপক্কন্তস্স…পে… ৱোৰোপেসী’’তি. কেনচিদেৱ কৰণীযেন ওহীযিত্ৱা পচ্ছা গচ্ছন্তা ভিক্খূ তং তথা মতং দিস্ৱা ভগৱতো তমত্থং আৰোচেসুং, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ’’তিআদি.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি যস্মা দিট্ঠিসম্পন্নং অৰিযসাৱকং নন্দং মাৰেন্তেন পুৰিসেন আনন্তৰিযকম্মং বহুলং অপুঞ্ঞং পসুতং, তস্মা যং চোৰেহি চ ৱেৰীহি চ কত্তব্বং, ততোপি ঘোৰতৰং ইমেসং সত্তানং মিচ্ছাপণিহিতং চিত্তং কৰোতীতি ইমমত্থং জানিত্ৱা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ দিসো দিসন্তি দূসকো দূসনীযং চোৰো চোৰং, দিস্ৱাতি ৱচনসেসো. যং তং কযিৰাতি যং তস্স অনযব্যসনং কৰেয্য, দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. ইদং ৱুত্তং হোতি – একো একস্স মিত্তদুব্ভী চোৰো পুত্তদাৰখেত্তৱত্থুগোমহিংসাদীসু অপৰজ্ঝন্তো যস্স অপৰজ্ঝতি, তম্পি তথেৱ অত্তনি অপৰজ্ঝন্তং চোৰং দিস্ৱা, ৱেৰী ৱা পন কেনচিদেৱ কাৰণেন বদ্ধৱেৰং ৱেৰিং দিস্ৱা অত্তনো কক্খড়তায দাৰুণতায যং তস্স অনযব্যসনং কৰেয্য, পুত্তদাৰং ৱা পীড়েয্য, খেত্তাদীনি ৱা নাসেয্য, জীৱিতা ৱা ৱোৰোপেয্য, দসসু অকুসলকম্মপথেসু মিচ্ছাঠপিতত্তা মিচ্ছাপণিহিতং চিত্তং পাপিযো নং ততো কৰে, নং পুৰিসং পাপতৰং ততো কৰেয্য. ৱুত্তপ্পকাৰো হি দিসো ৱা ৱেৰী ৱা দিসস্স ৱা ৱেৰিনো ৱা ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে দুক্খং ৱা উপ্পাদেয্য, জীৱিতক্খযং ৱা কৰেয্য. ইদং পন অকুসলকম্মপথেসু মিচ্ছাঠপিতং চিত্তং দিট্ঠেৱ ধম্মে অনযব্যসনং পাপেতি, অত্তভাৱসতসহস্সেসুপি চতূসু অপাযেসু খিপিত্ৱা সীসমস্স উক্খিপিতুং ন দেতীতি.

ততিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. যক্খপহাৰসুত্তৱণ্ণনা

৩৪. চতুত্থে কপোতকন্দৰাযন্তি এৱংনামকে ৱিহাৰে. তস্মিং কিৰ পব্বতকন্দৰে পুব্বে বহূ কপোতা ৱসিংসু, তেন সা পব্বতকন্দৰা ‘‘কপোতকন্দৰা’’তি ৱুচ্চতি. অপৰভাগে তত্থ কতৱিহাৰোপি ‘‘কপোতকন্দৰা’’ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিত্থ. তেন ৱুত্তং – ‘‘কপোতকন্দৰাযন্তি এৱংনামকে ৱিহাৰে’’তি. জুণ্হায ৰত্তিযাতি সুক্কপক্খৰত্তিযং. নৱোৰোপিতেহি কেসেহীতি অচিৰওহাৰিতেহি কেসেহি, ইত্থম্ভূতলক্খণে চেতং কৰণৱচনং. অব্ভোকাসেতি যত্থ উপৰিচ্ছদনং পৰিক্খেপো ৱা নত্থি, তাদিসে আকাসঙ্গণে.

তত্থ আযস্মা সাৰিপুত্তো সুৱণ্ণৱণ্ণো, আযস্মা মহামোগ্গল্লানো নীলুপ্পলৱণ্ণো. উভোপি পন তে মহাথেৰা উদিচ্চব্ৰাহ্মণজচ্চা কপ্পানং সতসহস্সাধিকং একং অসঙ্খ্যেয্যং অভিনীহাৰসম্পন্না ছড়ভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাপ্পত্তা মহাখীণাসৱা সমাপত্তিলাভিনো সত্তসট্ঠিযা সাৱকপাৰমিঞাণানং মত্থকপ্পত্তা এতং কপোতকন্দৰৱিহাৰং উপসোভযন্তা একং কনকগুহং পৱিট্ঠা দ্ৱে সীহা ৱিয, একং ৱিজম্ভনভূমিং ওতিণ্ণা দ্ৱে ব্যগ্ঘা ৱিয, একং সুপুপ্ফিতসালৱনং পৱিট্ঠা দ্ৱে ছদ্দন্তনাগৰাজানো ৱিয, একং সিম্বলিৱনং পৱিট্ঠা দ্ৱে সুপণ্ণৰাজানো ৱিয, একং নৰৱাহনযানং অভিৰুড়্হা দ্ৱে ৱেস্সৱণা ৱিয, একং পণ্ডুকম্বলসিলাসনং অভিনিসিন্না দ্ৱে সক্কা ৱিয, একৱিমানব্ভন্তৰগতা দ্ৱে মহাব্ৰহ্মানো ৱিয, একস্মিং গগনট্ঠানে ঠিতানি দ্ৱে চন্দমণ্ডলানি ৱিয, দ্ৱে সূৰিযমণ্ডলানি ৱিয চ ৱিৰোচিংসু. তেসু আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তুণ্হী নিসীদি, আযস্মা পন সাৰিপুত্তো সমাপজ্জি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অঞ্ঞতৰং সমাধিং সমাপজ্জিত্ৱা’’তি.

তত্থ অঞ্ঞতৰং সমাধিন্তি উপেক্খাব্ৰহ্মৱিহাৰসমাপত্তিং. কেচি ‘‘সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি’’ন্তি ৱদন্তি, অপৰে পনাহু ‘‘আৰুপ্পপাদকং ফলসমাপত্তি’’ন্তি. ইমা এৱ হি তিস্সো কাযৰক্খণসমত্থা সমাপত্তিযো. তত্থ নিৰোধসমাপত্তিযা সমাধিপৰিযাযসম্ভৱো হেট্ঠা ৱুত্তোৱ, পচ্ছিমংযেৱ পন আচৰিযা ৱণ্ণেন্তি. উত্তৰায দিসায দক্খিণং দিসং গচ্ছন্তীতি উত্তৰায দিসায যক্খসমাগমং গন্ত্ৱা অত্তনো ভৱনং গন্তুং দক্খিণং দিসং গচ্ছন্তি. পটিভাতি মন্তি উপট্ঠাতি মম. মন্তি হি পটিসদ্দযোগেন সামিঅত্থে উপযোগৱচনং, ইমস্স সীসে পহাৰং দাতুং চিত্তং মে উপ্পজ্জতীতি অত্থো. সো কিৰ পুৰিমজাতিযং থেৰে বদ্ধাঘাতো, তেনস্স থেৰং দিস্ৱা পদুট্ঠচিত্তস্স এৱং অহোসি. ইতৰো পন সপ্পঞ্ঞজাতিকো, তস্মা তং পটিসেধেন্তো ‘‘অলং সম্মা’’তিআদিমাহ. তত্থ মা আসাদেসীতি মা ঘট্টেসি, মা পহাৰং দেহীতি ৱুত্তং হোতি. উড়াৰোতি উড়াৰেহি উত্তমেহি সীলাদিগুণেহি সমন্নাগতো.

অনাদিযিত্ৱাতি আদৰং অকত্ৱা, তস্স ৱচনং অগ্গহেত্ৱা. যস্মা পন তস্স ৱচনং অগ্গণ্হন্তো তং অনাদিযন্তো নাম হোতি, তস্মা ৱুত্তং – ‘‘তং যক্খং অনাদিযিত্ৱা’’তি. সীসে পহাৰং অদাসীতি সব্বথামেন উস্সাহং জনেত্ৱা আকাসে ঠিতোৱ সীসে খটকং অদাসি, মুদ্ধনি মুট্ঠিঘাতং অকাসীতি অত্থো. তাৱ মহাতি থামমহত্তেন তত্তকং মহন্তো পহাৰো অহোসি. তেন পহাৰেনাতি তেন পহাৰেন কৰণভূতেন. সত্তৰতনন্তি পমাণমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স ৰতনেন সত্তৰতনং. নাগন্তি হত্থিনাগং. ওসাদেয্যাতি পথৱিযং ওসীদাপেয্য নিমুজ্জাপেয্য. ‘‘ওসাৰেয্যা’’তিপি পাঠো, চুণ্ণৱিচুণ্ণং কৰেয্যাতি অত্থো. অড্ঢট্ঠমৰতনন্তি অড্ঢেন অট্ঠন্নং পূৰণানি অড্ঢট্ঠমানি, অড্ঢট্ঠমানি ৰতনানি পমাণং এতস্সাতি অড্ঢট্ঠমৰতনো, তং অড্ঢট্ঠমৰতনং. মহন্তং পব্বতকূটন্তি কেলাসকূটপ্পমাণং ৱিপুলং গিৰিকূটং. পদালেয্যাতি সকলিকাকাৰেন ভিন্দেয্য. অপি ওসাদেয্য, অপি পদালেয্যাতি সম্বন্ধো.

তাৱদেৱ চস্স সৰীৰে মহাপৰিড়াহো উপ্পজ্জি, সো ৱেদনাতুৰো আকাসে ঠাতুং অসক্কোন্তো ভূমিযং পতি, তঙ্খণঞ্ঞেৱ অট্ঠসট্ঠিসহস্সাধিকযোজনসতসহস্সুব্বেধং সিনেৰুম্পি পব্বতৰাজানং সন্ধাৰেন্তী চতুনহুতাধিকদ্ৱিযোজনসতসহস্সবহলা মহাপথৱী তং পাপসত্তং ধাৰেতুং অসক্কোন্তী ৱিয ৱিৱৰমদাসি. অৱীচিতো জালা উট্ঠহিত্ৱা কন্দন্তংযেৱ তং গণ্হিংসু, সো কন্দন্তো ৱিপ্পলপন্তো পতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ চ পন সো যক্খো ‘ডয্হামি ডয্হামী’তি ৱত্ৱা তত্থেৱ মহানিৰযং অপতাসীতি. তত্থ অপতাসীতি অপতি.

কিং পন সো যক্খত্তভাৱেনেৱ নিৰযং উপগচ্ছীতি? ন উপগচ্ছি, যঞ্হেত্থ দিট্ঠধম্মৱেদনীযং পাপকম্মং অহোসি, তস্স বলেন যক্খত্তভাৱে মহন্তং দুক্খং অনুভৱি. যং পন উপপজ্জৱেদনীযং আনন্তৰিযকম্মং, তেন চুতিঅনন্তৰং নিৰযে উপ্পজ্জীতি. থেৰস্স পন সমাপত্তিবলেন উপত্থম্ভিতসৰীৰস্স ন কোচি ৱিকাৰো অহোসি. সমাপত্তিতো অৱুট্ঠিতকালে হি তং যক্খো পহৰি, তথা পহৰন্তং দিব্বচক্খুনা দিস্ৱা আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ধম্মসেনাপতিং উপসঙ্কমি, উপসঙ্কমনসমকালমেৱ চ ধম্মসেনাপতি সমাপত্তিতো উট্ঠাসি. অথ নং মহামোগ্গল্লানো সৰীৰৱুত্তিং পুচ্ছি, সোপিস্স ব্যাকাসি, তেন ৱুত্তং – ‘‘অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো…পে… অপি চ মে সীসং থোকং দুক্খ’’ন্তি.

তত্থ থোকং দুক্খন্তি থোকং অপ্পমত্তকং মধুৰকজাতং ৱিয মে সীসং দুক্খিতং, দুক্খপ্পত্তন্তি অত্থো. দুক্খাধিট্ঠানঞ্হি সীসং দুক্খন্তি ৱুত্তং. ‘‘সীসে থোকং দুক্খ’’ন্তিপি পাঠো. কথং পন সমাপত্তিবলেন সৰীৰে উপত্থম্ভিতে থেৰস্স সীসে থোকম্পি দুক্খং অহোসীতি? অচিৰেনেৱ ৱুট্ঠিতত্তা. অন্তোসমাপত্তিযং অপঞ্ঞাযমানদুক্খঞ্হি কাযনিস্সিতত্তা নিদ্দং উপগতস্স মকসাদিজনিতং ৱিয পটিবুদ্ধস্স থোকং পঞ্ঞাযিত্থ.

‘‘মহাবলেন যক্খেন তথা সব্বুস্সাহেন পহটে সৰীৰেপি ৱিকাৰো নাম নত্থী’’তি অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতেন আযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন ‘‘অচ্ছৰিযং, আৱুসো সাৰিপুত্তা’’তিআদিনা ধম্মসেনাপতিনো মহানুভাৱতায ৱিভাৱিতায সোপিস্স ‘অচ্ছৰিযং, আৱুসো মোগ্গল্লানা’’তিআদিনা ইদ্ধানুভাৱমহন্ততাপকাসনাপদেসেন অত্তনো ইস্সামচ্ছৰিযাহঙ্কাৰাদিমলানং সুপ্পহীনতং দীপেতি. পংসুপিসাচকম্পি ন পস্সামাতি সঙ্কাৰকূটাদীসু ৱিচৰণকখুদ্দকপেতম্পি ন পস্সাম. ইতি অধিগমপ্পিচ্ছানং অগ্গভূতো মহাথেৰো তস্মিং কালে অনাৱজ্জনেন তেসং অদস্সনং সন্ধায ৱদতি. তেনেৱাহ ‘‘এতৰহী’’তি.

ভগৱা পন ৱেড়ুৱনে ঠিতো উভিন্নং অগ্গসাৱকানং ইমং কথাসল্লাপং দিব্বসোতেন অস্সোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অস্সোসি খো ভগৱা’’তিআদি, তং ৱুত্তত্থমেৱ.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সমাপত্তিবলূপগতং ইদ্ধানুভাৱমহন্ততং ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি তস্সেৱ তাদিভাৱপ্পত্তিদীপকং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ যস্স সেলূপমং চিত্তং, ঠিতং নানুপকম্পতীতি যস্স খীণাসৱস্স চিত্তং একগ্ঘনসিলামযপব্বতূপমং সব্বেসং ইঞ্জনানং অভাৱতো ৱসীভাৱপ্পত্তিযাৱ ঠিতং সব্বেহিপি লোকধম্মেহি নানুপকম্পতি ন পৱেধতি. ইদানিস্স অকম্পনাকাৰং সদ্ধিং কাৰণেন দস্সেতুং ‘‘ৱিৰত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ৱিৰত্তং ৰজনীযেসূতি ৱিৰাগসঙ্খাতেন অৰিযমগ্গেন ৰজনীযেসু ৰাগুপ্পত্তিহেতুভূতেসু সব্বেসু তেভূমকধম্মেসু ৱিৰত্তং, তত্থ সব্বসো সমুচ্ছিন্নৰাগন্তি অত্থো. কোপনেয্যেতি পটিঘট্ঠানীযে সব্বস্মিম্পি আঘাতৱত্থুস্মিং ন কুপ্পতি ন দুস্সতি ন ৱিকাৰং আপজ্জতি. যস্সেৱং ভাৱিতং চিত্তন্তি যস্স যথাৱুত্তস্স অৰিযপুগ্গলস্স চিত্তং এৱং ৱুত্তনযেন তাদিভাৱাৱহনভাৱেন ভাৱিতং. কুতো তং দুক্খমেস্সতীতি তং উত্তমপুগ্গলং কুতো সত্ততো সঙ্খাৰতো ৱা দুক্খং উপগমিস্সতি, ন তাদিসস্স দুক্খং অত্থীতি অত্থো.

চতুত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. নাগসুত্তৱণ্ণনা

৩৫. পঞ্চমে কোসম্বিযন্তি কুসুম্বেন নাম ইসিনা ৱসিতট্ঠানে মাপিতত্তা ‘‘কোসম্বী’’তি এৱংলদ্ধনামকে নগৰে. ঘোসিতাৰামেতি ঘোসিতসেট্ঠিনা কাৰিতে আৰামে. ভগৱা আকিণ্ণো ৱিহৰতীতি ভগৱা সম্বাধপ্পত্তো ৱিহৰতি. কিং পন ভগৱতো সম্বাধো অত্থি, সংসগ্গো ৱাতি? নত্থি. ন হি কোচি ভগৱন্তং অনিচ্ছায উপসঙ্কমিতুং সক্কোতি. দুৰাসদা হি বুদ্ধা ভগৱন্তো সব্বত্থ চ অনুপলিত্তত্তা. হিতেসিতায পন সত্তেসু অনুকম্পং উপাদায ‘‘মুত্তো মোচেস্সামী’’তি পটিঞ্ঞানুৰূপং চতুৰোঘনিত্থৰণত্থং অট্ঠন্নং পৰিসানং অত্তনো সন্তিকং কালেন কালং উপসঙ্কমনং অধিৱাসেতি, সযঞ্চ মহাকৰুণাসমুস্সাহিতো কালঞ্ঞূ হুত্ৱা তত্থ উপসঙ্কমতি, ইদং সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণং, অযমিধ আকিণ্ণৱিহাৰোতি অধিপ্পেতো.

ইধ পন কোসম্বিকানং ভিক্খূনং কলহজাতানং সত্থা দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো ৱত্থুং আহৰিত্ৱা, ‘‘ন হি ৱেৰেন ৱেৰানি, সম্মন্তীধ কুদাচন’’ন্তিআদিনা (ধ. প. ৫; ম. নি. ৩.২৩৭; মহাৱ. ৪৬৪) ওৱাদং অদাসি, তং দিৱসং তেসং কলহং কৰোন্তানংযেৱ ৰত্তি ৱিভাতা. দুতিযদিৱসেপি ভগৱা তমেৱ ৱত্থুং কথেসি, তং দিৱসম্পি তেসং কলহং কৰোন্তানংযেৱ ৰত্তি ৱিভাতা. ততিযদিৱসেপি ভগৱা তমেৱ ৱত্থুং কথেসি, অথঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এৱমাহ – ‘‘অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে ভগৱা, দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰমনুযুত্তো ৱিহৰতু, মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৱিগ্গহেন ৱিৱাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. সত্থা ‘‘পৰিযাদিন্নচিত্তা খো ইমে মোঘপুৰিসা ন দানিমে সক্কা সঞ্ঞাপেতুং, নত্থি চেত্থ সঞ্ঞাপেতব্বা, যংনূনাহং একচাৰিকৱাসং ৱসেয্যং, এৱং ইমে ভিক্খূ কলহতো ওৰমিস্সন্তী’’তি চিন্তেসি. এৱং তেহি কলহকাৰকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং একৱিহাৰে ৱাসং ৱিনেতব্বাভাৱতো উপাসকাদীহি উপসঙ্কমনঞ্চ আকিণ্ণৱিহাৰং কত্ৱা ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৱা আকিণ্ণো ৱিহৰতী’’তিআদি.

তত্থ দুক্খন্তি ন সুখং, অনাৰাধিতচিত্ততায ন ইট্ঠন্তি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘ন ফাসু ৱিহৰামী’’তি. ৱূপকট্ঠোতি পৱিৱেকট্ঠো দূৰীভূতো. তথা চিন্তেত্ৱাৱ ভগৱা পাতোৱ সৰীৰপ্পটিজগ্গনং কত্ৱা কোসম্বিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা কঞ্চি অনামন্তেত্ৱা একো অদুতিযো গন্ত্ৱা কোসলৰট্ঠে পালিলেয্যকে ৱনসণ্ডে ভদ্দসালমূলে ৱিহাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং…পে… ভদ্দসালমূলে’’তি. তত্থ সামন্তি সযং. সংসামেত্ৱাতি পটিসামেত্ৱা. পত্তচীৱৰমাদাযাতি এত্থাপি সামন্তি পদং আনেত্ৱা যোজেতব্বং. উপট্ঠাকেতি কোসম্বিনগৰৱাসিনো ঘোসিতসেট্ঠিআদিকে উপট্ঠাকে, ৱিহাৰে চ অগ্গুপট্ঠাকং আযস্মন্তং আনন্দং অনামন্তেত্ৱা.

এৱং গতে সত্থৰি পঞ্চসতা ভিক্খূ আযস্মন্তং আনন্দং আহংসু – ‘‘আৱুসো আনন্দ, সত্থা এককোৱ গতো, মযং অনুবন্ধিস্সামা’’তি. ‘‘আৱুসো, যদা ভগৱা সামং সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায অনামন্তেত্ৱা উপট্ঠাকে চ অনপলোকেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং অদুতিযো গচ্ছতি, তদা একচাৰং চৰিতুং ভগৱতো অজ্ঝাসযো, সাৱকেন নাম সত্থু অজ্ঝাসযানুৰূপং পটিপজ্জিতব্বং, তস্মা ন ইমেসু দিৱসেসু ভগৱা অনুগন্তব্বো’’তি নিৱাৰেসি, সযম্পি নানুগচ্ছি.

অনুপুব্বেনাতি অনুক্কমেন, গামনিগমপটিপাটিযা চাৰিকং চৰমানো ‘‘একচাৰৱাসং তাৱ ৱসমানং ভিক্খুং পস্সিস্সামী’’তি বালকলোণকাৰগামং গন্ত্ৱা তত্থ ভগুত্থেৰস্স সকলং পচ্ছাভত্তঞ্চেৱ তিযামঞ্চ ৰত্তিং একচাৰৱাসে আনিসংসং কথেত্ৱা পুনদিৱসে তেন পচ্ছাসমণেন পিণ্ডায চৰিত্ৱা তং তত্থেৱ নিৱত্তেত্ৱা ‘‘সমগ্গৱাসং ৱসমানে তযো কুলপুত্তে পস্সিস্সামী’’তি পাচীনৱংসমিগদাযং গন্ত্ৱা তেসম্পি সকলৰত্তিং সমগ্গৱাসে আনিসংসং কথেত্ৱা তেপি তত্থেৱ নিৱত্তেত্ৱা এককোৱ পালিলেয্যগামং সম্পত্তো. পালিলেয্যগামৱাসিনো পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ভগৱতো দানং দত্ৱা পালিলেয্যগামস্স অৱিদূৰে ৰক্খিতৱনসণ্ডো নাম অত্থি, তত্থ ভগৱতো পণ্ণসালং কত্ৱা ‘‘এত্থ ভগৱা ৱসতূ’’তি যাচিত্ৱা ৱাসযিংসু. ভদ্দসালোতি পন তত্থেকো মনাপো ভদ্দকো সালৰুক্খো, ভগৱা তং গামং উপনিস্সায ৱনসণ্ডে পণ্ণসালসমীপে তস্মিং ৰুক্খমূলে ৱিহাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পালিলেয্যকে ৱিহৰতি ৰক্খিতৱনসণ্ডে ভদ্দসালমূলে’’তি.

হত্থিনাগোতি মহাহত্থী যূথপতি. হত্থিকলভেহীতি হত্থিপোতকেহি. হত্থিচ্ছাপেহীতি খীৰূপগেহি দহৰহত্থিপোতকেহি, যে ‘‘ভিঙ্কা’’তিপি ৱুচ্চন্তি. ছিন্নগ্গানীতি পুৰতো পুৰতো গচ্ছন্তেহি তেহি হত্থিআদীহি ছিন্নগ্গানি খাদিতাৱসেসানি খাণুসদিসানি খাদতি. ওভগ্গোভগ্গন্তি তেন হত্থিনাগেন উচ্চট্ঠানতো ভঞ্জিত্ৱা ভঞ্জিত্ৱা পাতিতং. অস্স সাখাভঙ্গন্তি এতস্স সন্তকং সাখাভঙ্গং তে খাদন্তি. আৱিলানীতি তেহি পঠমতৰং ওতৰিত্ৱা পিৱন্তেহি আলুড়িতত্তা আৱিলানি কদ্দমমিস্সানি পানীযানি পিৱতি. ওগাহাতি তিত্থতো. ‘‘ওগাহ’’ন্তিপি পাড়ি. অস্সাতি হত্থিনাগস্স. উপনিঘংসন্তিযোতি ঘট্টেন্তিযো, উপনিঘংসিযমানোপি অত্তনো উড়াৰভাৱেন ন কুজ্ঝতি, তেন তা তং ঘংসন্তিযেৱ. যূথাতি হত্থিঘটা.

যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি সো কিৰ হত্থিনাগো যূথৱাসে উক্কণ্ঠিতো তং ৱনসণ্ডং পৱিট্ঠো তত্থ ভগৱন্তং দিস্ৱা ঘটসহস্সেন নিব্বাপিতসন্তাপো ৱিয নিব্বুতো হুত্ৱা পসন্নচিত্তো ভগৱতো সন্তিকে অট্ঠাসি, ততো পট্ঠায ৱত্তসীসে ঠত্ৱা ভদ্দসালস্স পণ্ণসালায চ সমন্ততো অপ্পহৰিতকং কত্ৱা সাখাভঙ্গেহি সম্মজ্জতি, ভগৱতো মুখধোৱনং দেতি, ন্হানোদকং আহৰতি, দন্তকট্ঠং দেতি, অৰঞ্ঞতো মধুৰানি ফলানি আহৰিত্ৱা সত্থু উপনেতি, সত্থা তানি পৰিভুঞ্জতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তত্ৰ সুদং সো হত্থিনাগো যস্মিং পদেসে ভগৱা ৱিহৰতি, তং পদেসং অপ্পহৰিতঞ্চ কৰোতি, সোণ্ডায ভগৱতো পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতী’’তি. সোণ্ডায দাৰূনি আহৰিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘংসিত্ৱা অগ্গিং উট্ঠাপেত্ৱা দাৰূনি জালাপেত্ৱা তত্থ পাসাণখণ্ডানি তাপেত্ৱা তানি দণ্ডকেহি পৱট্টেত্ৱা সোণ্ডিযং খিপিত্ৱা উদকস্স তত্তভাৱং ঞত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং উপগন্ত্ৱা তিট্ঠতি, ভগৱা ‘‘হত্থিনাগো মম ন্হানং ইচ্ছতী’’তি তত্থ গন্ত্ৱা ন্হানকিচ্চং কৰোতি, পানীযেপি এসেৱ নযো. তস্মিং পন সীতলে সঞ্জাতে উপসঙ্কমতি, তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সোণ্ডায ভগৱতো পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতী’’তি.

অথ খো ভগৱতো ৰহোগতস্সাতিআদি উভিন্নং মহানাগানং ৱিৱেকসুখপচ্চৱেক্খণদস্সনং, তং ৱুত্তত্থমেৱ. অত্তনো চ পৱিৱেকং ৱিদিত্ৱাতি কেহিচি অনাকিণ্ণভাৱলদ্ধং কাযৱিৱেকং জানিত্ৱা, ইতৰে পন ৱিৱেকা ভগৱতো সব্বকালং ৱিজ্জন্তিযেৱ.

ইমং উদানন্তি ইমং অত্তনো হত্থিনাগস্স চ পৱিৱেকাভিৰতিযা সমানজ্ঝাসযভাৱদীপনং উদানং উদানেসি.

তত্থাযং সঙ্খেপত্থো – এতং ঈসাদন্তস্স ৰথঈসাসদিসদন্তস্স হত্থিনাগস্স চিত্তং নাগেন বুদ্ধনাগস্স চিত্তেন সমেতি সংসন্দতি. কথং সমেতি চে? যদেকো ৰমতী ৱনে যস্মা বুদ্ধনাগো ‘‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ৱিহাসি’’ন্তি পুৰিমং আকিণ্ণৱিহাৰং জিগুচ্ছিত্ৱা ৱিৱেকং উপব্ৰূহযমানো ইদানি যথা একো অদুতিযো ৱনে অৰঞ্ঞে ৰমতি অভিৰমতি, এৱং অযম্পি হত্থিনাগো পুব্বে অত্তনো হত্থিআদীহি আকিণ্ণৱিহাৰং জিগুচ্ছিত্ৱা ৱিৱেকং উপব্ৰূহযমানো ইদানি একো অসহাযো ৱনে অৰঞ্ঞে ৰমতি অভিৰমতি. তস্মাস্স চিত্তং নাগেন সমেতি তস্স চিত্তেন সমেতীতি কত্ৱা একীভাৱৰতিযা একসদিসং হোতীতি অত্থো.

পঞ্চমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. পিণ্ডোলসুত্তৱণ্ণনা

৩৬. ছট্ঠে পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজোতি পিণ্ডং উলমানো পৰিযেসমানো পব্বজিতোতি পিণ্ডোলো. সো কিৰ পৰিজিণ্ণভোগো ব্ৰাহ্মণো হুত্ৱা মহন্তং ভিক্খুসঙ্ঘস্স লাভসক্কাৰং দিস্ৱা পিণ্ডত্থায নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতো. সো মহন্তং কপল্লং ‘‘পত্ত’’ন্তি গহেত্ৱা চৰতি, কপল্লপূৰং যাগুং পিৱতি, ভত্তং ভুঞ্জতি, পূৱখজ্জকঞ্চ খাদতি. অথস্স মহগ্ঘসভাৱং সত্থু আৰোচেসুং. সত্থা তস্স পত্তত্থৱিকং নানুজানি, হেট্ঠামঞ্চে পত্তং নিক্কুজ্জিত্ৱা ঠপেতি, সো ঠপেন্তোপি ঘংসেন্তোৱ পণামেত্ৱা ঠপেতি, গণ্হন্তোপি ঘংসেন্তোৱ আকড্ঢিত্ৱা গণ্হাতি. তং গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে ঘংসনেন পৰিক্খীণং, নাড়িকোদনমত্তস্সেৱ গণ্হনকং জাতং. ততো সত্থু আৰোচেসুং, অথস্স সত্থা পত্তত্থৱিকং অনুজানি. থেৰো অপৰেন সমযেন ইন্দ্ৰিযভাৱনং ভাৱেন্তো অগ্গফলে অৰহত্তে পতিট্ঠাসি. ইতি সো পুব্বে সৱিসেসং পিণ্ডত্থায উলতীতি পিণ্ডোলো, গোত্তেন পন ভাৰদ্ৱাজোতি উভযং একতো কত্ৱা ‘‘পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজো’’তি ৱুচ্চতি.

আৰঞ্ঞকোতি গামন্তসেনাসনপটিক্খিপনেন অৰঞ্ঞে নিৱাসো অস্সাতি আৰঞ্ঞকো, আৰঞ্ঞকধুতঙ্গং সমাদায ৱত্তন্তস্সেতং নামং. তথা ভিক্খাসঙ্খাতানং আমিসপিণ্ডানং পাতো পিণ্ডপাতো, পৰেহি দিন্নানং পিণ্ডানং পত্তে নিপতনন্তি অত্থো. পিণ্ডপাতং উঞ্ছতি তং তং কুলং উপসঙ্কমন্তো গৱেসতীতি পিণ্ডপাতিকো, পিণ্ডায ৱা পতিতুং চৰিতুং ৱতমেতস্সাতি পিণ্ডপাতী, পিণ্ডপাতীযেৱ পিণ্ডপাতিকো. সঙ্কাৰকূটাদীসু পংসূনং উপৰি ঠিতত্তা অব্ভুগ্গতট্ঠেন পংসুকূলং ৱিযাতি পংসুকূলং, পংসু ৱিয ৱা কুচ্ছিতভাৱং উলতি গচ্ছতীতি পংসুকূলং, পংসুকূলস্স ধাৰণং পংসুকূলং, তং সীলং এতস্সাতি পংসুকূলিকো. সঙ্ঘাটিউত্তৰাসঙ্গঅন্তৰৱাসকসঙ্খাতানি তীণি চীৱৰানি তিচীৱৰং, তিচীৱৰস্স ধাৰণং তিচীৱৰং, তং সীলং এতস্সাতি তেচীৱৰিকো. অপ্পিচ্ছোতিআদীনং পদানং অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ.

ধুতৱাদোতি ধুতো ৱুচ্চতি ধুতকিলেসো পুগ্গলো, কিলেসধুননকধম্মো ৱা. তত্থ অত্থি ধুতো, ন ধুতৱাদো, অত্থি ন ধুতো, ধুতৱাদো, অত্থি নেৱ ধুতো, ন ধুতৱাদো, অত্থি ধুতো চেৱ, ধুতৱাদো চাতি ইদং চতুক্কং ৱেদিতব্বং. তেসু যো সযং ধুতধম্মে সমাদায ৱত্ততি, ন পৰং তদত্থায সমাদপেতি, অযং পঠমো. যো পন সযং ন ধুতধম্মে সমাদায ৱত্ততি, পৰং সমাদপেতি, অযং দুতিযো. যো উভযৰহিতো, অযং ততিযো. যো পন উভযসম্পন্নো, অযং চতুত্থো. এৱৰূপো চ আযস্মা পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ধুতৱাদো’’তি. একদেসসৰূপেকসেসৱসেন হি অযং নিদ্দেসো যথা তং ‘‘নামৰূপ’’ন্তি.

অধিচিত্তমনুযুত্তোতি এত্থ অট্ঠসমাপত্তিসম্পযোগতো অৰহত্তফলসমাপত্তিসম্পযোগতো ৱা চিত্তস্স অধিচিত্তভাৱো ৱেদিতব্বো, ইধ পন ‘‘অৰহত্তফলচিত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. তংতংসমাপত্তীসু সমাধি এৱ অধিচিত্তং, ইধ পন অৰহত্তফলসমাধি ৱেদিতব্বো. কেচি পন ‘‘অধিচিত্তমনুযুত্তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা কালেন কালং তীণি নিমিত্তানি মনসি কাতব্বানীতি এতস্মিং অধিচিত্তসুত্তে (অ. নি. ৩.১০৩) ৱিয সমথৱিপস্সনাচিত্তং অধিচিত্তন্তি ইধাধিপ্পেত’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন সুন্দৰং. পুৰিমোযেৱত্থো গহেতব্বো.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং আযস্মতো পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজস্স অধিট্ঠানপৰিক্খাৰসম্পদাসম্পন্নং অধিচিত্তানুযোগসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. এৱং ‘‘অধিচিত্তানুযোগো মম সাসনানুট্ঠান’’ন্তি দীপেন্তো ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ অনূপৱাদোতি ৱাচায কস্সচিপি অনুপৱদনং. অনূপঘাতোতি কাযেন কস্সচি উপঘাতাকৰণং. পাতিমোক্খেতি এত্থ পাতিমোক্খপদস্স অত্থো হেট্ঠা নানপ্পকাৰেহি ৱুত্তো, তস্মিং পাতিমোক্খে. সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং অৱীতিক্কমলক্খণো সংৱৰো. মত্তঞ্ঞুতাতি পটিগ্গহণপৰিভোগৱসেন পমাণঞ্ঞুতা. পন্তঞ্চ সযনাসনন্তি ৱিৱিত্তং সঙ্ঘট্টনৱিৰহিতং সেনাসনং. অধিচিত্তে চ আযোগোতি অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং অধিগমায ভাৱনানুযোগো.

অপৰো নযো – অনূপৱাদোতি কস্সচিপি উপৰুজ্ঝনৱচনস্স অৱদনং. তেন সব্বম্পি ৱাচসিকং সীলং সঙ্গণ্হাতি. অনূপঘাতোতি কাযেন কস্সচি উপঘাতস্স পৰৱিহেঠনস্স অকৰণং. তেন সব্বম্পি কাযিকং সীলং সঙ্গণ্হাতি. যাদিসং পনিদং উভযং বুদ্ধানং সাসনন্তোগধং হোতি, তং দস্সেতুং – ‘‘পাতিমোক্খে চ সংৱৰো’’তি ৱুত্তং. চসদ্দো নিপাতমত্তং. পাতিমোক্খে চ সংৱৰোতি পাতিমোক্খসংৱৰভূতো অনূপৱাদো অনূপঘাতো চাতি অত্থো.

অথ ৱা পাতিমোক্খেতি অধিকৰণে ভুম্মং. পাতিমোক্খে নিস্সযভূতে সংৱৰো. কো পন সোতি? অনূপৱাদো অনূপঘাতো. উপসম্পদৱেলাযঞ্হি অৱিসেসেন পাতিমোক্খসীলং সমাদিন্নং নাম হোতি, তস্মিং পাতিমোক্খে ঠিতস্স ততো পৰং উপৱাদূপঘাতানং অকৰণৱসেন সংৱৰো, সো অনূপৱাদো অনূপঘাতো চাতি ৱুত্তো.

অথ ৱা পাতিমোক্খেতি নিপ্ফাদেতব্বে ভুম্মং যথা ‘‘চেতসো অৱূপসমো অযোনিসোমনসিকাৰপদট্ঠান’’ন্তি (সং. নি. ৫.২৩২). তেন পাতিমোক্খেন সাধেতব্বো অনূপৱাদো অনূপঘাতো, পাতিমোক্খসংৱৰসঙ্গহিতো অনূপৱাদো অনূপঘাতোইচ্চেৱ অত্থো. সংৱৰোতি ইমিনা পন সতিসংৱৰো, ঞাণসংৱৰো, খন্তিসংৱৰো, ৱীৰিযসংৱৰোতি ইমেসং চতুন্নং সংৱৰানং গহণং, পাতিমোক্খসাধনং ইদং সংৱৰচতুক্কং.

মত্তঞ্ঞুতা চ ভত্তস্মিন্তি পৰিযেসনপটিগ্গহণপৰিভোগৱিস্সজ্জনানং ৱসেন ভোজনে পমাণঞ্ঞুতা. পন্তঞ্চ সযনাসনন্তি ভাৱনানুকূলং অৰঞ্ঞৰুক্খমূলাদিৱিৱিত্তসেনাসনং. অধিচিত্তে চ আযোগোতি সব্বচিত্তানং অধিকত্তা উত্তমত্তা অধিচিত্তসঙ্খাতে অৰহত্তফলচিত্তে সাধেতব্বে তস্স নিপ্ফাদনত্থং সমথৱিপস্সনাভাৱনাৱসেন আযোগো. এতং বুদ্ধান সাসনন্তি এতং পৰস্স অনূপৱদনং, অনূপঘাতনং, পাতিমোক্খসংৱৰো, পৰিযেসনপটিগ্গহণাদীসু মত্তঞ্ঞুতা, ৱিৱিত্তৱাসো, যথাৱুত্তঅধিচিত্তানুযোগো চ বুদ্ধানং সাসনং ওৱাদো অনুসিট্ঠীতি অত্থো. এৱং ইমায গাথায তিস্সো সিক্খা কথিতাতি ৱেদিতব্বা.

ছট্ঠসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা

৩৭. সত্তমে অপুব্বং নত্থি. গাথায অধিচেতসোতি অধিচিত্তৱতো, সব্বচিত্তানং অধিকেন অৰহত্তফলচিত্তেন সমন্নাগতস্সাতি অত্থো. অপ্পমজ্জতোতি ন পমজ্জতো, অপ্পমাদেন অনৱজ্জধম্মেসু সাতচ্চকিৰিযায সমন্নাগতস্সাতি ৱুত্তং হোতি. মুনিনোতি ‘‘যো মুনাতি উভো লোকে, মুনি তেন পৱুচ্চতী’’তি (ধ. প. ২৬৯; চূড়নি. মেত্তগূমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ২১) এৱং উভযলোকমুননেন মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং, তেন অৰহত্তফলঞাণসঙ্খাতেন ঞাণেন সমন্নাগতত্তা ৱা খীণাসৱো মুনি নাম, তস্স মুনিনো. মোনপথেসু সিক্খতোতি অৰহত্তঞাণসঙ্খাতস্স মোনস্স পথেসু সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মেসু তীসু ৱা সিক্খাসু সিক্খতো. ইদঞ্চ পুব্বভাগপ্পটিপদং গহেত্ৱা ৱুত্তং. পৰিনিট্ঠিতসিক্খো হি অৰহা, তস্মা এৱং সিক্খতো, ইমায সিক্খায মুনিভাৱং পত্তস্স মুনিনোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যস্মা চ এতদেৱ, তস্মা হেট্ঠিমমগ্গফলচিত্তানং ৱসেন অধিচেতসো, চতুসচ্চসম্বোধপটিপত্তিযং অপ্পমাদৱসেন অপ্পমজ্জতো, মগ্গঞাণসমন্নাগমেন মুনিনোতি এৱমেতেসং তিণ্ণং পদানং অত্থো যুজ্জতিযেৱ. অথ ৱা ‘‘অপ্পমজ্জতো সিক্খতো’’তি পদানং হেতুঅত্থতা দট্ঠব্বা অপ্পমজ্জনহেতু সিক্খনহেতু চ অধিচেতসোতি.

সোকা ন ভৱন্তি তাদিনোতি তাদিসস্স খীণাসৱমুনিনো অব্ভন্তৰে ইট্ঠৱিযোগাদিৱত্থুকা সোকা চিত্তসন্তাপা ন হোন্তি. অথ ৱা তাদিনোতি তাদিলক্খণসমন্নাগতস্স এৱৰূপস্স মুনিনো সোকা ন ভৱন্তীতি অযমেত্থ অত্থো. উপসন্তস্সাতি ৰাগাদীনং অচ্চন্তূপসমেন উপসন্তস্স. সদা সতীমতোতি সতিৱেপুল্লপ্পত্তিযা নিচ্চকালং সতিযা অৱিৰহিতস্স.

এত্থ চ ‘‘অধিচেতসো’’তি ইমিনা অধিচিত্তসিক্খা, ‘‘অপ্পমজ্জতো’’তি এতেন অধিসীলসিক্খা, ‘‘মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতো’’তি এতেহি অধিপঞ্ঞাসিক্খা. ‘‘মুনিনো’’তি ৱা এতেন অধিপঞ্ঞাসিক্খা, ‘‘মোনপথেসু সিক্খতো’’তি এতেন তাসং লোকুত্তৰসিক্খানং পুব্বভাগপটিপদা, ‘‘সোকা ন ভৱন্তী’’তিআদীহি সিক্খাপাৰিপূৰিযা আনিসংসো পকাসিতোতি ৱেদিতব্বং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

সত্তমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সুন্দৰীসুত্তৱণ্ণনা

৩৮. অট্ঠমে সক্কতোতিআদীনং পদানং অত্থো হেট্ঠা ৱণ্ণিতোযেৱ. অসহমানাতি ন সহমানা, উসূযন্তাতি অত্থো. ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ সক্কাৰং অসহমানাতি সম্বন্ধো.