১. কম্মৱিপাকজসুত্তৱণ্ণনা
২১. নন্দৱগ্গস্স পঠমে অঞ্ঞতৰো ভিক্খূতি নামগোত্তেন অপাকটো একো খীণাসৱভিক্খু. সো কিৰ ৰাজগহৱাসী কুলপুত্তো মোগ্গল্লানত্থেৰেন সংৱেজিতো সংসাৰদোসং দিস্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা সীলানি সোধেত্ৱা চতুসচ্চকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ন চিৰস্সেৱ ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তস্স অপৰভাগে খৰো আবাধো উপ্পজ্জি, সো পচ্চৱেক্খণায অধিৱাসেন্তো ৱিহৰতি. খীণাসৱানঞ্হি চেতসিকদুক্খং নাম নত্থি, কাযিকদুক্খং পন হোতিযেৱ. সো একদিৱসং ভগৱতো ধম্মং দেসেন্তস্স নাতিদূৰে ঠানে দুক্খং অধিৱাসেন্তো পল্লঙ্কেন নিসীদি. তেন ৱুত্তং ‘‘ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতী’’তিআদি.
তত্থ পল্লঙ্কন্তি সমন্ততো ঊৰুবদ্ধাসনং. আভুজিত্ৱাতি বন্ধিত্ৱা. উজুং কাযং পণিধাযাতি উপৰিমং সৰীৰং উজুকং ঠপেত্ৱা অট্ঠাৰস পিট্ঠিকণ্টকে কোটিযা কোটিং পটিপাদেত্ৱা. এৱঞ্হি নিসিন্নস্স চম্মমংসন্হাৰূনি ন নমন্তি, তস্মা সো তথা নিসিন্নো হোতি. পুৰাণকম্মৱিপাকজন্তি পুব্বে কতস্স কম্মস্স ৱিপাকভাৱেন জাতং, পুৰাণকম্মৱিপাকে ৱা সুখদুক্খপ্পকাৰে ৱিপাকৱট্টসমুদাযে তদেকদেসভাৱেন জাতং. কিং তং? দুক্খং. পুৰাণকম্মৱিপাকজন্তি চ ইমিনা তস্স আবাধস্স কম্মসমুট্ঠানতং দস্সেন্তো ওপক্কমিকউতুৱিপৰিণামজাদিভাৱং পটিক্খিপতি. দুক্খন্তি পচুৰজনেহি খমিতুং অসক্কুণেয্যং. তিব্বন্তি তিখিণং, অভিভৱিত্ৱা পৱত্তিযা বহলং ৱা. খৰন্তি কক্খড়ং. কটুকন্তি অসাতং. অধিৱাসেন্তোতি উপৰি ৱাসেন্তো সহন্তো খমন্তো.
সতো সম্পজানোতি ৱেদনাপৰিগ্গাহকানং সতিসম্পজঞ্ঞানং ৱসেন সতিমা সম্পজানন্তো চ. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘অযং ৱেদনা নাম হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চা, অনিট্ঠাৰম্মণাদিপচ্চযে পটিচ্চ উপ্পন্নত্তা পটিচ্চসমুপ্পন্না, উপ্পজ্জিত্ৱা একন্তেন ভিজ্জনসভাৱত্তা খযধম্মা ৱযধম্মা ৱিৰাগধম্মা নিৰোধধম্মা’’তি ৱেদনায অনিচ্চতাসল্লক্খণৱসেন সতোকাৰিতায সতো, অৱিপৰীতসভাৱপটিৱিজ্ঝনৱসেন সম্পজানো চ হুত্ৱা. অথ ৱা সতিৱেপুল্লপত্তিযা সব্বত্থেৱ কাযৱেদনাচিত্তধম্মেসু সুট্ঠু উপট্ঠিতসতিতায সতো, তথা পঞ্ঞাৱেপুল্লপ্পত্তিযা পৰিগ্গহিতসঙ্খাৰতায সম্পজানো. অৱিহঞ্ঞমানোতি ‘‘অস্সুতৱা, ভিক্খৱে, পুথুজ্জনো অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠো সমানো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি উৰত্তাড়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতী’’তি ৱুত্তনযেন অন্ধপুথুজ্জনো ৱিয ন ৱিহঞ্ঞমানো মগ্গেনেৱ সমুগ্ঘাতিতত্তা চেতোদুক্খং অনুপ্পাদেন্তো কেৱলং কম্মৱিপাকজং সৰীৰদুক্খং অধিৱাসেন্তো সমাপত্তিং সমাপন্নো ৱিয নিসিন্নো হোতি. অদ্দসাতি তং আযস্মন্তং অধিৱাসনখন্তিযা তথা নিসিন্নং অদ্দক্খি.
এতমত্থন্তি এতং তাদিসস্সপি ৰোগস্স ৱেজ্জাদীহি তিকিচ্ছনত্থং অনুস্সুক্কাপজ্জনকাৰণং খীণাসৱানং লোকধম্মেহি অনুপলেপিতসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং সঙ্খতধম্মানং যেহি কেহিচি দুক্খধম্মেহি অৱিঘাতপত্তিৱিভাৱনং উদানং উদানেসি.
তত্থ সব্বকম্মজহস্সাতি পহীনসব্বকম্মস্স. অগ্গমগ্গস্স হি উপ্পন্নকালতো পট্ঠায অৰহতো সব্বানি কুসলাকুসলকম্মানি পহীনানি নাম হোন্তি পটিসন্ধিং দাতুং অসমত্থভাৱতো, যতো অৰিযমগ্গঞাণং কম্মক্খযকৰন্তি ৱুচ্চতি. ভিক্খুনোতি ভিন্নকিলেসতায ভিক্খুনো. ধুনমানস্স পুৰে কতং ৰজন্তি অৰহত্তপ্পত্তিতো পুব্বে কতং ৰাগৰজাদিমিস্সতায ৰজন্তি লদ্ধনামং দুক্খৱেদনীযং কম্মং ৱিপাকপটিসংৱেদনেন তং ধুনন্তস্স ৱিদ্ধংসেন্তস্স, অৰহত্তপ্পত্তিযা পৰতো পন সাৱজ্জকিৰিযায সম্ভৱোযেৱ নত্থি, অনৱজ্জকিৰিযা চ ভৱমূলস্স সমুচ্ছিন্নত্তা সমুচ্ছিন্নমূলতায পুপ্ফং ৱিয ফলদানসমত্থতায অভাৱতো কিৰিযমত্তাৱ হোতি.
অমমস্সাতি ৰূপাদীসু কত্থচি মমন্তি গহণাভাৱতো অমমস্স মমঙ্কাৰৰহিতস্স. যস্স হি মমঙ্কাৰো অত্থি, সো অত্তসিনেহেন ৱেজ্জাদীহি সৰীৰং পটিজগ্গাপেতি. অৰহা পন অমমো, তস্মা সো সৰীৰজগ্গনেপি উদাসীনধাতুকোৱ. ঠিতস্সাতি চতুব্বিধম্পি ওঘং তৰিত্ৱা নিব্বানথলে ঠিতস্স, পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন ৱা সন্ধাৱনস্স অভাৱেন ঠিতস্স. সেক্খপুথুজ্জনা হি কিলেসাভিসঙ্খাৰানং অপ্পহীনত্তা চুতিপটিসন্ধিৱসেন সংসাৰে ধাৱন্তি নাম, অৰহা পন তদভাৱতো ঠিতোতি ৱুচ্চতি. অথ ৱা দসৱিধে খীণাসৱসঙ্খাতে অৰিযধম্মে ঠিতস্স. তাদিনোতি ‘‘পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৱিহৰতী’’তিআদিনা (পটি. ম. ৩.১৭) নযেন ৱুত্তায পঞ্চৱিধায অৰিযিদ্ধিযা অট্ঠহি লোকধম্মেহি অকম্পনিযায ছড়ঙ্গুপেক্খায চ সমন্নাগতেন ইট্ঠাদীসু একসদিসতাসঙ্খাতেন তাদীভাৱেন তাদিনো. অত্থো নত্থি জনং লপেতৱেতি ‘‘মম ভেসজ্জাদীনি কৰোথা’’তি জনং লপিতুং কথেতুং পযোজনং নত্থি সৰীৰে নিৰপেক্খভাৱতো. পণ্ডুপলাসো ৱিয হি বন্ধনা পৱুত্তো সযমেৱাযং কাযো ভিজ্জিত্ৱা পততূতি খীণাসৱানং অজ্ঝাসযো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘নাভিকঙ্খামি মৰণং, নাভিকঙ্খামি জীৱিতং;
কালঞ্চ পটিকঙ্খামি, নিব্বিসং ভতকো যথা’’তি. (থেৰগা. ৬০৬);
অথ ৱা যংকিঞ্চি নিমিত্তং দস্সেত্ৱা ‘‘কিং অয্যস্স ইচ্ছিতব্ব’’ন্তি জনং লপেতৱে পচ্চযেহি নিমন্তনৱসেন লপাপেতুং খীণাসৱস্স অত্থো নত্থি তাদিসস্স মিচ্ছাজীৱস্স মগ্গেনেৱ সমুগ্ঘাতিতত্তাতি অত্থো. ইতি ভগৱা ‘‘কিস্সাযং থেৰো অত্তনো ৰোগং ৱেজ্জেহি অতিকিচ্ছাপেত্ৱা ভগৱতো অৱিদূৰে নিসীদতী’’তি চিন্তেন্তানং তস্স অতিকিচ্ছাপনে কাৰণং পকাসেসি.
পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.