১০. ভদ্দিযসুত্তৱণ্ণনা
২০. দসমে অনুপিযাযন্তি এৱং নামকে নগৰে. অম্বৱনেতি তস্স নগৰস্স অৱিদূৰে মল্লৰাজূনং একং অম্বৱনং অহোসি, তত্থ মল্লৰাজূহি ভগৱতো ৱিহাৰো কাৰিতো, সো ‘‘অম্বৱন’’ন্ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. অনুপিযং গোচৰগামং কত্ৱা তত্থ ভগৱা ৱিহৰতি, তেন ৱুত্তং ‘‘অনুপিযাযং ৱিহৰতি অম্বৱনে’’তি. ভদ্দিযোতি তস্স থেৰস্স নামং. কাড়ীগোধায পুত্তোতি কাড়ীগোধা নাম সাকিযানী সক্যৰাজদেৱী অৰিযসাৱিকা আগতফলা ৱিঞ্ঞাতসাসনা, তস্সা অযং পুত্তো. তস্স পব্বজ্জাৱিধি খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩৩০-৩৩১) আগতোৱ. সো পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা ন চিৰস্সেৱ ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি, তেৰসপি ধুতঙ্গানি সমাদায ৱত্ততি. ভগৱতা চ ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং উচ্চকুলিকানং, যদিদং ভদ্দিযো কাড়ীগোধায পুত্তো’’তি (অ. নি. ১.১৯৩) উচ্চকুলিকভাৱে এতদগ্গে ঠপিতো অসীতিযা সাৱকানং অব্ভন্তৰো.
সুঞ্ঞাগাৰগতোতি ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ অৱসেসং অৰঞ্ঞ’’ন্তি ৱুত্তং অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলঞ্চ ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং পব্বতকন্দৰাদি পব্বজিতসাৰুপ্পং নিৱাসট্ঠানং জনসম্বাধাভাৱতো ইধ সুঞ্ঞাগাৰন্তি অধিপ্পেতং. অথ ৱা ঝানকণ্টকানং সদ্দানং অভাৱতো ৱিৱিত্তং যং কিঞ্চি অগাৰম্পি সুঞ্ঞাগাৰন্তি ৱেদিতব্বং. তং সুঞ্ঞাগাৰং উপগতো. অভিক্খণন্তি বহুলং. উদানং উদানেসীতি সো হি আযস্মা অৰঞ্ঞে দিৱাৱিহাৰং উপগতোপি ৰত্তিৱাসূপগতোপি যেভুয্যেন ফলসমাপত্তিসুখেন নিৰোধসুখেন চ ৱীতিনামেতি, তস্মা তং সুখং সন্ধায পুব্বে অত্তনা অনুভূতং সভযং সপৰিড়াহং ৰজ্জসুখং জিগুচ্ছিত্ৱা ‘‘অহো সুখং অহো সুখ’’ন্তি সোমনস্সসহিতং ঞাণসমুট্ঠানং পীতিসমুট্ঠানং সমুগ্গিৰতি.
সুত্ৱান নেসং এতদহোসীতি নেসং সম্বহুলানং ভিক্খূনং তস্স আযস্মতো ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি উদানেন্তস্স উদানং সুত্ৱা ‘‘নিস্সংসযং এস অনভিৰতো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতী’’তি এৱং পৰিৱিতক্কিতং অহোসি. তে ভিক্খূ পুথুজ্জনা তস্স আযস্মতো ৱিৱেকসুখং সন্ধায উদানং অজানন্তা এৱং অমঞ্ঞিংসু, তেন ৱুত্তং ‘‘নিস্সংসয’’ন্তিআদি. তত্থ নিস্সংসযন্তি অসন্দেহেন একন্তেনাতি অত্থো. ‘‘যং সো পুব্বে অগাৰিযভূতো সমানো’’তি পাড়িং ৱত্ৱা ‘‘অনুভৱী’’তি ৱচনসেসেন কেচি অত্থং ৱণ্ণেন্তি, অপৰে ‘‘যং সা’’তি পঠন্তি, ‘‘যংস পুব্বে অগাৰিযভূতস্সা’’তি পন পাড়ি. তত্থ যংসাতি যং অস্স, সন্ধিৱসেন হি অকাৰসকাৰলোপো ‘‘এৱংস তে (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮), পুপ্ফংসা উপ্পজ্জী’’তিআদীসু (পাৰা. ৩৬) ৱিয. তস্সত্থো – অস্স আযস্মতো ভদ্দিযস্স পব্বজিততো পুব্বে অগাৰিযভূতস্স গহট্ঠস্স সতো যং ৰজ্জসুখং অনুভূতং. সা তমনুস্সৰমানোতি সো তং সুখং এতৰহি উক্কণ্ঠনৱসেন অনুস্সৰন্তো.
তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুন্তি তে সম্বহুলা ভিক্খূ উল্লপনসভাৱসণ্ঠিতা তস্স অনুগ্গহণাধিপ্পাযেন ভগৱন্তং এতদৱোচুং, ন উজ্ঝানৱসেন. অঞ্ঞতৰন্তি নামগোত্তেন অপাকটং একং ভিক্খুং. আমন্তেসীতি আণাপেসি তে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেতুকামো. এৱন্তি ৱচনসম্পটিগ্গহে, সাধূতি অত্থো. পুন এৱন্তি পটিঞ্ঞায. অভিক্খণং ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি ইমং উদানং উদানেসীতি যথা তে ভিক্খূ ৱদন্তি, তং এৱং তথেৱাতি অত্তনো উদানং পটিজানাতি. কিং পন ত্ৱং ভদ্দিযাতি কস্মা ভগৱা পুচ্ছতি, কিং তস্স চিত্তং ন জানাতীতি? নো ন জানাতি, তেনেৱ পন তমত্থং ৱদাপেত্ৱা তে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেতুং পুচ্ছতি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘জানন্তাপি তথাগতা পুচ্ছন্তি, জানন্তাপি ন পুচ্ছন্তী’’তিআদি. অত্থৱসন্তি কাৰণং.
অন্তেপুৰেতি ইত্থাগাৰস্স সঞ্চৰণট্ঠানভূতে ৰাজগেহস্স অব্ভন্তৰে, যত্থ ৰাজা ন্হানভোজনসযনাদিং কপ্পেতি. ৰক্খা সুসংৱিহিতাতি আৰক্খাদিকতপুৰিসেহি গুত্তি সুট্ঠু সমন্ততো ৱিহিতা. বহিপি অন্তেপুৰেতি অড্ডকৰণট্ঠানাদিকে অন্তেপুৰতো বহিভূতে ৰাজগেহে. এৱং ৰক্খিতো গোপিতো সন্তোতি এৱং ৰাজগেহৰাজধানিৰজ্জদেসেসু অন্তো চ বহি চ অনেকেসু ঠানেসু অনেকসতেহি সুসংৱিহিতৰক্খাৱৰণগুত্তিযা মমেৱ নিব্ভযত্থং ফাসুৱিহাৰত্থং ৰক্খিতো গোপিতো সমানো. ভীতোতিআদীনি পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি. অথ ৱা ভীতোতি পৰৰাজূহি ভাযমানো. উব্বিগ্গোতি সকৰজ্জেপি পকতিতো উপ্পজ্জনকভযুব্বেগেন উব্বিগ্গো চলিতো. উস্সঙ্কীতি ‘‘ৰঞ্ঞা নাম সব্বকালং অৱিস্সত্থেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱচনেন সব্বত্থ অৱিস্সাসৱসেন তেসং তেসং কিচ্চকৰণীযানং পচ্চযপৰিসঙ্কায চ উদ্ধমুখং সঙ্কমানো. উত্ৰাসীতি ‘‘সন্তিকাৱচৰেহিপি অজানন্তস্সেৱ মে কদাচি অনত্থো ভৱেয্যা’’তি উপ্পন্নেন সৰীৰকম্পং উপ্পাদনসমত্থেন তাসেন উত্ৰাসী. ‘‘উত্ৰস্তো’’তিপি পঠন্তি. ৱিহাসিন্তি এৱংভূতো হুত্ৱা ৱিহৰিং.
এতৰহীতি ইদানি পব্বজিতকালতো পট্ঠায. একোতি অসহাযো, তেন ৱূপকট্ঠকাযতং দস্সেতি. অভীতোতিআদীনং পদানং ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. ভযাদিনিমিত্তস্স পৰিগ্গহস্স তং নিমিত্তস্স চ কিলেসস্স অভাৱেনেৱস্স অভীতাদিতাতি. এতেন চিত্তৱিৱেকং দস্সেতি. অপ্পোস্সুক্কোতি সৰীৰগুত্তিযং নিৰুস্সুক্কো. পন্নলোমোতি লোমহংসুপ্পাদকস্স ছম্ভিতত্তস্স অভাৱেন অনুগ্গতলোমো. পদদ্ৱযেনপি সেৰিৱিহাৰং দস্সেতি. পৰদত্তৱুত্তোতি পৰেহি দিন্নেন চীৱৰাদিনা ৱত্তমানো, এতেন সব্বসো সঙ্গাভাৱদীপনমুখেন অনৱসেসভযহেতুৱিৰহং দস্সেতি. মিগভূতেন চেতসাতি ৱিস্সত্থৱিহাৰিতায মিগস্স ৱিয জাতেন চিত্তেন. মিগো হি অমনুস্সপথে অৰঞ্ঞে ৱসমানো ৱিস্সত্থো তিট্ঠতি, নিসীদতি, নিপজ্জতি, যেনকামঞ্চ পক্কমতি অপ্পটিহতচাৰো, এৱং অহম্পি ৱিহৰামীতি দস্সেতি. ৱুত্তঞ্হেতং পচ্চেকবুদ্ধেন –
‘‘মিগো অৰঞ্ঞম্হি যথা অবদ্ধো,
যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচৰায;
ৱিঞ্ঞূ নৰো সেৰিতং পেক্খমানো,
একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি. (সু. নি. ৩৯; অপ. থেৰ ১.১.৯৫);
ইমং খো অহং, ভন্তে, অত্থৱসন্তি, ভন্তে, ভগৱা যদিদং মম এতৰহি পৰমং ৱিৱেকসুখং ফলসমাপত্তিসুখং, ইদমেৱ কাৰণং সম্পস্সমানো ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি উদানং উদানেসিন্তি.
এতমত্থন্তি এতং ভদ্দিযত্থেৰস্স পুথুজ্জনৱিসযাতীতং ৱিৱেকসুখসঙ্খাতমত্থং সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইদং সহেতুকভযসোকৱিগমানুভাৱদীপকং উদানং উদানেসি.
তত্থ যস্সন্তৰতো ন সন্তি কোপাতি যস্স অৰিযপুগ্গলস্স অন্তৰতো অব্ভন্তৰে অত্তনো চিত্তে চিত্তকালুস্সিযকৰণতো চিত্তপ্পকোপা ৰাগাদযো আঘাতৱত্থুআদিকাৰণভেদতো অনেকভেদা দোসকোপা এৱ কোপা ন সন্তি মগ্গেন পহীনত্তা ন ৱিজ্জন্তি. অযঞ্হি অন্তৰসদ্দো কিঞ্চাপি ‘‘মঞ্চ ত্ৱঞ্চ কিমন্তৰ’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ১.২২৮) কাৰণে দিস্সতি, ‘‘অন্তৰট্ঠকে হিমপাতসমযে’’তিআদীসু (মহাৱ. ৩৪৬) ৱেমজ্ঝে, ‘‘অন্তৰা চ জেতৱনং অন্তৰা চ সাৱত্থি’’ন্তিআদীসু (উদা. ১৩, ৪৪) ৱিৱৰে, ‘‘ভযমন্তৰতো জাত’’ন্তিআদীসু (ইতিৱু. ৮৮; মহানি. ৫) চিত্তে, ইধাপি চিত্তে এৱ দট্ঠব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘অন্তৰতো অত্তনো চিত্তে’’তি.
ইতিভৱাভৱতঞ্চ ৱীতিৱত্তোতি যস্মা ভৱোতি সম্পত্তি, অভৱোতি ৱিপত্তি. তথা ভৱোতি ৱুদ্ধি, অভৱোতি হানি. ভৱোতি ৱা সস্সতং, অভৱোতি উচ্ছেদো. ভৱোতি ৱা পুঞ্ঞং, অভৱোতি পাপং. ভৱোতি ৱা সুগতি, অভৱোতি দুগ্গতি. ভৱোতি ৱা খুদ্দকো, অভৱোতি মহন্তো. তস্মা যা সা সম্পত্তিৱিপত্তিৱুড্ঢিহানিসস্সতুচ্ছেদপুঞ্ঞপাপসুগতিদুগ্গতি- খুদ্দকমহন্তউপপত্তিভৱানং ৱসেন ইতি অনেকপ্পকাৰা ভৱাভৱতা ৱুচ্চতি. চতূহিপি অৰিযমগ্গেহি যথাসম্ভৱং তেন তেন নযেন তং ইতিভৱাভৱতঞ্চ ৱীতিৱত্তো অতিক্কন্তো হোতি. অত্থৱসেন ৱিভত্তি ৱিপৰিণামেতব্বা. তং ৱিগতভযন্তি তং এৱৰূপং যথাৱুত্তগুণসমন্নাগতং খীণাসৱং চিত্তকোপাভাৱতো ইতিভৱাভৱসমতিক্কমতো চ ভযহেতুৱিগমেন ৱিগতভযং, ৱিৱেকসুখেন অগ্গফলসুখেন চ সুখিং, ৱিগতভযত্তা এৱ অসোকং. দেৱা নানুভৱন্তি দস্সনাযাতি অধিগতমগ্গে ঠপেত্ৱা সব্বেপি উপপত্তিদেৱা ৱাযমন্তাপি চিত্তচাৰদস্সনৱসেন দস্সনায দট্ঠুং নানুভৱন্তি ন অভিসম্ভুণন্তি ন সক্কোন্তি, পগেৱ মনুস্সা. সেক্খাপি হি পুথুজ্জনা ৱিয অৰহতো চিত্তপ্পৱত্তিং ন জানন্তি.
দসমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতা চ মুচলিন্দৱগ্গৱণ্ণনা.