১. মুচলিন্দসুত্তৱণ্ণনা
১১. মুচলিন্দৱগ্গস্স পঠমে মুচলিন্দমূলেতি এত্থ মুচলিন্দো ৱুচ্চতি নীপৰুক্খো. সো ‘‘নিচুলো’’তিপি ৱুচ্চতি, তস্স সমীপে. কেচি পন ‘‘মুচলোতি তস্স ৰুক্খস্স নামং, তং ৱনজেট্ঠকতায পন মুচলিন্দোতি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. মহা অকালমেঘোতি অসম্পত্তে ৱস্সকালে উপ্পন্নমহামেঘো. সো হি গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে সকলচক্কৱাড়গব্ভং পূৰেন্তো উদপাদি. সত্তাহৱদ্দলিকাতি তস্মিং উপ্পন্নে সত্তাহং অৱিচ্ছিন্নৱুট্ঠিকা অহোসি. সীতৱাতদুদ্দিনীতি সা চ সত্তাহৱদ্দলিকা উদকফুসিতসম্মিস্সেন সীতৱাতেন সমন্ততো পৰিব্ভমন্তেন দুসিতদিৱসত্তা দুদ্দিনী নাম অহোসি. মুচলিন্দো নাম নাগৰাজাতি তস্সেৱ মুচলিন্দৰুক্খস্স সমীপে পোক্খৰণিযা হেট্ঠা নাগভৱনং অত্থি, তত্থ নিব্বত্তো মহানুভাৱো নাগৰাজা. সকভৱনাতি অত্তনো নাগভৱনতো. সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পৰিক্খিপিত্ৱাতি সত্তৱাৰে অত্তনো সৰীৰভোগেহি ভগৱতো কাযং পৰিৱাৰেত্ৱা. উপৰিমুদ্ধনি মহন্তং ফণং ৱিহচ্চাতি ভগৱতো মুদ্ধপ্পদেসস্স উপৰি অত্তনো মহন্তং ফণং পসাৰেত্ৱা. ‘‘ফণং কৰিত্ৱা’’তিপি পাঠো, সো এৱত্থো.
তস্স কিৰ নাগৰাজস্স এতদহোসি ‘‘ভগৱা চ ময্হং ভৱনসমীপে ৰুক্খমূলে নিসিন্নো, অযঞ্চ সত্তাহৱদ্দলিকা ৱত্ততি, ৱাসাগাৰমস্স লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি. সো সত্তৰতনমযং পাসাদং নিম্মিনিতুং সক্কোন্তোপি ‘‘এৱং কতে কাযসাৰো গহিতো ন ভৱিস্সতি, দসবলস্স কাযৱেয্যাৱচ্চং কৰিস্সামী’’তি মহন্তং অত্তভাৱং কত্ৱা সত্থাৰং সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পৰিক্খিপিত্ৱা উপৰি ফণং কত্ৱা ধাৰেসি. ‘‘পৰিক্খেপব্ভন্তৰং লোহপাসাদে ভণ্ডাগাৰগব্ভপ্পমাণং অহোসী’’তি খন্ধকট্ঠকথাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৫) ৱুত্তং. মজ্ঝিমট্ঠকথাযং পন ‘‘হেট্ঠালোহপাসাদপ্পমাণ’’ন্তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.২৮৪). ‘‘ইচ্ছিতিচ্ছিতেন ইৰিযাপথেন সত্থা ৱিহৰিস্সতী’’তি কিৰ নাগৰাজস্স অজ্ঝাসযো. ভগৱা পন যথানিসিন্নোৱ সত্তাহং ৱীতিনামেসি. তঞ্চ ঠানং সুপিহিতৱাতপানং সুফুসিতঅগ্গড়দ্ৱাৰং কূটাগাৰং ৱিয অহোসি. মা ভগৱন্তং সীতন্তিআদি তস্স তথা কৰিত্ৱা ঠানকাৰণপৰিদীপনং. সো হি ‘‘মা ভগৱন্তং সীতং বাধযিত্থ, মা উণ্হং, মা ডংসাদিসম্ফস্সো বাধযিত্থা’’তি তথা কৰিত্ৱা অট্ঠাসি.
তত্থ কিঞ্চাপি সত্তাহৱদ্দলিকায উণ্হমেৱ নত্থি, সচে পন অন্তৰন্তৰা মেঘো ৱিগচ্ছেয্য, উণ্হং ভৱেয্য, তম্পি মা বাধযিত্থাতি এৱং তস্স চিন্তেতুং যুত্তং. কেচি পনেত্থ ৱদন্তি ‘‘উণ্হগ্গহণং ভোগপৰিক্খেপস্স ৱিপুলভাৱকৰণে কাৰণকিত্তনং. খুদ্দকে হি তস্মিং ভগৱন্তং নাগস্স সৰীৰসম্ভূতা উস্মা বাধেয্য, ৱিপুলভাৱকৰণেন পন তাদিসং ‘মা উণ্হং বাধযিত্থা’তি তথা কৰিত্ৱা অট্ঠাসী’’তি.
ৱিদ্ধন্তি উব্বিদ্ধং, মেঘৱিগমেন দূৰীভূতন্তি অত্থো. ৱিগতৱলাহকন্তি অপগতমেঘং. দেৱন্তি আকাসং. ৱিদিত্ৱাতি ‘‘ইদানি ৱিগতৱলাহকো আকাসো, নত্থি ভগৱতো সীতাদিউপদ্দৱো’’তি ঞত্ৱা. ৱিনিৱেঠেত্ৱাতি অপনেত্ৱা. সকৱণ্ণন্তি অত্তনো নাগৰূপং. পটিসংহৰিত্ৱাতি অন্তৰধাপেত্ৱা. মাণৱকৱণ্ণন্তি কুমাৰকৰূপং.
এতমত্থন্তি ৱিৱেকসুখপ্পটিসংৱেদিনো যত্থ কত্থচি সুখমেৱ হোতীতি এতমত্থং সব্বাকাৰেন জানিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং ৱিৱেকসুখানুভাৱদীপকং উদানং উদানেসি.
তত্থ সুখো ৱিৱেকোতি নিব্বানসঙ্খাতো উপধিৱিৱেকো সুখো. তুট্ঠস্সাতি চতুমগ্গঞাণসন্তোসেন তুট্ঠস্স. সুতধম্মস্সাতি পকাসিতধম্মস্স ৱিস্সুতধম্মস্স. পস্সতোতি তং ৱিৱেকং, যং ৱা কিঞ্চি পস্সিতব্বং নাম, তং সব্বং অত্তনো ৱীৰিযবলাধিগতেন ঞাণচক্খুনা পস্সন্তস্স. অব্যাপজ্জন্তি অকুপ্পনভাৱো, এতেন মেত্তাপুব্বভাগো দস্সিতো. পাণভূতেসু সংযমোতি সত্তেসু চ সংযমো অৱিহিংসনভাৱো সুখোতি অত্থো. এতেন কৰুণাপুব্বভাগো দস্সিতো.
সুখা ৱিৰাগতা লোকেতি ৱিগতৰাগতাপি লোকে সুখা. কীদিসী? কামানং সমতিক্কমোতি, যা কামানং সমতিক্কমোতি ৱুচ্চতি, সা ৱিগতৰাগতাপি সুখাতি অত্থো, এতেন অনাগামিমগ্গো কথিতো. অস্মিমানস্স যো ৱিনযোতি ইমিনা পন অৰহত্তং কথিতং. অৰহত্তঞ্হি অস্মিমানস্স পটিপ্পস্সদ্ধিৱিনযোতি ৱুচ্চতি, ইতো পৰঞ্চ সুখং নাম নত্থি, তেনাহ ‘‘এতং ৱে পৰমং সুখ’’ন্তি. এৱং অৰহত্তেন দেসনায কূটং গণ্হীতি.
পঠমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.