৮. সোণাথেৰীগাথাৱণ্ণনা
দস পুত্তে ৱিজাযিত্ৱাতিআদিকা সোণায থেৰিযা গাথা. অযম্পি পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা একদিৱসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং আৰদ্ধৱীৰিযানং ভিক্খুনীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা, অধিকাৰকম্মং কত্ৱা সযম্পি তং ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা যাৱজীৱং পুঞ্ঞানি কত্ৱা, ততো চুতা কপ্পসতসহস্সং দেৱমনুস্সেসু সংসৰিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা পতিকুলং গতা দস পুত্তধীতৰো লভিত্ৱা বহুপুত্তিকাতি পঞ্ঞাযিত্থ. সা সামিকে পব্বজিতে ৱযপ্পত্তে পুত্তধীতৰো ঘৰাৱাসে পতিট্ঠাপেত্ৱা সব্বং ধনং পুত্তানং ৱিভজিত্ৱা অদাসি, ন কিঞ্চি অত্তনো ঠপেসি. তং পুত্তা চ ধীতৰো চ কতিপাহমেৱ উপট্ঠহিত্ৱা পৰিভৱং অকংসু. সা ‘‘কিং ময্হং ইমেহি পৰিভৱায ঘৰে ৱসন্তিযা’’তি ভিক্খুনিযো উপসঙ্কমিত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. তং ভিক্খুনিযো পব্বাজেসুং. সা লদ্ধূপসম্পদা ‘‘অহং মহল্লিকাকালে পব্বজিত্ৱা অপ্পমত্তায ভৱিতব্ব’’ন্তি ভিক্খুনীনং ৱত্তপটিৱত্তং কৰোন্তী ‘‘সব্বৰত্তিং সমণধম্মং কৰিস্সামী’’তি হেট্ঠাপাসাদে একথম্ভং হত্থেন গহেত্ৱা তং অৱিজহমানা সমণধম্মং কৰোন্তী চঙ্কমমানাপি ‘‘অন্ধকাৰে ঠানে ৰুক্খাদীসু যত্থ কত্থচি মে সীসং পটিহঞ্ঞেয্যা’’তি ৰুক্খং হত্থেন গহেত্ৱা তং অৱিজহমানাৱ সমণধম্মং কৰোতি. ততো পট্ঠায সা আৰদ্ধৱীৰিযতায পাকটা অহোসি. সত্থা তস্সা ঞাণপৰিপাকং দিস্ৱা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ ওভাসং ফৰিত্ৱা সম্মুখে নিসিন্নো ৱিয অত্তানং দস্সেত্ৱা –
‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, অপস্সং ধম্মমুত্তমং;
একাহং জীৱিতং সেয্যো, পস্সতো ধম্মমুত্তম’’ন্তি. (ধ. প. ১১৫) –
গাথং অভাসি. সা গাথাপৰিযোসানে অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰী ২.৩.২২০-২৪৩) –
‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, সব্বধম্মান পাৰগূ;
ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.
‘‘তদা সেট্ঠিকুলে জাতা, সুখিতা পূজিতা পিযা;
উপেত্ৱা তং মুনিৱৰং, অস্সোসিং মধুৰং ৱচং.
‘‘আৰদ্ধৱীৰিযানগ্গং, ৱণ্ণেসি ভিক্খুনিং জিনো;
তং সুত্ৱা মুদিতা হুত্ৱা, কাৰং কত্ৱান সত্থুনো.
‘‘অভিৱাদিয সম্বুদ্ধং, ঠানং তং পত্থযিং তদা;
অনুমোদি মহাৱীৰো, সিজ্ঝতং পণিধী তৱ.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওৰসা ধম্মনিম্মিতা;
সোণাতি নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱিকা.
‘‘তং সুত্ৱা মুদিতা হুত্ৱা, যাৱজীৱং তদা জিনং;
মেত্তচিত্তা পৰিচৰিং, পচ্চযেহি ৱিনাযকং.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.
‘‘পচ্ছিমে চ ভৱে দানি, জাতা সেট্ঠিকুলে অহং;
সাৱত্থিযং পুৰৱৰে, ইদ্ধে ফীতে মহদ্ধনে.
‘‘যদা চ যোব্বনপ্পত্তা, গন্ত্ৱা পতিকুলং অহং;
দস পুত্তানি অজনিং, সুৰূপানি ৱিসেসতো.
‘‘সুখেধিতা চ তে সব্বে, জননেত্তমনোহৰা;
অমিত্তানম্পি ৰুচিতা, মম পগেৱ তে সিযা.
‘‘ততো ময্হং অকামায, দসপুত্তপুৰক্খতো;
পব্বজিত্থ স মে ভত্তা, দেৱদেৱস্স সাসনে.
‘‘তদেকিকা ৱিচিন্তেসিং, জীৱিতেনালমত্থু মে;
চত্তায পতিপুত্তেহি, ৱুড্ঢায চ ৱৰাকিযা.
‘‘অহম্পি তত্থ গচ্ছিস্সং, সম্পত্তো যত্থ মে পতি;
এৱাহং চিন্তযিত্ৱান, পব্বজিং অনগাৰিযং.
‘‘ততো চ মং ভিক্খুনিযো, একং ভিক্খুনুপস্সযে;
ৱিহায গচ্ছুমোৱাদং, তাপেহি উদকং ইতি.
‘‘তদা উদকমাহিত্ৱা, ওকিৰিত্ৱান কুম্ভিযা;
চুল্লে ঠপেত্ৱা আসীনা, ততো চিত্তং সমাদহিং.
‘‘খন্ধে অনিচ্চতো দিস্ৱা, দুক্খতো চ অনত্ততো;
খেপেত্ৱা আসৱে সব্বে, অৰহত্তমপাপুণিং.
‘‘তদাগন্ত্ৱা ভিক্খুনিযো, উণ্হোদকমপুচ্ছিসুং;
তেজোধাতুমধিট্ঠায, খিপ্পং সন্তাপযিং জলং.
‘‘ৱিম্হিতা তা জিনৱৰং, এতমত্থমসাৱযুং;
তং সুত্ৱা মুদিতো নাথো, ইমং গাথং অভাসথ.
‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, কুসীতো হীনৱীৰিযো;
একাহং জীৱিতং সেয্যো, ৱীৰিযমাৰভতো দড়্হং.
‘‘আৰাধিতো মহাৱীৰো, মযা সুপ্পটিপত্তিযা;
আৰদ্ধৱীৰিযানগ্গং, মমাহ স মহামুনি.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অথ নং ভগৱা ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ঠানন্তৰে ঠপেন্তো আৰদ্ধৱীৰিযানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. সা একদিৱসং অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা উদানৱসেন –
১০২. ‘‘দস পুত্তে ৱিজাযিত্ৱা, অস্মিং ৰূপসমুস্সযে;
ততোহং দুব্বলা জিণ্ণা, ভিক্খুনিং উপসঙ্কমিং.
১০৩. ‘‘সা মে ধম্মমদেসেসি, খন্ধাযতনধাতুযো;
তস্সা ধম্মং সুণিত্ৱান, কেসে ছেত্ৱান পব্বজিং.
১০৪. ‘‘তস্সা মে সিক্খমানায, দিব্বচক্খু ৱিসোধিতং;
পুব্বেনিৱাসং জানামি, যত্থ মে ৱুসিতং পুৰে.
১০৫. ‘‘অনিমিত্তঞ্চ ভাৱেমি, একগ্গা সুসমাহিতা;
অনন্তৰাৱিমোক্খাসিং, অনুপাদায নিব্বুতা.
১০৬. ‘‘পঞ্চক্খন্ধা পৰিঞ্ঞাতা, তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকা;
ধি তৱত্থু জৰে জম্মে, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি. – ইমা গাথা অভাসি;
তত্থ ৰূপসমুস্সযেতি ৰূপসঙ্খাতে সমুস্সযে. অযঞ্হি ৰূপসদ্দো ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৪.৬০) ৰূপাযতনে আগতো. ‘‘যংকিঞ্চি ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্ন’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ৪.১৮১) ৰূপক্খন্ধে. ‘‘পিযৰূপে সাতৰূপে ৰজ্জতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪০৯) সভাৱে. ‘‘বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৩৮; অ. নি. ১.৪২৭-৪৩৪) কসিণাযতনে. ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৩৯; অ. নি. ১.৪৩৫-৪৪২) ৰূপঝানে. ‘‘অট্ঠিঞ্চ পটিচ্চ ন্হাৰুঞ্চ পটিচ্চ মংসঞ্চ পটিচ্চ চম্মঞ্চ পটিচ্চ আকাসো পৰিৱাৰিতো ৰূপন্ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩০৬) ৰূপকাযে. ইধাপি ৰূপকাযেৱ দট্ঠব্বো. সমুস্সযসদ্দোপি অট্ঠীনং সৰীৰস্স পৰিযাযো. ‘‘সতন্তি সমুস্সযা’’তিআদীসু অট্ঠিসৰীৰপৰিযাযে. ‘‘আতুৰং অসুচিং পূতিং, পস্স নন্দে সমুস্সয’’ন্তিআদীসু (থেৰগা. ১৯) সৰীৰে. ইধাপি সৰীৰে এৱ দট্ঠব্বো. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৰূপসমুস্সযে’’তি, ৰূপসঙ্খাতে সমুস্সযে সৰীৰেতি অত্থো. ঠত্ৱাতি ৱচনসেসো. অস্মিং ৰূপসমুস্সযেতি হি ইমস্মিং ৰূপসমুস্সযে ঠত্ৱা ইমং ৰূপকাযং নিস্সায দস পুত্তে ৱিজাযিত্ৱাতি যোজনা. ততোতি তস্মা দসপুত্তৱিজাযনহেতু. সা হি পঠমৱযং অতিক্কমিত্ৱা পুত্তকে ৱিজাযন্তী অনুক্কমেন দুব্বলসৰীৰা জৰাজিণ্ণা চ অহোসি. তেন ৱুত্তং ‘‘ততোহং দুব্বলা জিণ্ণা’’তি.
তস্সাতি ততো, তস্সাতি ৱা তস্সা সন্তিকে. পুন তস্সাতি কৰণে সামিৱচনং, তাযাতি অত্থো. সিক্খমানাযাতি তিস্সোপি সিক্খা সিক্খমানা.
অনন্তৰাৱিমোক্খাসিন্তি অগ্গমগ্গস্স অনন্তৰা উপ্পন্নৱিমোক্খা আসিং. ৰূপী ৰূপানি পস্সতীতিআদযো হি অট্ঠপি ৱিমোক্খা অনন্তৰৱিমোক্খা নাম ন হোন্তি. মগ্গানন্তৰং অনুপ্পত্তা হি ফলৱিমোক্খা ফলসমাপত্তিকালে পৱত্তমানাপি পঠমমগ্গানন্তৰমেৱ সমুপ্পত্তিতো তং উপাদায অনন্তৰৱিমোক্খা নাম, যথা মগ্গসমাধি আনন্তৰিকসমাধীতি ৱুচ্চতি. অনুপাদায নিব্বুতাতি ৰূপাদীসু কিঞ্চিপি অগ্গহেত্ৱা কিলেসপৰিনিব্বানেন নিব্বুতা আসিং.
এৱং ৱিজ্জাত্তযং ৱিভাৱেত্ৱা অৰহত্তফলেন কূটং গণ্হন্তী উদানেত্ৱা, ইদানি জৰায চিৰকালং উপদ্দুতসৰীৰং ৱিগৰহন্তী সহ ৱত্থুনা তস্স সমতিক্কন্তভাৱং ৱিভাৱেতুং ‘‘পঞ্চক্খন্ধা পৰিঞ্ঞাতা’’তি ওসানগাথমাহ. তত্থ ধি তৱত্থু জৰে জম্মেতি অঙ্গানং সিথিলভাৱকৰণাদিনা জৰে জম্মে লামকে হীনে তৱ তুয্হং ধি অত্থু ধিকাৰো হোতু. নত্থি দানি পুনব্ভৱোতি তস্মা ত্ৱং মযা অতিক্কন্তা অভিভূতাসীতি অধিপ্পাযো.
সোণাথেৰীগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.