১০. পটাচাৰাথেৰীগাথাৱণ্ণনা
নঙ্গলেহি কসং খেত্তন্তিআদিকা পটাচাৰায থেৰিযা গাথা. অযম্পি পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা, একদিৱসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তী সত্থাৰং একং ভিক্খুনিং ৱিনযধৰানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা, অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সা যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তী কস্সপবুদ্ধকালে কিকিস্স কাসিৰঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৱা সত্তন্নং ভগিনীনং অব্ভন্তৰা হুত্ৱা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স পৰিৱেণং অকাসি. সা ততো চুতা দেৱলোকে নিব্বত্তা, একং বুদ্ধন্তৰং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সেট্ঠিগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা অত্তনো গেহে একেন কম্মকাৰেন সদ্ধিং কিলেসসন্থৱং অকাসি. তং মাতাপিতৰো সমজাতিকস্স কুমাৰস্স দাতুং দিৱসং সণ্ঠপেসুং. তং ঞত্ৱা সা হত্থসাৰং গহেত্ৱা তেন কতসন্থৱেন পুৰিসেন সদ্ধিং অগ্গদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা একস্মিং গামকে ৱসন্তী গব্ভিনী অহোসি. সা পৰিপক্কে গব্ভে ‘‘কিং ইধ অনাথৱাসেন, কুলগেহং গচ্ছাম, সামী’’তি ৱত্ৱা তস্মিং ‘‘অজ্জ গচ্ছাম, স্ৱে গচ্ছামা’’তি কালক্খেপং কৰোন্তে ‘‘নাযং বালো মং নেস্সতী’’তি তস্মিং বহি গতে গেহে পটিসামেতব্বং পটিসামেত্ৱা ‘‘কুলঘৰং গতাতি ময্হং সামিকস্স কথেথা’’তি পটিৱিস্সকঘৰৱাসীনং আচিক্খিত্ৱা ‘‘একিকাৱ কুলঘৰং গমিস্সামী’’তি মগ্গং পটিপজ্জি. সো আগন্ত্ৱা গেহে তং অপস্সন্তো পটিৱিস্সকে পুচ্ছিত্ৱা ‘‘কুলঘৰং গতা’’তি সুত্ৱা ‘‘মং নিস্সায কুলধীতা অনাথা জাতা’’তি পদানুপদং গন্ত্ৱা সম্পাপুণি. তস্সা অন্তৰামগ্গে এৱ গব্ভৱুট্ঠানং অহোসি. সা পসুতকালতো পট্ঠায পটিপ্পস্সদ্ধগমনুস্সুক্কা সামিকং গহেত্ৱা নিৱত্তি. দুতিযৱাৰম্পি গব্ভিনী অহোসীতিআদি সব্বং পুৰিমনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং.
অযং পন ৱিসেসো – যদা তস্সা অন্তৰামগ্গে কম্মজৱাতা চলিংসু, তদা মহাঅকালমেঘো উদপাদি. সমন্ততো ৱিজ্জুলতাহি আদিত্তং ৱিয মেঘথনিতেহি ভিজ্জমানং ৱিয চ উদকধাৰানিপাতনিৰন্তৰং নভং অহোসি. সা তং দিস্ৱা, ‘‘সামি, মে অনোৱস্সকং ঠানং জানাহী’’তি আহ. সো ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো একং তিণসঞ্ছন্নং গুম্বং দিস্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা হত্থগতায ৱাসিযা তস্মিং গুম্বে দণ্ডকে ছিন্দিতুকামো তিণেহি সঞ্ছাদিতৱম্মিকসীসন্তে উট্ঠিতৰুক্খদণ্ডকং ছিন্দি. তাৱদেৱ চ নং ততো ৱম্মিকতো নিক্খমিত্ৱা ঘোৰৱিসো আসীৱিসো ডংসি. সো তত্থেৱ পতিত্ৱা কালমকাসি. সা মহাদুক্খং অনুভৱন্তী তস্স আগমনং ওলোকেন্তী দ্ৱেপি দাৰকে ৱাতৱুট্ঠিং অসহমানে ৱিৰৱন্তে উৰন্তৰে কত্ৱা, দ্ৱীহি জাণুকেহি দ্ৱীহি হত্থেহি চ ভূমিং উপ্পীড়েত্ৱা যথাঠিতাৱ ৰত্তিং ৱীতিনামেত্ৱা ৱিভাতায ৰত্তিযা মংসপেসিৱণ্ণং একং পুত্তং পিলোতিকচুম্বটকে নিপজ্জাপেত্ৱা হত্থেহি উৰেহি চ পৰিগ্গহেত্ৱা, ইতৰং ‘‘এহি, তাত, পিতা তে ইতো গতো’’তি ৱত্ৱা সামিকেন গতমগ্গেন গচ্ছন্তী তং ৱম্মিকসমীপে কালঙ্কতং নিসিন্নং দিস্ৱা ‘‘মং নিস্সায মম সামিকো মতো’’তি ৰোদন্তী পৰিদেৱন্তী সকলৰত্তিং দেৱেন ৱুট্ঠত্তা জণ্ণুকপ্পমাণং থনপ্পমাণং উদকং সৱন্তিং অন্তৰামগ্গে নদিং পত্ৱা, অত্তনো মন্দবুদ্ধিতায দুব্বলতায চ দ্ৱীহি দাৰকেহি সদ্ধিং উদকং ওতৰিতুং অৱিসহন্তী জেট্ঠপুত্তং ওৰিমতীৰে ঠপেত্ৱা ইতৰং আদায পৰতীৰং গন্ত্ৱা সাখাভঙ্গং অত্থৰিত্ৱা তত্থ পিলোতিকচুম্বটকে নিপজ্জাপেত্ৱা ‘‘ইতৰস্স সন্তিকং গমিস্সামী’’তি বালপুত্তকং পহাতুং অসক্কোন্তী পুনপ্পুনং নিৱত্তিত্ৱা ওলোকযমানা নদিং ওতৰতি.
অথস্সা নদীমজ্ঝং গতকালে একো সেনো তং দাৰকং দিস্ৱা ‘‘মংসপেসী’’তি সঞ্ঞায আকাসতো ভস্সি. সা তং দিস্ৱা উভো হত্থে উক্খিপিত্ৱা ‘‘সূসূ’’তি তিক্খত্তুং মহাসদ্দং নিচ্ছাৰেসি. সেনো দূৰভাৱেন তং অনাদিযন্তো কুমাৰং গহেত্ৱা ৱেহাসং উপ্পতি. ওৰিমতীৰে ঠিতো পুত্তো উভো হত্থে উক্খিপিত্ৱা মহাসদ্দং নিচ্ছাৰযমানং দিস্ৱা ‘‘মং সন্ধায ৱদতী’’তি সঞ্ঞায ৱেগেন উদকে পতি. ইতি বালপুত্তকো সেনেন, জেট্ঠপুত্তকো উদকেন হতো. সা ‘‘একো মে পুত্তো সেনেন গহিতো, একো উদকেন ৱূড়্হো, পন্থে মে পতি মতো’’তি ৰোদন্তী পৰিদেৱন্তী গচ্ছন্তী সাৱত্থিতো আগচ্ছন্তং একং পুৰিসং দিস্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কত্থ ৱাসিকোসি, তাতা’’তি? ‘‘সাৱত্থিৱাসিকোম্হি, অম্মা’’তি. ‘‘সাৱত্থিযং অসুকৱীথিযং অসুককুলং নাম অত্থি, তং জানাসি, তাতা’’তি? ‘‘জানামি, অম্ম, তং পন মা পুচ্ছি, অঞ্ঞং পুচ্ছা’’তি. ‘‘অঞ্ঞেন মে পযোজনং নত্থি, তদেৱ পুচ্ছামি, তাতা’’তি. ‘‘অম্ম, ত্ৱং অত্তনো অনাচিক্খিতুং ন দেসি, অজ্জ তে সব্বৰত্তিং দেৱো ৱস্সন্তো দিট্ঠো’’তি? ‘‘দিট্ঠো মে, তাত, ময্হমেৱ সো সব্বৰত্তিং ৱুট্ঠো, তং কাৰণং পচ্ছা কথেস্সামি, এতস্মিং তাৱ মে সেট্ঠিগেহে পৱত্তিং কথেহী’’তি. ‘‘অম্ম, অজ্জ ৰত্তিযং সেট্ঠি চ ভৰিযা চ সেট্ঠিপুত্তো চাতি তযোপি জনে অৱত্থৰমানং গেহং পতি, তে একচিতকাযং ঝাযন্তি, স্ৱাযং ধূমো পঞ্ঞাযতি, অম্মা’’তি. সা তস্মিং খণে নিৱত্থৱত্থম্পি পতমানং ন সঞ্জানি. সোকুম্মত্তত্তং পত্ৱা জাতৰূপেনেৱ –
‘‘উভো পুত্তা কালঙ্কতা, পন্থে ময্হং পতী মতো;
মাতা পিতা চ ভাতা চ, একচিতম্হি ডয্হৰে’’তি. (অপ. থেৰী ২.২.৪৯৮) –
ৱিলপন্তী পৰিব্ভমতি.
ততো পট্ঠায তস্সা নিৱাসনমত্তেনপি পটেন অচৰণতো পতিতাচাৰত্তা পটাচাৰাত্ৱেৱ সমঞ্ঞা অহোসি. তং দিস্ৱা মনুস্সা ‘‘গচ্ছ, উম্মত্তিকে’’তি কেচি কচৱৰং মত্থকে খিপন্তি, অঞ্ঞে পংসুং ওকিৰন্তি, অপৰে লেড্ডুং খিপন্তি. সত্থা জেতৱনে মহাপৰিসামজ্ঝে নিসীদিত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো তং তথা পৰিব্ভমন্তিং দিস্ৱা ঞাণপৰিপাকঞ্চ ওলোকেত্ৱা যথা ৱিহাৰাভিমুখী আগচ্ছতি, তথা অকাসি. পৰিসা তং দিস্ৱা ‘‘ইমিস্সা উম্মত্তিকায ইতো আগন্তুং মাদত্থা’’তি আহ. ‘‘ভগৱা মা নং ৱাৰযিত্থা’’তি ৱত্ৱা অৱিদূৰট্ঠানং আগতকালে ‘‘সতিং পটিলভ ভগিনী’’তি আহ. সা তাৱদেৱ বুদ্ধানুভাৱেন সতিং পটিলভিত্ৱা নিৱত্থৱত্থস্স পতিতভাৱং সল্লক্খেত্ৱা হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা উক্কুটিকং উপনিসজ্জায নিসীদি. একো পুৰিসো উত্তৰসাটকং খিপি. সা তং নিৱাসেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অৱস্সযো মে হোথ, একং মে পুত্তং সেনো গণ্হি, একো উদকেন ৱূড়্হো, পন্থে পতি মতো, মাতাপিতৰো ভাতা চ গেহেন অৱত্থটা মতা একচিতকস্মিং ঝাযন্তী’’তি সা সোককাৰণং আচিক্খি. সত্থা ‘‘পটাচাৰে, মা চিন্তযি, তৱ অৱস্সযো ভৱিতুং সমত্থস্সেৱ সন্তিকং আগতাসি. যথা হি ত্ৱং ইদানি পুত্তাদীনং মৰণনিমিত্তং অস্সূনি পৱত্তেসি, এৱং অনমতগ্গে সংসাৰে পুত্তাদীনং মৰণহেতু পৱত্তিতং অস্সু চতুন্নং মহাসমুদ্দানং উদকতো বহুতৰ’’ন্তি দস্সেন্তো –
‘‘চতূসু সমুদ্দেসু জলং পৰিত্তকং, ততো বহুং অস্সুজলং অনপ্পকং;
দুক্খেন ফুট্ঠস্স নৰস্স সোচনা, কিং কাৰণা অম্ম তুৱং পমজ্জসী’’তি. (ধ. প. অট্ঠ. ১.১১২ পটাচাৰাথেৰীৱত্থু) –
গাথং অভাসি.
এৱং সত্থৰি অনমতগ্গপৰিযাযকথং (সং. নি. ২.১২৫-১২৬) কথেন্তে তস্সা সোকো তনুতৰভাৱং অগমাসি. অথ নং তনুভূতসোকং ঞত্ৱা ‘‘পটাচাৰে, পুত্তাদযো নাম পৰলোকং গচ্ছন্তস্স তাণং ৱা লেণং ৱা সৰণং ৱা ভৱিতুং ন সক্কোন্তী’’তি ৱিজ্জমানাপি তে ন সন্তি এৱ, তস্মা পণ্ডিতেন অত্তনো সীলং ৱিসোধেত্ৱা নিব্বানগামিমগ্গোযেৱ সাধেতব্বোতি দস্সেন্তো –
‘‘ন সন্তি পুত্তা তাণায, ন পিতা নাপি বন্ধৱা;
অন্তকেনাধিপন্নস্স, নত্থি ঞাতীসু তাণতা.
‘‘এতমত্থৱসং ঞত্ৱা, পণ্ডিতো সীলসংৱুতো;
নিব্বানগমনং মগ্গং, খিপ্পমেৱ ৱিসোধযে’’তি. (ধ. প. ২৮৮-২৮৯) –
ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি. দেসনাৱসানে পটাচাৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিত্ৱা সত্থাৰং পব্বজ্জং যাচি. সত্থা তং ভিক্খুনীনং সন্তিকং নেত্ৱা পব্বাজেসি. সা লদ্ধূপসম্পদা উপৰিমগ্গত্থায ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তী একদিৱসং ঘটেন উদকং আদায পাদে ধোৱন্তী উদকং আসিঞ্চি. তং থোকং ঠানং গন্ত্ৱা পচ্ছিজ্জি, দুতিযৱাৰং আসিত্তং ততো দূৰং অগমাসি, ততিযৱাৰং আসিত্তং ততোপি দূৰতৰং অগমাসি. সা তদেৱ আৰম্মণং গহেত্ৱা তযো ৱযে পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘মযা পঠমং আসিত্তউদকং ৱিয ইমে সত্তা পঠমৱযেপি মৰন্তি, ততো দূৰং গতং দুতিযৱাৰং আসিত্তং উদকং ৱিয মজ্ঝিমৱযেপি, ততো দূৰতৰং গতং ততিযৱাৰং আসিত্তং উদকং ৱিয পচ্ছিমৱযেপি মৰন্তিযেৱা’’তি চিন্তেসি. সত্থা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ ওভাসং ফৰিত্ৱা তস্সা সম্মুখে ঠত্ৱা কথেন্তো ৱিয ‘‘এৱমেতং, পটাচাৰে, সব্বেপিমে সত্তা মৰণধম্মা, তস্মা পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযব্বযং অপস্সন্তস্স ৱস্সসতং জীৱতো তং পস্সন্তস্স একাহম্পি একক্খণম্পি জীৱিতং সেয্যো’’তি ইমমত্থং দস্সেন্তো –
‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, অপস্সং উদযব্বযং;
একাহং জীৱিতং সেয্যো, পস্সতো উদযব্বয’’ন্তি. (ধ. প. ১১৩) –
গাথমাহ. গাথাপৰিযোসানে পটাচাৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰী ২.২.৪৬৮-৫১১) –
‘‘পদুমুত্তৰো নাম জিনো, সব্বধম্মান পাৰগূ;
ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.
‘‘তদাহং হংসৱতিযং, জাতা সেট্ঠিকুলে অহুং;
নানাৰতনপজ্জোতে, মহাসুখসমপ্পিতা.
‘‘উপেত্ৱা তং মহাৱীৰং, অস্সোসিং ধম্মদেসনং;
ততো জাতপসাদাহং, উপেসিং সৰণং জিনং.
‘‘ততো ৱিনযধাৰীনং, অগ্গং ৱণ্ণেসি নাযকো;
ভিক্খুনিং লজ্জিনিং তাদিং, কপ্পাকপ্পৱিসাৰদং.
‘‘তদা মুদিতচিত্তাহং, তং ঠানমভিকঙ্খিনী;
নিমন্তেত্ৱা দসবলং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.
‘‘ভোজযিত্ৱান সত্তাহং, দদিত্ৱাৱ তিচীৱৰং;
নিপচ্চ সিৰসা পাদে, ইদং ৱচনমব্ৰৱিং.
‘‘যা তযা ৱণ্ণিতা ৱীৰ, ইতো অট্ঠমকে মুনি;
তাদিসাহং ভৱিস্সামি, যদি সিজ্ঝতি নাযক.
‘‘তদা অৱোচ মং সত্থা, ভদ্দে মা ভাযি অস্সস;
অনাগতম্হি অদ্ধানে, লচ্ছসে তং মনোৰথং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৱো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওৰসা ধম্মনিম্মিতা;
পটাচাৰাতি নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱিকা.
‘‘তদাহং মুদিতা হুত্ৱা, যাৱজীৱং তদা জিনং;
মেত্তচিত্তা পৰিচৰিং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.
‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্ৰহ্মবন্ধু মহাযসো;
কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৱদতং ৱৰো.
‘‘উপট্ঠাকো মহেসিস্স, তদা আসি নৰিস্সৰো;
কাসিৰাজা কিকী নাম, বাৰাণসিপুৰুত্তমে.
‘‘তস্সাসিং ততিযা ধীতা, ভিক্খুনী ইতি ৱিস্সুতা;
ধম্মং সুত্ৱা জিনগ্গস্স, পব্বজ্জং সমৰোচযিং.
‘‘অনুজানি ন নো তাতো, অগাৰেৱ তদা মযং;
ৱীসৱস্সসহস্সানি, ৱিচৰিম্হ অতন্দিতা.
‘‘কোমাৰিব্ৰহ্মচৰিযং, ৰাজকঞ্ঞা সুখেধিতা;
বুদ্ধোপট্ঠাননিৰতা, মুদিতা সত্তধীতৰো.
‘‘সমণী সমণগুত্তা চ, ভিক্খুনী ভিক্খুদাযিকা;
ধম্মা চেৱ সুধম্মা চ, সত্তমী সঙ্ঘদাযিকা.
‘‘অহং উপ্পলৱণ্ণা চ, খেমা ভদ্দা চ ভিক্খুনী;
কিসাগোতমী ধম্মদিন্না, ৱিসাখা হোতি সত্তমী.
‘‘তেহি কম্মেহি সুকতেহি, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৱা মানুসং দেহং, তাৱতিংসমগচ্ছহং.
‘‘পচ্ছিমে চ ভৱে দানি, জাতা সেট্ঠিকুলে অহং;
সাৱত্থিযং পুৰৱৰে, ইদ্ধে ফীতে মহদ্ধনে.
‘‘যদা চ যোব্বনূপেতা, ৱিতক্কৱসগা অহং;
নৰং জাৰপতিং দিস্ৱা, তেন সদ্ধিং অগচ্ছহং.
‘‘একপুত্তপসূতাহং, দুতিযো কুচ্ছিযা মম;
তদাহং মাতাপিতৰো, ওক্খামীতি সুনিচ্ছিতা.
‘‘নাৰোচেসিং পতিং ময্হং, তদা তম্হি পৱাসিতে;
একিকা নিগ্গতা গেহা, গন্তুং সাৱত্থিমুত্তমং.
‘‘ততো মে সামি আগন্ত্ৱা, সম্ভাৱেসি পথে মমং;
তদা মে কম্মজা ৱাতা, উপ্পন্না অতিদাৰুণা.
‘‘উট্ঠিতো চ মহামেঘো, পসূতিসমযে মম;
দব্বত্থায তদা গন্ত্ৱা, সামি সপ্পেন মাৰিতো.
‘‘তদা ৱিজাতদুক্খেন, অনাথা কপণা অহং;
কুন্নদিং পূৰিতং দিস্ৱা, গচ্ছন্তী সকুলালযং.
‘‘বালং আদায অতৰিং, পাৰকূলে চ এককং;
সাযেত্ৱা বালকং পুত্তং, ইতৰং তৰণাযহং.
‘‘নিৱত্তা উক্কুসো হাসি, তৰুণং ৱিলপন্তকং;
ইতৰঞ্চ ৱহী সোতো, সাহং সোকসমপ্পিতা.
‘‘সাৱত্থিনগৰং গন্ত্ৱা, অস্সোসিং সজনে মতে;
তদা অৱোচং সোকট্টা, মহাসোকসমপ্পিতা.
‘‘উভো পুত্তা কালঙ্কতা, পন্থে ময্হং পতী মতো;
মাতা পিতা চ ভাতা চ, একচিতম্হি ডয্হৰে.
‘‘তদা কিসা চ পণ্ডু চ, অনাথা দীনমানসা;
ইতো ততো ভমন্তীহং, অদ্দসং নৰসাৰথিং.
‘‘ততো অৱোচ মং সত্থা, পুত্তে মা সোচি অস্সস;
অত্তানং তে গৱেসস্সু, কিং নিৰত্থং ৱিহঞ্ঞসি.
‘‘ন সন্তি পুত্তা তাণায, ন ঞাতী নাপি বন্ধৱা;
অন্তকেনাধিপন্নস্স, নত্থি ঞাতীসু তাণতা.
‘‘তং সুত্ৱা মুনিনো ৱাক্যং, পঠমং ফলমজ্ঝগং;
পব্বজিত্ৱান নচিৰং, অৰহত্তমপাপুণিং.
‘‘ইদ্ধীসু চ ৱসী হোমি, দিব্বায সোতধাতুযা;
পৰচিত্তানি জানামি, সত্থুসাসনকাৰিকা.
‘‘পুব্বেনিৱাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৱিসোধিতং;
খেপেত্ৱা আসৱে সব্বে, ৱিসুদ্ধাসিং সুনিম্মলা.
‘‘ততোহং ৱিনযং সব্বং, সন্তিকে সব্বদস্সিনো;
উগ্গহিং সব্বৱিত্থাৰং, ব্যাহৰিঞ্চ যথাতথং.
‘‘জিনো তস্মিং গুণে তুট্ঠো, এতদগ্গে ঠপেসি মং;
অগ্গা ৱিনযধাৰীনং, পটাচাৰাৱ একিকা.
‘‘পৰিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;
ওহিতো গৰুকো ভাৰো, ভৱনেত্তি সমূহতা.
‘‘যস্সত্থায পব্বজিতা, অগাৰস্মানগাৰিযং;
সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা সেক্খকালে অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা উপৰিৱিসেসস্স নিব্বত্তিতাকাৰং ৱিভাৱেন্তী উদানৱসেন –
১১২. ‘‘নঙ্গলেহি কসং খেত্তং, বীজানি পৱপং ছমা;
পুত্তদাৰানি পোসেন্তা, ধনং ৱিন্দন্তি মাণৱা.
১১৩. ‘‘কিমহং সীলসম্পন্না, সত্থুসাসনকাৰিকা;
নিব্বানং নাধিগচ্ছামি, অকুসীতা অনুদ্ধতা.
১১৪. ‘‘পাদে পক্খালযিত্ৱান, উদকেসু কৰোমহং;
পাদোদকঞ্চ দিস্ৱান, থলতো নিন্নমাগতং.
১১৫. ‘‘ততো চিত্তং সমাধেসিং, অস্সং ভদ্ৰংৱজানিযং;
ততো দীপং গহেত্ৱান, ৱিহাৰং পাৱিসিং অহং;
সেয্যং ওলোকযিত্ৱান, মঞ্চকম্হি উপাৱিসিং.
১১৬. ‘‘ততো সূচিং গহেত্ৱান, ৱট্টিং ওকস্সযামহং;
পদীপস্সেৱ নিব্বানং, ৱিমোক্খো অহু চেতসো’’তি. – ইমা গাথা অভাসি;
তত্থ কসন্তি কসন্তা কসিকম্মং কৰোন্তা. বহুত্থে হি ইদং একৱচনং. পৱপন্তি বীজানি ৱপন্তা. ছমাতি ছমাযং. ভুম্মত্থে হি ইদং পচ্চত্তৱচনং. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – ইমে মাণৱা সত্তা নঙ্গলেহি ফালেহি খেত্তং কসন্তা যথাধিপ্পাযং খেত্তভূমিযং পুব্বণ্ণাপৰণ্ণভেদানি বীজানি ৱপন্তা তংহেতু তংনিমিত্তং অত্তানং পুত্তদাৰাদীনি পোসেন্তা হুত্ৱা ধনং পটিলভন্তি. এৱং ইমস্মিং লোকে যোনিসো পযুত্তো পচ্চত্তপুৰিসকাৰো নাম সফলো সউদযো.
তত্থ কিমহং সীলসম্পন্না, সত্থুসাসনকাৰিকা. নিব্বানং নাধিগচ্ছামি, অকুসীতা অনুদ্ধতাতি অহং সুৱিসুদ্ধসীলা আৰদ্ধৱীৰিযতায অকুসীতা অজ্ঝত্তং সুসমাহিতচিত্ততায অনুদ্ধতা চ হুত্ৱা চতুসচ্চকম্মট্ঠানভাৱনাসঙ্খাতং সত্থু সাসনং কৰোন্তী কস্মা নিব্বানং নাধিগচ্ছামি, অধিগমিস্সামি এৱাতি.
এৱং পন চিন্তেত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তী একদিৱসং পাদধোৱনউদকে নিমিত্তং গণ্হি. তেনাহ ‘‘পাদে পক্খালযিত্ৱানা’’তিআদি. তস্সত্থো – অহং পাদে ধোৱন্তী পাদপক্খালনহেতু তিক্খত্তুং আসিত্তেসু উদকেসু থলতো নিন্নমাগতং পাদোদকং দিস্ৱা নিমিত্তং কৰোমি.
‘‘যথা ইদং উদকং খযধম্মং ৱযধম্মং, এৱং সত্তানং আযুসঙ্খাৰা’’তি এৱং অনিচ্চলক্খণং, তদনুসাৰেন দুক্খলক্খণং, অনত্তলক্খণঞ্চ উপধাৰেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেন্তী ততো চিত্তং সমাধেসিং, অস্সং ভদ্ৰংৱজানিযন্তি যথা অস্সং ভদ্ৰং আজানিযং কুসলো সাৰথি সুখেন সাৰেতি, এৱং ময্হং চিত্তং সুখেনেৱ সমাধেসিং, ৱিপস্সনাসমাধিনা সমাহিতং অকাসিং. এৱং পন ৱিপস্সনং ৱড্ঢেন্তী উতুসপ্পাযনিজিগিসায ওৱৰকং পৱিসন্তী অন্ধকাৰৱিধমনত্থং দীপং গহেত্ৱা গব্ভং পৱিসিত্ৱা দীপং ঠপেত্ৱা মঞ্চকে নিসিন্নমত্তাৱ দীপং ৱিজ্ঝাপেতুং অগ্গড়সূচিযা দীপৱট্টিং আকড্ঢিং, তাৱদেৱ উতুসপ্পাযলাভেন তস্সা চিত্তং সমাহিতং অহোসি, ৱিপস্সনাৱীথিং ওতৰি, মগ্গেন ঘট্টেসি. ততো মগ্গপটিপাটিযা সব্বসো আসৱানং খযো অহোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ততো দীপং গহেত্ৱান…পে… ৱিমোক্খো অহু চেতসো’’তি. তত্থ সেয্যং ওলোকযিত্ৱানাতি দীপালোকেন সেয্যং পস্সিত্ৱা.
সূচিন্তি অগ্গড়সূচিং. ৱট্টিং ওকস্সযামীতি দীপং ৱিজ্ঝাপেতুং তেলাভিমুখং দীপৱট্টিং আকড্ঢেমি. ৱিমোক্খোতি কিলেসেহি ৱিমোক্খো. সো পন যস্মা পৰমত্থতো চিত্তস্স সন্ততি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘চেতসো’’তি. যথা পন ৱট্টিতেলাদিকে পচ্চযে সতি উপ্পজ্জনাৰহো পদীপো তদভাৱে অনুপ্পজ্জনতো নিব্বুতোতি ৱুচ্চতি, এৱং কিলেসাদিপচ্চযে সতি উপ্পজ্জনাৰহং চিত্তং তদভাৱে অনুপ্পজ্জনতো ৱিমুত্তন্তি ৱুচ্চতীতি আহ – ‘‘পদীপস্সেৱ নিব্বানং, ৱিমোক্খো অহু চেতসো’’তি.
পটাচাৰাথেৰীগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.