২. মুত্তাথেৰীগাথাৱণ্ণনা
২. ‘‘মুত্তে মুচ্চস্সু যোগেহি, চন্দো ৰাহুগ্গহা ইৱ;
ৱিপ্পমুত্তেন চিত্তেন, অনণা ভুঞ্জ পিণ্ডক’’ন্তি. –
অযং মুত্তায নাম সিক্খমানায গাথা. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰা তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তী ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা একদিৱসং সত্থাৰং ৰথিযং গচ্ছন্তং দিস্ৱা পসন্নমানসা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা পীতিৱেগেন সত্থু পাদমূলে অৱকুজ্জা নিপজ্জি. সা তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা অপৰাপৰং সুগতীসুযেৱ সংসৰন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি, মুত্তাতিস্সা নামং অহোসি. সা উপনিস্সযসম্পন্নতায ৱীসতিৱস্সকালে মহাপজাপতিগোতমিযা সন্তিকে পব্বজিত্ৱা সিক্খমানাৱ হুত্ৱা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোতি. সা একদিৱসং ভত্তকিচ্চং কত্ৱা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা থেৰীনং ভিক্খুনীনং ৱত্তং দস্সেত্ৱা দিৱাট্ঠানং গন্ত্ৱা ৰহো নিসিন্না ৱিপস্সনায মনসিকাৰং আৰভি. সত্থা সুৰভিগন্ধকুটিযা নিসিন্নোৱ ওভাসং ৱিস্সজ্জেত্ৱা তস্সা পুৰতো নিসিন্নো ৱিয অত্তানং দস্সেত্ৱা ‘‘মুত্তে মুচ্চস্সু যোগেহী’’তি ইমং গাথমাহ.
তত্থ মুত্তেতি তস্সা আলপনং. মুচ্চস্সু যোগেহীতি মগ্গপটিপাটিযা কামযোগাদীহি চতূহি যোগেহি মুচ্চ, তেহি ৱিমুত্তচিত্তা হোহি. যথা কিং? চন্দো ৰাহুগ্গহা ইৱাতি ৰাহুসঙ্খাতো গহতো চন্দো ৱিয উপক্কিলেসতো মুচ্চস্সু. ৱিপ্পমুত্তেন চিত্তেনাতি অৰিযমগ্গেন সমুচ্ছেদৱিমুত্তিযা সুট্ঠু ৱিমুত্তেন চিত্তেন, ইত্থং ভূতলক্খণে চেতং কৰণৱচনং. অনণা ভুঞ্জ পিণ্ডকন্তি কিলেসইণং পহায অনণা হুত্ৱা ৰট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জেয্যাসি. যো হি কিলেসে অপ্পহায সত্থাৰা অনুঞ্ঞাতপচ্চযে পৰিভুঞ্জতি, সো সাণো পৰিভুঞ্জতি নাম. যথাহ আযস্মা বাকুলো – ‘‘সত্তাহমেৱ খো অহং, আৱুসো, সাণো ৰট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জি’’ন্তি (ম. নি. ৩.২১১). তস্মা সাসনে পব্বজিতেন কামচ্ছন্দাদিইণং পহানায অনণেন হুত্ৱা সদ্ধাদেয্যং পৰিভুঞ্জিতব্বং. পিণ্ডকন্তি দেসনাসীসমেৱ, চত্তাৰোপি পচ্চযেতি অত্থো. অভিণ্হং ওৱদতীতি অৰিযমগ্গপ্পত্তিযা উপক্কিলেসে ৱিসোধেন্তো বহুসো ওৱাদং দেতি.
সা তস্মিং ওৱাদে ঠত্ৱা নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰী ২.১.৩১-৩৬) –
‘‘ৱিপস্সিস্স ভগৱতো, লোকজেট্ঠস্স তাদিনো;
ৰথিযং পটিপন্নস্স, তাৰযন্তস্স পাণিনো.
‘‘ঘৰতো নিক্খমিত্ৱান, অৱকুজ্জা নিপজ্জহং;
অনুকম্পকো লোকনাথো, সিৰসি অক্কমী মম.
‘‘অক্কমিত্ৱান সিৰসি, অগমা লোকনাযকো;
তেন চিত্তপ্পসাদেন, তুসিতং অগমাসহং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অৰহত্তং পন পত্ৱা সা তমেৱ গাথং উদানেসি. পৰিপুণ্ণসিক্খা উপসম্পজ্জিত্ৱা অপৰভাগে পৰিনিব্বানকালেপি তমেৱ গাথং পচ্চভাসীতি.
মুত্তাথেৰীগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.