৪. সোপাকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
দিস্ৱা পাসাদছাযাযন্তিআদিকা আযস্মতো সোপাকত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো কালে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ব্ৰাহ্মণানং ৱিজ্জাসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো কামেসু আদীনৱং দিস্ৱা ঘৰাৱাসং পহায তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা একস্মিং পব্বতে ৱিহৰতি. সত্থা আসন্নমৰণং তং ঞত্ৱা তস্স সন্তিকং অগমাসি. সো ভগৱন্তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো উড়াৰং পীতিসোমনস্সং পৱেদেন্তো পুপ্ফমযং আসনং পঞ্ঞপেত্ৱা অদাসি. সত্থা তত্থ নিসীদিত্ৱা, অনিচ্চতাপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং কথেত্ৱা তস্স পস্সন্তস্সেৱ আকাসেন অগমাসি. সো পুব্বে গহিতং নিচ্চগ্গাহং পহায অনিচ্চসঞ্ঞং হদযে ঠপেত্ৱা, কালঙ্কত্ৱা, দেৱলোকে উপ্পজিত্ৱা, অপৰাপৰং দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো, ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে সোপাকযোনিযং নিব্বত্তি. সো জাতিআগতেন সোপাকোতি নামেন পঞ্ঞাযি. কেচি পন ‘‘ৱাণিজকুলে নিব্বত্তো, ‘সোপাকো’তি পন নামমত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. তং অপদানপাড়িযা ৱিৰুজ্ঝতি ‘‘পচ্ছিমে ভৱে সম্পত্তে, সোপাকযোনুপাগমি’’ন্তি ৱচনতো.
তস্স চতুমাসজাতস্স পিতা কালমকাসি, চূড়পিতা পোসেসি. অনুক্কমেন সত্তৱস্সিকো জাতো. একদিৱসং চূড়পিতা ‘‘অত্তনো পুত্তেন কলহং কৰোতী’’তি কুজ্ঝিত্ৱা, তং সুসানং নেত্ৱা, দ্ৱে হত্থে ৰজ্জুযা একতো বন্ধিত্ৱা, তায এৱ ৰজ্জুযা মতমনুস্সস্স সৰীৰে গাড়্হং বন্ধিত্ৱা গতো ‘‘সিঙ্গালাদযো খাদন্তূ’’তি. পচ্ছিমভৱিকতায দাৰকস্স পুঞ্ঞফলেন সযং মাৰেতুং ন ৱিসহি, সিঙ্গালাদযোপি ন অভিভৱিংসু. দাৰকো অড্ঢৰত্তসমযে এৱং ৱিপ্পলপতি –
‘‘কা গতি মে অগতিস্স, কো ৱা বন্ধু অবন্ধুনো;
সুসানমজ্ঝে বন্ধস্স, কো মে অভযদাযকো’’তি.
সত্থা তায ৱেলায ৱেনেয্যবন্ধৱে ওলোকেন্তো দাৰকস্স হদযব্ভন্তৰে পজ্জলন্তং অৰহত্তূপনিস্সযং দিস্ৱা ওভাসং ফৰিত্ৱা সতিং জনেত্ৱা এৱমাহ –
‘‘এহি সোপাক মা ভাযি, ওলোকস্সু তথাগতং;
অহং তং তাৰযিস্সামি, ৰাহুমুখেৱ চন্দিম’’ন্তি.
দাৰকো বুদ্ধানুভাৱেন ছিন্নবন্ধনো গাথাপৰিযোসানে সোতাপন্নো হুত্ৱা গন্ধকুটিসম্মুখে অট্ঠাসি. তস্স মাতা পুত্তং অপস্সন্তী চূড়পিতৰং পুচ্ছিত্ৱা তেনস্স পৱত্তিযা অকথিতায তত্থ তত্থ গন্ত্ৱা ৱিচিনন্তী ‘‘বুদ্ধা কিৰ অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং জানন্তি, যংনূনাহং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা মম পুত্তস্স পৱত্তিং জানেয্য’’ন্তি সত্থু সন্তিকং অগমাসি. সত্থা, ইদ্ধিযা তং পটিচ্ছাদেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, মম পুত্তং ন পস্সামি, অপিচ ভগৱা তস্স পৱত্তিং জানাতী’’তি তায পুট্ঠো –
‘‘ন সন্তি পুত্তা তাণায, ন পিতা নাপি বন্ধৱা;
অন্তকেনাধিপন্নস্স, নত্থি ঞাতীসু তাণতা’’তি. (ধ. প. ২৮৮) –
ধম্মং কথেসি. তং সুত্ৱা সা সোতাপন্না অহোসি. দাৰকো অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.২.১১২-১২৩) –
‘‘পব্ভাৰং সোধযন্তস্স, ৱিপিনে পব্বতুত্তমে;
সিদ্ধত্থো নাম ভগৱা, আগচ্ছি মম সন্তিকং.
‘‘বুদ্ধং উপগতং দিস্ৱা, লোকজেট্ঠস্স তাদিনো;
সন্থৰং সন্থৰিত্ৱান, পুপ্ফাসনমদাসহং.
‘‘পুপ্ফাসনে নিসীদিত্ৱা, সিদ্ধত্থো লোকনাযকো;
মমঞ্চ গতিমঞ্ঞায, অনিচ্চতমুদাহৰি.
‘‘অনিচ্চা ৱত সঙ্খাৰা, উপ্পাদৱযধম্মিনো;
উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝন্তি, তেসং ৱূপসমো সুখো.
‘‘ইদং ৱত্ৱান সব্বঞ্ঞূ, লোকজেট্ঠো নৰাসভো;
নভং অব্ভুগ্গমী ৱীৰো, হংসৰাজাৱ অম্বৰে.
‘‘সকং দিট্ঠিং জহিত্ৱান, ভাৱযানিচ্চসঞ্ঞহং;
একাহং ভাৱযিত্ৱান, তত্থ কালং কতো অহং.
‘‘দ্ৱে সম্পত্তী অনুভোত্ৱা, সুক্কমূলেন চোদিতো;
পচ্ছিমে ভৱে সম্পত্তে, সপাকযোনুপাগমিং.
‘‘অগাৰা অভিনিক্খম্ম, পব্বজিং অনগাৰিযং;
জাতিযা সত্তৱস্সোহং, অৰহত্তমপাপুণিং.
‘‘আৰদ্ধৱীৰিযো পহিতত্তো, সীলেসু সুসমাহিতো;
তোসেত্ৱান মহানাগং, অলত্থং উপসম্পদং.
‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং কম্মমকৰিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, পুপ্ফদানস্সিদং ফলং.
‘‘চতুন্নৱুতিতো কপ্পে, যং সঞ্ঞং ভাৱযিং তদা;
তং সঞ্ঞং ভাৱযন্তস্স, পত্তো মে আসৱক্খযো.
‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অথ ভগৱা ইদ্ধিং পটিসংহৰি. সাপি পুত্তং দিস্ৱা হট্ঠতুট্ঠো তস্স খীণাসৱভাৱং সুত্ৱা পব্বাজেত্ৱা গতা. সো সত্থাৰং গন্ধকুটিচ্ছাযাযং চঙ্কমন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা, ৱন্দিত্ৱা অনুচঙ্কমি. তস্স ভগৱা উপসম্পদং অনুজানিতুকামো ‘‘একং নাম কি’’ন্তিআদিনা দস পঞ্হে পুচ্ছি. সোপি সত্থু অধিপ্পাযং গণ্হন্তো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সংসন্দেন্তো ‘‘সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকা’’তিআদিনা (খু. পা. ৪.১) তে পঞ্হে ৱিস্সজ্জেসি. তেনেৱ তে কুমাৰপঞ্হা নাম জাতা. সত্থা তস্স পঞ্হব্যাকৰণেন আৰাধিতচিত্তো উপসম্পদং অনুজানি. তেন সা পঞ্হব্যাকৰণূপসম্পদা নাম জাতা. তস্সিমং অত্তনো পৱত্তিং পকাসেত্ৱা থেৰো অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –
৪৮০. ‘‘দিস্ৱা পাসাদছাযাযং, চঙ্কমন্তং নৰুত্তমং;
তত্থ নং উপসঙ্কম্ম, ৱন্দিস্সং পুৰিসুত্তমং.
৪৮১. ‘‘একংসং চীৱৰং কত্ৱা, সংহৰিত্ৱান পাণযো;
অনুচঙ্কমিস্সং ৱিৰজং, সব্বসত্তানমুত্তমং.
৪৮২. ‘‘ততো পঞ্হে অপুচ্ছি মং, পঞ্হানং কোৱিদো ৱিদূ;
অচ্ছম্ভী চ অভীতো চ, ব্যাকাসিং সত্থুনো অহং.
৪৮৩. ‘‘ৱিস্সজ্জিতেসু পঞ্হেসু, অনুমোদি তথাগতো;
ভিক্খুসঙ্ঘং ৱিলোকেত্ৱা, ইমমত্থং অভাসথ.
৪৮৪. ‘‘‘লাভা অঙ্গানং মগধানং, যেসাযং পৰিভুঞ্জতি;
চীৱৰং পিণ্ডপাতঞ্চ, পচ্চযং সযনাসনং;
পচ্চুট্ঠানঞ্চ সামীচিং, তেসং লাভা’তি চাব্ৰৱি.
৪৮৫. ‘‘‘অজ্জদগ্গে মং সোপাক, দস্সনাযোপসঙ্কম;
এসা চেৱ তে সোপাক, ভৱতু উপসম্পদা’’’.
৪৮৬. ‘‘জাতিযা সত্তৱস্সেন, লদ্ধান উপসম্পদং;
ধাৰেমি অন্তিমং দেহং, অহো ধম্মসুধম্মতা’’তি. – ইমা গাথা অভাসি;
তত্থ পাসাদছাযাযন্তি গন্ধকুটিচ্ছাযাযং. ৱন্দিস্সন্তি, অভিৱন্দিং.
সংহৰিত্ৱান পাণযোতি উভো হত্থে কমলমকুড়াকাৰেন সঙ্গতে কত্ৱা, অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱাতি অত্থো. অনুচঙ্কমিস্সন্তি চঙ্কমন্তস্স সত্থুনো অনুপচ্ছতো অনুগমনৱসেন চঙ্কমিং. ৱিৰজন্তি ৱিগতৰাগাদিৰজং.
পঞ্হেতি কুমাৰপঞ্হে. ৱিদূতি ৱেদিতব্বং ৱিদিতৱা, সব্বঞ্ঞূতি অত্থো. ‘‘সত্থা মং পুচ্ছতী’’তি উপ্পজ্জনকস্স ছম্ভিতত্তস্স ভযস্স চ সেতুঘাতেন পহীনত্তা অচ্ছম্ভী চ অভীতো চ ব্যাকাসি.
যেসাযন্তি যেসং অঙ্গমগধানং অযং সোপাকো. পচ্চযন্তি গিলানপচ্চযং. সামীচিন্তি মগ্গদানবীজনাদিসামীচিকিৰিযং.
অজ্জদগ্গেতি দ-কাৰো পদসন্ধিকৰো, অজ্জ অগ্গে আদিং কত্ৱা, অজ্জ পট্ঠায. ‘‘অজ্জতগ্গে’’তিপি পাড়ি, অজ্জতং আদিং কত্ৱাতি অত্থো. দস্সনাযোপসঙ্কমাতি ‘‘হীনজচ্চো, ৱযসা তৰুণতৰো’’তি ৱা অচিন্তেত্ৱা দস্সনায মং উপসঙ্কম. এসা চেৱাতি যা তস্স মম সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সংসন্দেত্ৱা কতা পঞ্হৱিস্সজ্জনা. এসাযেৱ তে ভৱতু উপসম্পদা ইতি চ অব্ৰৱীতি যোজনা. ‘‘লদ্ধা মে উপসম্পদা’’তিপি পাড়ি. যে পন ‘‘লদ্ধান উপসম্পদ’’ন্তিপি পঠন্তি, তেসং সত্তৱস্সেনাতি সত্তমেন ৱস্সেনাতি অত্থো, সত্তৱস্সেন ৱা হুত্ৱাতি ৱচনসেসো. যং পনেত্থ অৱুত্তং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
সোপাকত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.