৩. ভদ্দত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
একপুত্তোতিআদিকা আযস্মতো ভদ্দত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কিৰ পদুমুত্তৰং ভগৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ সতসহস্সপৰিমাণং চীৱৰাদীহি চতূহি পচ্চযেহি পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তি. নিব্বত্তমানো চ অপুত্তকেসু মাতাপিতূসু দেৱতাযাচনাদীনি কত্ৱাপি অলভন্তেসু সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সচে, ভন্তে, মযং একং পুত্তং লচ্ছাম, তং তুম্হাকং দাসত্থায দস্সামা’’তি ৱত্ৱা আযাচিত্ৱা গতেসু সত্থু অধিপ্পাযং ঞত্ৱা অঞ্ঞতৰো দেৱপুত্তো খীণাযুকো হুত্ৱা ঠিতো সক্কেন দেৱৰঞ্ঞা ‘‘অমুকস্মিং কুলে নিব্বত্তাহী’’তি আণত্তো তত্থ নিব্বত্তি, ভদ্দোতিস্স নামং অকংসু. তং সত্তৱস্সুদ্দেসিকং জাতং মাতাপিতৰো অলঙ্কৰিত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং নেত্ৱা ‘‘অযং সো, ভন্তে, তুম্হে আযাচিত্ৱা লদ্ধদাৰকো, ইমং তুম্হাকং নিয্যাতেমা’’তি আহংসু. সত্থা আনন্দত্থেৰং আণাপেসি – ‘‘ইমং পব্বাজেহী’’তি. আণাপেত্ৱা চ গন্ধকুটিং পাৱিসি. থেৰো তং পব্বাজেত্ৱা সঙ্খেপেন ৱিপস্সনামুখং আচিক্খি. সো উপনিস্সযসম্পন্নত্তা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো সূৰিযে অনোগ্গতেযেৱ ভাৱনং উস্সুক্কাপেত্ৱা ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.৫.৫৪-৬৯) –
‘‘পদুমুত্তৰসম্বুদ্ধং, মেত্তচিত্তং মহামুনিং;
উপেতি জনতা সব্বা, সব্বলোকগ্গনাযকং.
‘‘সত্তুকঞ্চ বদ্ধকঞ্চ, আমিসং পানভোজনং;
দদন্তি সত্থুনো সব্বে, পুঞ্ঞক্খেত্তে অনুত্তৰে.
‘‘অহম্পি দানং দস্সামি, দেৱদেৱস্স তাদিনো;
বুদ্ধসেট্ঠং নিমন্তেত্ৱা, সঙ্ঘম্পি চ অনুত্তৰং.
‘‘উয্যোজিতা মযা চেতে, নিমন্তেসুং তথাগতং;
কেৱলং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ, পুঞ্ঞক্খেত্তং অনুত্তৰং.
‘‘সতসহস্সপল্লঙ্কং, সোৱণ্ণং গোনকত্থতং;
তূলিকাপটলিকায, খোমকপ্পাসিকেহি চ;
মহাৰহং পঞ্ঞাপযিং, আসনং বুদ্ধযুত্তকং.
‘‘পদুমুত্তৰো লোকৱিদূ, দেৱদেৱো নৰাসভো;
ভিক্খুসঙ্ঘপৰিব্যূড়্হো, মম দ্ৱাৰমুপাগমি.
‘‘পচ্চুগ্গন্ত্ৱান সম্বুদ্ধং, লোকনাথং যসস্সিনং;
পসন্নচিত্তো সুমনো, অভিনামযিং সঙ্ঘৰং.
‘‘ভিক্খূনং সতসহস্সং, বুদ্ধঞ্চ লোকনাযকং;
পসন্নচিত্তো সুমনো, পৰমন্নেন তপ্পযিং.
‘‘পদুমুত্তৰো লোকৱিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৱা, ইমা গাথা অভাসথ.
‘‘যেনিদং আসনং দিন্নং, সোৱণ্ণং গোনকত্থতং;
তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.
‘‘চতুসত্ততিক্খত্তুং সো, দেৱৰজ্জং কৰিস্সতি;
অনুভোস্সতি সম্পত্তিং, অচ্ছৰাহি পুৰক্খতো.
‘‘পদেসৰজ্জং সহস্সং, ৱসুধং আৱসিস্সতি;
একপঞ্ঞাসক্খত্তুঞ্চ, চক্কৱত্তী ভৱিস্সতি.
‘‘সব্বাসু ভৱযোনীসু, উচ্চাকুলী ভৱিস্সতি;
সো চ পচ্ছা পব্বজিত্ৱা, সুক্কমূলেন চোদিতো;
ভদ্দিযো নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱকো.
‘‘ৱিৱেকমনুযুত্তোম্হি, পন্তসেননিৱাসহং;
ফলঞ্চাধিগতং সব্বং, চত্তক্লেসোম্হি অজ্জহং.
‘‘মম সব্বং অভিঞ্ঞায, সব্বঞ্ঞূ লোকনাযকো;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৱা, এতদগ্গে ঠপেসি মং.
‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো, ৱিমোক্খাপি চ অট্ঠিমে;
ছড়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
তস্স ভগৱা ছড়ভিঞ্ঞুপ্পত্তিং ঞত্ৱা ‘‘এহি, ভদ্দা’’তি আহ. সো তাৱদেৱ সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পঞ্জলিকো সত্থু সমীপে অট্ঠাসি, সা এৱ চস্স উপসম্পদা অহোসি. বুদ্ধূপসম্পদা নাম কিৰেসা. থেৰো জাতিতো পট্ঠায অত্তনো পৱত্তিযা কথনমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো –
৪৭৩. ‘‘একপুত্তো অহং আসিং, পিযো মাতু পিযো পিতু;
বহূহি ৱতচৰিযাহি, লদ্ধো আযাচনাহি চ.
৪৭৪. ‘‘তে চ মং অনুকম্পায, অত্থকামা হিতেসিনো;
উভো পিতা চ মাতা চ, বুদ্ধস্স উপনামযুং.
৪৭৫. ‘‘কিচ্ছা লদ্ধো অযং পুত্তো, সুখুমালো সুখেধিতো;
ইমং দদাম তে নাথ, জিনস্স পৰিচাৰকং.
৪৭৬. ‘‘সত্থা চ মং পটিগ্গয্হ, আনন্দং এতদব্ৰৱি;
পব্বাজেহি ইমং খিপ্পং, হেস্সত্যাজানিযো অযং.
৪৭৭. ‘‘পব্বাজেত্ৱান মং সত্থা, ৱিহাৰং পাৱিসী জিনো;
অনোগ্গতস্মিং সূৰিযস্মিং, ততো চিত্তং ৱিমুচ্চি মে.
৪৭৮. ‘‘ততো সত্থা নিৰাকত্ৱা, পটিসল্লানৱুট্ঠিতো;
এহি ভদ্দাতি মং আহ, সা মে আসূপসম্পদা.
৪৭৯. ‘‘জাতিযা সত্তৱস্সেন, লদ্ধা মে উপসম্পদা;
তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, অহো ধম্মসুধম্মতা’’তি. –
ইমা গাথা অভাসি.
তত্থ ৱতচৰিযাহীতি, ‘‘এৱং কত্ৱা পুত্তং লভিস্সথা’’তি ৱুত্তং সমণব্ৰাহ্মণানং ৱচনং সুত্ৱা, খীৰং পাযিত্ৱা, অনসনাদিৱতচৰণেহি. আযাচনাহীতি দেৱতাযাচনাহি সত্থুআযাচনায চ, ইদমেৱ চেত্থ কাৰণং, ইতৰং থেৰো মাতাপিতূনং পটিপত্তিদস্সনত্থঞ্চেৱ কিচ্ছলদ্ধভাৱদস্সনত্থঞ্চ ৱদতি.
তেতি মাতাপিতৰো. উপনামযুন্তি উপনামেসুং.
সুখেধিতোতি সুখসংৱড্ঢিতো. তেতি তুয্হং. পৰিচাৰকন্তি কিংকাৰং.
হেস্সত্যাজানিযো অযন্তি অযং দাৰকো মম সাসনে আজানীযো ভৱিস্সতি. তস্মা খিপ্পং অজ্জেৱ পব্বাজেহীতি এতং অব্ৰৱি, আহ.
পব্বাজেত্ৱানাতি আনন্দত্থেৰেন পব্বাজেত্ৱা. ৱিহাৰন্তি গন্ধকুটিং. অনোগ্গতস্মিং সূৰিযস্মিন্তি সূৰিযে অনত্থঙ্গতেযেৱ. ততো চিত্তং ৱিমুচ্চি মেতি ততো ৱিপস্সনাৰম্ভতো পৰং ন চিৰেনেৱ খণেন সব্বাসৱেহি মে চিত্তং ৱিমুচ্চি, খীণাসৱো অহোসিং.
ততোতি মম আসৱক্খযতো পচ্ছা. নিৰাকত্ৱাতি অত্তনা সমাপন্নং ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা ততো ৱুট্ঠায. তেনাহ ‘‘পটিসল্লানৱুট্ঠিতো’’তি. সা মে আসূপসম্পদাতি যা মং উদ্দিস্স ‘‘এহি, ভদ্দা’’তি সত্থু ৱাচা পৱত্তা, সা এৱ মে ময্হং উপসম্পদা আসি. এৱং জাতিযা সত্তৱস্সেন, লদ্ধা মে উপসম্পদাতি সাতিসযং সত্থাৰা অত্তনো কতং অনুগ্গহং সাসনস্স চ নিয্যানিকতং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অহো ধম্মসুধম্মতা’’তি.
এত্থ চ ‘‘চিত্তং ৱিমুচ্চি মে’’তি খীণাসৱভাৱং পকাসেত্ৱাপি পুন ‘‘তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা’’তি লোকিযাভিঞ্ঞেকদেসদস্সনং ছড়ভিঞ্ঞভাৱৱিভাৱনত্থং. তেনাহ অপদানে ‘‘ছড়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা’’তি.
ভদ্দত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.