১. সুন্দৰসমুদ্দত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

সত্তকনিপাতে অলঙ্কতাতিআদিকা আযস্মতো সুন্দৰসমুদ্দত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰাজগহে অঞ্ঞতৰস্স মহাৱিভৱস্স সেট্ঠিনো পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. সমুদ্দোতিস্স নামং অহোসি. ৰূপসম্পত্তিযা পন সুন্দৰসমুদ্দোতি পঞ্ঞাযিত্থ. সো পঠমৱযে ঠিতো ভগৱতো ৰাজগহপ্পৱেসে বুদ্ধানুভাৱং দিস্ৱা, পটিলদ্ধসদ্ধো নিস্সৰণজ্ঝাসযতায পব্বজিত্ৱা, লদ্ধূপসম্পদো সমাদিন্নধুতধম্মো ৰাজগহতো সাৱত্থিং গন্ত্ৱা, কল্যাণমিত্তস্স সন্তিকে ৱিপস্সনাচাৰং উগ্গহেত্ৱা, কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জন্তো ৱিহৰতি. তস্স মাতা ৰাজগহে উস্সৱদিৱসে অঞ্ঞে সেট্ঠিপুত্তে সপজাপতিকে অলঙ্কতপটিযত্তে উস্সৱকীড়ং কীড়ন্তে দিস্ৱা, পুত্তং অনুস্সৰিত্ৱা ৰোদতি. তং দিস্ৱা অঞ্ঞতৰা গণিকা ৰোদনকাৰণং পুচ্ছি. সা তস্সা তং কাৰণং কথেসি. তং সুত্ৱা গণিকা ‘‘অহং তং আনেস্সামি, পস্স তাৱ মম ইত্থিভাৱ’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘যদি এৱং তংযেৱ তস্স পজাপতিং কত্ৱা ইমস্স কুলস্স সামিনিং কৰিস্সামী’’তি তায বহুং ধনং দত্ৱা, ৱিস্সজ্জিতা মহতা পৰিৱাৰেন সাৱত্থিং গন্ত্ৱা, থেৰস্স পিণ্ডায ৱিচৰণট্ঠানে একস্মিং গেহে ৱসমানা দিৱসে দিৱসে অঞ্ঞেহি থেৰস্স সক্কচ্চং পিণ্ডপাতং দাপেসি. অলঙ্কতপটিযত্তা চ হুত্ৱা সুৱণ্ণপাদুকা আৰুয্হ অত্তানং দস্সেসি. অথেকদিৱসং গেহদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তং থেৰং দিস্ৱা, সুৱণ্ণপাদুকা ওমুঞ্চিত্ৱা, অঞ্জলিং পগ্গয্হ পুৰতো গচ্ছন্তী নানপ্পকাৰং থেৰং কামনিমন্তনায নিমন্তেসি. তং সুত্ৱা থেৰো ‘‘পুথুজ্জনচিত্তং নাম চঞ্চলং, যংনূন মযা ইদানেৱ উস্সাহো কৰণীযো’’তি তত্থেৱ ঠিতো ভাৱনং উস্সুক্কাপেত্ৱা ছড়ভিঞ্ঞো অহোসি. তং সন্ধায ৱুত্তং –

৪৫৯. ‘‘অলঙ্কতা সুৱসনা, মালধাৰী ৱিভূসিতা;

অলত্তককতাপাদা, পাদুকাৰুয্হ ৱেসিকা.

৪৬০. ‘‘পাদুকা ওৰুহিত্ৱান, পুৰতো পঞ্জলীকতা;

সা মং সণ্হেন মুদুনা, ম্হিতপুব্বং অভাসথ.

৪৬১. ‘‘‘যুৱাসি ত্ৱং পব্বজিতো, তিট্ঠাহি মম সাসনে;

ভুঞ্জ মানুসকে কামে, অহং ৱিত্তং দদামি তে;

সচ্চং তে পটিজানামি, অগ্গিং ৱা তে হৰামহং.

৪৬২. ‘‘‘যদা জিণ্ণা ভৱিস্সাম, উভো দণ্ডপৰাযনা;

উভোপি পব্বজিস্সাম, উভযত্থ কটগ্গহো’’’.

৪৬৩. ‘‘তঞ্চ দিস্ৱান যাচন্তিং, ৱেসিকং পঞ্জলীকতং;

অলঙ্কতং সুৱসনং, মচ্চুপাসংৱ ওড্ডিতং.

৪৬৪. ‘‘ততো মে মনসীকাৰো, যোনিসো উদপজ্জথ;

আদীনৱো পাতুৰহু, নিব্বিদা সমতিট্ঠথ.

৪৬৫. ‘‘ততো চিত্তং ৱিমুচ্চি মে, পস্স ধম্মসুধম্মতং;

তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

তত্থ মালধাৰীতি মালাধাৰিনী পিড়ন্ধপুপ্ফদামা. ৱিভূসিতাতি ঊনট্ঠানস্স পূৰণৱসেন পুপ্ফেহি চেৱ গন্ধৱিলেপনাদীহি চ ৱিভূসিতগত্তা. ‘‘অলঙ্কতা’’তি ইমিনা হত্থূপগগীৱূপগাদীহি আভৰণেহি অলঙ্কৰণং অধিপ্পেতং. অলত্তককতাপাদাতি পৰিণতজযসুমনপুপ্ফৱণ্ণেন লাখাৰসেন ৰঞ্জিতচৰণযুগড়া. সমাসপদঞ্হেতং, ‘‘অলত্তককতপাদা’’তি ৱত্তব্বে গাথাসুখত্থং দীঘং কত্ৱা ৱুত্তং. অসমাসভাৱে পন ‘‘তস্সা’’তি ৱচনসেসো ৱেদিতব্বো. পাদুকাৰুয্হ ৱেসিকাতি একা ৰূপূপজীৱিকা ইত্থী যথাৱুত্তৱেসা সুৱণ্ণপাদুকা পটিমুঞ্চিত্ৱা ‘‘ঠিতা’’তি ৱচনসেসো.

পাদুকা ওৰুহিত্ৱানাতি পাদুকাহি ওতৰিত্ৱা, সুৱণ্ণপাদুকাযো ওমুঞ্চিত্ৱাতি অত্থো. পঞ্জলীকতাতি পগ্গহিতঅঞ্জলিকা সা ৱেসী মং. সামং ৱা ৱচনপৰম্পৰং ৱিনা সযমেৱ অভাসথ. সণ্হেনাতি মট্ঠেন. মুদুনাতি মধুৰেন. ‘‘ৱচনেনা’’তি অৱুত্তম্পি ৱুত্তমেৱ হোতি, অভাসথাতি, ৱুত্তত্তা.

যুৱাসি ত্ৱং পব্বজিতোতি ত্ৱং পব্বজন্তো যুৱা, দহৰোযেৱ হুত্ৱা পব্বজিতোসি, ননু পব্বজন্তেন সত্তমে দসকে সম্পত্তেৱ পব্বজিতব্বন্তি দস্সেতি. তিট্ঠাহি মম সাসনেতি মম ৱচনে তিট্ঠ.

কিং পন তন্তি আহ ‘‘ভুঞ্জ মানুসকে কামে’’তি কামে পৰিভুঞ্জিতুকামস্স ৰূপসম্পত্তি, ৱযসম্পত্তি, পৰিৱাৰসম্পত্তি, ভোগসম্পত্তি চ ইচ্ছিতব্বা. তত্থ ‘‘কুতো মে ভোগসম্পত্তী’’তি ৱদেয্যাতি, আহ ‘‘অহং ৱিত্তং দদামি তে’’তি. ‘‘তযিদং ৱচনং কথং সদ্দহাতব্ব’’ন্তি মঞ্ঞেয্যাতি তং সদ্দহাপেন্তী আহ ‘‘সচ্চং তে পটিজানামি, অগ্গিং ৱা তে হৰামহ’’ন্তি. ‘‘ভুঞ্জ মানুসকে কামে, অহং ৱিত্তং দদামি তে’’তি যদিদং মযা পটিঞ্ঞাতং, তং একংসেন সচ্চমেৱ পটিজানামি, সচে মে ন পত্তিযাযসি, অগ্গিং ৱা তে হৰামহং অগ্গিং হৰিত্ৱা অগ্গিপচ্চযং সপথং কৰোমীতি অত্থো. উভযত্থ কটগ্গহোতি অম্হাকং উভিন্নং জিণ্ণকালে পব্বজ্জনং উভযত্থ জযগ্গাহো. যং মযং যাৱ দণ্ডপৰাযনকালা ভোগে ভুঞ্জাম, এৱং ইধলোকেপি ভোগেহি ন জীযাম, মযং পচ্ছা পব্বজিস্সাম, এৱং পৰলোকেপি ভোগেহি ন জীযামাতি অধিপ্পাযো. ততোতি তং নিমিত্তং, কামেহি নিমন্তেন্তিযা ‘‘যুৱাসি ত্ৱ’’ন্তিআদিনা ‘‘যদা জিণ্ণা ভৱিস্সামা’’তিআদিনা চ তস্সা ৱেসিযা ৱুত্তৱচনহেতু. তঞ্হি ৱচনং অঙ্কুসং কত্ৱা থেৰো সমণধম্মং কৰোন্তো সদত্থং পৰিপূৰেসি. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

সুন্দৰসমুদ্দত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.