২. তেকিচ্ছকাৰিত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

অতিহিতা ৱীহীতিআদিকা আযস্মতো তেকিচ্ছকাৰিত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো ইতো একনৱুতে কপ্পে ৱিপস্সিস্স ভগৱতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা ৱেজ্জসত্থে নিপ্ফত্তিং গতো. ৱিপস্সিস্স ভগৱতো উপট্ঠাকং অসোকং নাম থেৰং ব্যাধিতং অৰোগমকাসি, অঞ্ঞেসঞ্চ সত্তানং ৰোগাভিভূতানং অনুকম্পায ভেসজ্জং সংৱিদহি.

সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সুবুদ্ধস্স নাম ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তস্স তিকিচ্ছকেহি গব্ভকালে পৰিস্সযং অপহৰিত্ৱা পৰিপালিততায তেকিচ্ছকাৰীতি নামং অকংসু. সো অত্তনো কুলানুৰূপানি ৱিজ্জাট্ঠানানি সিপ্পানি চ সিক্খন্তো ৱড্ঢতি. তদা চাণক্কো সুবুদ্ধস্স পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং কিৰিযাসু উপাযকোসল্লঞ্চ দিস্ৱা, ‘‘অযং ইমস্মিং ৰাজকুলে পতিট্ঠং লভন্তো মং অভিভৱেয্যা’’তি ইস্সাপকতো ৰঞ্ঞা চন্দগুত্তেন তং বন্ধনাগাৰে খিপাপেসি. তেকিচ্ছকাৰী পিতু বন্ধনাগাৰপ্পৱেসনং সুত্ৱা ভীতো পলাযিত্ৱা সাণৱাসিত্থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা অত্তনো সংৱেগকাৰণং থেৰস্স কথেত্ৱা পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অব্ভোকাসিকো নেসজ্জিকো চ হুত্ৱা ৱিহৰতি, সীতুণ্হং অগণেন্তো সমণধম্মমেৱ কৰোতি, ৱিসেসতো ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনমনুযুঞ্জতি. তং দিস্ৱা মাৰো পাপিমা ‘‘ন ইমস্স মম ৱিসযং অতিক্কমিতুং দস্সামী’’তি ৱিক্খেপং কাতুকামো সস্সানং নিপ্ফত্তিকালে খেত্তগোপকৱণ্ণেন থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তং নিপ্পণ্ডেন্তো –

৩৮১. ‘‘অতিহিতা ৱীহি, খলগতা সালী;

ন চ লভে পিণ্ডং, কথমহং কস্স’’ন্তি. – আহ; তং সুত্ৱা থেৰো –

৩৮২. ‘‘বুদ্ধমপ্পমেয্যং অনুস্সৰ পসন্নো, পীতিযা ফুটসৰীৰো হোহিসি সততমুদগ্গো.

৩৮৩. ‘‘ধম্মমপ্পমেয্যং …পে… সততমুদগ্গো.

৩৮৪. ‘‘সঙ্ঘমপ্পমেয্যং…পে… সততমুদগ্গো’’তি. – আহ; তং সুত্ৱা মাৰো –

৩৮৫. ‘‘অব্ভোকাসে ৱিহৰসি, সীতা হেমন্তিকা ইমা ৰত্যো;

মা সীতেন পৰেতো ৱিহঞ্ঞিত্থো, পৱিস ত্ৱং ৱিহাৰং ফুসিতগ্গড়’’ন্তি. –

আহ. অথ থেৰো –

৩৮৬. ‘‘ফুসিস্সং চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো, তাহি চ সুখিতো ৱিহৰিস্সং;

নাহং সীতেন ৱিহঞ্ঞিস্সং, অনিঞ্জিতো ৱিহৰন্তো’’তি. – আহ;

তত্থ অতিহিতা ৱীহীতি ৱীহযো কোট্ঠাগাৰং অতিনেত্ৱা ঠপিতা, তত্থ পটিসামিতা খলতো ৱা ঘৰং উপনীতাতি অত্থো. ৱীহিগ্গহণেন চেত্থ ইতৰম্পি ধঞ্ঞং সঙ্গণ্হাতি. সালী পন যেভুয্যেন ৱীহিতো পচ্ছা পচ্চন্তীতি আহ. খলগতা সালীতি খলং ধঞ্ঞকৰণট্ঠানং গতা, তত্থ ৰাসিৱসেন মদ্দনচাৱনাদিৱসেন ঠিতাতি অত্থো. পধানধঞ্ঞভাৱদস্সনত্থঞ্চেত্থ সালীনং ৱিসুং গহণং, উভযেনপি গামে, গামতো বহি চ ধঞ্ঞং পৰিপুণ্ণং ঠিতন্তি দস্সেতি. ন চ লভে পিণ্ডন্তি এৱং সুলভধঞ্ঞে সুভিক্খকালে অহং পিণ্ডমত্তম্পি ন লভামি. ইদানি কথমহং কস্সন্তি অহং কথং কৰিস্সামি, কথং জীৱিস্সামীতি পৰিহাসকেড়িং অকাসি.

তং সুত্ৱা থেৰো ‘‘অযং ৱৰাকো অত্তনা অত্তনো পৱত্তিং ময্হং পকাসেসি, মযা পন অত্তনাৱ অত্তা ওৱদিতব্বো, ন মযা কিঞ্চি কথেতব্ব’’ন্তি ৱত্থুত্তযানুস্সতিযং অত্তানং নিযোজেন্তো ‘‘বুদ্ধমপ্পমেয্য’’ন্তিআদিনা তিস্সো গাথা অভাসি. তত্থ বুদ্ধমপ্পমেয্যং অনুস্সৰ পসন্নোতি সৱাসনায অৱিজ্জানিদ্দায অচ্চন্তৱিগমেন, বুদ্ধিযা চ ৱিকসিতভাৱেন বুদ্ধং ভগৱন্তং পমাণকৰানং ৰাগাদিকিলেসানং অভাৱা অপৰিমাণগুণসমঙ্গিতায অপ্পমেয্যপুঞ্ঞক্খেত্ততায চ অপ্পমেয্যং. ওকপ্পনলক্খণেন অভিপ্পসাদেন পসন্নো, পসন্নমানসো ‘‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.৭৪; সং. নি. ৫.৯৯৭) অনুস্সৰ অনু অনু বুদ্ধাৰম্মণং সতিং পৱত্তেহি, পীতিযা ফুটসৰীৰো হোহিসি. সততমুদগ্গোতি অনুস্সৰন্তোৱ ফৰণলক্খণায পীতিযা সততং সব্বদা ফুটসৰীৰো পীতিসমুট্ঠানপণীতৰূপেহি অজ্ঝোত্থটসৰীৰো উব্বেগপীতিযা উদগ্গো কাযং উদগ্গং কত্ৱা আকাসং লঙ্ঘিতুং সমত্থো চ ভৱেয্যাসি, বুদ্ধানুস্সতিযা বুদ্ধাৰম্মণং উড়াৰং পীতিসোমনস্সং পটিসংৱেদেয্যাসি. যতো সীতুণ্হেহি ৱিয জিঘচ্ছাপিপাসাহিপি অনভিভূতো হোহিসীতি অত্থো.

ধম্মন্তি অৰিযং লোকুত্তৰধম্মং. সঙ্ঘন্তি অৰিযং পৰমত্থসঙ্ঘং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. অনুস্সৰাতি পনেত্থ ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’’তিআদিনা ধম্মং, ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তিআদিনা সঙ্ঘং অনুস্সৰাতি যোজেতব্বং.

এৱং থেৰেন ৰতনত্তযগুণানুস্সৰণে নিযোজনৱসেন অত্তনি ওৱদিতে পুন মাৰো ৱিৱেকৱাসতো নং ৱিৱেচেতুকামো হিতেসীভাৱং ৱিয দস্সেন্তো ‘‘অব্ভোকাসে ৱিহৰসী’’তি পঞ্চমং গাথমাহ. তস্সত্থো – ত্ৱং, ভিক্খু, অব্ভোকাসে কেনচি অপটিচ্ছন্নে ৱিৱটঙ্গণে ৱিহৰসি ইৰিযাপথে কপ্পেসি. হেমন্তিকা হিমপাতসমযে পৰিযাপন্না ইমা সীতা ৰত্তিযো ৱত্তন্তি. তস্মা সীতেন পৰেতো অভিভূতো হুত্ৱা মা ৱিহঞ্ঞিত্থো ৱিঘাতং মা আপজ্জি মা কিলমি. ফুসিতগ্গড়ং পিহিতকৱাটং সেনাসনং পৱিস, এৱং তে সুখৱিহাৰো ভৱিস্সতীতি.

তং সুত্ৱা থেৰো ‘‘ন ময্হং সেনাসনপৰিযেসনায পযোজনং, এত্থেৱাহং সুখৱিহাৰী’’তি দস্সেন্তো ‘‘ফুসিস্স’’ন্তিআদিনা ছট্ঠং গাথমাহ. তত্থ ফুসিস্সং চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযোতি অপ্পমাণগোচৰতায ‘‘অপ্পমঞ্ঞা’’তি লদ্ধৱোহাৰে চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ফুসিস্সং ফুসিস্সামি, কালেন কালং সমাপজ্জিস্সামি. তাহি চ সুখিতো ৱিহৰিস্সন্তি তাহি অপ্পমঞ্ঞাহি সুখিতো সঞ্জাতসুখো হুত্ৱা ৱিহৰিস্সং চত্তাৰোপি ইৰিযাপথে কপ্পেস্সামীতি. তেন ময্হং সব্বকালে সুখমেৱ, ন দুক্খং. যতো নাহং সীতেন ৱিহঞ্ঞিস্সং অন্তৰট্ঠকেপি হিমপাতসমযে অহং সীতেন ন কিলমিস্সামি, তস্মা অনিঞ্জিতো ৱিহৰন্তো চিত্তস্স ইঞ্জিতকাৰণানং ব্যাপাদাদীনং সুপ্পহীনত্তা পচ্চযুপ্পন্নিঞ্জনায চ অভাৱতো সমাপত্তিসুখেনেৱ সুখিতো ৱিহৰিস্সামীতি. এৱং থেৰো ইমং গাথং ৱদন্তোযেৱ ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১৮.৩৯-৪৪) –

‘‘নগৰে বন্ধুমতিযা, ৱেজ্জো আসিং সুসিক্খিতো;

আতুৰানং সদুক্খানং, মহাজনসুখাৱহো.

‘‘ব্যাধিতং সমণং দিস্ৱা, সীলৱন্তং মহাজুতিং;

পসন্নচিত্তো সুমনো, ভেসজ্জমদদিং তদা.

‘‘অৰোগো আসি তেনেৱ, সমণো সংৱুতিন্দ্ৰিযো;

অসোকো নাম নামেন, উপট্ঠাকো ৱিপস্সিনো.

‘‘একনৱুতিতো কপ্পে, যং ওসধমদাসহং;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, ভেসজ্জস্স ইদং ফলং.

‘‘ইতো চ অট্ঠমে কপ্পে, সব্বোসধসনামকো;

সত্তৰতনসম্পন্নো, চক্কৱত্তী মহপ্ফলো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

এত্থ চ বিন্দুসাৰৰঞ্ঞো কালে ইমস্স থেৰস্স উপ্পন্নত্তা ততিযসঙ্গীতিযং ইমা গাথা সঙ্গীতাতি ৱেদিতব্বা.

তেকিচ্ছকাৰিত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.