১৩. সিৰিমণ্ডত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
ছন্নমতিৱস্সতীতিআদিকা আযস্মতো সিৰিমণ্ডত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে পুঞ্ঞানি উপচিনিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সংসুমাৰগিৰে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা সিৰিমণ্ডোতি লদ্ধনামো ৱযপ্পত্তো ভেসকলাৱনে ভগৱতি ৱিহৰন্তে সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদো সমণধম্মং কৰোন্তো একস্মিং উপোসথদিৱসে পাতিমোক্খুদ্দেসট্ঠানে নিসিন্নো নিদানুদ্দেসস্স পৰিযোসানে ‘‘আৱিকতা হিস্স ফাসু হোতী’’তি (মহাৱ. ১৩৪) পাড়িযা অত্থং উপধাৰেন্তো আপন্নং আপত্তিং অনাৱিকত্ৱা পটিচ্ছাদেন্তো উপৰূপৰি আপত্তিযো আপজ্জতি, তেনস্স ন ফাসু হোতি, আৱিকত্ৱা পন যথাধম্মং পটিকৰোন্তস্স ফাসু হোতীতি ইমমত্থং মনসি কত্ৱা ‘‘অহো সত্থু সাসনং সুৱিসুদ্ধ’’ন্তি লদ্ধপ্পসাদো তথা উপ্পন্নং পীতিং ৱিক্খম্ভেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পসন্নমানসো ভিক্খূনং ওৱাদং দেন্তো –
৪৪৭. ‘‘ছন্নমতিৱস্সতি, ৱিৱটং নাতিৱস্সতি;
তস্মা ছন্নং ৱিৱৰেথ, এৱং তং নাতিৱস্সতি.
৪৪৮. ‘‘মচ্চুনাব্ভাহতো লোকো, জৰায পৰিৱাৰিতো;
তণ্হাসল্লেন ওতিণ্ণো, ইচ্ছাধূপাযিতো সদা. (সং. নি. ১.৬৬);
৪৪৯. ‘‘মচ্চুনাব্ভাহতো লোকো, পৰিক্খিত্তো জৰায চ;
হঞ্ঞতি নিচ্চমত্তাণো, পত্তদণ্ডোৱ তক্কৰো.
৪৫০. ‘‘আগচ্ছন্তগ্গিখন্ধাৱ, মচ্চু ব্যাধি জৰা তযো;
পচ্চুগ্গন্তুং বলং নত্থি, জৱো নত্থি পলাযিতুং.
৪৫১. ‘‘অমোঘং দিৱসং কযিৰা, অপ্পেন বহুকেন ৱা;
যং যং ৱিজহতে ৰত্তিং, তদূনং তস্স জীৱিতং.
৪৫২. ‘‘চৰতো তিট্ঠতো ৱাপি, আসীনসযনস্স ৱা;
উপেতি চৰিমা ৰত্তি, ন তে কালো পমজ্জিতু’’ন্তি. –
ইমা গাথা অভাসি.
তত্থ ছন্নন্তি ছাদিতং যথাভূতং অৱিৱটং অপ্পকাসিতং দুচ্চৰিতং. অতিৱস্সতীতি আপত্তিৱস্সঞ্চেৱ কিলেসৱস্সঞ্চ অতিৱিয ৱস্সতি. আপত্তিযা হি ছাদনং অলজ্জিভাৱাদিনা তাদিসোৱ, ছাদনেন ততো অঞ্ঞথাৱ পুনপি তথাৰূপং ততো ৱা পাপিট্ঠতৰং আপত্তিং আপজ্জেয্যাতি ছাদনং ৱস্সনস্স কাৰণং ৱুত্তং. ৱিৱটন্তি পকাসিতং অপ্পটিচ্ছন্নং. নাতিৱস্সতীতি এত্থ অতীতি উপসগ্গমত্তং, ন ৱস্সতীতি অত্থো. অৱস্সনঞ্চেত্থ ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বং চিত্তসন্তানস্স ৱিসোধিতত্তা. তস্মাতি ৱুত্তমেৱত্থং কাৰণভাৱেন পচ্চামসতি, ছন্নস্স দুচ্চৰিতস্স আপত্তিৱস্সাদীনং অতিৱস্সনতো ৱিৱটস্স চ অৱস্সনতোতি অত্থো. ছন্নং ৱিৱৰেথাতি পুথুজ্জনভাৱেন ছাদনাধিপ্পাযে উপ্পন্নেপি তং অননুৱত্তিত্ৱা ৱিৱৰেথ আৱিকৰেয্য, যথাধম্মং পটিকৰেয্য. এৱন্তি ৱিৱৰণেন যথাধম্মং পটিপত্তিযা. তন্তি তং ছন্নং দুচ্চৰিতং. নাতিৱস্সতি আপত্তিৱস্সং কিলেসৱস্সঞ্চ ন ৱস্সতি, সুদ্ধন্তে পুগ্গলং পতিট্ঠপেতীতি অত্থো.
ইদানি ‘‘একংসেন সীঘংযেৱ চ অত্তা সোধেতব্বো, অপ্পমাদো কাতব্বো’’তি তস্স কাৰণং সংৱেগৱত্থুং দস্সেন্তো ‘‘মচ্চুনাব্ভাহতো লোকো’’তিআদিমাহ. তত্থ মচ্চুনাব্ভাহতো লোকোতি অযং সব্বোপি সত্তলোকো চোৰো ৱিয চোৰঘাতকেন, সব্বৱট্টনিপাতিনা মচ্চুনা মৰণেন অভিহতো, ন তস্স হত্থতো মুচ্চতি. জৰায পৰিৱাৰিতোতি অযং লোকো উপ্পাদতো উদ্ধং মৰণূপনযনৰসায জৰায পৰিৱাৰিতো অজ্ঝোত্থটো, জৰাসঙ্ঘাতপৰিমুক্কোতি অত্থো. তণ্হাসল্লেন ওতিণ্ণোতি সৰীৰস্স অন্তো নিমুগ্গেন ৱিসপীতখুৰপ্পেন ৱিয উপাদানলক্খণেন তণ্হাসঙ্খাতেন সল্লেন ওতিণ্ণো হদযব্ভন্তৰে ওগাড়্হো. তণ্হা হি পীড়াজননতো অন্তো তুদনতো দুৰুদ্ধাৰতো চ ‘‘সল্লো’’তি ৱুচ্চতি. ইচ্ছাধূপাযিতোতি আৰম্মণাভিপত্থনলক্খণায ইচ্ছায সন্তাপিতো. তং ৱিসযং ইচ্ছন্তো হি পুগ্গলো যদিচ্ছিতং ৱিসযং লভন্তো ৱা অলভন্তো ৱা তায এৱ অনুদহনলক্খণায ইচ্ছায সন্তত্তো পৰিড়াহপ্পত্তো হোতি. সদাতি সব্বকালং, ইদঞ্চ পদং সব্বপদেসু যোজেতব্বং.
পৰিক্খিত্তো জৰায চাতি ন কেৱলং মচ্চুনা অব্ভাহতোযেৱ, অথ খো জৰায চ পৰিক্খিত্তো. জৰায সমৱৰুদ্ধো জৰাপাকাৰপৰিক্খিত্তো, ন তং সমতিক্কমতীতি অত্থো. হঞ্ঞতি নিচ্চমত্তাণোতি অতাণো অসৰণো হুত্ৱা নিচ্চকালং জৰামৰণেহি হঞ্ঞতি ৱিবাধীযতি. যথা কিং? পত্তদণ্ডোৱ তক্কৰো যথা তক্কৰো চোৰো কতাপৰাধো ৱজ্ঝপ্পত্তো অতাণো ৰাজাণায হঞ্ঞতি, এৱমযং লোকো জৰামৰণেহীতি দস্সেতি.
আগচ্ছন্তগ্গিখন্ধাৱাতি মহাৱনে ডয্হমানে তং অভিভৱন্তা মহন্তা অগ্গিক্খন্ধা ৱিয মচ্চু ব্যাধি জৰাতি ইমে তযো অনুদহনট্ঠেন অগ্গিক্খন্ধা ইমং সত্তলোকং অভিভৱন্তা আগচ্ছন্তি, তেসং পন পটিবলো হুত্ৱা পচ্চুগ্গন্তুং অভিভৱিতুং বলং উস্সাহো নত্থি, ইমস্স লোকস্স, জৱো নত্থি পলাযিতুং জৱন্তেসু, অজ্ঝোত্থৰন্তেসু. যত্থ তে নাভিভৱন্তি, পিট্ঠিং দস্সেত্ৱা ততো পলাযিতুম্পি ইমস্স লোকস্স জঙ্ঘাজৱো নত্থি, এৱং অত্তনা অসমত্থো মাযাদীহি উপাযেহি অপ্পটিকাৰে তিৱিধে বলৱতি পচ্চামিত্তে নিচ্চুপট্ঠিতে কিং কাতব্বন্তি চে? অমোঘং দিৱসং কযিৰা, অপ্পেন বহুকেন ৱাতি অপ্পেন অন্তমসো গদ্দূহনমত্তম্পি কালং পৱত্তিতেন বহুকেন ৱা সকলং অহোৰত্তং পৱত্তিতেন ৱিপস্সনামনসিকাৰেন অমোঘং অৱঞ্ঝং দিৱসং কৰেয্য, যস্মা যং যং ৱিজহতে ৰত্তিং, তদূনং তস্স জীৱিতং অযং সত্তো যং যং ৰত্তিং ৱিজহতি নাসেতি খেপেতি, তদূনং তেন ঊনং তস্স সত্তস্স জীৱিতং হোতি. এতেন ৰত্তিক্খযো নাম জীৱিতক্খযো তস্স অনিৱত্তনতোতি দস্সেতি. তেনাহ –
‘‘যমেকৰত্তিং পঠমং, গব্ভে ৱসতি মাণৱো;
অব্ভুট্ঠিতোৱ সো যাতি, স গচ্ছং ন নিৱত্ততী’’তি. (জা. ১.১৫.৩৬৩);
ন কেৱলং ৰত্তিৱসেনেৱ, অথ খো ইৰিযাপথৱসেনাপি জীৱিতক্খযো উপধাৰেতব্বোতি আহ ‘‘চৰতো’’তিআদি. চৰতোতি গচ্ছন্তস্স. তিট্ঠতোতি ঠিতং কপ্পেন্তস্স. আসীনসযনস্স ৱাতি আসীনস্স সযনস্স ৱা, নিসিন্নস্স নিপজ্জন্তস্স ৱাতি অত্থো. ‘‘আসীদন’’ন্তিপি পঠন্তি, তত্থ সামিঅত্থে উপযোগৱচনং দট্ঠব্বং. উপেতি চৰিমা ৰত্তীতি চৰিমকচিত্তসহিতা ৰত্তি উপগচ্ছতি, ৰত্তিগ্গহণঞ্চেত্থ দেসনাসীসমত্তং. গমনাদীসু যেন কেনচি ইৰিযাপথেন সমঙ্গীভূতস্স চৰিমকালোযেৱ, তেনেৱস্স ইৰিযাপথক্খণা জীৱিতং খেপেত্ৱা এৱ গচ্ছন্তি, তস্মা ন তে কালো পমজ্জিতুং নাযং তুয্হং পমাদং আপজ্জিতুং কালো ‘‘ইমস্মিং নাম কালে মৰণং ন হোতী’’তি অৱিদিতত্তা. ৱুত্তং হি –
‘‘অনিমিত্তমনঞ্ঞাতং, মচ্চানং ইধ জীৱিতং;
কসিৰঞ্চ পৰিত্তঞ্চ, তঞ্চ দুক্খেন সংযুত’’ন্তি. (সু. নি. ৫৭৯);
তস্মা এৱং অত্তানং ওৱদিত্ৱা অপ্পমত্তেন তীসু সিক্খাসু অনুযোগো কাতব্বোতি অধিপ্পাযো.
সিৰিমণ্ডত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.