১১. উপালিত্থেৰগাথাৱণ্ণনা
সদ্ধায অভিনিক্খম্মাতি আযস্মতো উপালিত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলঘৰে নিব্বত্তো একদিৱসং সত্থু ধম্মং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং ৱিনযধৰানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা অধিকাৰকম্মং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি. সো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপ্পকগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, উপালীতিস্স নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো অনুৰুদ্ধাদীনং ছন্নং খত্তিযানং পসাদকো হুত্ৱা তথাগতে অনুপিযম্বৱনে ৱিহৰন্তে পব্বজনত্থায নিক্খমন্তেহি ছহি খত্তিযেহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. তস্স পব্বজ্জাৱিধানং পাড়িযং আগতমেৱ (চূড়ৱ. ৩৩০).
সো পব্বজিত্ৱা উপসম্পন্নো সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ‘‘ময্হং, ভন্তে, অৰঞ্ঞৱাসং অনুজানাথা’’তি আহ. ভিক্খু তৱ অৰঞ্ঞে ৱসন্তস্স একমেৱ ধুৰং ৱড্ঢিস্সতি, অম্হাকং পন সন্তিকে ৱসন্তস্স গন্থধুৰঞ্চ ৱিপস্সনাধুৰঞ্চ পৰিপূৰেস্সতীতি. থেৰো সত্থু ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং অপদানে (অপ. থেৰ ১.১.৪৪১-৫৯৫) –
‘‘নগৰে হংসৱতিযা, সুজাতো নাম ব্ৰাহ্মণো;
অসীতিকোটিনিচযো, পহূতধনধঞ্ঞৱা.
‘‘অজ্ঝাযকো মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ;
লক্খণে ইতিহাসে চ, সধম্মে পাৰমিং গতো.
‘‘পৰিব্বাজা একসিখা, গোতমা বুদ্ধসাৱকা;
চৰকা তাপসা চেৱ, চৰন্তি মহিযা তদা.
‘‘তেপি মং পৰিৱাৰেন্তি, ব্ৰাহ্মণো ৱিস্সুতো ইতি;
বহুজ্জনো মং পূজেতি, নাহং পূজেমি কিঞ্চনং.
‘‘পূজাৰহং ন পস্সামি, মানত্থদ্ধো অহং তদা;
বুদ্ধোতি ৱচনং নত্থি, তাৱ নুপ্পজ্জতে জিনো.
‘‘অচ্চযেন অহোৰত্তং, পদুমুত্তৰনামকো;
সব্বং তমং ৱিনোদেত্ৱা, লোকে উপ্পজ্জি চক্খুমা.
‘‘ৱিত্থাৰিকে বাহুজঞ্ঞে, পুথুভূতে চ সাসনে;
উপাগমি তদা বুদ্ধো, নগৰং হংসসৱ্হযং.
‘‘পিতু অত্থায সো বুদ্ধো, ধম্মং দেসেসি চক্খুমা;
তেন কালেন পৰিসা, সমন্তা যোজনং তদা.
‘‘সম্মতো মনুজানং সো, সুনন্দো নাম তাপসো;
যাৱতা বুদ্ধপৰিসা, পুপ্ফেহচ্ছাদযী তদা.
‘‘চতুসচ্চং পকাসেন্তে, সেট্ঠে চ পুপ্ফমণ্ডপে;
কোটিসতসহস্সানং, ধম্মাভিসমযো অহু.
‘‘সত্তৰত্তিন্দিৱং বুদ্ধো, ৱস্সেত্ৱা ধম্মৱুট্ঠিযো;
অট্ঠমে দিৱসে পত্তে, সুনন্দং কিত্তযী জিনো.
‘‘দেৱলোকে মনুস্সে ৱা, সংসৰন্তো অযং ভৱে;
সব্বেসং পৱৰো হুত্ৱা, ভৱেসু সংসৰিস্সতি.
‘‘কপ্পসতসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৱো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওৰসো ধম্মনিম্মিতো;
মন্তাণিপুত্তো পুণ্ণোতি, হেস্সতি সত্থু সাৱকো.
‘‘এৱং কিত্তযি সম্বুদ্ধো, সুনন্দং তাপসং তদা;
হাসযন্তো জনং সব্বং, দস্সযন্তো সকং বলং.
‘‘কতঞ্জলী নমস্সন্তি, সুনন্দং তাপসং জনা;
বুদ্ধে কাৰং কৰিত্ৱান, সোধেসি গতিমত্তনো.
‘‘তত্থ মে অহু সঙ্কপ্পো, সুত্ৱান মুনিনো ৱচং;
অহম্পি কাৰং কস্সামি, যথা পস্সামি গোতমং.
‘‘এৱাহং চিন্তযিত্ৱান, কিৰিযং চিন্তযিং মম;
ক্যাহং কম্মং আচৰামি, পুঞ্ঞক্খেত্তে অনুত্তৰে.
‘‘অযঞ্চ পাঠিকো ভিক্খু, সব্বপাঠিস্স সাসনে;
ৱিনযে অগ্গনিক্খিত্তো, তং ঠানং পত্থযে অহং.
‘‘ইদং মে অমিতং ভোগং, অক্খোভং সাগৰূপমং;
তেন ভোগেন বুদ্ধস্স, আৰামং মাপযে অহং.
‘‘সোভনং নাম আৰামং, নগৰস্স পুৰত্থতো;
কিণিত্ৱা সতসহস্সেন, সঙ্ঘাৰামং অমাপযিং.
‘‘কূটাগাৰে চ পাসাদে, মণ্ডপে হম্মিযে গুহা;
চঙ্কমে সুকতে কত্ৱা, সঙ্ঘাৰামং অমাপযিং.
‘‘জন্তাঘৰং অগ্গিসালং, অথো উদকমাড়কং;
ন্হানঘৰং মাপযিত্ৱা, ভিক্খুসঙ্ঘস্সদাসহং.
‘‘আসন্দিযো পীঠকে চ, পৰিভোগে চ ভাজনে;
আৰামিকঞ্চ ভেসজ্জং, সব্বমেতং অদাসহং.
‘‘আৰক্খং পট্ঠপেত্ৱান, পাকাৰং কাৰযিং দড়্হং;
মা নং কোচি ৱিহেঠেসি, সন্তচিত্তান তাদিনং.
‘‘সতসহস্সেনাৱাসং, সঙ্ঘাৰামে অমাপযিং;
ৱেপুল্লং তং মাপযিত্ৱা, সম্বুদ্ধং উপনামযিং.
‘‘নিট্ঠাপিতো মযাৰামো, সম্পটিচ্ছ তুৱং মুনি;
নিয্যাদেস্সামি তং ৱীৰ, অধিৱাসেহি চক্খুম.
‘‘পদুমুত্তৰো লোকৱিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, অধিৱাসেসি নাযকো.
‘‘অধিৱাসনমঞ্ঞায, সব্বঞ্ঞুস্স মহেসিনো;
ভোজনং পটিযাদেত্ৱা, কালমাৰোচযিং অহং.
‘‘আৰোচিতম্হি কালম্হি, পদুমুত্তৰনাযকো;
খীণাসৱসহস্সেহি, আৰামং মে উপাগমি.
‘‘নিসিন্নং কালমঞ্ঞায, অন্নপানেন তপ্পযিং;
ভুত্তাৱিং কালমঞ্ঞায, ইদং ৱচনমব্ৰৱিং.
‘‘কীতো সতসহস্সেন, তত্তকেনেৱ কাৰিতো;
সোভনো নাম আৰামো, সম্পটিচ্ছ তুৱং মুনি.
‘‘ইমিনাৰামদানেন, চেতনাপণিধীহি চ;
ভৱে নিব্বত্তমানোহং, লভামি মম পত্থিতং.
‘‘পটিগ্গহেত্ৱা সম্বুদ্ধো, সঙ্ঘাৰামং সুমাপিতং;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৱা, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.
‘‘যো সো বুদ্ধস্স পাদাসি, সঙ্ঘাৰামং সুমাপিতং;
তমহং কিত্তযিস্সামি, সুণাথ মম ভাসতো.
‘‘হত্থী অস্সা ৰথা পত্তী, সেনা চ চতুৰঙ্গিনী;
পৰিৱাৰেস্সন্তিমং নিচ্চং, সঙ্ঘাৰামস্সিদং ফলং.
‘‘সট্ঠি তূৰসহস্সানি, ভেৰিযো সমলঙ্কতা;
পৰিৱাৰেস্সন্তিমং নিচ্চং, সঙ্ঘাৰামস্সিদং ফলং.
‘‘ছড়সীতিসহস্সানি, নাৰিযো সমলঙ্কতা;
ৱিচিত্তৱত্থাভৰণা, আমুত্তমণিকুণ্ডলা.
‘‘অড়াৰপম্হা হসুলা, সুসঞ্ঞা তনুমজ্ঝিমা;
পৰিৱাৰেস্সন্তিমং নিচ্চং, সঙ্ঘাৰামস্সিদং ফলং.
‘‘তিংসকপ্পসহস্সানি, দেৱলোকে ৰমিস্সতি;
সহস্সক্খত্তুং দেৱিন্দো, দেৱৰজ্জং কৰিস্সতি.
‘‘দেৱৰাজেন পত্তব্বং, সব্বং পটিলভিস্সতি;
অনূনভোগো হুত্ৱান, দেৱৰজ্জং কৰিস্সতি.
‘‘সহস্সক্খত্তুং চক্কৱত্তী, ৰাজা ৰট্ঠে ভৱিস্সতি.
পথব্যা ৰজ্জং ৱিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং.
‘‘কপ্পসতসহস্সম্হি, ওক্কাককুলসম্ভৱো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৱিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওৰসো ধম্মনিম্মিতো;
উপালি নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৱকো.
‘‘ৱিনযে পাৰমিং পত্ৱা, ঠানাঠানে চ কোৱিদো;
জিনসাসনং ধাৰেন্তো, ৱিহৰিস্সতিনাসৱো.
‘‘সব্বমেতং অভিঞ্ঞায, গোতমো সক্যপুঙ্গৱো;
ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৱা, এতদগ্গে ঠপেস্সতি.
‘‘অপৰিমেয্যুপাদায, পত্থেমি তৱ সাসনং;
সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো.
‘‘যথা সূলাৱুতো পোসো, ৰাজদণ্ডেন তজ্জিতো;
সূলে সাতং অৱিন্দন্তো, পৰিমুত্তিংৱ ইচ্ছতি.
‘‘তথেৱাহং মহাৱীৰ, ভৱদণ্ডেন তজ্জিতো;
কম্মসূলাৱুতো সন্তো, পিপাসাৱেদনট্টিতো.
‘‘ভৱে সাতং ন ৱিন্দামি, ডয্হন্তো তীহি অগ্গিভি;
পৰিমুত্তিং গৱেসামি, যথাপি ৰাজদণ্ডিতো.
‘‘যথা ৱিসাদো পুৰিসো, ৱিসেন পৰিপীড়িতো;
অগদং সো গৱেসেয্য, ৱিসঘাতাযুপালনং.
‘‘গৱেসমানো পস্সেয্য, অগদং ৱিসঘাতকং;
তং পিৱিত্ৱা সুখী অস্স, ৱিসম্হা পৰিমুত্তিযা.
‘‘তথেৱাহং মহাৱীৰ, যথা ৱিসহতো নৰো;
সম্পীড়িতো অৱিজ্জায, সদ্ধম্মাগদমেসহং.
‘‘ধম্মাগদং গৱেসন্তো, অদ্দক্খিং সক্যসাসনং;
অগ্গং সব্বোসধানং তং, সব্বসল্লৱিনোদনং.
‘‘ধম্মোসধং পিৱিত্ৱান, ৱিসং সব্বং সমূহনিং;
অজৰামৰং সীতিভাৱং, নিব্বানং ফস্সযিং অহং.
‘‘যথা ভূতট্টিতো পোসো, ভূতগ্গাহেন পীড়িতো;
ভূতৱেজ্জং গৱেসেয্য, ভূতস্মা পৰিমুত্তিযা.
‘‘গৱেসমানো পস্সেয্য, ভূতৱিজ্জাসু কোৱিদং;
তস্স সো ৱিহনে ভূতং, সমূলঞ্চ ৱিনাসযে.
‘‘তথেৱাহং মহাৱীৰ, তমগ্গাহেন পীড়িতো;
ঞাণালোকং গৱেসামি, তমতো পৰিমুত্তিযা.
‘‘অথদ্দসং সক্যমুনিং, কিলেসতমসোধনং;
সো মে তমং ৱিনোদেসি, ভূতৱেজ্জোৱ ভূতকং.
‘‘সংসাৰসোতং সঞ্ছিন্দিং, তণ্হাসোতং নিৱাৰযিং;
ভৱং উগ্ঘাটযিং সব্বং, ভূতৱেজ্জোৱ মূলতো.
‘‘গৰুড়ো যথা ওপততি, পন্নগং ভক্খমত্তনো;
সমন্তা যোজনসতং, ৱিক্খোভেতি মহাসৰং.
‘‘পন্নগং সো গহেত্ৱান, অধোসীসং ৱিহেঠযং;
আদায সো পক্কমতি, যেনকামং ৱিহঙ্গমো.
‘‘তথেৱাহং মহাৱীৰ, যথাপি গৰুড়ো বলী;
অসঙ্খতং গৱেসন্তো, দোসে ৱিক্খালযিং অহং.
‘‘দিট্ঠো অহং ধম্মৱৰং, সন্তিপদমনুত্তৰং;
আদায ৱিহৰামেতং, গৰুড়ো পন্নগং যথা.
‘‘আসাৱতী নাম লতা, জাতা চিত্তলতাৱনে;
তস্সা ৱস্সসহস্সেন, একং নিব্বত্ততে ফলং.
‘‘তং দেৱা পযিৰুপাসন্তি, তাৱদূৰফলে সতি;
দেৱানং সা পিযা এৱং, আসাৱতী লতুত্তমা.
‘‘সতসহস্সুপাদায, তাহং পৰিচৰে মুনি;
সাযং পাতং নমস্সামি, দেৱা আসাৱতিং যথা.
‘‘অৱঞ্ঝা পাৰিচৰিযা, অমোঘা চ নমস্সনা;
দূৰাগতম্পি মং সন্তং, খণোযং ন ৱিৰাধযি.
‘‘পটিসন্ধিং ন পস্সামি, ৱিচিনন্তো ভৱে অহং;
নিৰূপধি ৱিপ্পমুত্তো, উপসন্তো চৰামহং.
‘‘যথাপি পদুমং নাম, সূৰিযৰংসেন পুপ্ফতি;
তথেৱাহং মহাৱীৰ, বুদ্ধৰংসেন পুপ্ফিতো.
‘‘যথা বলাকযোনিম্হি, ন ৱিজ্জতি পুমো সদা;
মেঘেসু গজ্জমানেসু, গব্ভং গণ্হন্তি তা সদা.
‘‘চিৰম্পি গব্ভং ধাৰেন্তি, যাৱ মেঘো ন গজ্জতি;
ভাৰতো পৰিমুচ্চন্তি, যদা মেঘো পৱস্সতি.
‘‘পদুমুত্তৰবুদ্ধস্স, ধম্মমেঘেন গজ্জতো;
সদ্দেন ধম্মমেঘস্স, ধম্মগব্ভং অগণ্হহং.
‘‘সতসহস্সুপাদায, পুঞ্ঞগব্ভং ধৰেমহং;