১৪. চুদ্দসকনিপাতো

১. খদিৰৱনিযৰেৱতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

চুদ্দসকনিপাতে যদা অহন্তিআদিকা আযস্মতো খদিৰৱনিযৰেৱতত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? কামঞ্চিমস্স থেৰস্স গাথা হেট্ঠা এককনিপাতে (থেৰগা. অট্ঠ. ১. খদিৰৱনিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা) আগতা. তত্থ পনস্স অত্তনো ভাগিনেয্যেসু সতিজননমত্তং দস্সিতন্তি তস্সা এককনিপাতে সঙ্গহো কতো. ইমা পন থেৰস্স পব্বজিতকালতো পট্ঠায যাৱ পৰিনিব্বানা পটিপত্তিপকাসিতা গাথা ইমস্মিং চুদ্দসকনিপাতে সঙ্গহং আৰোপিতা. তত্থ অট্ঠুপ্পত্তি হেট্ঠা ৱুত্তাযেৱ. অযং পন ৱিসেসো – থেৰো কিৰ অৰহত্তং পত্ৱা কালেন কালং সত্থু ধম্মসেনাপতিপ্পভূতীনং মহাথেৰানঞ্চ উপট্ঠানং গন্ত্ৱা কতিপাহমেৱ তত্থ ৱসিত্ৱা খদিৰৱনমেৱ পচ্চাগন্ত্ৱা ফলসমাপত্তিসুখেন ব্ৰহ্মৱিহাৰেহি চ ৱীতিনামেতি. এৱং গচ্ছন্তে কালে জিণ্ণো ৱুড্ঢো ৱযো অনুপ্পত্তো অহোসি. সো একদিৱসং বুদ্ধুপট্ঠানং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে সাৱত্থিযা অৱিদূৰে অৰঞ্ঞে ৱসি. তেন চ সমযেন চোৰা নগৰে কতকম্মা আৰক্খমনুস্সেহি অনুবন্ধা পলাযন্তা থেৰস্স সমীপে গহিতভণ্ডং ছড্ডেত্ৱা পলাযিংসু. মনুস্সা অনুধাৱন্তা থেৰস্স সমীপে ভণ্ডং দিস্ৱা থেৰং বন্ধিত্ৱা ‘‘চোৰো’’তি সঞ্ঞায গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসুং, ‘‘অযং, দেৱ, চোৰো’’তি. ৰাজা থেৰং মুঞ্চাপেত্ৱা, ‘‘কিং, ভন্তে, তুম্হেহি ইদং চোৰিককম্মং কতং ৱা, নো ৱা’’তি পুচ্ছি. থেৰো কিঞ্চাপি জাতিতো পট্ঠায অত্তনা তাদিসং ন কতপুব্বং, তং পব্বজিততো পট্ঠায পন অকতভাৱস্স, সব্বসো কিলেসানং সমুচ্ছিন্নত্তা তাদিসস্স কৰণে অভব্বতায পকাসনত্থং সমীপে ঠিতানং ভিক্খূনং ৰঞ্ঞো চ ধম্মং দেসেন্তো –

৬৪৫. ‘‘যদা অহং পব্বজিতো, অগাৰস্মানগাৰিযং;

নাভিজানামি সঙ্কপ্পং, অনৰিযং দোসসংহিতং.

৬৪৬. ‘‘‘ইমে হঞ্ঞন্তু ৱজ্ঝন্তু, দুক্খং পপ্পোন্তু পাণিনো’;

সঙ্কপ্পং নাভিজানামি, ইমস্মিং দীঘমন্তৰে.

৬৪৭. ‘‘মেত্তঞ্চ অভিজানামি, অপ্পমাণং সুভাৱিতং;

অনুপুব্বং পৰিচিতং, যথা বুদ্ধেন দেসিতং.

৬৪৮. ‘‘সব্বমিত্তো সব্বসখো, সব্বভূতানুকম্পকো;

মেত্তচিত্তঞ্চ ভাৱেমি, অব্যাপজ্জৰতো সদা.

৬৪৯. ‘‘অসংহীৰং অসংকুপ্পং, চিত্তং আমোদযামহং;

ব্ৰহ্মৱিহাৰং ভাৱেমি, অকাপুৰিসসেৱিতং.

৬৫০. ‘‘অৱিতক্কং সমাপন্নো, সম্মাসম্বুদ্ধসাৱকো;

অৰিযেন তুণ্হীভাৱেন, উপেতো হোতি তাৱদে.

৬৫১. ‘‘যথাপি পব্বতো সেলো, অচলো সুপ্পতিট্ঠিতো;

এৱং মোহক্খযা ভিক্খু, পব্বতোৱ ন ৱেধতি.

৬৫২. ‘‘অনঙ্গণস্স পোসস্স, নিচ্চং সুচিগৱেসিনো;

ৱালগ্গমত্তং পাপস্স, অব্ভমত্তংৱ খাযতি.

৬৫৩. ‘‘নগৰং যথা পচ্চন্তং, গুত্তং সন্তৰবাহিৰং;

এৱং গোপেথ অত্তানং, খণো ৱো মা উপচ্চগা.

৬৫৪. ‘‘নাভিনন্দামি মৰণং, নাভিনন্দামি জীৱিতং;

কালঞ্চ পটিকঙ্খামি, নিব্বিসং ভতকো যথা.

৬৫৫. ‘‘নাভিনন্দামি মৰণং, নাভিনন্দামি জীৱিতং;

কালঞ্চ পটিকঙ্খামি, সম্পজানো পতিস্সতো.

৬৫৬. ‘‘পৰিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;

ওহিতো গৰুকো ভাৰো, ভৱনেত্তি সমূহতা.

৬৫৭. ‘‘যস্স চত্থায পব্বজিতো, অগাৰস্মানগাৰিযং;

সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো.

৬৫৮. ‘‘সম্পাদেথপ্পমাদেন, এসা মে অনুসাসনী;

হন্দাহং পৰিনিব্বিস্সং ৱিপ্পমুত্তোম্হি সব্বধী’’তি. – ইমা গাথা অভাসি;

তত্থাযং অপুব্বপদৱণ্ণনা ইমস্মিং দীঘমন্তৰেতি, যদা অহং পব্বজিতোম্হি, ততো পট্ঠায অযঞ্চ মে চৰিমকালো, এতস্মিং দীঘমন্তৰে কালে ‘‘ইদং ময্হং হোতূ’’তি অভিজ্ঝাৱসেন ৱা, ‘‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তূ’’তিআদিনা ব্যাপাদৱসেন ৱা অনৰিযং দোসসংহিতং সঙ্কপ্পং নাভিজানামীতি যোজনা.

মেত্তঞ্চ অভিজানামীতি, মিজ্জতি সিনিয্হতি এতাযাতি মেত্তা, অব্যাপাদো. মেত্তা এতিস্সা অত্থীতি মেত্তা, মেত্তাভাৱনা মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰো, তং মেত্তং. চ-সদ্দেন কৰুণং মুদিতং উপেক্খঞ্চাতি ইতৰব্ৰহ্মৱিহাৰে সঙ্গণ্হাতি. অভিজানামীতি, অভিমুখতো জানামি. অধিগতঞ্হি ঝানং পচ্চৱেক্খতো পচ্চৱেক্খণঞাণস্স অভিমুখং হোতি. কীদিসন্তি আহ ‘‘অপ্পমাণ’’ন্তিআদি. তঞ্হি যথা বুদ্ধেন ভগৱতা দেসিতং, তথা অনোদিস্সকফৰণৱসেন অপৰিমাণসত্তাৰম্মণতায অপ্পমাণং. পগুণবলৱভাৱাপাদনেন সুট্ঠু ভাৱিতত্তা সুভাৱিতং. পঠমং মেত্তা, ততো কৰুণা, ততো মুদিতা, পচ্ছা উপেক্খাতি এৱং অনুপুব্বং অনুক্কমেন পৰিচিতং আসেৱিতং, বহুলীকতং অভিজানামীতি যোজনা.

সব্বেসং সত্তানং মিত্তো, সব্বে ৱা তে ময্হং মিত্তাতি সব্বমিত্তো. মেত্তঞ্হি ভাৱেন্তো সত্তানং পিযো হোতি. সব্বসখোতি, এত্থাপি এসেৱ নযো. সব্বভূতানুকম্পকোতি, সব্বসত্তানং অনুগ্গণ্হনকো. মেত্তচিত্তঞ্চ ভাৱেমীতি, মেত্তায সহিতং সম্পযুত্তং চিত্তং ৱিসেসতো ভাৱেমি, ৱড্ঢেমি, পকাসেমি ৱা অকথেন্তেপি ভাৱনায উক্কংসগতভাৱতো. ‘‘মেত্তং চিত্তঞ্চ ভাৱেমী’’তি ৱা পাঠো. তস্সত্থো হেট্ঠা ৱুত্তনযোৱ. অব্যাপজ্জৰতোতি, অব্যাপজ্জে সত্তানং হিতূপসংহাৰে অভিৰতো. সদাতি, সব্বকালং, তেন তত্থ সাতচ্চকিৰিযং দস্সেতি.

অসংহীৰন্তি ন সংহীৰং, আসন্নপচ্চত্থিকেন ৰাগেন অনাকড্ঢনিযং. অসংকুপ্পন্তি ন কুপ্পং, দূৰপচ্চত্থিকেন ব্যাপাদেন অকোপিযং, এৱংভূতং কত্ৱা মম মেত্তচিত্তং আমোদযামি অভিপ্পমোদযামি ব্ৰহ্মৱিহাৰং ভাৱেমি. অকাপুৰিসসেৱিতন্তি, কাপুৰিসেহি নীচজনেহি অসেৱিতং, অকাপুৰিসেহি ৱা অৰিযেহি বুদ্ধাদীহি সেৱিতং ব্ৰহ্মং সেট্ঠং নিদ্দোসং মেত্তাদিৱিহাৰং ভাৱেমি ৱড্ঢেমীতি অত্থো.

এৱং অত্তুদ্দেসৱসেন পঞ্চহি গাথাহি অত্তনো পটিপত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি তং অঞ্ঞাপদেসেন দস্সেন্তো ‘‘অৱিতক্ক’’ন্তিআদিনা চতস্সো গাথা অভাসি. তত্থ অৱিতক্কং সমাপন্নোতি, ৱিতক্কৱিৰহিতং দুতিযাদিঝানং সমাপন্নো, এতেন থেৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনায অঞ্ঞাপদেসেন অত্তনা দুতিযাদিঝানাধিগমমাহ. যস্মা পনাযং থেৰো তমেৱ ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা একাসনেনেৱ অৰহত্তং গণ্হি, তস্মা তমত্থং অঞ্ঞাপদেসেনেৱ দস্সেন্তো ‘‘অৱিতক্কং সমাপন্নো’’তি ৱত্ৱা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধসাৱকো. অৰিযেন তুণ্হীভাৱেন, উপেতো হোতি তাৱদে’’তি আহ. তত্থ ৱচীসঙ্খাৰাভাৱতো অৱিতক্কাৱিচাৰা সমাপত্তি ‘‘অৰিযো তুণ্হীভাৱো’’তি ৱদন্তি. ‘‘সন্নিপতিতানং ৱো, ভিক্খৱে, দ্ৱযং কৰণীযং ধম্মী ৱা কথা অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱো’’তি (ম. নি. ১.২৭৩) পন ৱচনতো যা কাচি সমাপত্তি অৰিযো তুণ্হীভাৱো নাম. ইধ পন চতুত্থজ্ঝানিকা অগ্গফলসমাপত্তি অধিপ্পেতা.

ইদানি তস্সাধিগতত্তা লোকধম্মেহি অকম্পনীযতং উপমায পকাসেন্তো ‘‘যথাপি পব্বতো’’তি গাথমাহ. তত্থ যথাপি পব্বতো সেলোতি, যথা সিলামযো একঘনসেলো পব্বতো, ন পংসুপব্বতো ন মিস্সকপব্বতোতি অত্থো. অচলো সুপ্পতিট্ঠিতোতি, সুট্ঠু পতিট্ঠিতমূলো পকতিৱাতেহি অচলো অকম্পনীযো হোতি, তস্মা অৰহত্তং নিব্বানঞ্চ এৱং মোহক্খযা ভিক্খু, পব্বতোৱ ন ৱেধতীতি মোহস্স অনৱসেসপ্পহানা, মোহমূলকত্তা চ সব্বাকুসলানং পহীনসব্বাকুসলো ভিক্খু যথা সো পব্বতো পকতিৱাতেহি, এৱং লোকধম্মেহি ন ৱেধতি ন কম্পতি, মোহক্খযোতি ৱা যস্মা অৰহত্তং নিব্বানঞ্চ ৱুচ্চতি, তস্মা মোহক্খযাতি মোহক্খযস্স হেতু নিব্বানস্স অৰহত্তস্স চ অধিগতত্তা চতূসু অৰিযসচ্চেসু সুপ্পতিট্ঠিতো অসমাপন্নকালেপি পব্বতো ৱিয ন ৱেধতি, পগেৱ সমাপন্নকালেতি অধিপ্পাযো.

ইদানি পাপং নামেতং অসুচিসীলো এৱ সমাচৰতি, ন চ সুচিসীলো, সুচিসীলস্স পন তং অণুমত্তম্পি ভাৰিযং হুত্ৱা উপট্ঠাতীতি দস্সেন্তো ‘‘অনঙ্গণস্সা’’তিআদিগাথমাহ. তস্সত্থো – ৰাগাদিঅঙ্গণাভাৱতো অনঙ্গণস্স সব্বকালং সুচিঅনৱজ্জধম্মে এৱ গৱেসন্তস্স সপ্পুৰিসস্স ৱালগ্গমত্তং কেসগ্গমত্তং পাপস্স লেসমত্তম্পি সকলং লোকধাতুং ফৰিত্ৱা ঠিতং অব্ভমত্তং হুত্ৱা উপট্ঠাতি, তস্মা ন এৱৰূপে কম্মে মাদিসা আসঙ্কিতব্বাতি অধিপ্পাযো.

যস্মা নিক্কিলেসেসুপি অন্ধবালা এৱৰূপে অপৱাদে সমুট্ঠাপেন্তি, তস্মা অত্থকামেহি সক্কচ্চং অত্তা ৰক্খিতব্বোতি ওৱাদং দেন্তো ‘‘নগৰং যথা’’তিআদিগাথমাহ. তস্সত্থো – যথা পন পচ্চন্তনগৰৱাসীহি মনুস্সেহি পচ্চন্তং নগৰং দ্ৱাৰপাকাৰাদীনি থিৰানি কৰোন্তেহি সঅন্তৰং, উদ্দাপপৰিখাদীনি থিৰানি কৰোন্তেহি সবাহিৰন্তি সন্তৰবাহিৰং গুত্তং কৰীযতি, এৱং তুম্হেহিপি সতিং উপট্ঠপেত্ৱা অজ্ঝত্তিকানি ছ দ্ৱাৰানি পিদহিত্ৱা দ্ৱাৰৰক্খিতং সতিং অৱিস্সজ্জেত্ৱা যথা গয্হমানানি বাহিৰানি ছ আযতনানি অজ্ঝত্তিকানি উপঘাতায সংৱত্তন্তি, তথা অগ্গহণেন তানিপি থিৰানি কত্ৱা তেসং অপ্পৱেসায দ্ৱাৰৰক্খিতং সতিং অপ্পহায ৱিচৰন্তা অত্তানং গোপেথ. কস্মা? খণো ৱো মা উপচ্চগা. যো হি এৱং অত্তানং ন গোপেতি, তং পুগ্গলং বুদ্ধুপ্পাদক্খণো, মনুস্সত্তভাৱক্খণো, মজ্ঝিমদেসে উপ্পত্তিক্খণো, সম্মাদিট্ঠিযা পটিলদ্ধক্খণো, ছন্নং আযতনানং অৱেকল্লক্খণোতি সব্বোপি অযং খণো অতিক্কমতি, সো খণো তুম্হে মা অতিক্কমতূতি.

এৱং থেৰো ইমায গাথায সৰাজিকং পৰিসং ভিক্খূ চ ওৱদিত্ৱা পুন মৰণে জীৱিতে চ অত্তনো সমচিত্ততং কতকিচ্চতঞ্চ পকাসেন্তো ‘‘নাভিনন্দামি মৰণ’’ন্তিআদিমাহ. তং হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱ (থেৰগা. অট্ঠ. ২.৬০৭).

এৱং পন ৱত্ৱা অত্তনো পৰিনিব্বানকালং উপট্ঠিতং দিস্ৱা সঙ্খেপেনেৱ নেসং ওৱাদং দত্ৱা পৰিনিব্বানং পৱেদেন্তো ওসানগাথমাহ. তত্থ সম্পাদেথপ্পমাদেনাতি সম্পাদেতব্বং দানসীলাদিং অপ্পমাদেন সম্পাদেথ, দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপভেদে গহট্ঠৱত্তে সীলানুৰক্খণে সমথঅনুযোগে ৱিপস্সনাভাৱনায চ অপ্পমত্তা হোথ. এসা মে অনুসাসনীতি দানসীলাদীসু ন পমজ্জথাতি এসা মম অনুসিট্ঠি ওৱাদো.

এৱং সিখাপত্তং পৰহিতপটিপত্তিং দীপেত্ৱা অত্তহিতপটিপত্তিযাপি মত্থকং গণ্হন্তো ‘‘হন্দাহং পৰিনিব্বিস্সং, ৱিপ্পমুত্তোম্হি সব্বধী’’তি আহ. তত্থ ৱিপ্পমুত্তোম্হি সব্বধীতি সব্বসো কিলেসেহি ভৱেহি চ ৱিপ্পমুত্তো অম্হি, তস্মা একংসেন পৰিনিব্বাযিস্সামীতি.

এৱং পন ৱত্ৱা আকাসে পল্লঙ্কেন নিসিন্নো তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা পজ্জলন্তো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযি.

খদিৰৱনিযৰেৱতত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. গোদত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা

যথাপি ভদ্দোতিআদিকা আযস্মতো গোদত্তত্থেৰস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনিত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং সত্থৱাহকুলে নিব্বত্তো. গোদত্তোতি নামেন ৱযপ্পত্তো পিতৰি কালঙ্কতে কুটুম্বং সণ্ঠপেন্তো পঞ্চহি সকটসতেহি ভণ্ডং আদায অপৰাপৰং সঞ্চৰিত্ৱা ৱাণিজ্জেন জীৱিকং কপ্পেতি যথাৱিভৱং পুঞ্ঞানিপি কৰোতি. সো একদিৱসং অন্তৰামগ্গে ধুৰে যুত্তগোণে ৱহিতুং অসক্কোন্তে পতিতে মনুস্সেসু তং ৱুট্ঠাপেতুং অসক্কোন্তেসু সযমেৱ গন্ত্ৱা তং নঙ্গুট্ঠে গাড়্হং ৱিজ্ঝি. গোণো ‘‘অযং অসপ্পুৰিসো মম বলাবলং অজানন্তো গাড়্হং ৱিজ্ঝতী’’তি কুদ্ধো মনুস্সৱাচায, ‘‘ভো গোদত্ত, অহং এত্তকং কালং অত্তনো বলং অনিগুহন্তো তুয্হং ভাৰং ৱহিং, অজ্জ পন অসমত্থভাৱেন পতিতং মং অতিৱিয বাধসি, হোতু, ইতো চৱিত্ৱা নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে তং বাধেতুং সমত্থো পটিসত্তু ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনানুৰূপেন অক্কোসি. তং সুত্ৱা গোদত্তো ‘‘এৱং নাম সত্তে বাধেত্ৱা কিং ইমায জীৱিকাযা’’তি সংৱেগজাতো সব্বং ৱিভৱং পহায অঞ্ঞতৰস্স মহাথেৰস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তো নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পত্ৱা সমাপত্তিসুখেন ৱীতিনামেন্তো একদিৱসং অত্তনো সন্তিকং উপগতানং গহট্ঠপব্বজিতানং অৰিযগণানং লোকধম্মে আৰব্ভ ধম্মং কথেন্তো –

৬৫৯. ‘‘যথাপি ভদ্দো আজঞ্ঞো, ধুৰে যুত্তো ধুৰস্সহো;

মথিতো অতিভাৰেন, সংযুগং নাতিৱত্ততি.

৬৬০. ‘‘এৱং পঞ্ঞায যে তিত্তা, সমুদ্দো ৱাৰিনা যথা;

ন পৰে অতিমঞ্ঞন্তি, অৰিযধম্মোৱ পাণিনং.

৬৬১. ‘‘কালে কালৱসং পত্তা, ভৱাভৱৱসং গতা;

নৰা দুক্খং নিগচ্ছন্তি, তেধ সোচন্তি মাণৱা.

৬৬২. ‘‘উন্নতা সুখধম্মেন, দুক্খধম্মেন চোনতা;

দ্ৱযেন বালা হঞ্ঞন্তি, যথাভূতং অদস্সিনো.

৬৬৩. ‘‘যে চ দুক্খে সুখস্মিঞ্চ, মজ্ঝে সিব্বিনিমচ্চগূ;

ঠিতা তে ইন্দখীলোৱ, ন তে উন্নতওনতা.

৬৬৪. ‘‘ন হেৱ লাভে নালাভে, ন যসে ন চ কিত্তিযা;

ন নিন্দাযং পসংসায, ন তে দুক্খে সুখম্হি চ.

৬৬৫. ‘‘সব্বত্থ তে ন লিম্পন্তি, উদবিন্দুৱ পোক্খৰে;

সব্বত্থ সুখিতা ধীৰা, সব্বত্থ অপৰাজিতা.

৬৬৬. ‘‘ধম্মেন চ অলাভো যো, যো চ লাভো অধম্মিকো;

অলাভো ধম্মিকো সেয্যো, যঞ্চে লাভো অধম্মিকো.

৬৬৭. ‘‘যসো চ অপ্পবুদ্ধীনং, ৱিঞ্ঞূনং অযসো চ যো;

অযসোৱ সেয্যো ৱিঞ্ঞূনং, ন যসো অপ্পবুদ্ধিনং.

৬৬৮. ‘‘দুম্মেধেহি পসংসা চ, ৱিঞ্ঞূহি গৰহা চ যা;

গৰহাৱ সেয্যো ৱিঞ্ঞূহি, যঞ্চে বালপ্পসংসনা.

৬৬৯. ‘‘সুখঞ্চ কামমযিকং, দুক্খঞ্চ পৱিৱেকিযং;

পৱিৱেকদুক্খং সেয্যো, যঞ্চে কামমযং সুখং.

৬৭০. ‘‘জীৱিতঞ্চ অধম্মেন, ধম্মেন মৰণঞ্চ যং;

মৰণং ধম্মিকং সেয্যো, যঞ্চে জীৱে অধম্মিকং.

৬৭১. ‘‘কামকোপপ্পহীনা যে, সন্তচিত্তা ভৱাভৱে;

চৰন্তি লোকে অসিতা, নত্থি তেসং পিযাপিযং.

৬৭২. ‘‘ভাৱযিত্ৱান বোজ্ঝঙ্গে, ইন্দ্ৰিযানি বলানি চ;

পপ্পুয্য পৰমং সন্তিং, পৰিনিব্বন্তিনাসৱা’’তি. – ইমা গাথা অভাসি;

তত্থ আজঞ্ঞোতি, উসভাজানীযো. ধুৰে যুত্তোতি, সকটধুৰে যোজিতো. ধুৰস্সহোতি, ধুৰৱাহো. গাথাসুখত্থঞ্চেত্থ দ্ৱিসকাৰতো নিদ্দেসো কতো, সকটভাৰং ৱহিতুং সমত্থোতি অত্থো. মথিতো অতিভাৰেনাতি, অতিভাৰেন গৰুভাৰেন পীড়িতো. ‘‘মদ্দিতো’’তিপি পাড়ি, সো এৱত্থো. সংযুগন্তি, অত্তনো খন্ধে ঠপিতং যুগং নাতিৱত্ততি ন অতিক্কামেতি, সম্মা যো উদ্ধৰিত্ৱা ধুৰং ছড্ডেত্ৱা ন তিট্ঠতি. এৱন্তি যথা সো ধোৰয্হো অত্তনো ভদ্ৰাজানীযতায অত্তনো ধীৰৱীৰতায অত্তনো ভাৰং নাতিৱত্ততি ন পৰিচ্চজতি, এৱং যে ৱাৰিনা ৱিয মহাসমুদ্দো লোকিযলোকুত্তৰায পঞ্ঞায তিত্তা ধাতা পৰিপুণ্ণা, তে পৰে নিহীনপঞ্ঞে ন অতিমঞ্ঞন্তি, ন পৰিভৱন্তি. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘অৰিযধম্মোৱ পাণিন’’ন্তি, পাণিনং সত্তেসু অযং অৰিযানং ধম্মো যদিদং তেসং পঞ্ঞায পাৰিপূৰিং গতত্তা লাভাদিনা অত্তানুক্কংসনং ৱিয অলাভাদিনা পৰেসং অৱম্ভনং.

এৱং পঞ্ঞাপাৰিপূৰিযা অৰিযানং সুখৱিহাৰং দস্সেত্ৱা তদভাৱতো অনৰিযানং দুক্খৱিহাৰং দস্সেতুং ‘‘কালে’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কালেতি লাভালাভাদিনা সমঙ্গীভূতকালে. কালৱসং পত্তাতি লাভাদিকালস্স চ ৱসং উপগতা, লাভাদিনা সোমনস্সিতা অলাভাদিনা চ দোমনস্সিতাতি অত্থো. ভৱাভৱৱসং গতাতি ভৱস্স অভৱস্স চ ৱসং উপগতা ৱুদ্ধিহানিযো অনুৱত্তন্তা তে. নৰা দুক্খং নিগচ্ছন্তি, তেধ সোচন্তি মাণৱাতি তে নৰা ‘‘মাণৱা’’তি লদ্ধনামা সত্তা লাভালাভাদিৱসেন ৱুদ্ধিহানিৱসেন অনুৰোধপটিৱিৰোধং আপন্না ইধলোকে সোচন্তি, পৰলোকে চ নিৰযাদিদুক্খং গচ্ছন্তি পাপুণন্তীতি অত্থো.

‘‘উন্নতা’’তিআদিনাপি লোকধম্মৱসেন সত্তানং অনত্থপ্পত্তিমেৱ দস্সেতি. তত্থ উন্নতা সুখধম্মেনাতি সুখহেতুনা সুখপচ্চযেন ভোগসম্পত্তিআদিনা উন্নতিং গতা, ভোগমদাদিনা মত্তাতি অত্থো. দুক্খধম্মেন চোনতাতি দুক্খহেতুনা দুক্খপচ্চযেন ভোগৱিপত্তিআদিনা নিহীনতং গতা দালিদ্দিযাদিনা কাপঞ্ঞতং পত্তা. দ্ৱযেনাতি যথাৱুত্তেন উন্নতিওনতিদ্ৱযেন লাভালাভাদিদ্ৱযেন ৱা বালপুথুজ্জনা হঞ্ঞন্তি, অনুৰোধপটিৱিৰোধৱসেন ৱিবাধীযন্তি পীড়িযন্তি. কস্মা? যথাভূতং অদস্সিনো যস্মা তে ধম্মসভাৱং যাথাৱতো নব্ভঞ্ঞংসু, পৰিঞ্ঞাতক্খন্ধা পহীনকিলেসা চ ন হোন্তি, তস্মাতি অত্থো. ‘‘যথাভূতং অদস্সনা’’তিপি পঠন্তি, অদস্সনহেতূতি অত্থো. যে চ দুক্খে সুখস্মিঞ্চ, মজ্ঝে সিব্বিনিমচ্চগূতি যে পন অৰিযা দুক্খৱেদনায সুখৱেদনায মজ্ঝত্ততাৱেদনায চ তপ্পটিবদ্ধং ছন্দৰাগভূতং সিব্বিনিং তণ্হং অগ্গমগ্গাধিগমেন অচ্চগূ অতিক্কমিংসু, তে ইন্দখীলো ৱিয ৱাতেহি লোকধম্মেহি অসম্পকম্পিযা ঠিতা, ন তে উন্নতওনতা, কদাচিপি উন্নতা ৱা ওনতা ৱা ন হোন্তি সব্বসো অনুনযপটিঘাভাৱতো.

এৱং ৱেদনাধিট্ঠানং অৰহতো অনুপলেপং দস্সেত্ৱা ইদানি লোকধম্মে ৱিভজিত্ৱা সব্বত্থকমেৱস্স অনুপলেপং দস্সেন্তো ‘‘ন হেৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ লাভেতি চীৱৰাদীনং পচ্চযানং পটিলাভে. অলাভেতি তেসংযেৱ অপ্পটিলাভে অপগমে. ন যসেতি পৰিৱাৰহানিযং অকিত্তিযঞ্চ. কিত্তিযাতি পৰম্মুখা কিত্তনে পত্থটযসতাযং. নিন্দাযন্তি সম্মুখা গৰহাযং. পসংসাযন্তি, পচ্চক্খতো গুণাভিত্থৱনে. দুক্খেতি দুক্খে উপ্পন্নে. সুখেতি এত্থাপি এসেৱ নযো.

সব্বত্থাতি সব্বস্মিং যথাৱুত্তে অট্ঠৱিধেপি লোকধম্মে, সব্বত্থ ৱা ৰূপাদিকে ৱিসযে তে খীণাসৱা ন লিম্পন্তি সব্বসো পহীনকিলেসত্তা. যথা কিং? উদবিন্দুৱ পোক্খৰে যথা কমলদলে জলবিন্দু অল্লীযিত্ৱা ঠিতম্পি তেন ন লিম্পতি, জলবিন্দুনা চ কমলদলং, অঞ্ঞদত্থু ৱিসংসট্ঠমেৱ, এৱমেতেপি উপট্ঠিতে লাভাদিকে, আপাথগতে ৰূপাদিআৰম্মণে চ ৱিসংসট্ঠা এৱং. ততো এৱ ধীৰা পণ্ডিতা সব্বত্থ লাভাদীসু ঞাণমুখেন পিযনিমিত্তানং সোকাদীনঞ্চ অভাৱতো সুখিতা লাভাদীহি চ অনভিভৱনীযতো সব্বত্থ অপৰাজিতাৱ হোন্তি.

ইদানি লাভালাভাদীসু সেয্যং নিদ্ধাৰেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘ধম্মেনা’’তিআদিমাহ. তত্থ ধম্মেন চ অলাভো যোতি যো ধম্মং ৰক্খন্তস্স তংনিমিত্তং অলাভো লাভাভাৱো, লাভহানি. যো চ লাভো অধম্মিকো অধম্মেন অঞ্ঞাযেন বুদ্ধপটিকুট্ঠেন ৱিধিনা উপ্পন্নো, তেসু দ্ৱীসু অলাভো ধম্মিকো ধম্মাৱহো সেয্যো, যাদিসং লাভং পৰিৱজ্জন্তস্স অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, তাদিসো অলাভো পাসংসতৰো অত্থাৱহো. যঞ্চে লাভো অধম্মিকোতি যো লাভো অধম্মেন উপ্পন্নো, সো ন সেয্যোতি অধিপ্পাযো.

যসো চ অপ্পবুদ্ধীনং, ৱিঞ্ঞূনং অযসো চ যোতি যো অপ্পবুদ্ধীনং দুপ্পঞ্ঞানং ৱসেন পুগ্গলস্স যসো লব্ভতি, যো চ ৱিঞ্ঞূনং পণ্ডিতানং ৱসেন অযসো যসহানি. ইমেসু দ্ৱীসু অযসোৱ সেয্যো ৱিঞ্ঞূনং. তে হিস্স যথা অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, এৱং যসহানিং ইচ্ছেয্যুং, তথা চ ভব্বজাতিকো তং অগুণং পহায গুণে পতিট্ঠেয্য. ন যসো অপ্পবুদ্ধীনন্তি দুপ্পঞ্ঞানং ৱসেন যসো সেয্যো হোতি, তে হি অভূতগুণাভিব্যাহাৰৱসেনাপি নং উপ্পাদেয্যুং, সো চস্স ইধ চেৱ ৱিঞ্ঞূগৰহাদিনা সম্পৰাযে চ দুগ্গতিযং দুক্খপৰিক্কিলেসাদিনা অনত্থাৱহো. তেনাহ ভগৱা – ‘‘লাভো সিলোকো সক্কাৰো, মিচ্ছালদ্ধো চ যো যসো’’তি (সু. নি. ৪৪০) ‘‘সক্কাৰো কাপুৰিসং হন্তী’’তি (চূড়ৱ. ৩৩৫; অ. নি. ৪.৬৮) চ.

দুম্মেধেহীতি, নিপ্পঞ্ঞেহি. যঞ্চে বালপ্পসংসনাতি বালেহি অৱিদ্দসূহি যা নাম পসংসনা.

কামমযিকন্তি ৱত্থুকামমযং, কামগুণে পটিচ্চ উপ্পন্নং. দুক্খঞ্চ পৱিৱেকিযন্তি পৱিৱেকতো নিব্বত্তং কাযকিলমথৱসেন পৱত্তং ৱিসমাসনুপতাপাদিহেতুকং কাযিকং দুক্খং, তং পন নিৰামিসৱিৱট্টূপনিস্সযতায ৱিঞ্ঞূনং পাসংসা. তেন ৱুত্তং ‘‘পৱিৱেকদুক্খং সেয্যো’’তি.

জীৱিতঞ্চ অধম্মেনাতি অধম্মেন জীৱিককপ্পনং জীৱিতহেতু অধম্মচৰণং. ধম্মেন মৰণং নাম ‘‘ইমং নাম পাপং অকৰোন্তং তং মাৰেস্সামী’’তি কেনচি ৱুত্তে মাৰেন্তেপি তস্মিং পাপং অকত্ৱা ধম্মং অৱিকোপেন্তস্স ধম্মহেতুমৰণং ধম্মিকং সেয্যোতি তাদিসং মৰণং ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মিকং সগ্গসম্পাপনতো নিব্বানুপনিস্সযতো চ ৱিঞ্ঞূনং পাসংসতৰং. তথা হি ৱুত্তং –

‘‘চজে ধনং অঙ্গৱৰস্স হেতু, অঙ্গং চজে জীৱিতং ৰক্খমানো;

অঙ্গং ধনং জীৱিতঞ্চাপি সব্বং, চজে নৰো ধম্মমনুস্সৰন্তো’’তি. (জা. ২.২১.৪৭০);

যঞ্চে জীৱে অধম্মিকন্তি পুৰিসো যং ধম্মতো অপেতং জীৱিকং জীৱেয্য, তং ন সেৱেয্য ৱিঞ্ঞূহি গৰহিতত্তা অপাযসম্পাপনতো চাতি অধিপ্পাযো.

ইদানি যথাৱুত্তং খীণাসৱানং অনুপলেপং কাৰণতো দস্সেন্তো ‘‘কামকোপপহীনা’’তিআদিগাথমাহ.

তত্থ কামকোপপহীনাতি অৰিযমগ্গেন সব্বসোৱ পহীনা অনুৰোধপটিৱিৰোধা. সন্তচিত্তা ভৱাভৱেতি খুদ্দকে চেৱ মহন্তে চ ভৱে অনৱসেসপহীনকিলেসপৰিড়াহতায ৱূপসন্তচিত্তা. লোকেতি খন্ধাদিলোকে. অসিতাতি তণ্হাদিট্ঠিনিস্সযৱসেন অনিস্সিতা. নত্থি তেসং পিযাপিযন্তি তেসং খীণাসৱানং কত্থচি লাভাদিকে ৰূপাদিৱিসযে চ পিযং ৱা অপিযং ৱা নত্থি, তংনিমিত্তানং কিলেসানং সব্বসো সমুচ্ছিন্নত্তা.

ইদানি যায ভাৱনায তে এৱৰূপা জাতা, তং দস্সেত্ৱা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা দেসনায কূটং গণ্হন্তো ‘‘ভাৱযিত্ৱানা’’তি ওসানগাথমাহ. তত্থ পপ্পুয্যাতি, পাপুণিত্ৱা. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. ইমা এৱ চ গাথা থেৰস্স অঞ্ঞাব্যাকৰণাপি অহেসুং.

গোদত্তত্থেৰগাথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চুদ্দসকনিপাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.