৭. ব্ৰাহ্মণধম্মিকসুত্তৱণ্ণনা

এৱং মে সুতন্তি ব্ৰাহ্মণধম্মিকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? অযমেৱ যাস্স নিদানে ‘‘অথ খো সম্বহুলা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তা. তত্থ সম্বহুলাতি বহূ অনেকে. কোসলকাতি কোসলৰট্ঠৱাসিনো. ব্ৰাহ্মণমহাসালাতি জাতিযা ব্ৰাহ্মণা মহাসাৰতায মহাসালা. যেসং কিৰ নিদহিত্ৱা ঠপিতংযেৱ অসীতিকোটিসঙ্খ্যং ধনমত্থি, তে ‘‘ব্ৰাহ্মণমহাসালা’’তি ৱুচ্চন্তি. ইমে চ তাদিসা, তেন ৱুত্তং ‘‘ব্ৰাহ্মণমহাসালা’’তি. জিণ্ণাতি জজ্জৰীভূতা জৰায খণ্ডিচ্চাদিভাৱমাপাদিতা. ৱুড্ঢাতি অঙ্গপচ্চঙ্গানং ৱুড্ঢিমৰিযাদং পত্তা. মহল্লকাতি জাতিমহল্লকতায সমন্নাগতা, চিৰকালপ্পসুতাতি ৱুত্তং হোতি. অদ্ধগতাতি অদ্ধানং গতা, দ্ৱে তযো ৰাজপৰিৱট্টে অতীতাতি অধিপ্পাযো. ৱযো অনুপ্পত্তাতি পচ্ছিমৱযং সম্পত্তা. অপিচ জিণ্ণাতি পোৰাণা, চিৰকালপ্পৱত্তকুলন্ৱযাতি ৱুত্তং হোতি. ৱুড্ঢাতি সীলাচাৰাদিগুণৱুড্ঢিযুত্তা. মহল্লকাতি ৱিভৱমহন্ততায সমন্নাগতা মহদ্ধনা মহাভোগা. অদ্ধগতাতি মগ্গপটিপন্না ব্ৰাহ্মণানং ৱতচৰিযাদিমৰিযাদং অৱীতিক্কম্ম চৰমানা. ৱযো অনুপ্পত্তাতি জাতিৱুড্ঢভাৱম্পি অন্তিমৱযং অনুপ্পত্তাতি এৱম্পেত্থ যোজনা ৱেদিতব্বা. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.

ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসূতি খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং সমপ্পৱত্তমোদা অহেসুং. যায চ ‘‘কচ্চি ভোতো গোতমস্স খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, অপ্পাবাধং, অপ্পাতঙ্কং, বলং, লহুট্ঠানং, ফাসুৱিহাৰো’’তিআদিকায কথায সম্মোদিংসু, তং পীতিপামোজ্জসঙ্খাতসম্মোদজননতো সম্মোদিতুং অৰহতো চ সম্মোদনীযং, অত্থব্যঞ্জনমধুৰতায সুচিৰম্পি কালং সাৰেতুং নিৰন্তৰং পৱত্তেতুং অৰহতো সৰিতব্বভাৱতো চ সাৰণীযং. সুয্যমানসুখতো চ সম্মোদনীযং, অনুস্সৰিযমানসুখতো সাৰণীযং, তথা ব্যঞ্জনপৰিসুদ্ধতায সম্মোদনীযং, অত্থপৰিসুদ্ধতায সাৰণীযন্তি এৱং অনেকেহি পৰিযাযেহি সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা পৰিযোসাপেত্ৱা নিট্ঠাপেত্ৱা যেনত্থেন আগতা, তং পুচ্ছিতুকামা একমন্তং নিসীদিংসু. তং –

‘‘ন পচ্ছতো ন পুৰতো, নাপি আসন্নদূৰতো;

ন পস্সে নাপি পটিৱাতে, ন চাপি ওণতুণ্ণতে’’তি. –

আদিনা নযেন মঙ্গলসুত্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তমেৱ.

এৱং একমন্তং নিসিন্না খো তে ব্ৰাহ্মণমহাসালা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘কিং ত’’ন্তি? ‘‘সন্দিস্সন্তি নু খো’’তিআদি. তং সব্বং উত্তানত্থমেৱ. কেৱলঞ্হেত্থ ব্ৰাহ্মণানং ব্ৰাহ্মণধম্মেতি দেসকালাদিধম্মে ছড্ডেত্ৱা যো ব্ৰাহ্মণধম্মো, তস্মিংযেৱ. তেন হি ব্ৰাহ্মণাতি যস্মা মং তুম্হে যাচিত্থ, তস্মা ব্ৰাহ্মণা সুণাথ, সোতং ওদহথ, সাধুকং মনসি কৰোথ, যোনিসো মনসি কৰোথ. তথা পযোগসুদ্ধিযা সুণাথ, আসযসুদ্ধিযা সাধুকং মনসি কৰোথ. অৱিক্খেপেন সুণাথ, পগ্গহেন সাধুকং মনসি কৰোথাতিআদিনা নযেন এতেসং পদানং পুব্বে অৱুত্তোপি অধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো. অথ ভগৱতা ৱুত্তং তং ৱচনং সম্পটিচ্ছন্তা ‘‘এৱং ভো’’তি খো তে ব্ৰাহ্মণমহাসালা ভগৱতো পচ্চস্সোসুং, ভগৱতো ৱচনং অভিমুখা হুত্ৱা অস্সোসুং. অথ ৱা পটিস্সুণিংসু. ‘‘সুণাথ সাধুকং মনসি কৰোথা’’তি ৱুত্তমত্থং কত্তুকামতায পটিজানিংসূতি ৱুত্তং হোতি. অথ তেসং এৱং পটিস্সুতৱতং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কিং ত’’ন্তি? ‘‘ইসযো পুব্বকা’’তিআদি.

২৮৭. তত্থ পঠমগাথায তাৱ সঞ্ঞতত্তাতি সীলসংযমেন সংযতচিত্তা. তপস্সিনোতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰতপযুত্তা. অত্তদত্থমচাৰিসুন্তি মন্তজ্ঝেনব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনাদিং অত্তনো অত্থং অকংসু. সেসং পাকটমেৱ.

২৮৮. দুতিযগাথাদীসুপি অযং সঙ্খেপৱণ্ণনা – ন পসূ ব্ৰাহ্মণানাসুন্তি পোৰাণানং ব্ৰাহ্মণানং পসূ ন আসুং, ন তে পসুপৰিগ্গহমকংসু. ন হিৰঞ্ঞং ন ধানিযন্তি হিৰঞ্ঞঞ্চ ব্ৰাহ্মণানং অন্তমসো জতুমাসকোপি নাহোসি, তথা ৱীহিসালিযৱগোধূমাদি পুব্বণ্ণাপৰণ্ণভেদং ধানিযম্পি তেসং নাহোসি. তে হি নিক্খিত্তজাতৰূপৰজতা অসন্নিধিকাৰকাৱ হুত্ৱা কেৱলং সজ্ঝাযধনধঞ্ঞা অত্তনো মন্তজ্ঝেনসঙ্খাতেনেৱ ধনেন ধঞ্ঞেন চ সমন্নাগতা অহেসুং. যো চাযং মেত্তাদিৱিহাৰো সেট্ঠত্তা অনুগামিকত্তা চ ব্ৰহ্মনিধীতি ৱুচ্চতি, তঞ্চ ব্ৰহ্মং নিধিমপালযুং সদা তস্স ভাৱনানুযোগেন.

২৮৯. এৱং ৱিহাৰীনং যং নেসং পকতং আসি, যং এতেসং পকতং এতে ব্ৰাহ্মণে উদ্দিস্স কতং অহোসি. দ্ৱাৰভত্তং উপট্ঠিতন্তি ‘‘ব্ৰাহ্মণানং দস্সামা’’তি সজ্জেত্ৱা তেহি তেহি দাযকেহি অত্তনো অত্তনো ঘৰদ্ৱাৰে ঠপিতভত্তং. সদ্ধাপকতন্তি সদ্ধায পকতং, সদ্ধাদেয্যন্তি ৱুত্তং হোতি. এসানন্তি এসন্তীতি এসা, তেসং এসানং, এসমানানং পৰিযেসমানানন্তি ৱুত্তং হোতি. দাতৱেতি দাতব্বং. তদমঞ্ঞিসুন্তি তং অমঞ্ঞিংসু, তং দ্ৱাৰে সজ্জেত্ৱা ঠপিতং ভত্তং সদ্ধাদেয্যং পৰিযেসমানানং এতেসং ব্ৰাহ্মণানং দাতব্বং অমঞ্ঞিংসু দাযকা জনা, ন ততো পৰং. অনত্থিকা হি তে অঞ্ঞেন অহেসুং, কেৱলং ঘাসচ্ছাদনপৰমতায সন্তুট্ঠাতি অধিপ্পাযো.

২৯০. নানাৰত্তেহীতি নানাৱিধৰাগৰত্তেহি ৱত্থেহি ৱিচিত্ৰত্থৰণত্থতেহি, সযনেহি একভূমিকদ্ৱিভূমিকাদিপাসাদৱৰেহি. আৱসথেহীতি এৱৰূপেহি উপকৰণেহি. ফীতা জনপদা ৰট্ঠা একেকপ্পদেসভূতা জনপদা চ কেচি কেচি সকলৰট্ঠা চ ‘‘নমো ব্ৰাহ্মণান’’ন্তি সাযং পাতং ব্ৰাহ্মণে দেৱে ৱিয নমস্সিংসু.

২৯১. তে এৱং নমস্সিযমানা লোকেন অৱজ্ঝা ব্ৰাহ্মণা আসুং, ন কেৱলঞ্চ অৱজ্ঝা, অজেয্যা ৱিহিংসিতুম্পি অনভিভৱনীযত্তা অজেয্যা চ অহেসুং. কিং কাৰণা? ধম্মৰক্খিতা, যস্মা ধম্মেন ৰক্খিতা. তে হি পঞ্চ ৱৰসীলধম্মে ৰক্খিংসু, ‘‘ধম্মো হৱে ৰক্খতি ধম্মচাৰি’’ন্তি (জা. ১.১০.১০২; ১.১৫.৩৮৫) ধম্মৰক্খিতা হুত্ৱা অৱজ্ঝা অজেয্যা চ অহেসুন্তি অধিপ্পাযো. ন নে কোচি নিৱাৰেসীতি তে ব্ৰাহ্মণে কুলানং দ্ৱাৰেসু সব্বসো বাহিৰেসু চ অব্ভন্তৰেসু চ সব্বদ্ৱাৰেসু যস্মা তেসু পিযসম্মতেসু ৱৰসীলসমন্নাগতেসু মাতাপিতূসু ৱিয অতিৱিস্সত্থা মনুস্সা অহেসুং, তস্মা ‘‘ইদং নাম ঠানং তযা ন পৱিসিতব্ব’’ন্তি ন কোচি নিৱাৰেসি.

২৯২. এৱং ধম্মৰক্খিতা কুলদ্ৱাৰেসু অনিৱাৰিতা চৰন্তা অট্ঠ চ চত্তালীসঞ্চাতি অট্ঠচত্তালীসং ৱস্সানি কুমাৰভাৱতো পভুতি চৰণেন কোমাৰং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিংসু তে. যেপি ব্ৰাহ্মণচণ্ডালা অহেসুং, কো পন ৱাদো ব্ৰহ্মসমাদীসূতি এৱমেত্থ অধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো. এৱং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তা এৱ হি ৱিজ্জাচৰণপৰিযেট্ঠিং অচৰুং ব্ৰাহ্মণা পুৰে, ন অব্ৰহ্মচাৰিনো হুত্ৱা. তত্থ ৱিজ্জাপৰিযেট্ঠীতি মন্তজ্ঝেনং. ৱুত্তঞ্চেতং ‘‘সো অট্ঠচত্তালীস ৱস্সানি কোমাৰং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি মন্তে অধীযমানো’’তি (অ. নি. ৫.১৯২). চৰণপৰিযেট্ঠীতি সীলৰক্খণং. ‘‘ৱিজ্জাচৰণপৰিযেট্ঠু’’ন্তিপি পাঠো, ৱিজ্জাচৰণং পৰিযেসিতুং অচৰুন্তি অত্থো.

২৯৩. যথাৱুত্তঞ্চ কালং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা ততো পৰং ঘৰাৱাসং কপ্পেন্তাপি ন ব্ৰাহ্মণা অঞ্ঞমগমুং খত্তিযং ৱা ৱেস্সাদীসু অঞ্ঞতৰং ৱা, যে অহেসুং দেৱসমা ৱা মৰিযাদা ৱাতি অধিপ্পাযো. তথা সতং ৱা সহস্সং ৱা দত্ৱা নপি ভৰিযং কিণিংসু তে, সেয্যথাপি এতৰহি একচ্চে কিণন্তি. তে হি ধম্মেন দাৰং পৰিযেসন্তি. কথং? অট্ঠচত্তালীসং ৱস্সানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা ব্ৰাহ্মণা কঞ্ঞাভিক্খং আহিণ্ডন্তি – ‘‘অহং অট্ঠচত্তালীস ৱস্সানি চিণ্ণব্ৰহ্মচৰিযো, যদি ৱযপ্পত্তা দাৰিকা অত্থি, দেথ মে’’তি. ততো যস্স ৱযপ্পত্তা দাৰিকা হোতি, সো তং অলঙ্কৰিত্ৱা নীহৰিত্ৱা দ্ৱাৰে ঠিতস্সেৱ ব্ৰাহ্মণস্স হত্থে উদকং আসিঞ্চন্তো ‘‘ইমং তে, ব্ৰাহ্মণ, ভৰিযং পোসাৱনত্থায দম্মী’’তি ৱত্ৱা দেতি.

কস্মা পন তে এৱং চিৰং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱাপি দাৰং পৰিযেসন্তি, ন যাৱজীৱং ব্ৰহ্মচাৰিনো হোন্তীতি? মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন. তেসঞ্হি এৱংদিট্ঠি হোতি – ‘‘যো পুত্তং ন উপ্পাদেতি, সো কুলৱংসচ্ছেদকৰো হোতি, ততো নিৰযে পচ্চতী’’তি. চত্তাৰো কিৰ অভাযিতব্বং ভাযন্তি গণ্ডুপ্পাদো কিকী কুন্তনী ব্ৰাহ্মণাতি. গণ্ডুপ্পাদা কিৰ মহাপথৱিযা খযভযেন মত্তভোজিনো হোন্তি, ন বহুং মত্তিকং খাদন্তি. কিকী সকুণিকা আকাসপতনভযেন অণ্ডস্স উপৰি উত্তানা সেতি. কুন্তনী সকুণিকা পথৱিকম্পনভযেন পাদেহি ভূমিং ন সুট্ঠু অক্কমতি. ব্ৰাহ্মণা কুলৱংসূপচ্ছেদভযেন দাৰং পৰিযেসন্তি. আহ চেত্থ –

‘‘গণ্ডুপ্পাদো কিকী চেৱ, কুন্তী ব্ৰাহ্মণধম্মিকো;

এতে অভযং ভাযন্তি, সম্মূড়্হা চতুৰো জনা’’তি.

এৱং ধম্মেন দাৰং পৰিযেসিত্ৱাপি চ সম্পিযেনেৱ সংৱাসং সঙ্গন্ত্ৱা সমৰোচযুং, সম্পিযেনেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং পেমেনেৱ কাযেন চ চিত্তেন চ মিস্সীভূতা সঙ্ঘটিতা সংসট্ঠা হুত্ৱা সংৱাসং সমৰোচযুং, ন অপ্পিযেন ন নিগ্গহেন চাতি ৱুত্তং হোতি.

২৯৪. এৱং সম্পিযেনেৱ সংৱাসং কৰোন্তাপি চ অঞ্ঞত্ৰ তম্হাতি, যো সো উতুসমযো, যম্হি সমযে ব্ৰাহ্মণী ব্ৰাহ্মণেন উপগন্তব্বা, অঞ্ঞত্ৰ তম্হা সমযা ঠপেত্ৱা তং সমযং উতুতো ৱিৰতং উতুৱেৰমণিং পতি ভৰিযং, যাৱ পুন সো সমযো আগচ্ছতি, তাৱ অট্ঠত্ৱা অন্তৰাযেৱ. মেথুনং ধম্মন্তি মেথুনায ধম্মায. সম্পদানৱচনপত্তিযা কিৰেতং উপযোগৱচনং. নাস্সু গচ্ছন্তীতি নেৱ গচ্ছন্তি. ব্ৰাহ্মণাতি যে হোন্তি দেৱসমা চ মৰিযাদা চাতি অধিপ্পাযো.

২৯৫. অৱিসেসেন পন সব্বেপি ব্ৰহ্মচৰিযঞ্চ…পে… অৱণ্ণযুং. তত্থ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মেথুনৱিৰতি. সীলন্তি সেসানি চত্তাৰি সিক্খাপদানি. অজ্জৱন্তি উজুভাৱো, অত্থতো অসঠতা অমাযাৱিতা চ. মদ্দৱন্তি মুদুভাৱো, অত্থতো অত্থদ্ধতা অনতিমানিতা চ. তপোতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰো. সোৰচ্চন্তি সুৰতভাৱো সুখসীলতা অপ্পটিকূলসমাচাৰতা. অৱিহিংসাতি পাণিআদীহি অৱিহেসিকজাতিকতা সকৰুণভাৱো. খন্তীতি অধিৱাসনক্খন্তি. ইচ্চেতে গুণে অৱণ্ণযুং. যেপি নাসক্খিংসু সব্বসো পটিপত্তিযা আৰাধেতুং, তেপি তত্থ সাৰদস্সিনো হুত্ৱা ৱাচায ৱণ্ণযিংসু পসংসিংসু.

২৯৬. এৱং ৱণ্ণেন্তানঞ্চ যো নেসং…পে… নাগমা, যো এতেসং ব্ৰাহ্মণানং পৰমো ব্ৰহ্মা অহোসি, ব্ৰহ্মসমো নাম উত্তমো ব্ৰাহ্মণো অহোসি, দড়্হেন পৰক্কমেন সমন্নাগতত্তা দড়্হপৰক্কমো. স ৱাতি ৱিভাৱনে ৱা-সদ্দো, তেন সো এৱৰূপো ব্ৰাহ্মণোতি তমেৱ ৱিভাৱেতি. মেথুনং ধম্মন্তি মেথুনসমাপত্তিং. সুপিনন্তেপি নাগমাতি সুপিনেপি ন অগমাসি.

২৯৭. ততো তস্স ৱত্তং…পে… অৱণ্ণযুং. ইমায গাথায নৱমগাথায ৱুত্তগুণেযেৱ আদিঅন্তৱসেন নিদ্দিসন্তো দেৱসমে ব্ৰাহ্মণে পকাসেতি. তে হি ৱিঞ্ঞুজাতিকা পণ্ডিতা তস্স ব্ৰহ্মসমস্স ব্ৰাহ্মণস্স ৱত্তং অনুসিক্খন্তি পব্বজ্জায ঝানভাৱনায চ, তে চ ইমে ব্ৰহ্মচৰিযাদিগুণে পটিপত্তিযা এৱ ৱণ্ণযন্তীতি. তে সব্বেপি ব্ৰাহ্মণা পঞ্চকনিপাতে দোণসুত্তে (অ. নি. ৫.১৯২) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.

২৯৮. ইদানি মৰিযাদে ব্ৰাহ্মণে দস্সেন্তো আহ – ‘‘তণ্ডুলং সযন’’ন্তি. তস্সত্থো – তেসু যে হোন্তি মৰিযাদা, তে ব্ৰাহ্মণা সচে যঞ্ঞং কপ্পেতুকামা হোন্তি, অথ আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৱিৰতত্তা নানপ্পকাৰকং তণ্ডুলঞ্চ, মঞ্চপীঠাদিভেদং সযনঞ্চ, খোমাদিভেদং ৱত্থঞ্চ, গোসপ্পিতিলতেলাদিভেদং সপ্পিতেলঞ্চ যাচিয ধম্মেন, ‘‘উদ্দিস্স অৰিযা তিট্ঠন্তি, এসা অৰিযান যাচনা’’তি এৱং ৱুত্তেন উদ্দিস্সঠানসঙ্খাতেন ধম্মেন যাচিত্ৱা, অথ যো যং ইচ্ছতি দাতুং, তেন তং দিন্নতণ্ডুলাদিং সমোধানেত্ৱা সংকড্ঢিত্ৱা. ‘‘সমুদানেত্ৱা’’তিপি পাঠো, একোযেৱত্থো. ততো যঞ্ঞমকপ্পযুন্তি ততো গহেত্ৱা দানমকংসু.

২৯৯. কৰোন্তা চ এৱমেতস্মিং উপট্ঠিতস্মিং দানসঙ্খাতে যঞ্ঞস্মিং নাস্সু গাৱো হনিংসু তে, ন তে গাৱিযো হনিংসু. গাৱীমুখেন চেত্থ সব্বপাণা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. কিংকাৰণা ন হনিংসূতি? ব্ৰহ্মচৰিযাদিগুণযুত্তত্তা. অপিচ ৱিসেসতো যথা মাতা…পে… নাস্সু গাৱো হনিংসু তে. তত্থ যাসু জাযন্তি ওসধাতি যাসু পিত্তাদীনং ভেসজ্জভূতা পঞ্চ গোৰসা জাযন্তি.

৩০০. অন্নদাতিআদীসু যস্মা পঞ্চ গোৰসে পৰিভুঞ্জন্তানং খুদা ৱূপসম্মতি, বলং ৱড্ঢতি, ছৱিৱণ্ণো ৱিপ্পসীদতি, কাযিকমানসিকং সুখং উপ্পজ্জতি, তস্মা অন্নদা বলদা ৱণ্ণদা সুখদা চেতাতি ৱেদিতব্বা. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.

৩০১. এৱং তে যঞ্ঞেসু গাৱো অহনন্তা পুঞ্ঞপ্পভাৱানুগ্গহিতসৰীৰা সুখুমালা…পে… সুখমেধিত্থ যং পজা. তত্থ সুখুমালা মুদুতলুণহত্থপাদাদিতায, মহাকাযা আৰোহপৰিণাহসম্পত্তিযা, ৱণ্ণৱন্তো সুৱণ্ণৱণ্ণতায সণ্ঠানযুত্ততায চ, যসস্সিনো লাভপৰিৱাৰসম্পদায. সেহি ধম্মেহীতি সকেহি চাৰিত্তেহি. কিচ্চাকিচ্চেসু উস্সুকাতি কিচ্চেসু ‘‘ইদং কাতব্বং’’, অকিচ্চেসু ‘‘ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি উস্সুক্কমাপন্না হুত্ৱাতি অত্থো. এৱং তে পোৰাণা ব্ৰাহ্মণা এৱৰূপা হুত্ৱা দস্সনীযা পসাদনীযা লোকস্স পৰমদক্খিণেয্যা ইমায পটিপত্তিযা যাৱ লোকে অৱত্তিংসু, তাৱ ৱিগতঈতিভযুপদ্দৱা হুত্ৱা নানপ্পকাৰকং সুখং এধিত্থ পাপুণি, সুখং ৱা এধিত্থ সুখং ৱুড্ঢিং অগমাসি. অযং পজাতি সত্তলোকং নিদস্সেতি.

৩০২-৩. কালচ্চযেন পন সম্ভিন্নমৰিযাদভাৱং আপজ্জিতুকামানং তেসং আসি ৱিপল্লাসো…পে… ভাগসো মিতে. তত্থ ৱিপল্লাসোতি ৱিপৰীতসঞ্ঞা. অণুতো অণুন্তি লামকট্ঠেন পৰিত্তট্ঠেন অপ্পস্সাদট্ঠেন অণুভূততো কামগুণতো উপ্পন্নং ঝানসামঞ্ঞনিব্বানসুখানি উপনিধায সঙ্খ্যম্পি অনুপগমনেন অণুং কামসুখং, লোকুত্তৰসুখং ৱা উপনিধায অণুভূততো অত্তনা পটিলদ্ধলোকিযসমাপত্তিসুখতো অণুং অপ্পকতোপি অপ্পকং কামসুখং দিস্ৱাতি অধিপ্পাযো. ৰাজিনো চাতি ৰঞ্ঞো চ. ৱিযাকাৰন্তি সম্পত্তিং. আজঞ্ঞসংযুত্তেতি অস্সাজানীযসংযুত্তে. সুকতেতি দাৰুকম্মলোহকম্মেন সুনিট্ঠিতে. চিত্তসিব্বনেতি সীহচম্মাদীহি অলঙ্কৰণৱসেন চিত্ৰসিব্বনে. নিৱেসনেতি ঘৰৱত্থূনি. নিৱেসেতি তত্থ পতিট্ঠাপিতঘৰানি. ৱিভত্তেতি আযামৱিত্থাৰৱসেন ৱিভত্তানি. ভাগসো মিতেতি অঙ্গণদ্ৱাৰপাসাদকূটাগাৰাদিৱসেন কোট্ঠাসং কোট্ঠাসং কত্ৱা মিতানি. কিং ৱুত্তং হোতি? তেসং ব্ৰাহ্মণানং অণুতো অণুসঞ্ঞিতং কামসুখঞ্চ ৰঞ্ঞো ব্যাকাৰঞ্চ অলঙ্কতনাৰিযো চ ৱুত্তপ্পকাৰে ৰথে চ নিৱেসনে নিৱেসে চ দিস্ৱা দুক্খেসুযেৱ এতেসু ৱত্থূসু ‘‘সুখ’’ন্তি পৱত্তত্তা পুব্বে পৱত্তনেক্খম্মসঞ্ঞাৱিপল্লাসসঙ্খাতা ৱিপৰীতসঞ্ঞা আসি.

৩০৪. তে এৱং ৱিপৰীতসঞ্ঞা হুত্ৱা গোমণ্ডলপৰিব্যূড়্হং…পে… ব্ৰাহ্মণা. তত্থ গোমণ্ডলপৰিব্যূড়্হন্তি গোযূথেহি পৰিকিণ্ণং. নাৰীৱৰগণাযুতন্তি ৱৰনাৰীগণসংযুত্তং. উড়াৰন্তি ৱিপুলং. মানুসং ভোগন্তি মনুস্সানং নিৱেসনাদিভোগৱত্থুং. অভিজ্ঝাযিংসূতি ‘‘অহো ৱতিদং অম্হাকং অস্সা’’তি তণ্হং ৱড্ঢেত্ৱা অভিপত্থযমানা ঝাযিংসু.

৩০৫. এৱং অভিজ্ঝাযন্তা চ ‘‘এতে মনুস্সা সুন্হাতা সুৱিলিত্তা কপ্পিতকেসমস্সূ আমুত্তমণিআভৰণা পঞ্চহি কামগুণেহি পৰিচাৰেন্তি, মযং পন এৱং তেহি নমস্সিযমানাপি সেদমলকিলিট্ঠগত্তা পৰূড়্হকচ্ছনখলোমা ভোগৰহিতা পৰমকাৰুঞ্ঞতং পত্তা ৱিহৰাম. এতে চ হত্থিক্খন্ধঅস্সপিট্ঠিসিৱিকাসুৱণ্ণৰথাদীহি ৱিচৰন্তি, মযং পাদেহি. এতে দ্ৱিভূমিকাদিপাসাদতলেসু ৱসন্তি, মযং অৰঞ্ঞৰুক্খমূলাদীসু. এতে চ গোনকাদীহি অত্থৰণেহি অত্থতাসু ৱৰসেয্যাসু সযন্তি, মযং তট্টিকাচম্মখণ্ডাদীনি অত্থৰিত্ৱা ভূমিযং. এতে নানাৰসানি ভোজনানি ভুঞ্জন্তি, মযং উঞ্ছাচৰিযায যাপেম. কথং নু খো মযম্পি এতেহি সদিসা ভৱেয্যামা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ধনং ইচ্ছিতব্বং, ন সক্কা ধনৰহিতেহি অযং সম্পত্তি পাপুণিতু’’ন্তি চ অৱধাৰেত্ৱা ৱেদে ভিন্দিত্ৱা ধম্মযুত্তে পুৰাণমন্তে নাসেত্ৱা অধম্মযুত্তে কূটমন্তে গন্থেত্ৱা ধনত্থিকা ওক্কাকৰাজানমুপসঙ্কম্ম সোত্থিৱচনাদীনি পযুঞ্জিত্ৱা ‘‘অম্হাকং, মহাৰাজ, ব্ৰাহ্মণৱংসে পৱেণিযা আগতং পোৰাণমন্তপদং অত্থি, তং মযং আচৰিযমুট্ঠিতায ন কস্সচি ভণিম্হা, তং মহাৰাজা সোতুমৰহতী’’তি চ ৱত্ৱা অস্সমেধাদিযঞ্ঞং ৱণ্ণযিংসু. ৱণ্ণযিত্ৱা চ ৰাজানং উস্সাহেন্তা ‘‘যজ, মহাৰাজ, এৱং পহূতধনধঞ্ঞো ত্ৱং, নত্থি তে যঞ্ঞসম্ভাৰৱেকল্লং, এৱঞ্হি তে যজতো সত্তকুলপৰিৱট্টা সগ্গে উপ্পজ্জিস্সন্তী’’তি অৱোচুং. তেন নেসং তং পৱত্তিং দস্সেন্তো আহ ভগৱা ‘‘তে তত্থ মন্তে…পে… বহু তে ধন’’ন্তি.

তত্থ তত্থাতি তস্মিং, যং ভোগমভিজ্ঝাযিংসু, তন্নিমিত্তন্তি ৱুত্তং হোতি. নিমিত্তত্থে হি এতং ভুম্মৱচনং. তদুপাগমুন্তি তদা উপাগমুং. পহূতধনধঞ্ঞোসীতি পহূতধনধঞ্ঞো ভৱিস্সসি, অভিসম্পৰাযন্তি অধিপ্পাযো. আসংসাযঞ্হি অনাগতেপি ৱত্তমানৱচনং ইচ্ছন্তি সদ্দকোৱিদা. যজস্সূতি যজাহি. ৱিত্তং ধনন্তি জাতৰূপাদিৰতনমেৱ ৱিত্তিকাৰণতো ৱিত্তং, সমিদ্ধিকাৰণতো ধনন্তি ৱুত্তং. অথ ৱা ৱিত্তন্তি ৱিত্তিকাৰণভূতমেৱ আভৰণাদি উপকৰণং, যং ‘‘পহূতৱিত্তূপকৰণো’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৩৩১) আগচ্ছতি. ধনন্তি হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদি. কিং ৱুত্তং হোতি? তে ব্ৰাহ্মণা মন্তে গন্থেত্ৱা তদা ওক্কাকং উপাগমুং. কিন্তি? ‘‘মহাৰাজ, বহূ তে ৱিত্তঞ্চ ধনঞ্চ, যজস্সু, আযতিম্পি পহূতধনধঞ্ঞো ভৱিস্সসী’’তি.

৩০৬. এৱং কাৰণং ৱত্ৱা সঞ্ঞাপেন্তেহি ততো চ ৰাজা…পে… অদা ধনং. তত্থ সঞ্ঞত্তোতি ঞাপিতো. ৰথেসভোতি মহাৰথেসু খত্তিযেসু অকম্পিযট্ঠেন উসভসদিসো. ‘‘অস্সমেধ’’ন্তিআদীসু অস্সমেত্থ মেধন্তীতি অস্সমেধো, দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৱীসতিযূপস্স ঠপেত্ৱা ভূমিঞ্চ পুৰিসে চ অৱসেসসব্বৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. পুৰিসমেত্থ মেধন্তীতি পুৰিসমেধো, চতূহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. সম্মমেত্থ পাসন্তীতি সম্মাপাসো, দিৱসে দিৱসে সম্মং খিপিত্ৱা তস্স পতিতোকাসে ৱেদিং কত্ৱা সংহাৰিমেহি যূপাদীহি সৰস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্ৰযাগস্সেতং অধিৱচনং. ৱাজমেত্থ পিৱন্তীতি ৱাজপেয্যো. একেন পৰিযঞ্ঞেন সত্তৰসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৱযূপস্স সত্তৰসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. নত্থি এত্থ অগ্গড়াতি নিৰগ্গড়ো, নৱহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা চ পুৰিসেহি চ অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স সব্বমেধপৰিযাযনামস্স অস্সমেধৱিকপ্পস্সেতং অধিৱচনং. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.

৩০৭-৮. ইদানি যং ৱুত্তং ‘‘ব্ৰাহ্মণানমদা ধন’’ন্তি, তং দস্সেন্তো ‘‘গাৱো সযনঞ্চা’’তি গাথাদ্ৱযমাহ. সো হি ৰাজা ‘‘দীঘৰত্তং লূখাহাৰেন কিলন্তা পঞ্চ গোৰসে পৰিভুঞ্জন্তূ’’তি নেসং সপুঙ্গৱানি গোযূথানেৱ অদাসি, তথা ‘‘দীঘৰত্তং থণ্ডিলসাযিতায থূলসাটকনিৱাসনেন একসেয্যায পাদচাৰেন ৰুক্খমূলাদিৱাসেন চ কিলন্তা গোনকাদিঅত্থতৱৰসযনাদীসু সুখং অনুভোন্তূ’’তি নেসং মহগ্ঘানি সযনাদীনি চ অদাসি. এৱমেতং নানপ্পকাৰকং অঞ্ঞঞ্চ হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদিধনং অদাসি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘গাৱো সযনঞ্চ ৱত্থঞ্চ…পে… ব্ৰাহ্মণানমদা ধন’’ন্তি.

৩০৯-১০. এৱং তস্স ৰঞ্ঞো সন্তিকা তে চ তত্থ…পে… পুন মুপাগমুং. কিং ৱুত্তং হোতি? তস্স ৰঞ্ঞো সন্তিকা তে ব্ৰাহ্মণা তেসু যাগেসু ধনং লভিত্ৱা দীঘৰত্তং দিৱসে দিৱসে এৱমেৱ ঘাসচ্ছাদনং পৰিযেসিত্ৱা নানপ্পকাৰকং ৱত্থুকাম সন্নিধিংসমৰোচযুং. ততো তেসং ইচ্ছাৱতিণ্ণানং খীৰাদিপঞ্চগোৰসস্সাদৱসেন ৰসতণ্হায ওতিণ্ণচিত্তানং ‘‘খীৰাদীনিপি তাৱ গুন্নং সাদূনি, অদ্ধা ইমাসং মংসং সাদুতৰং ভৱিস্সতী’’তি এৱং মংসং পটিচ্চ ভিয্যো তণ্হা পৱড্ঢথ. ততো চিন্তেসুং – ‘‘সচে মযং মাৰেত্ৱা খাদিস্সাম, গাৰয্হা ভৱিস্সাম, যংনূন মন্তে গন্থেয্যামা’’তি. অথ পুনপি ৱেদং ভিন্দিত্ৱা তদনুৰূপে তে তত্থ মন্তে গন্থেত্ৱা তে ব্ৰাহ্মণা তন্নিমিত্তং কূটমন্তে গন্থেত্ৱা ওক্কাকৰাজানং পুন উপাগমিংসু. ইমমত্থং ভাসমানা ‘‘যথা আপো চ…পে… বহু তে ধন’’ন্তি.

কিং ৱুত্তং হোতি? অম্হাকং, মহাৰাজ, মন্তেসু এতদাগতং যথা আপো হত্থধোৱনাদিসব্বকিচ্চেসু পাণীনং উপযোগং গচ্ছতি, নত্থি তেসং ততোনিদানং পাপং. কস্মা? যস্মা পৰিক্খাৰো সো হি পাণিনং, উপকৰণত্থায উপ্পন্নোতি অধিপ্পাযো. যথা চাযং মহাপথৱী গমনট্ঠানাদিসব্বকিচ্চেসু কহাপণসঙ্খাতং হিৰঞ্ঞং সুৱণ্ণৰজতাদিভেদং ধনং, যৱগোধূমাদিভেদং ধানিযঞ্চ, সংৱোহাৰাদিসব্বকিচ্চেসু উপযোগং গচ্ছতি, এৱং গাৱো মনুস্সানং সব্বকিচ্চেসু উপযোগগমনত্থায উপ্পন্না. তস্মা এতা হনিত্ৱা নানপ্পকাৰকে যাগে যজস্সু বহু তে ৱিত্তং, যজস্সু বহু তে ধনন্তি.

৩১১-১২. এৱং পুৰিমনযেনেৱ ততো চ ৰাজা…পে… অঘাতযি, যং ততো পুব্বে কঞ্চি সত্তং ন পাদা…পে… ঘাতযি. তদা কিৰ ব্ৰাহ্মণা যঞ্ঞাৱাটং গাৱীনং পূৰেত্ৱা মঙ্গলউসভং বন্ধিত্ৱা ৰঞ্ঞো মূলং নেত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, গোমেধযঞ্ঞং যজস্সু, এৱং তে ব্ৰহ্মলোকস্স মগ্গো ৱিসুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি আহংসু. ৰাজা কতমঙ্গলকিচ্চো খগ্গং গহেত্ৱা পুঙ্গৱেন সহ অনেকসতসহস্সা গাৱো মাৰেসি. ব্ৰাহ্মণা যঞ্ঞাৱাটে মংসানি ছিন্দিত্ৱা খাদিংসু, পীতকোদাতৰত্তকম্বলে চ পাৰুপিত্ৱা মাৰেসুং. তদুপাদায কিৰ গাৱো পাৰুতে দিস্ৱা উব্বিজ্জন্তি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘ন পাদা…পে… ঘাতযী’’তি.

৩১৩. ততো দেৱাতি এৱং তস্মিং ৰাজিনি গাৱিযো ঘাতেতুমাৰদ্ধে অথ তদনন্তৰমেৱ তং গোঘাতকং দিস্ৱা এতে চাতুমহাৰাজিকাদযো দেৱা চ, পিতৰোতি ব্ৰাহ্মণেসু লদ্ধৱোহাৰা ব্ৰহ্মানো চ, সক্কো দেৱানমিন্দো চ, পব্বতপাদনিৱাসিনো দানৱযক্খসঞ্ঞিতা অসুৰৰক্খসা চ ‘‘অধম্মো অধম্মো’’তি এৱং ৱাচং নিচ্ছাৰেন্তা ‘‘ধি মনুস্সা, ধি মনুস্সা’’তি চ ৱদন্তা পক্কন্দুং. এৱং ভূমিতো পভুতি সো সদ্দো মুহুত্তেন যাৱ ব্ৰহ্মলোকা অগমাসি, একধিক্কাৰপৰিপুণ্ণো লোকো অহোসি. কিং কাৰণং? যং সত্থং নিপতী গৱে, যস্মা গাৱিম্হি সত্থং নিপতীতি ৱুত্তং হোতি.

৩১৪. ন কেৱলঞ্চ দেৱাদযো পক্কন্দুং, অযমঞ্ঞোপি লোকে অনত্থো উদপাদি – যে হি তে তযো ৰোগা পুৰে আসুং, ইচ্ছা অনসনং জৰা, কিঞ্চি কিঞ্চিদেৱ পত্থনতণ্হা চ খুদা চ পৰিপাকজৰা চাতি ৱুত্তং হোতি. তে পসূনঞ্চ সমাৰম্ভা, অট্ঠানৱুতিমাগমুং, চক্খুৰোগাদিনা ভেদেন অট্ঠনৱুতিভাৱং পাপুণিংসূতি অত্থো.

৩১৫. ইদানি ভগৱা তং পসুসমাৰম্ভং নিন্দন্তো আহ ‘‘এসো অধম্মো’’তি. তস্সত্থো এসো পসুসমাৰম্ভসঙ্খাতো কাযদণ্ডাদীনং তিণ্ণং দণ্ডানং অঞ্ঞতৰদণ্ডভূতো ধম্মতো অপেতত্তা অধম্মো ওক্কন্তো অহু, পৱত্তো আসি, সো চ খো ততো পভুতি পৱত্তত্তা পুৰাণো, যস্স ওক্কমনতো পভুতি কেনচি পাদাদিনা অহিংসনতো অদূসিকাযো গাৱো হঞ্ঞন্তি. যা ঘাতেন্তা ধম্মা ধংসন্তি চৱন্তি পৰিহাযন্তি যাজকা যঞ্ঞযাজিনো জনাতি.

৩১৬. এৱমেসো অণুধম্মোতি এৱং এসো লামকধম্মো হীনধম্মো, অধম্মোতি ৱুত্তং হোতি. যস্মা ৱা এত্থ দানধম্মোপি অপ্পকো অত্থি, তস্মা তং সন্ধাযাহ ‘‘অণুধম্মো’’তি. পোৰাণোতি তাৱ চিৰকালতো পভুতি পৱত্তত্তা পোৰাণো. ৱিঞ্ঞূহি পন গৰহিতত্তা ৱিঞ্ঞূগৰহিতোতি ৱেদিতব্বো. যস্মা চ ৱিঞ্ঞুগৰহিতো, তস্মা যত্থ এদিসকং পস্সতি, যাজকং গৰহতী জনো. কথং? ‘‘অব্বুদং ব্ৰাহ্মণেহি উপ্পাদিতং, গাৱো ৱধিত্ৱা মংসং খাদন্তী’’তি এৱমাদীনি ৱত্ৱাতি অযমেত্থ অনুস্সৱো.

৩১৭. এৱং ধম্মে ৱিযাপন্নেতি এৱং পোৰাণে ব্ৰাহ্মণধম্মে নট্ঠে. ‘‘ৱিযাৱত্তে’’তিপি পাঠো, ৱিপৰিৱত্তিত্ৱা অঞ্ঞথা ভূতেতি অত্থো. ৱিভিন্না সুদ্দৱেস্সিকাতি পুব্বে সমগ্গা ৱিহৰন্তা সুদ্দা চ ৱেস্সা চ তে ৱিভিন্না. পুথূ ৱিভিন্না খত্তিযাতি খত্তিযাপি বহূ অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্না. পতিং ভৰিযাৱমঞ্ঞথাতি ভৰিযা চ ঘৰাৱাসত্থং ইস্সৰিযবলে ঠপিতা পুত্তবলাদীহি উপেতা হুত্ৱা পতিং অৱমঞ্ঞথ, পৰিভৱি অৱমঞ্ঞি ন সক্কচ্চং উপট্ঠাসি.

৩১৮. এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিভিন্না সমানা খত্তিযা ব্ৰহ্মবন্ধূ চ…পে… কামানং ৱসমন্ৱগুন্তি. খত্তিযা চ ব্ৰাহ্মণা চ যে চঞ্ঞে ৱেস্সসুদ্দা যথা সঙ্কৰং নাপজ্জন্তি, এৱং অত্তনো অত্তনো গোত্তেন ৰক্খিতত্তা গোত্তৰক্খিতা. তে সব্বেপি তং জাতিৱাদং নিৰংকত্ৱা, ‘‘অহং খত্তিযো, অহং ব্ৰাহ্মণো’’তি এতং সব্বম্পি নাসেত্ৱা পঞ্চকামগুণসঙ্খাতানং কামানং ৱসং অন্ৱগুং আসত্তং পাপুণিংসু, কামহেতু ন কিঞ্চি অকত্তব্বং নাকংসূতি ৱুত্তং হোতি.

এৱমেত্থ ভগৱা ‘‘ইসযো পুব্বকা’’তিআদীহি নৱহি গাথাহি পোৰাণানং ব্ৰাহ্মণানং ৱণ্ণং ভাসিত্ৱা ‘‘যো নেসং পৰমো’’তি গাথায ব্ৰহ্মসমং, ‘‘তস্স ৱত্তমনুসিক্খন্তা’’তি গাথায দেৱসমং, ‘‘তণ্ডুলং সযন’’ন্তিআদিকাহি চতূহি গাথাহি মৰিযাদং, ‘‘তেসং আসি ৱিপল্লাসো’’তিআদীহি সত্তৰসহি গাথাহি সম্ভিন্নমৰিযাদং, তস্স ৱিপ্পটিপত্তিযা দেৱাদীনং পক্কন্দনাদিদীপনত্থঞ্চ দস্সেত্ৱা দেসনং নিট্ঠাপেসি. ব্ৰাহ্মণচণ্ডালো পন ইধ অৱুত্তোযেৱ. কস্মা? যস্মা ৱিপত্তিযা অকাৰণং. ব্ৰাহ্মণধম্মসম্পত্তিযা হি ব্ৰহ্মসমদেৱসমমৰিযাদা কাৰণং হোন্তি, ৱিপত্তিযা সম্ভিন্নমৰিযাদো. অযং পন দোণসুত্তে (অ. নি. ৫.১৯২) ৱুত্তপ্পকাৰো ব্ৰাহ্মণচণ্ডালো ব্ৰাহ্মণধম্মৱিপত্তিযাপি অকাৰণং. কস্মা? ৱিপন্নে ধম্মে উপ্পন্নত্তা. তস্মা তং অদস্সেত্ৱাৱ দেসনং নিট্ঠাপেসি. এতৰহি পন সোপি ব্ৰাহ্মণচণ্ডালো দুল্লভো. এৱমযং ব্ৰাহ্মণানং ধম্মো ৱিনট্ঠো. তেনেৱাহ দোণো ব্ৰাহ্মণো – ‘‘এৱং সন্তে মযং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণচণ্ডালম্পি ন পূৰেমা’’তি. সেসমেত্থ ৱুত্তনযমেৱ.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায ব্ৰাহ্মণধম্মিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.