৫. সূচিলোমসুত্তৱণ্ণনা
এৱং মে সুতন্তি সূচিলোমসুত্তং. কা উপ্পত্তি? অত্থৱণ্ণনানযেনেৱস্স উপ্পত্তি আৱি ভৱিস্সতি. অত্থৱণ্ণনাযঞ্চ ‘‘এৱং মে সুত’’ন্তিআদি ৱুত্তত্থমেৱ. গযাযং ৱিহৰতি টঙ্কিতমঞ্চে সূচিলোমস্স যক্খস্স ভৱনেতি এত্থ পন কা গযা, কো টঙ্কিতমঞ্চো, কস্মা চ ভগৱা তস্স যক্খস্স ভৱনে ৱিহৰতীতি? ৱুচ্চতে – গযাতি গামোপি তিত্থম্পি ৱুচ্চতি, তদুভযম্পি ইধ ৱট্টতি. গযাগামস্স হি অৱিদূৰে দেসে ৱিহৰন্তোপি ‘‘গযাযং ৱিহৰতী’’তি ৱুচ্চতি, তস্স চ গামস্স সমীপে অৱিদূৰে দ্ৱাৰসন্তিকে সো টঙ্কিতমঞ্চো. গযাতিত্থে ৱিহৰন্তোপি ‘‘গযাযং ৱিহৰতী’’তি ৱুচ্চতি, গযাতিত্থে চ সো টঙ্কিতমঞ্চো. টঙ্কিতমঞ্চোতি চতুন্নং পাসাণানং উপৰি ৱিত্থতং পাসাণং আৰোপেত্ৱা কতো পাসাণমঞ্চো. তং নিস্সায যক্খস্স ভৱনং আড়ৱকস্স ভৱনং ৱিয. যস্মা ৱা পন ভগৱা তং দিৱসং পচ্চূসসমযে মহাকৰুণাসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো সূচিলোমস্স চ খৰলোমস্স চাতি দ্ৱিন্নম্পি যক্খানং সোতাপত্তিফলূপনিস্সযং অদ্দস, তস্মা পত্তচীৱৰং আদায অন্তোঅৰুণেযেৱ নানাদিসাহি সন্নিপতিতস্স জনস্স খেড়সিঙ্ঘাণিকাদিনানপ্পকাৰাসুচিনিস্সন্দকিলিন্নভূমিভাগম্পি তং তিত্থপ্পদেসং আগন্ত্ৱা তস্মিং টঙ্কিতমঞ্চে নিসীদি সূচিলোমস্স যক্খস্স ভৱনে. তেন ৱুত্তং ‘‘একং সমযং ভগৱা গযাযং ৱিহৰতি টঙ্কিতমঞ্চে সূচিলোমস্স যক্খস্স ভৱনে’’তি.
তেন খো পন সমযেনাতি যং সমযং ভগৱা তত্থ ৱিহৰতি, তেন সমযেন. খৰো চ যক্খো সূচিলোমো চ যক্খো ভগৱতো অৱিদূৰে অতিক্কমন্তীতি. কে তে যক্খা, কস্মা চ অতিক্কমন্তীতি? ৱুচ্চতে – তেসু তাৱ একো অতীতে সঙ্ঘস্স তেলং অনাপুচ্ছা গহেত্ৱা অত্তনো সৰীৰং মক্খেসি. সো তেন কম্মেন নিৰযে পচ্চিত্ৱা গযাপোক্খৰণিতীৰে যক্খযোনিযং নিব্বত্তো. তস্সেৱ চস্স কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন ৱিৰূপানি অঙ্গপচ্চঙ্গানি অহেসুং, ইট্ঠকচ্ছদনসদিসঞ্চ খৰসম্ফস্সং চম্মং. সো কিৰ যদা পৰং ভিংসাপেতুকামো হোতি, তদা ছদনিট্ঠকসদিসানি চম্মকপালানি উক্খিপিত্ৱা ভিংসাপেতি. এৱং সো খৰসম্ফস্সত্তা খৰো যক্খোত্ৱেৱ নামং লভি.
ইতৰো কস্সপস্স ভগৱতো কালে উপাসকো হুত্ৱা মাসস্স অট্ঠ দিৱসে ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ধম্মং সুণাতি. সো একদিৱসং ধম্মস্সৱনে ঘোসিতে সঙ্ঘাৰামদ্ৱাৰে অত্তনো খেত্তং কেলাযন্তো উগ্ঘোসনং সুত্ৱা ‘‘সচে ন্হাযামি, চিৰং ভৱিস্সতী’’তি কিলিট্ঠগত্তোৱ উপোসথাগাৰং পৱিসিত্ৱা মহগ্ঘে ভুম্মত্থৰণে অনাদৰেন নিপজ্জিত্ৱা সুপি. ভিক্খু এৱাযং, ন উপাসকোতি সংযুত্তভাণকা. সো তেন চ অঞ্ঞেন কম্মেন চ নিৰযে পচ্চিত্ৱা গযাপোক্খৰণিযা তীৰে যক্খযোনিযং নিব্বত্তো. সো তস্স কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন দুদ্দসিকো অহোসি, সৰীৰে চস্স সূচিসদিসানি লোমানি অহেসুং. সো হি ভিংসাপেতব্বকে সত্তে সূচীহি ৱিজ্ঝন্তো ৱিয ভিংসাপেতি. এৱং সো সূচিসদিসলোমত্তা সূচিলোমো যক্খোত্ৱেৱ নামং লভি. তে অত্তনো গোচৰত্থায ভৱনতো নিক্খমিত্ৱা মুহুত্তং গন্ত্ৱা গতমগ্গেনেৱ নিৱত্তিত্ৱা ইতৰং দিসাভাগং গচ্ছন্তা ভগৱতো অৱিদূৰে অতিক্কমন্তি.
অথ খো খৰোতি কস্মা তে এৱমাহংসু? খৰো সমণকপ্পং দিস্ৱা আহ. সূচিলোমো পন ‘‘যো ভাযতি ন সো সমণো, সমণপটিৰূপকত্তা পন সমণকো হোতী’’তি এৱংলদ্ধিকো. তস্মা তাদিসং ভগৱন্তং মঞ্ঞমানো ‘‘নেসো সমণো, সমণকো এসো’’তি সহসাৱ ৱত্ৱাপি পুন ৱীমংসিতুকামো আহ – ‘‘যাৱাহং জানামী’’তি. ‘‘অথ খো’’তি এৱং ৱত্ৱা ততো. সূচিলোমো যক্খোতি ইতো পভুতি যাৱ অপিচ খো তে সম্ফস্সো পাপকোতি, তাৱ উত্তানত্থমেৱ কেৱলঞ্চেত্থ ভগৱতো কাযন্তি অত্তনো কাযং ভগৱতো উপনামেসীতি এৱং সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো.
ততো অভাযন্তং ভগৱন্তং দিস্ৱা ‘‘পঞ্হং তং সমণা’’তিআদিমাহ. কিং কাৰণা? সো হি চিন্তেসি – ‘‘ইমিনাপি নাম মে এৱং খৰেন অমনুস্সসম্ফস্সেন মনুস্সো সমানো অযং ন ভাযতি, হন্দাহং এতং বুদ্ধৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছামি, অদ্ধা অযং তত্থ ন সম্পাযিস্সতি, ততো নং এৱং ৱিহেঠেস্সামী’’তি. ভগৱা তং সুত্ৱা ‘‘ন খ্ৱাহং তং আৱুসো’’তিআদিমাহ. তং সব্বং আড়ৱকসুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ সব্বাকাৰেহি ৱেদিতব্বং.
২৭৩. অথ খো সূচিলোমো যক্খো ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি ‘‘ৰাগো চ দোসো চা’’তি. তত্থ ৰাগদোসা ৱুত্তনযা এৱ. কুতোনিদানাতি কিংনিদানা কিংহেতুকা. কুতোতি পচ্চত্তৱচনস্স তো-আদেসো ৱেদিতব্বো, সমাসে চস্স লোপাভাৱো. অথ ৱা নিদানাতি জাতা উপ্পন্নাতি অত্থো, তস্মা কুতোনিদানা, কুতোজাতা, কুতোউপ্পন্নাতি ৱুত্তং হোতি. অৰতী ৰতী লোমহংসো কুতোজাতি যাযং ‘‘পন্তেসু ৱা সেনাসনেসু অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেসু ৱা অধিকুসলেসু ধম্মেসু অৰতি অৰতিতা অনভিৰতি অনভিৰমণা উক্কণ্ঠিতা পৰিতস্সিতা’’তি (ৱিভ. ৮৫৬) এৱং ৱিভত্তা অৰতি, যা চ পঞ্চসু কামগুণেসু ৰতি, যো চ লোমহংসসমুট্ঠাপনতো ‘‘লোমহংসো’’ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গতো চিত্তুত্ৰাসো. ইমে তযো ধম্মা কুতোজা কুতোজাতাতি পুচ্ছতি. কুতো সমুট্ঠাযাতি কুতো উপ্পজ্জিত্ৱা. মনোতি কুসলচিত্তং, ৱিতক্কাতি উৰগসুত্তে ৱুত্তা নৱ কামৱিতক্কাদযো. কুমাৰকা ধঙ্কমিৱোস্সজন্তীতি যথা গামদাৰকা কীড়ন্তা কাকং সুত্তেন পাদে বন্ধিত্ৱা ওস্সজন্তি খিপন্তি, এৱং কুসলমনং অকুসলৱিতক্কা কুতো সমুট্ঠায ওস্সজন্তীতি পুচ্ছতি.
২৭৪. অথস্স ভগৱা তে পঞ্হে ৱিস্সজ্জেন্তো ‘‘ৰাগো চা’’তি দুতিযগাথমভাসি. তত্থ ইতোতি অত্তভাৱং সন্ধাযাহ. অত্তভাৱনিদানা হি ৰাগদোসা. অৰতিৰতিলোমহংসা চ অত্তভাৱতো জাতা, কামৱিতক্কাদিঅকুসলৱিতক্কা চ অত্তভাৱতোযেৱ সমুট্ঠায কুসলমনো ওস্সজন্তি, তেন তদঞ্ঞং পকতিআদিকাৰণং পটিক্খিপন্তো আহ – ‘‘ইতোনিদানা ইতোজা ইতো সমুট্ঠাযা’’তি. সদ্দসিদ্ধি চেত্থ পুৰিমগাথায ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.
২৭৫-৬. এৱং তে পঞ্হে ৱিস্সজ্জেত্ৱা ইদানি য্ৱাযং ‘‘ইতোনিদানা’’তিআদীসু ‘‘অত্তভাৱনিদানা অত্তভাৱতো জাতা অত্তভাৱতো সমুট্ঠাযা’’তি অত্থো ৱুত্তো, তং সাধেন্তো আহ – ‘‘স্নেহজা অত্তসম্ভূতা’’তি. এতে হি সব্বেপি ৰাগাদযো ৱিতক্কপৰিযোসানা তণ্হাস্নেহেন জাতা, তথা জাযন্তা চ পঞ্চুপাদানক্খন্ধভেদে অত্তভাৱপৰিযাযে অত্তনি সম্ভূতা. তেনাহ – ‘‘স্নেহজা অত্তসম্ভূতা’’তি. ইদানি তদত্থজোতিকং উপমং কৰোতি ‘‘নিগ্ৰোধস্সেৱ খন্ধজা’’তি. তত্থ খন্ধেসু জাতা খন্ধজা, পাৰোহানমেতং অধিৱচনং. কিং ৱুত্তং হোতি? যথা নিগ্ৰোধস্স খন্ধজা নাম পাৰোহা আপোৰসসিনেহে সতি জাযন্তি, জাযন্তা চ তস্মিংযেৱ নিগ্ৰোধে তেসু তেসু সাখপ্পভেদেসু সম্ভৱন্তি, এৱমেতেপি ৰাগাদযো অজ্ঝত্ততণ্হাস্নেহে সতি জাযন্তি, জাযন্তা চ তস্মিংযেৱ অত্তভাৱে তেসু তেসু চক্খাদিভেদেসু দ্ৱাৰাৰম্মণৱত্থূসু সম্ভৱন্তি. তস্মা ৱেদিতব্বমেতং ‘‘অত্তভাৱনিদানা অত্তভাৱজা অত্তভাৱসমুট্ঠানা চ এতে’’তি.
অৱসেসদিযড্ঢগাথায পন অযং সব্বসঙ্গাহিকা অত্থৱণ্ণনা – এৱং অত্তসম্ভূতা চ এতে পুথূ ৱিসত্তা কামেসু. ৰাগোপি হি পঞ্চকামগুণিকাদিৱসেন, দোসোপি আঘাতৱত্থাদিৱসেন, অৰতিআদযোপি তস্স তস্সেৱ ভেদস্স ৱসেনাতি সব্বথা সব্বেপিমে কিলেসা পুথূ অনেকপ্পকাৰা হুত্ৱা ৱত্থুদ্ৱাৰাৰম্মণাদিৱসেন তেসু তেসু ৱত্থুকামেসু তথা তথা ৱিসত্তা লগ্গা লগ্গিতা সংসিব্বিত্ৱা ঠিতা. কিমিৱ? মালুৱাৱ ৱিততা ৱনে, যথা ৱনে ৱিততা মালুৱা তেসু তেসু ৰুক্খস্স সাখপসাখাদিভেদেসু ৱিসত্তা হোতি লগ্গা লগ্গিতা সংসিব্বিত্ৱা ঠিতা, এৱং পুথুপ্পভেদেসু ৱত্থুকামেসু ৱিসত্তং কিলেসগণং যে নং পজানন্তি যতোনিদানং, তে নং ৱিনোদেন্তি সুণোহি যক্খ.
তত্থ যতোনিদানন্তি ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো, তেন কিং দীপেতি? যে সত্তা নং কিলেসগণং ‘‘যতোনিদানং উপ্পজ্জতী’’তি এৱং জানন্তি, তে নং ‘‘তণ্হাস্নেহস্নেহিতে অত্তভাৱে উপ্পজ্জতী’’তি ঞত্ৱা তং তণ্হাস্নেহং আদীনৱানুপস্সনাদিভাৱনাঞাণগ্গিনা ৱিসোসেন্তা ৱিনোদেন্তি পজহন্তি ব্যন্তীকৰোন্তি চ, এতং অম্হাকং সুভাসিতং সুণোহি যক্খাতি. এৱমেত্থ অত্তভাৱজাননেন দুক্খপৰিঞ্ঞং তণ্হাস্নেহৰাগাদিকিলেসগণৱিনোদনেন সমুদযপ্পহানঞ্চ দীপেতি.
যে চ নং ৱিনোদেন্তি, তে দুত্তৰং ওঘমিমং তৰন্তি অতিণ্ণপুব্বং অপুনব্ভৱায. এতেন মগ্গভাৱনং নিৰোধসচ্ছিকিৰিযঞ্চ দীপেতি. যে হি নং কিলেসগণং ৱিনোদেন্তি, তে অৱস্সং মগ্গং ভাৱেন্তি. ন হি মগ্গভাৱনং ৱিনা কিলেসৱিনোদনং অত্থি. যে চ মগ্গং ভাৱেন্তি, তে দুত্তৰং পকতিঞাণেন কামোঘাদিং চতুব্বিধম্পি ওঘমিমং তৰন্তি. মগ্গভাৱনা হি ওঘতৰণং. অতিণ্ণপুব্বন্তি ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা সুপিনন্তেনপি অৱীতিক্কন্তপুব্বং. অপুনব্ভৱাযাতি নিব্বানায. এৱমিমং চতুসচ্চদীপিকং গাথং সুণন্তা ‘‘সুত্ৱা ধম্মং ধাৰেন্তি, ধতানং ধম্মানং অত্থমুপপৰিক্খন্তী’’তিআদিকং কথং সুভাৱিনিযা পঞ্ঞায অনুক্কমমানা তে দ্ৱেপি সহাযকা যক্খা গাথাপৰিযোসানেযেৱ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু, পাসাদিকা চ অহেসুং সুৱণ্ণৱণ্ণা দিব্বালঙ্কাৰৱিভূসিতাতি.
পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায সূচিলোমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.