১৪. ধম্মিকসুত্তৱণ্ণনা

এৱং মে সুতন্তি ধম্মিকসুত্তং. কা উপ্পত্তি? তিট্ঠমানে কিৰ ভগৱতি লোকনাথে ধম্মিকো নাম উপাসকো অহোসি নামেন চ পটিপত্তিযা চ. সো কিৰ সৰণসম্পন্নো সীলসম্পন্নো বহুস্সুতো পিটকত্তযধৰো অনাগামী অভিঞ্ঞালাভী আকাসচাৰী অহোসি. তস্স পৰিৱাৰা পঞ্চসতা উপাসকা, তেপি তাদিসা এৱ অহেসুং. তস্সেকদিৱসং উপোসথিকস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স মজ্ঝিমযামাৱসানসমযে এৱং পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘যংনূনাহং অগাৰিযঅনগাৰিযানং পটিপদং পুচ্ছেয্য’’ন্তি. সো পঞ্চহি উপাসকসতেহি পৰিৱুতো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা তমত্থং পুচ্ছি, ভগৱা চস্স ব্যাকাসি. তত্থ পুব্বে ৱণ্ণিতসদিসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং, অপুব্বং ৱণ্ণযিস্সাম.

৩৭৯. তত্থ পঠমগাথায তাৱ কথংকৰোতি কথং কৰোন্তো কথং পটিপজ্জন্তো. সাধু হোতীতি সুন্দৰো অনৱজ্জো অত্থসাধনো হোতি. উপাসকাসেতি উপাসকাইচ্চেৱ ৱুত্তং হোতি. সেসমত্থতো পাকটমেৱ. অযং পন যোজনা – যো ৱা অগাৰা অনগাৰমেতি পব্বজতি, যে ৱা অগাৰিনো উপাসকা, এতেসু দুৱিধেসু সাৱকেসু কথংকৰো সাৱকো সাধু হোতীতি.

৩৮০-১. ইদানি এৱং পুট্ঠস্স ভগৱতো ব্যাকৰণসমত্থতং দীপেন্তো ‘‘তুৱঞ্হী’’তি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ গতিন্তি অজ্ঝাসযগতিং. পৰাযণন্তি নিপ্ফত্তিং. অথ ৱা গতিন্তি নিৰযাদিপঞ্চপ্পভেদং. পৰাযণন্তি গতিতো পৰং অযনং গতিৱিপ্পমোক্খং পৰিনিব্বানং, ন চত্থি তুল্যোতি তযা সদিসো নত্থি. সব্বং তুৱং ঞাণমৱেচ্চ ধম্মং, পকাসেসি সত্তে অনুকম্পমানোতি ত্ৱং ভগৱা যদত্থি ঞেয্যং নাম, তং অনৱসেসং অৱেচ্চ পটিৱিজ্ঝিত্ৱা সত্তে অনুকম্পমানো সব্বং ঞাণঞ্চ ধম্মঞ্চ পকাসেসি. যং যং যস্স হিতং হোতি, তং তং তস্স আৱিকাসিযেৱ দেসেসিযেৱ, ন তে অত্থি আচৰিযমুট্ঠীতি ৱুত্তং হোতি. ৱিৰোচসি ৱিমলোতি ধূমৰজাদিৱিৰহিতো ৱিয চন্দো, ৰাগাদিমলাভাৱেন ৱিমলো ৱিৰোচসি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.

৩৮২. ইদানি যেসং তদা ভগৱা ধম্মং দেসেসি, তে দেৱপুত্তে কিত্তেত্ৱা ভগৱন্তং পসংসন্তো ‘‘আগঞ্ছী তে সন্তিকে’’তি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ নাগৰাজা এৰাৱণো নামাতি অযং কিৰ এৰাৱণো নাম দেৱপুত্তো কামৰূপী দিব্বে ৱিমানে ৱসতি. সো যদা সক্কো উয্যানকীড়ং গচ্ছতি, তদা দিযড্ঢসতযোজনং কাযং অভিনিম্মিনিত্ৱা তেত্তিংস কুম্ভে মাপেত্ৱা এৰাৱণো নাম হত্থী হোতি. তস্স একেকস্মিং কুম্ভে দ্ৱে দ্ৱে দন্তা হোন্তি, একেকস্মিং দন্তে সত্ত সত্ত পোক্খৰণিযো, একেকিস্সা পোক্খৰণিযা সত্ত সত্ত পদুমিনিযো, একেকিস্সা পদুমিনিযা সত্ত সত্ত পুপ্ফানি, একেকস্মিং পুপ্ফে সত্ত সত্ত পত্তানি, একেকস্মিং পত্তে সত্ত সত্ত অচ্ছৰাযো নচ্চন্তি পদুমচ্ছৰাযোত্ৱেৱ ৱিস্সুতা সক্কস্স নাটকিত্থিযো, যা চ ৱিমানৱত্থুস্মিম্পি ‘‘ভমন্তি কঞ্ঞা পদুমেসু সিক্খিতা’’তি (ৱি. ৱ. ১০৩৪) আগতা. তেসং পন তেত্তিসংকুম্ভানং মজ্ঝে সুদস্সনকুম্ভো নাম তিংসযোজনমত্তো হোতি, তত্থ যোজনপ্পমাণো মণিপল্লঙ্কো তিযোজনুব্বেধে পুপ্ফমণ্ডপে অত্থৰীযতি. তত্থ সক্কো দেৱানমিন্দো অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতো দিব্বসম্পত্তিং পচ্চনুভোতি. সক্কে পন দেৱানমিন্দে উয্যানকীড়াতো পটিনিৱত্তে পুন তং ৰূপং সংহৰিত্ৱান দেৱপুত্তোৱ হোতি. তং সন্ধাযাহ – ‘‘আগঞ্ছি তে সন্তিকে নাগৰাজা এৰাৱণো নামা’’তি. জিনোতি সুত্ৱাতি ‘‘ৱিজিতপাপধম্মো এস ভগৱা’’তি এৱং সুত্ৱা. সোপি তযা মন্তযিত্ৱাতি তযা সদ্ধিং মন্তযিত্ৱা, পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱাতি অধিপ্পাযো. অজ্ঝগমাতি অধিঅগমা, গতোতি ৱুত্তং হোতি. সাধূতি সুত্ৱান পতীতৰূপোতি তং পঞ্হং সুত্ৱা ‘‘সাধু ভন্তে’’তি অভিনন্দিত্ৱা তুট্ঠৰূপো গতোতি অত্থো.

৩৮৩. ৰাজাপি তং ৱেস্সৱণো কুৱেৰোতি এত্থ সো যক্খো ৰঞ্জনট্ঠেন ৰাজা, ৱিসাণায ৰাজধানিযা ৰজ্জং কাৰেতীতি ৱেস্সৱণো, পুৰিমনামেন কুৱেৰোতি ৱেদিতব্বো. সো কিৰ কুৱেৰো নাম ব্ৰাহ্মণমহাসালো হুত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা ৱিসাণায ৰাজধানিযা অধিপতি হুত্ৱা নিব্বত্তো. তস্মা ‘‘কুৱেৰো ৱেস্সৱণো’’তি ৱুচ্চতি. ৱুত্তঞ্চেতং আটানাটিযসুত্তে –

‘‘কুৱেৰস্স খো পন, মাৰিস, মহাৰাজস্স ৱিসাণা নাম ৰাজধানী, তস্মা কুৱেৰো মহাৰাজা ‘ৱেস্সৱণো’তি পৱুচ্চতী’’তি (দী. নি. ৩.২৯১) –

সেসমেত্থ পাকটমেৱ.

তত্থ সিযা – কস্মা পন দূৰতৰে তাৱতিংসভৱনে ৱসন্তো এৰাৱণো পঠমং আগতো, ৱেস্সৱণো পচ্ছা, একনগৰেৱ ৱসন্তো অযং উপাসকো সব্বপচ্ছা, কথঞ্চ সো তেসং আগমনং অঞ্ঞাসি, যেন এৱমাহাতি? ৱুচ্চতে – ৱেস্সৱণো কিৰ তদা অনেকসহস্সপৱাড়পল্লঙ্কং দ্ৱাদসযোজনং নাৰিৱাহনং অভিৰুয্হ পৱাড়কুন্তং উচ্চাৰেত্ৱা দসসহস্সকোটিযক্খেহি পৰিৱুতো ‘‘ভগৱন্তং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি আকাসট্ঠকৱিমানানি পৰিহৰিত্ৱা মগ্গেন মগ্গং আগচ্ছন্তো ৱেড়ুকণ্ডকনগৰে নন্দমাতায উপাসিকায নিৱেসনস্স উপৰিভাগং সম্পত্তো. উপাসিকায অযমানুভাৱো – পৰিসুদ্ধসীলা হোতি, নিচ্চং ৱিকালভোজনা পটিৱিৰতা, পিটকত্তযধাৰিনী, অনাগামিফলে পতিট্ঠিতা. সা তম্হি সমযে সীহপঞ্জৰং উগ্ঘাটেত্ৱা উতুগ্গহণত্থায মালুতেৰিতোকাসে ঠত্ৱা অট্ঠকপাৰাযনৱগ্গে পৰিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহি মধুৰেন সৰেন ভাসতি. ৱেস্সৱণো তত্থেৱ যানানি ঠপেত্ৱা যাৱ উপাসিকা ‘‘ইদমৱোচ ভগৱা মগধেসু ৱিহৰন্তো পাসাণকে চেতিযে পৰিচাৰকসোড়সন্নং ব্ৰাহ্মণান’’ন্তি নিগমনং অভাসি, তাৱ সব্বং সুত্ৱা ৱগ্গপৰিযোসানে সুৱণ্ণমুৰজসদিসং মহন্তং গীৱং পগ্গহেত্ৱা ‘‘সাধু সাধু ভগিনী’’তি সাধুকাৰমদাসি. সা ‘‘কো এত্থা’’তি আহ. ‘‘অহং ভগিনি ৱেস্সৱণো’’তি. উপাসিকা কিৰ পঠমং সোতাপন্না অহোসি, পচ্ছা ৱেস্সৱণো. তং সো ধম্মতো সহোদৰভাৱং সন্ধায উপাসিকং ভগিনিৱাদেন সমুদাচৰতি. উপাসিকায চ ‘‘ৱিকালো, ভাতিক ভদ্ৰমুখ, যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’’তি ৱুত্তো ‘‘অহং ভগিনি তযি পসন্নো পসন্নাকাৰং কৰোমী’’তি আহ. তেন হি ভদ্ৰমুখ, মম খেত্তে নিপ্ফন্নং সালিং কম্মকৰা আহৰিতুং ন সক্কোন্তি, তং তৱ পৰিসায আণাপেহীতি. সো ‘‘সাধু ভগিনী’’তি যক্খে আণাপেসি. তে অড্ঢতেৰস কোট্ঠাগাৰসতানি পূৰেসুং. ততো পভুতি কোট্ঠাগাৰং ঊনং নাম নাহোসি, ‘‘নন্দমাতু কোট্ঠাগাৰং ৱিযা’’তি লোকে নিদস্সনং অহোসি. ৱেস্সৱণো কোট্ঠাগাৰানি পূৰেত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কমি. ভগৱা ‘‘ৱিকালে আগতোসী’’তি আহ. অথ ভগৱতো সব্বং আৰোচেসি. ইমিনা কাৰণেন আসন্নতৰেপি চাতুমহাৰাজিকভৱনে ৱসন্তো ৱেস্সৱণো পচ্ছা আগতো. এৰাৱণস্স পন ন কিঞ্চি অন্তৰা কৰণীযং অহোসি, তেন সো পঠমতৰং আগতো.

অযং পন উপাসকো কিঞ্চাপি অনাগামী পকতিযাৱ একভত্তিকো, তথাপি তদা উপোসথদিৱসোতি কত্ৱা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সাযন্হসমযং সুনিৱত্থো সুপাৰুতো পঞ্চসতউপাসকপৰিৱুতো জেতৱনং গন্ত্ৱা ধম্মদেসনং সুত্ৱা অত্তনো ঘৰং আগম্ম তেসং উপাসকানং সৰণসীলউপোসথানিসংসাদিভেদং উপাসকধম্মং কথেত্ৱা তে উপাসকে উয্যোজেসি. তেসঞ্চ তস্সেৱ ঘৰে মুট্ঠিহত্থপ্পমাণপাদকানি পঞ্চ কপ্পিযমঞ্চসতানি পাটেক্কোৱৰকেসু পঞ্ঞত্তানি হোন্তি. তে অত্তনো অত্তনো ওৱৰকং পৱিসিত্ৱা সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসীদিংসু, উপাসকোপি তথেৱাকাসি. তেন চ সমযেন সাৱত্থিনগৰে সত্তপঞ্ঞাস কুলসতসহস্সানি ৱসন্তি, মনুস্সগণনায অট্ঠাৰসকোটিমনুস্সা. তেন পঠমযামে হত্থিঅস্সমনুস্সভেৰিসদ্দাদীহি সাৱত্থিনগৰং মহাসমুদ্দো ৱিয একসদ্দং হোতি. মজ্ঝিমযামসমনন্তৰে সো সদ্দো পটিপ্পস্সম্ভতি. তম্হি কালে উপাসকো সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায অত্তনো গুণে আৱজ্জেত্ৱা ‘‘যেনাহং মগ্গসুখেন ফলসুখেন সুখিতো ৱিহৰামি, ইদং সুখং কং নিস্সায লদ্ধ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ভগৱন্তং নিস্সাযা’’তি ভগৱতি চিত্তং পসাদেত্ৱা ‘‘ভগৱা এতৰহি কতমেন ৱিহাৰেন ৱিহৰতী’’তি আৱজ্জেন্তো দিব্বেন চক্খুনা এৰাৱণৱেস্সৱণে দিস্ৱা দিব্বায সোতধাতুযা ধম্মদেসনং সুত্ৱা চেতোপৰিযঞাণেন তেসং পসন্নচিত্ততং ঞত্ৱা ‘‘যংনূনাহম্পি ভগৱন্তং উভযহিতং পটিপদং পুচ্ছেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. তস্মা সো একনগৰে ৱসন্তোপি সব্বপচ্ছা আগতো, এৱঞ্চ নেসং আগমনং অঞ্ঞাসি. তেনাহ – ‘‘আগঞ্ছি তে সন্তিকে নাগৰাজা…পে… সো চাপি সুত্ৱান পতীতৰূপো’’তি.

৩৮৪. ইদানি ইতো বহিদ্ধা লোকসম্মতেহি সমণব্ৰাহ্মণেহি উক্কট্ঠভাৱেন ভগৱন্তং পসংসন্তো ‘‘যে কেচিমে’’তি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ তিত্থিযাতি নন্দৱচ্ছসংকিচ্চেহি আদিপুগ্গলেহি তীহি তিত্থকৰেহি কতে দিট্ঠিতিত্থে জাতা, তেসং সাসনে পব্বজিতা পূৰণাদযো ছ সত্থাৰো. তত্থ নাটপুত্তো নিগণ্ঠো, অৱসেসা আজীৱকাতি তে সব্বে দস্সেন্তো আহ ‘‘যে কেচিমে তিত্থিযা ৱাদসীলা’’তি, ‘‘মযং সম্মা পটিপন্না, অঞ্ঞে মিচ্ছা পটিপন্না’’তি এৱং ৱাদকৰণসীলা লোকং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিচৰন্তি. আজীৱকা ৱাতি তে একজ্ঝমুদ্দিট্ঠে ভিন্দিত্ৱা দস্সেতি. নাতিতৰন্তীতি নাতিক্কমন্তি. সব্বেতি অঞ্ঞেপি যে কেচি তিত্থিযসাৱকাদযো, তেপি পৰিগ্গণ্হন্তো আহ. ‘‘ঠিতো ৱজন্তং ৱিযা’’তি যথা কোচি ঠিতো গতিৱিকলো সীঘগামিনং পুৰিসং গচ্ছন্তং নাতিতৰেয্য, এৱং তে পঞ্ঞাগতিযা অভাৱেন তে তে অত্থপ্পভেদে বুজ্ঝিতুং অসক্কোন্তা ঠিতা, অতিজৱনপঞ্ঞং ভগৱন্তং নাতিতৰন্তীতি অত্থো.

৩৮৫. ব্ৰাহ্মণা ৱাদসীলা ৱুদ্ধা চাতি এত্তাৱতা চঙ্কীতাৰুক্খপোক্খৰসাতিজাণুস্সোণিআদযো দস্সেতি, অপি ব্ৰাহ্মণা সন্তি কেচীতি ইমিনা মজ্ঝিমাপি দহৰাপি কেৱলং ব্ৰাহ্মণা সন্তি অত্থি উপলব্ভন্তি কেচীতি এৱং অস্সলাযনৱাসেট্ঠঅম্বট্ঠউত্তৰমাণৱকাদযো দস্সেতি. অত্থবদ্ধাতি ‘‘অপি নু খো ইমং পঞ্হং ব্যাকৰেয্য, ইমং কঙ্খং ছিন্দেয্যা’’তি এৱং অত্থবদ্ধা ভৱন্তি. যে চাপি অঞ্ঞেতি অঞ্ঞেপি যে ‘‘মযং ৱাদিনো’’তি এৱং মঞ্ঞমানা ৱিচৰন্তি খত্তিযপণ্ডিতব্ৰাহ্মণব্ৰহ্মদেৱযক্খাদযো অপৰিমাণা. তেপি সব্বে তযি অত্থবদ্ধা ভৱন্তীতি দস্সেতি.

৩৮৬-৭. এৱং নানপ্পকাৰেহি ভগৱন্তং পসংসিত্ৱা ইদানি ধম্মেনেৱ তং পসংসিত্ৱা ধম্মকথং যাচন্তো ‘‘অযঞ্হি ধম্মো’’তি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ অযঞ্হি ধম্মোতি সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মে সন্ধাযাহ. নিপুণোতি সণ্হো দুপ্পটিৱিজ্ঝো. সুখোতি পটিৱিদ্ধো সমানো লোকুত্তৰসুখমাৱহতি, তস্মা সুখাৱহত্তা ‘‘সুখো’’তি ৱুচ্চতি. সুপ্পৱুত্তোতি সুদেসিতো. সুস্সূসমানাতি সোতুকামম্হাতি অত্থো. তং নো ৱদাতি তং ধম্মং অম্হাকং ৱদ. ‘‘ত্ৱং নো’’তিপি পাঠো, ত্ৱং অম্হাকং ৱদাতি অত্থো. সব্বেপিমে ভিক্খৱোতি তঙ্খণং নিসিন্নানি কিৰ পঞ্চ ভিক্খুসতানি হোন্তি, তানি দস্সেন্তো যাচতি. উপাসকা চাপীতি অত্তনো পৰিৱাৰে অঞ্ঞে চ দস্সেতি. সেসমেত্থ পাকটমেৱ.

৩৮৮. অথ ভগৱা অনগাৰিযপটিপদং তাৱ দস্সেতুং ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘সুণাথ মে ভিক্খৱো’’তিআদিমাহ. তত্থ ধম্মং ধুতং তঞ্চ চৰাথ সব্বেতি কিলেসে ধুনাতীতি ধুতো, এৱৰূপং কিলেসধুননকং পটিপদাধম্মং সাৱযামি ৱো, তঞ্চ মযা সাৱিতং সব্বে চৰথ পটিপজ্জথ, মা পমাদিত্থাতি ৱুত্তং হোতি. ইৰিযাপথন্তি গমনাদিচতুব্বিধং. পব্বজিতানুলোমিকন্তি সমণসাৰুপ্পং সতিসম্পজঞ্ঞযুত্তং. অৰঞ্ঞে কম্মট্ঠানানুযোগৱসেন পৱত্তমেৱাতি অপৰে. সেৱেথ নন্তি তং ইৰিযাপথং ভজেয্য. অত্থদসোতি হিতানুপস্সী. মুতীমাতি বুদ্ধিমা. সেসমেত্থ গাথায পাকটমেৱ.

৩৮৯. নো ৱে ৱিকালেতি এৱং পব্বজিতানুলোমিকং ইৰিযাপথং সেৱমানো চ দিৱামজ্ঝন্হিকৱীতিক্কমং উপাদায ৱিকালে ন চৰেয্য ভিক্খু, যুত্তকালে এৱ পন গামং পিণ্ডায চৰেয্য. কিং কাৰণং? অকালচাৰিঞ্হি সজন্তি সঙ্গা, অকালচাৰিং পুগ্গলং ৰাগসঙ্গাদযো অনেকে সঙ্গা সজন্তি পৰিস্সজন্তি উপগুহন্তি অল্লীযন্তি. তস্মা ৱিকালে ন চৰন্তি বুদ্ধা, তস্মা যে চতুসচ্চবুদ্ধা অৰিযপুগ্গলা, ন তে ৱিকালে পিণ্ডায চৰন্তীতি. তেন কিৰ সমযেন ৱিকালভোজনসিক্খাপদং অপ্পঞ্ঞত্তং হোতি, তস্মা ধম্মদেসনাৱসেনেৱেত্থ পুথুজ্জনানং আদীনৱং দস্সেন্তো ইমং গাথমাহ. অৰিযা পন সহ মগ্গপটিলাভা এৱ ততো পটিৱিৰতা হোন্তি, এসা ধম্মতা.

৩৯০. এৱং ৱিকালচৰিযং পটিসেধেত্ৱা ‘‘কালে চৰন্তেনপি এৱং চৰিতব্ব’’ন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰূপা চ সদ্দা চা’’তি. তস্সত্থো – যে তে ৰূপাদযো নানপ্পকাৰকং মদং জনেন্তা সত্তে সম্মদযন্তি, তেসু পিণ্ডপাতপাৰিসুদ্ধিসুত্তাদীসু (ম. নি. ৩.৪৩৮ আদযো) ৱুত্তনযেন ছন্দং ৱিনোদেত্ৱা যুত্তকালেনেৱ পাতৰাসং পৱিসেয্যাতি. এত্থ চ পাতো অসিতব্বোতি পাতৰাসো, পিণ্ডপাতস্সেতং নামং. যো যত্থ লব্ভতি, সো পদেসোপি তং যোগেন ‘‘পাতৰাসো’’তি ইধ ৱুত্তো. যতো পিণ্ডপাতং লভতি, তং ওকাসং গচ্ছেয্যাতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.

৩৯১. এৱং পৱিট্ঠো –

‘‘পিণ্ডঞ্চ ভিক্খু সমযেন লদ্ধা,

একো পটিক্কম্ম ৰহো নিসীদে;

অজ্ঝত্তচিন্তী ন মনো বহিদ্ধা,

নিচ্ছাৰযে সঙ্গহিতত্তভাৱো’’.

তত্থ পিণ্ডন্তি মিস্সকভিক্খং, সা হি ততো ততো সমোধানেত্ৱা সম্পিণ্ডিতট্ঠেন ‘‘পিণ্ডো’’তি ৱুচ্চতি. সমযেনাতি অন্তোমজ্ঝন্হিককালে. একো পটিক্কম্মাতি কাযৱিৱেকং সম্পাদেন্তো অদুতিযো নিৱত্তিত্ৱা. অজ্ঝত্তচিন্তীতি তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা খন্ধসন্তানং চিন্তেন্তো. ন মনো বহিদ্ধা নিচ্ছাৰযেতি বহিদ্ধা ৰূপাদীসু ৰাগৱসেন চিত্তং ন নীহৰে. সঙ্গহিতত্তভাৱোতি সুট্ঠু গহিতচিত্তো.

৩৯২. এৱং ৱিহৰন্তো চ –

‘‘সচেপি সো সল্লপে সাৱকেন,

অঞ্ঞেন ৱা কেনচি ভিক্খুনা ৱা;

ধম্মং পণীতং তমুদাহৰেয্য,

ন পেসুণং নোপি পৰূপৱাদং’’.

কিং ৱুত্তং হোতি? সো যোগাৱচৰো কিঞ্চিদেৱ সোতুকামতায উপগতেন সাৱকেন ৱা কেনচি অঞ্ঞতিত্থিযগহট্ঠাদিনা ৱা ইধেৱ পব্বজিতেন ভিক্খুনা ৱা সদ্ধিং সচেপি সল্লপে, অথ য্ৱাযং মগ্গফলাদিপটিসংযুত্তো দসকথাৱত্থুভেদো ৱা অতপ্পকট্ঠেন পণীতো ধম্মো. তং ধম্মং পণীতং উদাহৰেয্য, অঞ্ঞং পন পিসুণৱচনং ৱা পৰূপৱাদং ৱা অপ্পমত্তকম্পি ন উদাহৰেয্যাতি.

৩৯৩. ইদানি তস্মিং পৰূপৱাদে দোসং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱাদঞ্হি একে’’তি. তস্সত্থো – ইধেকচ্চে মোঘপুৰিসা পৰূপৱাদসঞ্হিতং নানপ্পকাৰং ৱিগ্গাহিককথাভেদং ৱাদং পটিসেনিযন্তি ৱিৰুজ্ঝন্তি, যুজ্ঝিতুকামা হুত্ৱা সেনায পটিমুখং গচ্ছন্তা ৱিয হোন্তি, তে মযং লামকপঞ্ঞে ন পসংসাম. কিং কাৰণং? ততো ততো নে পসজন্তি সঙ্গা, যস্মা তে তাদিসকে পুগ্গলে ততো ততো ৱচনপথতো সমুট্ঠায ৱিৱাদসঙ্গা সজন্তি অল্লীযন্তি. কিং কাৰণা সজন্তীতি? চিত্তঞ্হি তে তত্থ গমেন্তি দূৰে, যস্মা তে পটিসেনিযন্তা চিত্তং তত্থ গমেন্তি, যত্থ গতং সমথৱিপস্সনানং দূৰে হোতীতি.

৩৯৪-৫. এৱং পৰিত্তপঞ্ঞানং পৱত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি মহাপঞ্ঞানং পৱত্তিং দস্সেন্তো আহ ‘‘পিণ্ডং ৱিহাৰং…পে… সাৱকো’’তি. তত্থ ৱিহাৰেন পতিস্সযো, সযনাসনেন মঞ্চপীঠন্তি তীহিপি পদেহি সেনাসনমেৱ ৱুত্তং. আপন্তি উদকং. সঙ্ঘাটিৰজূপৱাহনন্তি পংসুমলাদিনো সঙ্ঘাটিৰজস্স ধোৱনং. সুত্ৱান ধম্মং সুগতেন দেসিতন্তি সব্বাসৱসংৱৰাদীসু ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰং পটিসেৱতি সীতস্স পটিঘাতাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮) নযেন ভগৱতা দেসিতং ধম্মং সুত্ৱা. সঙ্খায সেৱে ৱৰপঞ্ঞসাৱকোতি এতং ইধ পিণ্ডন্তি ৱুত্তং পিণ্ডপাতং, ৱিহাৰাদীহি ৱুত্তং সেনাসনং, আপমুখেন দস্সিতং গিলানপচ্চযং, সঙ্ঘাটিযা চীৱৰন্তি চতুব্বিধম্পি পচ্চযং সঙ্খায ‘‘যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮) নযেন পচ্চৱেক্খিত্ৱা সেৱে ৱৰপঞ্ঞসাৱকো, সেৱিতুং সক্কুণেয্য ৱৰপঞ্ঞস্স তথাগতস্স সাৱকো সেক্খো ৱা পুথুজ্জনো ৱা, নিপ্পৰিযাযেন চ অৰহা. সো হি চতুৰাপস্সেনো ‘‘সঙ্খাযেকং পটিসেৱতি, সঙ্খাযেকং অধিৱাসেতি, সঙ্খাযেকং পৰিৱজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৱিনোদেতী’’তি (দী. নি. ৩.৩০৮; ম. নি. ২.১৬৮; অ. নি. ১০.২০) ৱুত্তো. যস্সা চ সঙ্খায সেৱে ৱৰপঞ্ঞসাৱকো, তস্মা হি পিণ্ডে…পে… যথা পোক্খৰে ৱাৰিবিন্দু, তথা হোতীতি ৱেদিতব্বো.

৩৯৬. এৱং খীণাসৱপটিপত্তিং দস্সেন্তো অৰহত্তনিকূটেন অনগাৰিযপটিপদং নিট্ঠাপেত্ৱা ইদানি অগাৰিযপটিপদং দস্সেতুং ‘‘গহট্ঠৱত্তং পন ৱো’’তিআদিমাহ. তত্থ পঠমগাথায তাৱ সাৱকোতি অগাৰিযসাৱকো. সেসং উত্তানত্থমেৱ. অযং পন যোজনা – যো মযা ইতো পুব্বে কেৱলো অব্যামিস্সো সকলো পৰিপুণ্ণো ভিক্খুধম্মো কথিতো. এস খেত্তৱত্থুআদিপৰিগ্গহেহি সপৰিগ্গহেন ন লব্ভা ফস্সেতুং ন সক্কা অধিগন্তুন্তি.

৩৯৭. এৱং তস্স ভিক্খুধম্মং পটিসেধেত্ৱা গহট্ঠধম্মমেৱ দস্সেন্তো আহ ‘‘পাণং ন হনে’’তি. তত্থ পুৰিমড্ঢেন তিকোটিপৰিসুদ্ধা পাণাতিপাতাৱেৰমণি ৱুত্তা, পচ্ছিমড্ঢেন সত্তেসু হিতপটিপত্তি. ততিযপাদো চেত্থ খগ্গৱিসাণসুত্তে (সু. নি. ৩৫ আদযো) চতুত্থপাদে থাৱৰতসভেদো মেত্তসুত্তৱণ্ণনাযং (সু. নি. ১৪৩ আদযো) সব্বপ্পকাৰতো ৱণ্ণিতো. সেসং উত্তানত্থমেৱ. উপ্পটিপাটিযা পন যোজনা কাতব্বা – তসথাৱৰেসু সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং ন হনে ন ঘাতযেয্য নানুজঞ্ঞাতি. ‘‘নিধায দণ্ড’’ন্তি ইতো ৱা পৰং ‘‘ৱত্তেয্যা’’তি পাঠসেসো আহৰিতব্বো. ইতৰথা হি ন পুব্বেনাপৰং সন্ধিযতি.

৩৯৮. এৱং পঠমসিক্খাপদং দস্সেত্ৱা ইদানি দুতিযসিক্খাপদং দস্সেন্তো আহ ‘‘ততো অদিন্ন’’ন্তি. তত্থ কিঞ্চীতি অপ্পং ৱা বহুং ৱা. ক্ৱচীতি গামে ৱা অৰঞ্ঞে ৱা. সাৱকোতি অগাৰিযসাৱকো. বুজ্ঝমানোতি ‘‘পৰসন্তকমিদ’’ন্তি জানমানো. সব্বং অদিন্নং পৰিৱজ্জযেয্যাতি এৱঞ্হি পটিপজ্জমানো সব্বং অদিন্নং পৰিৱজ্জেয্য, নো অঞ্ঞথাতি দীপেতি. সেসমেত্থ ৱুত্তনযঞ্চ পাকটঞ্চাতি.

৩৯৯. এৱং দুতিযসিক্খাপদম্পি তিকোটিপৰিসুদ্ধং দস্সেত্ৱা উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদতো পভুতি ততিযং দস্সেন্তো আহ ‘‘অব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি. তত্থ অসম্ভুণন্তোতি অসক্কোন্তো.

৪০০. ইদানি চতুত্থসিক্খাপদং দস্সেন্তো আহ ‘‘সভগ্গতো ৱা’’তি. তত্থ সভগ্গতোতি সন্থাগাৰাদিগতো. পৰিসগ্গতোতি পূগমজ্জগতো. সেসমেত্থ ৱুত্তনযঞ্চ পাকটঞ্চাতি.

৪০১. এৱং চতুত্থসিক্খাপদম্পি তিকোটিপৰিসুদ্ধং দস্সেত্ৱা পঞ্চমং দস্সেন্তো আহ ‘‘মজ্জঞ্চ পান’’ন্তি. তত্থ মজ্জঞ্চ পানন্তি গাথাবন্ধসুখত্থং এৱং ৱুত্তং. অযং পনত্থো ‘‘মজ্জপানঞ্চ ন সমাচৰেয্যা’’তি. ধম্মং ইমন্তি ইমং মজ্জপানৱেৰমণীধম্মং. উম্মাদনন্তন্তি উম্মাদনপৰিযোসানং. যো হি সব্বলহুকো মজ্জপানস্স ৱিপাকো, সো মনুস্সভূতস্স উম্মত্তকসংৱত্তনিকো হোতি. ইতি নং ৱিদিত্ৱাতি ইতি নং মজ্জপানং ঞত্ৱা. সেসমেত্থ ৱুত্তনযঞ্চ পাকটঞ্চাতি.

৪০২. এৱং পঞ্চমসিক্খাপদম্পি তিকোটিপৰিসুদ্ধং দস্সেত্ৱা ইদানি পুৰিমসিক্খাপদানম্পি মজ্জপানমেৱ সংকিলেসকৰঞ্চ ভেদকৰঞ্চ দস্সেত্ৱা দড়্হতৰং ততো ৱেৰমণিযং নিযোজেন্তো আহ ‘‘মদা হি পাপানি কৰোন্তী’’তি. তত্থ মদাতি মদহেতু. হিকাৰো পদপূৰণমত্তে নিপাতো. পাপানি কৰোন্তীতি পাণাতিপাতাদীনি সব্বাকুসলানি কৰোন্তি. উম্মাদনং মোহনন্তি পৰলোকে উম্মাদনং ইহলোকে মোহনং. সেসং উত্তানত্থমেৱ.

৪০৩-৪. এত্তাৱতা অগাৰিযসাৱকস্স নিচ্চসীলং দস্সেত্ৱা ইদানি উপোসথঙ্গানি দস্সেন্তো ‘‘পাণং ন হনে’’তি গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ অব্ৰহ্মচৰিযাতি অসেট্ঠচৰিযভূতা. মেথুনাতি মেথুনধম্মসমাপত্তিতো. ৰত্তিং ন ভুঞ্জেয্য ৱিকালভোজনন্তি ৰত্তিম্পি ন ভুঞ্জেয্য, দিৱাপি কালাতিক্কন্তভোজনং ন ভুঞ্জেয্য. ন চ গন্ধন্তি এত্থ গন্ধগ্গহণেন ৱিলেপনচুণ্ণাদীনিপি গহিতানেৱাতি ৱেদিতব্বানি. মঞ্চেতি কপ্পিযমঞ্চে. সন্থতেতি তট্টিকাদীহি কপ্পিযত্থৰণেহি অত্থতে. ছমাযং পন গোনকাদিসন্থতাযপি ৱট্টতি. অট্ঠঙ্গিকন্তি পঞ্চঙ্গিকং ৱিয তূৰিযং, ন অঙ্গৱিনিমুত্তং. দুক্খন্তগুনাতি ৱট্টদুক্খস্স অন্তগতেন. সেসমেত্থ পাকটমেৱ. পচ্ছিমড্ঢুং পন সঙ্গীতিকাৰকেহি ৱুত্তন্তিপি আহু.

৪০৫. এৱং উপোসথঙ্গানি দস্সেত্ৱা ইদানি উপোসথকালং দস্সেন্তো আহ ‘‘ততো চ পক্খস্সা’’তি. তত্থ ততোতি পদপূৰণমত্তে নিপাতো. পক্খস্সুপৱস্সুপোসথন্তি এৱং পৰপদেন যোজেতব্বং ‘‘পক্খস্স চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং অট্ঠমিন্তি এতে তযো দিৱসে উপৱস্স উপোসথং, এতং অট্ঠঙ্গিকউপোসথং উপগম্ম ৱসিত্ৱা’’তি. পাটিহাৰিযপক্খঞ্চাতি এত্থ পন ৱস্সূপনাযিকায পুৰিমভাগে আসাড়্হমাসো, অন্তোৱস্সং তযো মাসা, কত্তিকমাসোতি ইমে পঞ্চ মাসা ‘‘পাটিহাৰিযপক্খো’’তি ৱুচ্চন্তি. আসাড়্হকত্তিকফগ্গুণমাসা তযো এৱাতি অপৰে. পক্খুপোসথদিৱসানং পুৰিমপচ্ছিমদিৱসৱসেন পক্খে পক্খে তেৰসীপাটিপদসত্তমীনৱমীসঙ্খাতা চত্তাৰো চত্তাৰো দিৱসাতি অপৰে. যং ৰুচ্চতি, তং গহেতব্বং. সব্বং ৱা পন পুঞ্ঞকামীনং ভাসিতব্বং. এৱমেতং পাটিহাৰিযপক্খঞ্চ পসন্নমানসো সুসমত্তৰূপং সুপৰিপুণ্ণৰূপং একম্পি দিৱসং অপৰিচ্চজন্তো অট্ঠঙ্গুপেতং উপোসথং উপৱস্সাতি সম্বন্ধিতব্বং.

৪০৬. এৱং উপোসথকালং দস্সেত্ৱা ইদানি তেসু কালেসু এতং উপোসথং উপৱস্স যং কাতব্বং, তং দস্সেন্তো আহ ‘‘ততো চ পাতো’’তি. এত্থাপি ততোতি পদপূৰণমত্তে নিপাতো, অনন্তৰত্থে ৱা, অথাতি ৱুত্তং হোতি. পাতোতি অপৰজ্জুদিৱসপুব্বভাগে. উপৱুত্থুপোসথোতি উপৱসিতউপোসথো. অন্নেনাতি যাগুভত্তাদিনা. পানেনাতি অট্ঠৱিধপানেন. অনুমোদমানোতি অনুপমোদমানো, নিৰন্তৰং মোদমানোতি অত্থো. যথাৰহন্তি অত্তনো অনুৰূপেন, যথাসত্তি যথাবলন্তি ৱুত্তং হোতি. সংৱিভজেথাতি ভাজেয্য পতিমানেয্য. সেসং পাকটমেৱ.

৪০৭. এৱং উপৱুত্থুপোসথস্স কিচ্চং ৱত্ৱা ইদানি যাৱজীৱিকং গৰুৱত্তং আজীৱপাৰিসুদ্ধিঞ্চ কথেত্ৱা তায পটিপদায অধিগন্তব্বট্ঠানং দস্সেন্তো আহ ‘‘ধম্মেন মাতাপিতৰো’’তি. তত্থ ধম্মেনাতি ধম্মলদ্ধেন ভোগেন. ভৰেয্যাতি পোসেয্য. ধম্মিকং সো ৱণিজ্জন্তি সত্তৱণিজ্জা, সত্থৱণিজ্জা, ৱিসৱণিজ্জা, মংসৱণিজ্জা, সুৰাৱণিজ্জাতি ইমা পঞ্চ অধম্মৱণিজ্জা ৱজ্জেত্ৱা অৱসেসা ধম্মিকৱণিজ্জা. ৱণিজ্জামুখেন চেত্থ কসিগোৰক্খাদি অপৰোপি ধম্মিকো ৱোহাৰো সঙ্গহিতো. সেসমুত্তানত্থমেৱ. অযং পন যোজনা – সো নিচ্চসীলউপোসথসীলদানধম্মসমন্নাগতো অৰিযসাৱকো পযোজযে ধম্মিকং ৱণিজ্জং, ততো লদ্ধেন চ ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মেন ভোগেন মাতাপিতৰো ভৰেয্য. অথ সো গিহী এৱং অপ্পমত্তো আদিতো পভুতি ৱুত্তং ইমং ৱত্তং ৱত্তযন্তো কাযস্স ভেদা যে তে অত্তনো আভায অন্ধকাৰং ৱিধমেত্ৱা আলোককৰণেন সযম্পভাতি লদ্ধনামা ছ কামাৱচৰদেৱা, তে সযম্পভে নাম দেৱে উপেতি ভজতি অল্লীযতি, তেসং নিব্বত্তট্ঠানে নিব্বত্ততীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায ধম্মিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো চ দুতিযো ৱগ্গো অত্থৱণ্ণনানযতো, নামেন

চূড়ৱগ্গোতি.