১০. উট্ঠানসুত্তৱণ্ণনা
৩৩৪. উট্ঠহথাতি উট্ঠানসুত্তং. কা উপ্পত্তি? একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰন্তো ৰত্তিং জেতৱনৱিহাৰে ৱসিত্ৱা পুব্বণ্হসমযং ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পাচীনদ্ৱাৰেন নগৰা নিক্খমিত্ৱা মিগাৰমাতুপাসাদং অগমাসি দিৱাৱিহাৰত্থায. আচিণ্ণং কিৰেতং ভগৱতো ৰত্তিং জেতৱনৱিহাৰে ৱসিত্ৱা মিগাৰমাতুপাসাদে দিৱাৱিহাৰূপগমনং, ৰত্তিঞ্চ মিগাৰমাতুপাসাদে ৱসিত্ৱা জেতৱনে দিৱাৱিহাৰূপগমনং. কস্মা? দ্ৱিন্নং কুলানং অনুগ্গহত্থায মহাপৰিচ্চাগগুণপৰিদীপনত্থায চ. মিগাৰমাতুপাসাদস্স চ হেট্ঠা পঞ্চ কূটাগাৰগব্ভসতানি হোন্তি, যেসু পঞ্চসতা ভিক্খূ ৱসন্তি. তত্থ যদা ভগৱা হেট্ঠাপাসাদে ৱসতি, তদা ভিক্খূ ভগৱতো গাৰৱেন উপৰিপাসাদং নাৰুহন্তি. তং দিৱসং পন ভগৱা উপৰিপাসাদে কূটাগাৰগব্ভং পাৱিসি, তেন হেট্ঠাপাসাদে পঞ্চপি গব্ভসতানি পঞ্চসতা ভিক্খূ পৱিসিংসু. তে চ সব্বেৱ নৱা হোন্তি অধুনাগতা ইমং ধম্মৱিনযং উদ্ধতা উন্নড়া পাকতিন্দ্ৰিযা. তে পৱিসিত্ৱা দিৱাসেয্যং সুপিত্ৱা সাযং উট্ঠায মহাতলে সন্নিপতিত্ৱা ‘‘অজ্জ ভত্তগ্গে তুয্হং কিং অহোসি, ত্ৱং কত্থ অগমাসি, অহং আৱুসো কোসলৰঞ্ঞো ঘৰং, অহং অনাথপিণ্ডিকস্স, তত্থ এৱৰূপো চ এৱৰূপো চ ভোজনৱিধি অহোসী’’তি নানপ্পকাৰং আমিসকথং কথেন্তা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অহেসুং.
ভগৱা তং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘ইমে মযা সদ্ধিং ৱসন্তাপি এৱং পমত্তা, অহো অযুত্তকাৰিনো’’তি মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স আগমনং চিন্তেসি. তাৱদেৱ আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱতো চিত্তং ঞত্ৱা ইদ্ধিযা আগম্ম পাদমূলে ৱন্দমানোযেৱ অহোসি. ততো নং ভগৱা আমন্তেসি – ‘‘এতে তে, মোগ্গল্লান, সব্ৰহ্মচাৰিনো পমত্তা, সাধু নে সংৱেজেহী’’তি. ‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো সো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা তাৱদেৱ আপোকসিণং সমাপজ্জিত্ৱা কৰীসভূমিযং ঠিতং মহাপাসাদং নাৱং ৱিয মহাৱাতো পাদঙ্গুট্ঠকেন কম্পেসি সদ্ধিং পতিট্ঠিতপথৱিপ্পদেসেন. অথ তে ভিক্খূ ভীতা ৱিস্সৰং কৰোন্তা সকসকচীৱৰানি ছড্ডেত্ৱা চতূহি দ্ৱাৰেহি নিক্খমিংসু. ভগৱা তেসং অত্তানং দস্সেন্তো অঞ্ঞেন দ্ৱাৰেন গন্ধকুটিং পৱিসন্তো ৱিয অহোসি, তে ভগৱন্তং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠংসু. ভগৱা ‘‘কিং, ভিক্খৱে, ভীতত্থা’’তি পুচ্ছি, তে ‘‘অযং, ভন্তে, মিগাৰমাতুপাসাদো কম্পিতো’’তি আহংসু. ‘‘জানাথ, ভিক্খৱে, কেনা’’তি? ‘‘ন জানাম, ভন্তে’’তি. অথ ভগৱা ‘‘তুম্হাদিসানং, ভিক্খৱে, মুট্ঠস্সতীনং অসম্পজানানং পমাদৱিহাৰীনং সংৱেগজননত্থং মোগ্গল্লানেন কম্পিতো’’তি ৱত্ৱা তেসং ভিক্খূনং ধম্মদেসনত্থং ইমং সুত্তমভাসি.
তত্থ উট্ঠহথাতি আসনা উট্ঠহথ ঘটথ ৱাযমথ, মা কুসীতা হোথ. নিসীদথাতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা কম্মট্ঠানানুযোগত্থায নিসীদথ. কো অত্থো সুপিতেন ৱোতি কো তুম্হাকং অনুপাদাপৰিনিব্বানত্থায পব্বজিতানং সুপিতেন অত্থো. ন হি সক্কা সুপন্তেন কোচি অত্থো পাপুণিতুং. আতুৰানঞ্হি কা নিদ্দা, সল্লৱিদ্ধান ৰুপ্পতন্তি যত্ৰ চ নাম অপ্পকেপি সৰীৰপ্পদেসে উট্ঠিতেন চক্খুৰোগাদিনা ৰোগেন আতুৰানং একদ্ৱঙ্গুলমত্তম্পি পৱিট্ঠেন অযসল্লঅট্ঠিসল্লদন্তসল্লৱিসাণসল্লকট্ঠসল্লানং অঞ্ঞতৰেন সল্লেন ৰুপ্পমানানং মনুস্সানং নিদ্দা নত্থি, তত্থ তুম্হাকং সকলচিত্তসৰীৰসন্তানং ভঞ্জিত্ৱা উপ্পন্নেহি নানপ্পকাৰকিলেসৰোগেহি আতুৰানঞ্হি কা নিদ্দা ৰাগসল্লাদীহি চ পঞ্চহি সল্লেহি অন্তোহদযং পৱিসিয ৱিদ্ধত্তা সল্লৱিদ্ধানং ৰুপ্পতং.
৩৩৫. এৱং ৱত্ৱা পুন ভগৱা ভিয্যোসোমত্তায তে ভিক্খূ উস্সাহেন্তো সংৱেজেন্তো চ আহ – ‘‘উট্ঠহথ…পে… ৱসানুগে’’তি. তত্ৰাযং সাধিপ্পাযযোজনা অত্থৱণ্ণনা – এৱং কিলেসসল্লৱিদ্ধানঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, কালো পবুজ্ঝিতুং. কিং কাৰণং? মণ্ডপেয্যমিদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং, সত্থা সম্মুখীভূতো, ইতো পুব্বে পন ৱো দীঘৰত্তং সুত্তং, গিৰীসু সুত্তং, নদীসু সুত্তং, সমেসু সুত্তং, ৱিসমেসু সুত্তং, ৰুক্খগ্গেসুপি সুত্তং অদস্সনা অৰিযসচ্চানং, তস্মা তস্সা নিদ্দায অন্তকিৰিযত্থং উট্ঠহথ নিসীদথ দড়্হং সিক্খথ সন্তিযা.
তত্থ পুৰিমপাদস্সত্থো ৱুত্তনযো এৱ. দুতিযপাদে পন সন্তীতি তিস্সো সন্তিযো – অচ্চন্তসন্তি, তদঙ্গসন্তি, সম্মুতিসন্তীতি, নিব্বানৱিপস্সনাদিট্ঠিগতানমেতং অধিৱচনং. ইধ পন অচ্চন্তসন্তি নিব্বানমধিপ্পেতং, তস্মা নিব্বানত্থং দড়্হং সিক্খথ, অসিথিলপৰক্কমা হুত্ৱা সিক্খথাতি ৱুত্তং হোতি. কিং কাৰণং? মা ৱো পমত্তে ৱিঞ্ঞায, মচ্চুৰাজা অমোহযিত্থ ৱসানুগে, মা তুম্হে ‘‘পমত্তা এতে’’তি এৱং ঞত্ৱা মচ্চুৰাজপৰিযাযনামো মাৰো ৱসানুগে অমোহযিত্থ, যথা তস্স ৱসং গচ্ছথ, এৱং ৱসানুগে কৰোন্তো মা অমোহযিত্থাতি ৱুত্তং হোতি.
৩৩৬. যতো তস্স ৱসং অনুপগচ্ছন্তা যায দেৱা মনুস্সা চ…পে… সমপ্পিতা, যায দেৱা চ মনুস্সা চ অত্থিকা ৰূপসদ্দগন্ধৰসফোট্ঠব্বত্থিকা, তং ৰূপাদিং সিতা নিস্সিতা অল্লীনা হুত্ৱা তিট্ঠন্তি, তৰথ সমতিক্কমথ এতং নানপ্পকাৰেসু ৱিসযেসু ৱিসটৱিত্থিণ্ণৱিসালত্তা ৱিসত্তিকং ভৱভোগতণ্হং. খণো ৱো মা উপচ্চগা, অযং তুম্হাকং সমণধম্মকৰণক্খণো মা অতিক্কমি. যেসঞ্হি অযমেৱৰূপো খণো অতিক্কমতি, যে চ ইমং খণং অতিক্কমন্তি, তে খণাতীতা হি সোচন্তি নিৰযম্হি সমপ্পিতা, নিৰস্সাদট্ঠেন নিৰযসঞ্ঞিতে চতুব্বিধেপি অপাযে পতিট্ঠিতা ‘‘অকতং ৱত নো কল্যাণ’’ন্তিআদিনা নযেন সোচন্তি.
৩৩৭. এৱং ভগৱা তে ভিক্খূ উস্সাহেত্ৱা সংৱেজেত্ৱা চ ইদানি তেসং তং পমাদৱিহাৰং ৱিগৰহিত্ৱা সব্বেৱ তে অপ্পমাদে নিযোজেন্তো ‘‘পমাদো ৰজো’’তি ইমং গাথমাহ. তত্থ পমাদোতি সঙ্খেপতো সতিৱিপ্পৱাসো, সো চিত্তমলিনট্ঠেন ৰজো. তং পমাদমনুপতিতো পমাদানুপতিতো, পমাদানুপতিতত্তা অপৰাপৰুপ্পন্নো পমাদো এৱ, সোপি ৰজো. ন হি কদাচি পমাদো নাম অৰজো অত্থি. তেন কিং দীপেতি? মা তুম্হে ‘‘দহৰা তাৱ মযং পচ্ছা জানিস্সামা’’তি ৱিস্সাসমাপজ্জিত্থ. দহৰকালেপি হি পমাদো ৰজো, মজ্ঝিমকালেপি থেৰকালেপি পমাদানুপতিতত্তা মহাৰজো সঙ্কাৰকূটো এৱ হোতি, যথা ঘৰে একদ্ৱেদিৱসিকো ৰজো ৰজো এৱ, ৱড্ঢমানো পন গণৱস্সিকো সঙ্কাৰকূটো এৱ হোতি. এৱং সন্তেপি পন পঠমৱযে বুদ্ধৱচনং পৰিযাপুণিত্ৱা ইতৰৱযেসু সমণধম্মং কৰোন্তো, পঠমৱযে ৱা পৰিযাপুণিত্ৱা মজ্ঝিমৱযে সুণিত্ৱা পচ্ছিমৱযে সমণধম্মং কৰোন্তোপি ভিক্খু পমাদৱিহাৰী ন হোতি অপ্পমাদানুলোমপটিপদং পটিপন্নত্তা. যো পন সব্বৱযেসু পমাদৱিহাৰী দিৱাসেয্যং আমিসকথঞ্চ অনুযুত্তো, সেয্যথাপি তুম্হে, তস্সেৱ সো পঠমৱযে পমাদো ৰজো, ইতৰৱযেসু পমাদানুপতিতো মহাপমাদো চ মহাৰজো এৱাতি.
এৱং তেসং পমাদৱিহাৰং ৱিগৰহিত্ৱা অপ্পমাদে নিযোজেন্তো আহ – ‘‘অপ্পমাদেন ৱিজ্জায, অব্বহে সল্লমত্তনো’’তি, তস্সত্থো – যস্মা এৱমেসো সব্বদাপি পমাদো ৰজো, তস্মা সতিঅৱিপ্পৱাসসঙ্খাতেন অপ্পমাদেন আসৱানং খযঞাণসঙ্খাতায চ ৱিজ্জায পণ্ডিতো কুলপুত্তো উদ্ধৰে অত্তনো হদযনিস্সিতং ৰাগাদিপঞ্চৱিধং সল্লন্তি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং সমাপেসি. দেসনাপৰিযোসানে সংৱেগমাপজ্জিত্ৱা তমেৱ ধম্মদেসনং মনসি কৰিত্ৱা পচ্চৱেক্খমানা ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা পঞ্চসতাপি তে ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিংসূতি.
পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায উট্ঠানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.