১১. ৰাহুলসুত্তৱণ্ণনা

৩৩৮. কচ্চি অভিণ্হসংৱাসাতি ৰাহুলসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ভগৱা সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিত্ৱা বোধিমণ্ডতো অনুপুব্বেন কপিলৱত্থুং গন্ত্ৱা তত্থ ৰাহুলকুমাৰেন ‘‘দাযজ্জং মে সমণ দেহী’’তি দাযজ্জং যাচিতো সাৰিপুত্তত্থেৰং আণাপেসি – ‘‘ৰাহুলকুমাৰং পব্বাজেহী’’তি. তং সব্বং খন্ধকট্ঠকথাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ১০৫) ৱুত্তনযেনেৱ গহেতব্বং. এৱং পব্বজিতং পন ৰাহুলকুমাৰং ৱুড্ঢিপ্পত্তং সাৰিপুত্তত্থেৰোৱ উপসম্পাদেসি, মহামোগ্গল্লানত্থেৰো অস্স কম্মৱাচাচৰিযো অহোসি. তং ভগৱা ‘‘অযং কুমাৰো জাতিআদিসম্পন্নো, সো জাতিগোত্তকুলৱণ্ণপোক্খৰতাদীনি নিস্সায মানং ৱা মদং ৱা মা অকাসী’’তি দহৰকালতো পভুতি যাৱ ন অৰিযভূমিং পাপুণি, তাৱ ওৱদন্তো অভিণ্হং ইমং সুত্তমভাসি. তস্মা চেতং সুত্তপৰিযোসানেপি ৱুত্তং ‘‘ইত্থং সুদং ভগৱা আযস্মন্তং ৰাহুলং ইমাহি গাথাহি অভিণ্হং ওৱদতী’’তি. তত্থ পঠমগাথাযং অযং সঙ্খেপত্থো ‘‘কচ্চি ত্ৱং, ৰাহুল, অভিণ্হং সংৱাসহেতু জাতিআদীনং অঞ্ঞতৰেন ৱত্থুনা ন পৰিভৱসি পণ্ডিতং, ঞাণপদীপস্স ধম্মদেসনাপদীপস্স চ ধাৰণতো উক্কাধাৰো মনুস্সানং কচ্চি অপচিতো তযা, কচ্চি নিচ্চং পূজিতো তযা’’তি আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং সন্ধায ভণতি.

৩৩৯. এৱং ৱুত্তে আযস্মা ৰাহুলো ‘‘নাহং ভগৱা নীচপুৰিসো ৱিয সংৱাসহেতু মানং ৱা মদং ৱা কৰোমী’’তি দীপেন্তো ইমং পটিগাথমাহ ‘‘নাহং অভিণ্হসংৱাসা’’তি. সা উত্তানত্থা এৱ.

৩৪০. ততো নং ভগৱা উত্তৰিং ওৱদন্তো পঞ্চ কামগুণেতিআদিকা অৱসেসগাথাযো আহ. তত্থ যস্মা পঞ্চ কামগুণা সত্তানং পিযৰূপা পিযজাতিকা অতিৱিয সত্তেহি ইচ্ছিতা পত্থিতা, মনো চ নেসং ৰমযন্তি, তে চাযস্মা ৰাহুলো হিত্ৱা সদ্ধায ঘৰা নিক্খন্তো, ন ৰাজাভিনীতো, ন চোৰাভিনীতো, ন ইণট্টো, ন ভযট্টো, ন জীৱিকাপকতো, তস্মা নং ভগৱা ‘‘পঞ্চ কামগুণে হিত্ৱা, পিযৰূপে মনোৰমে, সদ্ধায ঘৰা নিক্খম্মা’’তি সমুত্তেজেত্ৱা ইমস্স নেক্খম্মস্স পতিৰূপায পটিপত্তিযা নিযোজেন্তো আহ – ‘‘দুক্খস্সন্তকৰো ভৱা’’তি.

তত্থ সিযা ‘‘ননু চাযস্মা দাযজ্জং পত্থেন্তো বলক্কাৰেন পব্বাজিতো, অথ কস্মা ভগৱা আহ – ‘সদ্ধায ঘৰা নিক্খম্মা’’’তি ৱুচ্চতে – নেক্খম্মাধিমুত্তত্তা. অযঞ্হি আযস্মা দীঘৰত্তং নেক্খম্মাধিমুত্তো পদুমুত্তৰসম্মাসম্বুদ্ধস্স পুত্তং উপৰেৱতং নাম সামণেৰং দিস্ৱা সঙ্খো নাম নাগৰাজা হুত্ৱা সত্ত দিৱসে দানং দত্ৱা তথাভাৱং পত্থেত্ৱা ততো পভুতি পত্থনাসম্পন্নো অভিনীহাৰসম্পন্নো সতসহস্সকপ্পে পাৰমিযো পূৰেত্ৱা অন্তিমভৱং উপপন্নো. এৱং নেক্খম্মাধিমুত্ততঞ্চস্স ভগৱা জানাতি. তথাগতবলঞ্ঞতৰঞ্হি এতং ঞাণং. তস্মা আহ – ‘‘সদ্ধায ঘৰা নিক্খম্মা’’তি. অথ ৱা দীঘৰত্তং সদ্ধাযেৱ ঘৰা নিক্খম্ম ইদানি দুক্খস্সন্তকৰো ভৱাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.

৩৪১. ইদানিস্স আদিতো পভুতি ৱট্টদুক্খস্স অন্তকিৰিযায পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘মিত্তে ভজস্সু কল্যাণে’’তিআদিমাহ. তত্থ সীলাদীহি অধিকা কল্যাণমিত্তা নাম, তে ভজন্তো হিমৱন্তং নিস্সায মহাসালা মূলাদীহি ৱিয সীলাদীহি ৱড্ঢতি. তেনাহ – ‘‘মিত্তে ভজস্সু কল্যাণে’’তি. পন্তঞ্চ সযনাসনং, ৱিৱিত্তং অপ্পনিগ্ঘোসন্তি যঞ্চ সযনাসনং পন্তং দূৰং ৱিৱিত্তং অপ্পাকিণ্ণং অপ্পনিগ্ঘোসং, যত্থ মিগসূকৰাদিসদ্দেন অৰঞ্ঞসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, তথাৰূপং সযনাসনঞ্চ ভজস্সু. মত্তঞ্ঞূ হোহি ভোজনেতি পমাণঞ্ঞূ হোহি, পটিগ্গহণমত্তং পৰিভোগমত্তঞ্চ জানাহীতি অত্থো. তত্থ পটিগ্গহণমত্তঞ্ঞুনা দেয্যধম্মেপি অপ্পে দাযকেপি অপ্পং দাতুকামে অপ্পমেৱ গহেতব্বং, দেয্যধম্মে অপ্পে দাযকে পন বহুং দাতুকামেপি অপ্পমেৱ গহেতব্বং, দেয্যধম্মে পন বহুতৰে দাযকেপি অপ্পং দাতুকামে অপ্পমেৱ গহেতব্বং, দেয্যধম্মেপি বহুতৰে দাযকেপি বহুং দাতুকামে অত্তনো বলং জানিত্ৱা গহেতব্বং. অপিচ মত্তাযেৱ ৱণ্ণিতা ভগৱতাতি পৰিভোগমত্তঞ্ঞুনা পুত্তমংসং ৱিয অক্খব্ভঞ্জনমিৱ চ যোনিসো মনসি কৰিত্ৱা ভোজনং পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি.

৩৪২. এৱমিমায গাথায ব্ৰহ্মচৰিযস্স উপকাৰভূতায কল্যাণমিত্তসেৱনায নিযোজেত্ৱা সেনাসনভোজনমুখেন চ পচ্চযপৰিভোগপাৰিসুদ্ধিসীলে সমাদপেত্ৱা ইদানি যস্মা চীৱৰাদীসু তণ্হায মিচ্ছাআজীৱো হোতি, তস্মা তং পটিসেধেত্ৱা আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলে সমাদপেন্তো ‘‘চীৱৰে পিণ্ডপাতে চা’’তি ইমং গাথমাহ. তত্থ পচ্চযেতি গিলানপ্পচ্চযে. এতেসূতি এতেসু চতূসু চীৱৰাদীসু ভিক্খূনং তণ্হুপ্পাদৱত্থূসু. তণ্হং মাকাসীতি ‘‘হিৰিকোপীনপটিচ্ছাদনাদিঅত্থমেৱ তে চত্তাৰো পচ্চযা নিচ্চাতুৰানং পুৰিসানং পটিকাৰভূতা জজ্জৰঘৰস্সেৱিমস্স অতিদুব্বলস্স কাযস্স উপত্থম্ভভূতা’’তিআদিনা নযেন আদীনৱং পস্সন্তো তণ্হং মা জনেসি, অজনেন্তো অনুপ্পাদেন্তো ৱিহৰাহীতি ৱুত্তং হোতি. কিং কাৰণং? মা লোকং পুনৰাগমি. এতেসু হি তণ্হং কৰোন্তো তণ্হায আকড্ঢিযমানো পুনপি ইমং লোকং আগচ্ছতি. সো ত্ৱং এতেসু তণ্হং মাকাসি, এৱং সন্তে ন পুন ইমং লোকং আগমিস্সসীতি.

এৱং ৱুত্তে আযস্মা ৰাহুলো ‘‘চীৱৰে তণ্হং মাকাসীতি মং ভগৱা আহা’’তি চীৱৰপটিসংযুত্তানি দ্ৱে ধুতঙ্গানি সমাদিযি পংসুকূলিকঙ্গঞ্চ, তেচীৱৰিকঙ্গঞ্চ. ‘‘পিণ্ডপাতে তণ্হং মাকাসীতি মং ভগৱা আহা’’তি পিণ্ডপাতপটিসংযুত্তানি পঞ্চ ধুতঙ্গানি সমাদিযি – পিণ্ডপাতিকঙ্গং, সপদানচাৰিকঙ্গং, একাসনিকঙ্গং, পত্তপিণ্ডিকঙ্গং, খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গন্তি. ‘‘সেনাসনে তণ্হং মাকাসীতি মং ভগৱা আহা’’তি সেনাসনপটিসংযুত্তানি ছ ধুতঙ্গানি সমাদিযি – আৰঞ্ঞিকঙ্গং, অব্ভোকাসিকঙ্গং, ৰুক্খমূলিকঙ্গং, যথাসন্থতিকঙ্গং, সোসানিকঙ্গং, নেসজ্জিকঙ্গন্তি. ‘‘গিলানপ্পচ্চযে তণ্হং মাকাসীতি মং ভগৱা আহা’’তি সব্বপ্পচ্চযেসু যথালাভং যথাবলং যথাসাৰুপ্পন্তি তীহি সন্তোসেহি সন্তুট্ঠো অহোসি, যথা তং সুব্বচো কুলপুত্তো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিন্তি.

৩৪৩. এৱং ভগৱা আযস্মন্তং ৰাহুলং আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলে সমাদপেত্ৱা ইদানি অৱসেসসীলে সমথৱিপস্সনাসু চ সমাদপেতুং ‘‘সংৱুতো পাতিমোক্খস্মি’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সংৱুতো পাতিমোক্খস্মিন্তি এত্থ ভৱস্সূতি পাঠসেসো. ভৱাতি অন্তিমপদেন ৱা সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো, তথা দুতিযপদে. এৱমেতেহি দ্ৱীহি ৱচনেহি পাতিমোক্খসংৱৰসীলে, ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলে চ সমাদপেসি. পাকটৱসেন চেত্থ পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৱুত্তানি. লক্খণতো পন ছট্ঠম্পি ৱুত্তংযেৱ হোতীতি ৱেদিতব্বং. সতি কাযগতা ত্যত্থূতি এৱং চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে পতিট্ঠিতস্স তুয্হং চতুধাতুৱৱত্থানচতুব্বিধসম্পজঞ্ঞানাপানস্সতিআহাৰেপটিকূলসঞ্ঞাভাৱনাদিভেদা কাযগতা সতি অত্থু ভৱতু, ভাৱেহি নন্তি অত্থো. নিব্বিদাবহুলো ভৱাতি সংসাৰৱট্টে উক্কণ্ঠনবহুলো সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞী হোহীতি অত্থো.

৩৪৪. এত্তাৱতা নিব্বেধভাগিযং উপচাৰভূমিং দস্সেত্ৱা ইদানি অপ্পনাভূমিং দস্সেন্তো ‘‘নিমিত্তং পৰিৱজ্জেহী’’তিআদিমাহ. তত্থ নিমিত্তন্তি ৰাগট্ঠানিযং সুভনিমিত্তং. তেনেৱ নং পৰতো ৱিসেসেন্তো আহ – ‘‘সুভং ৰাগূপসঞ্হিত’’ন্তি. পৰিৱজ্জেহীতি অমনসিকাৰেন পৰিচ্চজাহি. অসুভায চিত্তং ভাৱেহীতি যথা সৱিঞ্ঞাণকে অৱিঞ্ঞাণকে ৱা কাযে অসুভভাৱনা সম্পজ্জতি, এৱং চিত্তং ভাৱেহি. একগ্গং সুসমাহিতন্তি উপচাৰসমাধিনা একগ্গং, অপ্পনাসমাধিনা সুসমাহিতং. যথা তে ঈদিসং চিত্তং হোতি, তথা নং ভাৱেহীতি অত্থো.

৩৪৫. এৱমস্স অপ্পনাভূমিং দস্সেত্ৱা ৱিপস্সনং দস্সেন্তো ‘‘অনিমিত্ত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অনিমিত্তঞ্চ ভাৱেহীতি এৱং নিব্বেধভাগিযেন সমাধিনা সমাহিতচিত্তো ৱিপস্সনং ভাৱেহীতি ৱুত্তং হোতি. ৱিপস্সনা হি ‘‘অনিচ্চানুপস্সনাঞাণং নিচ্চনিমিত্ততো ৱিমুচ্চতীতি অনিমিত্তো ৱিমোক্খো’’তিআদিনা নযেন ৰাগনিমিত্তাদীনং ৱা অগ্গহণেন অনিমিত্তৱোহাৰং লভতি. যথাহ –

‘‘সো খ্ৱাহং, আৱুসো, সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি. তস্স ময্হং, আৱুসো, ইমিনা ৱিহাৰেন ৱিহৰতো নিমিত্তানুসাৰি ৱিঞ্ঞাণং হোতী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪০).

মানানুসযমুজ্জহাতি ইমায অনিমিত্তভাৱনায অনিচ্চসঞ্ঞং পটিলভিত্ৱা ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞিনো, মেঘিয, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতি, অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং পাপুণাতী’’তি এৱমাদিনা (অ. নি. ৯.৩; উদা. ৩১) অনুক্কমেন মানানুসযং উজ্জহ পজহ পৰিচ্চজাহীতি অত্থো. ততো মানাভিসমযা, উপসন্তো চৰিস্সসীতি অথেৱং অৰিযমগ্গেন মানস্স অভিসমযা খযা ৱযা পহানা পটিনিস্সগ্গা উপসন্তো নিব্বুতো সীতিভূতো সব্বদৰথপৰিড়াহৱিৰহিতো যাৱ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাসি, তাৱ সুঞ্ঞতানিমিত্তাপ্পণিহিতানং অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ফলসমাপত্তিৱিহাৰেন চৰিস্সসি ৱিহৰিস্সসীতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি.

ততো পৰং ‘‘ইত্থং সুদং ভগৱা’’তিআদি সঙ্গীতিকাৰকানং ৱচনং. তত্থ ইত্থং সুদন্তি ইত্থং সু ইদং, এৱমেৱাতি ৱুত্তং হোতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. এৱং ওৱদিযমানো চাযস্মা ৰাহুলো পৰিপাকগতেসু ৱিমুত্তিপৰিপাচনিযেসু ধম্মেসু চূড়ৰাহুলোৱাদসুত্তপৰিযোসানে অনেকেহি দেৱতাসহস্সেহি সদ্ধিং অৰহত্তে পতিট্ঠাসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায ৰাহুলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.