৩. হিৰিসুত্তৱণ্ণনা

হিৰিং তৰন্তন্তি হিৰিসুত্তং. কা উপ্পত্তি? অনুপ্পন্নে ভগৱতি সাৱত্থিযং অঞ্ঞতৰো ব্ৰাহ্মণমহাসালো অড্ঢো অহোসি অসীতিকোটিধনৱিভৱো. তস্স একপুত্তকো অহোসি পিযো মনাপো. সো তং দেৱকুমাৰং ৱিয নানপ্পকাৰেহি সুখূপকৰণেহি সংৱড্ঢেন্তো তং সাপতেয্যং তস্স অনিয্যাতেত্ৱাৱ কালমকাসি সদ্ধিং ব্ৰাহ্মণিযা. ততো তস্স মাণৱস্স মাতাপিতূনং অচ্চযেন ভণ্ডাগাৰিকো সাৰগব্ভং ৱিৱৰিত্ৱা সাপতেয্যং নিয্যাতেন্তো আহ – ‘‘ইদং তে, সামি, মাতাপিতূনং সন্তকং, ইদং অয্যকপয্যকানং সন্তকং, ইদং সত্তকুলপৰিৱট্টেন আগত’’ন্তি. মাণৱো ধনং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ইদং ধনংযেৱ দিস্সতি, যেহি পন ইদং সঞ্চিতং, তে ন দিস্সন্তি, সব্বেৱ মচ্চুৱসং গতা. গচ্ছন্তা চ ন ইতো কিঞ্চি আদায অগমংসু, এৱং নাম ভোগে পহায গন্তব্বো পৰলোকো, ন সক্কা কিঞ্চি আদায গন্তুং অঞ্ঞত্ৰ সুচৰিতেন. যংনূনাহং ইমং ধনং পৰিচ্চজিত্ৱা সুচৰিতধনং গণ্হেয্যং, যং সক্কা আদায গন্তু’’ন্তি. সো দিৱসে দিৱসে সতসহস্সং ৱিস্সজ্জেন্তো পুন চিন্তেসি – ‘‘পহূতমিদং ধনং, কিং ইমিনা এৱমপ্পকেন পৰিচ্চাগেন, যংনূনাহং মহাদানং দদেয্য’’ন্তি. সো ৰঞ্ঞো আৰোচেসি – ‘‘মহাৰাজ, মম ঘৰে এত্তকং ধনং অত্থি, ইচ্ছামি তেন মহাদানং দাতুং. সাধু, মহাৰাজ, নগৰে ঘোসনং কাৰাপেথা’’তি. ৰাজা তথা কাৰাপেসি. সো আগতাগতানং ভাজনানি পূৰেত্ৱা সত্তহি দিৱসেহি সব্বধনমদাসি, দত্ৱা চ চিন্তেসি – ‘‘এৱং মহাপৰিচ্চাগং কত্ৱা অযুত্তং ঘৰে ৱসিতুং, যংনূনাহং পব্বজেয্য’’ন্তি. ততো পৰিজনস্স এতমত্থং আৰোচেসি. তে ‘‘মা, ত্ৱং সামি, ‘ধনং পৰিক্খীণ’ন্তি চিন্তযি, মযং অপ্পকেনেৱ কালেন নানাৱিধেহি উপাযেহি ধনসঞ্চযং কৰিস্সামা’’তি ৱত্ৱা নানপ্পকাৰেহি তং যাচিংসু. সো তেসং যাচনং অনাদিযিত্ৱাৱ তাপসপব্বজ্জং পব্বজি.

তত্থ অট্ঠৱিধা তাপসা – সপুত্তভৰিযা, উঞ্ছাচাৰিকা, সম্পত্তকালিকা, অনগ্গিপক্কিকা, অস্মমুট্ঠিকা, দন্তলুয্যকা, পৱত্তফলিকা, ৱণ্টমুত্তিকা চাতি (দী. নি. অট্ঠ. ১.২৮০). তত্থ সপুত্তভৰিযাতি পুত্তদাৰেন সদ্ধিং পব্বজিত্ৱা কসিৱণিজ্জাদীহি জীৱিকং কপ্পযমানা কেণিযজটিলাদযো. উঞ্ছাচাৰিকাতি নগৰদ্ৱাৰে অস্সমং কাৰাপেত্ৱা তত্থ খত্তিযব্ৰাহ্মণকুমাৰাদযো সিপ্পাদীনি সিক্খাপেত্ৱা হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং পটিক্খিপিত্ৱা তিলতণ্ডুলাদিকপ্পিযভণ্ডপটিগ্গাহকা, তে সপুত্তভৰিযেহি সেট্ঠতৰা. সম্পত্তকালিকাতি আহাৰৱেলায সম্পত্তং আহাৰং গহেত্ৱা যাপেন্তা, তে উঞ্ছাচাৰিকেহি সেট্ঠতৰা. অনগ্গিপক্কিকাতি অগ্গিনা অপক্কপত্তফলানি খাদিত্ৱা যাপেন্তা, তে সম্পত্তকালিকেহি সেট্ঠতৰা. অস্মমুট্ঠিকাতি মুট্ঠিপাসাণং গহেত্ৱা অঞ্ঞং ৱা কিঞ্চি ৱাসিসত্থকাদিং গহেত্ৱা ৱিচৰন্তা যদা ছাতা হোন্তি, তদা সম্পত্তৰুক্খতো তচং গহেত্ৱা খাদিত্ৱা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেন্তি, তে অনগ্গিপক্কিকেহি সেট্ঠতৰা. দন্তলুয্যকাতি মুট্ঠিপাসাণাদীনিপি অগহেত্ৱা চৰন্তা খুদাকালে সম্পত্তৰুক্খতো দন্তেহি উপ্পাটেত্ৱা তচং খাদিত্ৱা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেন্তি, তে অস্মমুট্ঠিকেহি সেট্ঠতৰা. পৱত্তফলিকাতি জাতস্সৰং ৱা ৱনসণ্ডং ৱা নিস্সায ৱসন্তা যং তত্থ সৰে ভিসমুড়ালাদি, যং ৱা ৱনসণ্ডে পুপ্ফকালে পুপ্ফং, ফলকালে ফলং, তমেৱ খাদন্তি. পুপ্ফফলে অসতি অন্তমসো তত্থ ৰুক্খপপটিকম্পি খাদিত্ৱা ৱসন্তি, ন ত্ৱেৱ আহাৰত্থায অঞ্ঞত্ৰ গচ্ছন্তি. উপোসথঙ্গাধিট্ঠানং ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনং চ কৰোন্তি, তে দন্তলুয্যকেহি সেট্ঠতৰা. ৱণ্টমুত্তিকা নাম ৱণ্টমুত্তানি ভূমিযং পতিতানি পণ্ণানিযেৱ খাদন্তি, সেসং পুৰিমসদিসমেৱ, তে সব্বসেট্ঠা.

অযং পন ব্ৰাহ্মণকুলপুত্তো ‘‘তাপসপব্বজ্জাসু অগ্গপব্বজ্জং পব্বজিস্সামী’’তি ৱণ্টমুত্তিকপব্বজ্জমেৱ পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তে দ্ৱে তযো পব্বতে অতিক্কম্ম অস্সমং কাৰাপেত্ৱা পটিৱসতি. অথ ভগৱা লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো অনুপুব্বেন সাৱত্থিং গন্ত্ৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সাৱত্থিৱাসী একো পুৰিসো পব্বতে চন্দনসাৰাদীনি গৱেসন্তো তস্স অস্সমং পত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. সো তং দিস্ৱা ‘‘কুতো আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘সাৱত্থিতো, ভন্তে’’তি. ‘‘কা তত্থ পৱত্তী’’তি? ‘‘তত্থ, ভন্তে, মনুস্সা অপ্পমত্তা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কৰোন্তী’’তি. ‘‘কস্স ওৱাদং সুত্ৱা’’তি? ‘‘বুদ্ধস্স ভগৱতো’’তি. তাপসো বুদ্ধসদ্দস্সৱনেন ৱিম্হিতো ‘‘বুদ্ধোতি ত্ৱং, ভো পুৰিস, ৱদেসী’’তি আমগন্ধে ৱুত্তনযেনেৱ তিক্খত্তুং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ঘোসোপি খো এসো দুল্লভো’’তি অত্তমনো ভগৱতো সন্তিকং গন্তুকামো হুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ন যুত্তং বুদ্ধস্স সন্তিকং তুচ্ছমেৱ গন্তুং, কিং নু খো গহেত্ৱা গচ্ছেয্য’’ন্তি. পুন চিন্তেসি – ‘‘বুদ্ধা নাম আমিসগৰুকা ন হোন্তি, হন্দাহং ধম্মপণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা গচ্ছামী’’তি চত্তাৰো পঞ্হে অভিসঙ্খৰি –

‘‘কীদিসো মিত্তো ন সেৱিতব্বো, কীদিসো মিত্তো সেৱিতব্বো;

কীদিসো পযোগো পযুঞ্জিতব্বো, কিং ৰসানং অগ্গ’’ন্তি.

সো তে পঞ্হে গহেত্ৱা মজ্ঝিমদেসাভিমুখো পক্কমিত্ৱা অনুপুব্বেন সাৱত্থিং পত্ৱা জেতৱনং পৱিট্ঠো. ভগৱাপি তস্মিং সমযে ধম্মদেসনত্থায আসনে নিসিন্নোযেৱ হোতি. সো ভগৱন্তং দিস্ৱা অৱন্দিত্ৱাৱ একমন্তং অট্ঠাসি. ভগৱা ‘‘কচ্চি, ইসি, খমনীয’’ন্তিআদিনা নযেন সম্মোদি. সোপি ‘‘খমনীযং, ভো গোতমা’’তিআদিনা নযেন পটিসম্মোদিত্ৱা ‘‘যদি বুদ্ধো ভৱিস্সতি, মনসা পুচ্ছিতে পঞ্হে ৱাচায এৱ ৱিস্সজ্জেস্সতী’’তি মনসা এৱ ভগৱন্তং তে পঞ্হে পুচ্ছি. ভগৱা ব্ৰাহ্মণেন পুট্ঠো আদিপঞ্হং তাৱ ৱিস্সজ্জেতুং হিৰিং তৰন্তন্তি আৰভিত্ৱা অড্ঢতেয্যা গাথাযো আহ.

২৫৬. তাসং অত্থো – হিৰিং তৰন্তন্তি হিৰিং অতিক্কমন্তং অহিৰিকং নিল্লজ্জং. ৱিজিগুচ্ছমানন্তি অসুচিমিৱ পস্সমানং. অহিৰিকো হি হিৰিং জিগুচ্ছতি অসুচিমিৱ পস্সতি, তেন নং ন ভজতি ন অল্লীযতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱিজিগুচ্ছমান’’ন্তি. তৱাহমস্মি ইতি ভাসমানন্তি ‘‘অহং, সম্ম, তৱ সহাযো হিতকামো সুখকামো, জীৱিতম্পি মে তুয্হং অত্থায পৰিচ্চত্ত’’ন্তি এৱমাদিনা নযেন ভাসমানং. সয্হানি কম্মানি অনাদিযন্তন্তি এৱং ভাসিত্ৱাপি চ সয্হানি কাতুং সক্কানিপি তস্স কম্মানি অনাদিযন্তং কৰণত্থায অসমাদিযন্তং. অথ ৱা চিত্তেন তত্থ আদৰমত্তম্পি অকৰোন্তং, অপিচ খো পন উপ্পন্নেসু কিচ্চেসু ব্যসনমেৱ দস্সেন্তং. নেসো মমন্তি ইতি নং ৱিজঞ্ঞাতি তং এৱৰূপং ‘‘মিত্তপটিৰূপকো এসো, নেসো মে মিত্তো’’তি এৱং পণ্ডিতো পুৰিসো ৱিজানেয্য.

২৫৭. অনন্ৱযন্তি যং অত্থং দস্সামি, কৰিস্সামীতি চ ভাসতি, তেন অননুগতং. পিযং ৱাচং যো মিত্তেসু পকুব্বতীতি যো অতীতানাগতেহি পদেহি পটিসন্থৰন্তো নিৰত্থকেন সঙ্গণ্হন্তো কেৱলং ব্যঞ্জনচ্ছাযামত্তেনেৱ পিযং মিত্তেসু ৱাচং পৱত্তেতি. অকৰোন্তং ভাসমানং, পৰিজানন্তি পণ্ডিতাতি এৱৰূপং যং ভাসতি, তং অকৰোন্তং, কেৱলং ৱাচায ভাসমানং ‘‘ৱচীপৰমো নামেস অমিত্তো মিত্তপটিৰূপকো’’তি এৱং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পণ্ডিতা জানন্তি.

২৫৮. ন সো মিত্তো যো সদা অপ্পমত্তো, ভেদাসঙ্কী ৰন্ধমেৱানুপস্সীতি যো ভেদমেৱ আসঙ্কমানো কতমধুৰেন উপচাৰেন সদা অপ্পমত্তো ৱিহৰতি, যংকিঞ্চি অস্সতিযা অমনসিকাৰেন কতং, অঞ্ঞাণকেন ৱা অকতং, ‘‘যদা মং গৰহিস্সতি, তদা নং এতেন পটিচোদেস্সামী’’তি এৱং ৰন্ধমেৱ অনুপস্সতি, ন সো মিত্তো সেৱিতব্বোতি.

এৱং ভগৱা ‘‘কীদিসো মিত্তো ন সেৱিতব্বো’’তি ইমং আদিপঞ্হং ৱিস্সজ্জেত্ৱা দুতিযং ৱিস্সজ্জেতুং ‘‘যস্মিঞ্চ সেতী’’তি ইমং উপড্ঢগাথমাহ. তস্সত্থো যস্মিঞ্চ মিত্তে মিত্তো তস্স হদযমনুপৱিসিত্ৱা সযনেন যথা নাম পিতু উৰসি পুত্তো ‘‘ইমস্স মযি উৰসি সযন্তে দুক্খং ৱা অনত্তমনতা ৱা ভৱেয্যা’’তিআদীহি অপৰিসঙ্কমানো নিব্বিসঙ্কো হুত্ৱা সেতি, এৱমেৱং দাৰধনজীৱিতাদীসু ৱিস্সাসং কৰোন্তো মিত্তভাৱেন নিব্বিসঙ্কো সেতি. যো চ পৰেহি কাৰণসতং কাৰণসহস্সম্পি ৱত্ৱা অভেজ্জো, স ৱে মিত্তো সেৱিতব্বোতি.

২৫৯. এৱং ভগৱা ‘‘কীদিসো মিত্তো সেৱিতব্বো’’তি এৱং দুতিযপঞ্হং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ততিযং ৱিস্সজ্জেতুং ‘‘পামুজ্জকৰণ’’ন্তি গাথমাহ. তস্সত্থো – পামুজ্জং কৰোতীতি পামুজ্জকৰণং. ঠানন্তি কাৰণং. কিং পন তন্তি? ৱীৰিযং. তঞ্হি ধম্মূপসঞ্হিতং পীতিপামোজ্জসুখমুপ্পাদনতো পামুজ্জকৰণন্তি ৱুচ্চতি. যথাহ ‘‘স্ৱাখাতে, ভিক্খৱে, ধম্মৱিনযে যো আৰদ্ধৱীৰিযো, সো সুখং ৱিহৰতী’’তি (অ. নি. ১.৩১৯). পসংসং আৱহতীতি পসংসাৱহনং. আদিতো দিব্বমানুসকসুখানং, পৰিযোসানে নিব্বানসুখস্স আৱহনতো ফলূপচাৰেন সুখং. ফলং পটিকঙ্খমানো ফলানিসংসো. ভাৱেতীতি ৱড্ঢেতি. ৱহন্তো পোৰিসং ধুৰন্তি পুৰিসানুচ্ছৱিকং ভাৰং আদায ৱিহৰন্তো এতং সম্মপ্পধানৱীৰিযসঙ্খাতং ঠানং ভাৱেতি, ঈদিসো পযোগো সেৱিতব্বোতি.

২৬০. এৱং ভগৱা ‘‘কীদিসো পযোগো পযুঞ্জিতব্বো’’তি ততিযপঞ্হং ৱিস্সজ্জেত্ৱা চতুত্থং ৱিস্সজ্জেতুং ‘‘পৱিৱেকৰস’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ পৱিৱেকোতি কিলেসৱিৱেকতো জাতত্তা অগ্গফলং ৱুচ্চতি, তস্স ৰসোতি অস্সাদনট্ঠেন তংসম্পযুত্তং সুখং. উপসমোপি কিলেসূপসমন্তে জাতত্তা নিব্বানসঙ্খাতউপসমাৰম্মণত্তা ৱা তদেৱ, ধম্মপীতিৰসোপি অৰিযধম্মতো অনপেতায নিব্বানসঙ্খাতে ধম্মে উপ্পন্নায পীতিযা ৰসত্তা তদেৱ. তং পৱিৱেকৰসং উপসমস্স চ ৰসং পিত্ৱা তদেৱ ধম্মপীতিৰসং পিৱং নিদ্দৰো হোতি নিপ্পাপো, পিৱিত্ৱাপি কিলেসপৰিড়াহাভাৱেন নিদ্দৰো, পিৱন্তোপি পহীনপাপত্তা নিপ্পাপো হোতি, তস্মা এতং ৰসানমগ্গন্তি. কেচি পন ‘‘ঝাননিব্বানপচ্চৱেক্খণানং কাযচিত্তউপধিৱিৱেকানঞ্চ ৱসেন পৱিৱেকৰসাদযো তযো এৱ এতে ধম্মা’’তি যোজেন্তি, পুৰিমমেৱ সুন্দৰং. এৱং ভগৱা চতুত্থপঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তো অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি. দেসনাপৰিযোসানে ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজিত্ৱা কতিপাহেনেৱ পটিসম্ভিদাপ্পত্তো অৰহা অহোসীতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায হিৰিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমো ভাগো নিট্ঠিতো.

নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

খুদ্দকনিকাযে