৭. অগ্গিকভাৰদ্ৱাজসুত্তৱণ্ণনা

এৱং মে সুতন্তি অগ্গিকভাৰদ্ৱাজসুত্তং, ‘‘ৱসলসুত্ত’’ন্তিপি ৱুচ্চতি. কা উপ্পত্তি? ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তে ৱুত্তনযেন পচ্ছাভত্তকিচ্চাৱসানে বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো অগ্গিকভাৰদ্ৱাজং ব্ৰাহ্মণং সৰণসিক্খাপদানং উপনিস্সযসম্পন্নং দিস্ৱা ‘‘তত্থ মযি গতে কথা পৱত্তিস্সতি, ততো কথাৱসানে ধম্মদেসনং সুত্ৱা এস ব্ৰাহ্মণো সৰণং গন্ত্ৱা সিক্খাপদানি সমাদিযিস্সতী’’তি ঞত্ৱা, তত্থ গন্ত্ৱা, পৱত্তায কথায ব্ৰাহ্মণেন ধম্মদেসনং যাচিতো ইমং সুত্তং অভাসি. তত্থ ‘‘এৱং মে সুত’’ন্তিআদিং মঙ্গলসুত্তৱণ্ণনাযং ৱণ্ণযিস্সাম, ‘‘অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসময’’ন্তিআদি কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

তেন খো পন সমযেন অগ্গিকভাৰদ্ৱাজস্সাতি যং যং অৱুত্তপুব্বং, তং তদেৱ ৱণ্ণযিস্সাম. সেয্যথিদং – সো হি ব্ৰাহ্মণো অগ্গিং জুহতি পৰিচৰতীতি কত্ৱা অগ্গিকোতি নামেন পাকটো অহোসি, ভাৰদ্ৱাজোতি গোত্তেন. তস্মা ৱুত্তং ‘‘অগ্গিকভাৰদ্ৱাজস্সা’’তি. নিৱেসনেতি ঘৰে. তস্স কিৰ ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনদ্ৱাৰে অন্তৰৱীথিযং অগ্গিহুতসালা অহোসি. ততো ‘‘নিৱেসনদ্ৱাৰে’’তি ৱত্তব্বে তস্সপি পদেসস্স নিৱেসনেযেৱ পৰিযাপন্নত্তা ‘‘নিৱেসনে’’তি ৱুত্তং. সমীপত্থে ৱা ভুম্মৱচনং, নিৱেসনসমীপেতি অত্থো. অগ্গি পজ্জলিতো হোতীতি অগ্গিযাধানে ঠিতো অগ্গি কতব্ভুদ্ধৰণো সমিধাপক্খেপং বীজনৱাতঞ্চ লভিত্ৱা জলিতো উদ্ধং সমুগ্গতচ্চিসমাকুলো হোতি. আহুতি পগ্গহিতাতি সসীসং ন্হাযিত্ৱা মহতা সক্কাৰেন পাযাসসপ্পিমধুফাণিতাদীনি অভিসঙ্খতানি হোন্তীতি অত্থো. যঞ্হি কিঞ্চি অগ্গিম্হি জুহিতব্বং, তং সব্বং ‘‘আহুতী’’তি ৱুচ্চতি. সপদানন্তি অনুঘৰং. ভগৱা হি সব্বজনানুগ্গহত্থায আহাৰসন্তুট্ঠিযা চ উচ্চনীচকুলং অৱোক্কম্ম পিণ্ডায চৰতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সপদানং পিণ্ডায চৰমানো’’তি.

অথ কিমত্থং সব্বাকাৰসম্পন্নং সমন্তপাসাদিকং ভগৱন্তং দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স চিত্তং নপ্পসীদতি? কস্মা চ এৱং ফৰুসেন ৱচনেন ভগৱন্তং সমুদাচৰতীতি? ৱুচ্চতে – অযং কিৰ ব্ৰাহ্মণো ‘‘মঙ্গলকিচ্চেসু সমণদস্সনং অৱমঙ্গল’’ন্তি এৱংদিট্ঠিকো, ততো ‘‘মহাব্ৰহ্মুনো ভুঞ্জনৱেলায কাড়কণ্ণী মুণ্ডকসমণকো মম নিৱেসনং উপসঙ্কমতী’’তি মন্ত্ৱা চিত্তং নপ্পসাদেসি, অঞ্ঞদত্থু দোসৱসংযেৱ অগমাসি. অথ কুদ্ধো অনত্তমনো অনত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেসি ‘‘তত্ৰেৱ মুণ্ডকা’’তিআদি. তত্ৰাপি চ যস্মা ‘‘মুণ্ডো অসুদ্ধো হোতী’’তি ব্ৰাহ্মণানং দিট্ঠি, তস্মা ‘‘অযং অসুদ্ধো, তেন দেৱব্ৰাহ্মণপূজকো ন হোতী’’তি জিগুচ্ছন্তো ‘‘মুণ্ডকা’’তি আহ. মুণ্ডকত্তা ৱা উচ্ছিট্ঠো এস, ন ইমং পদেসং অৰহতি আগচ্ছিতুন্তি সমণো হুত্ৱাপি ঈদিসং কাযকিলেসং ন ৱণ্ণেতীতি চ সমণভাৱং জিগুচ্ছন্তো ‘‘সমণকা’’তি আহ. ন কেৱলং দোসৱসেনেৱ, ৱসলে ৱা পব্বাজেত্ৱা তেহি সদ্ধিং একতো সম্ভোগপৰিভোগকৰণেন পতিতো অযং ৱসলতোপি পাপতৰোতি জিগুচ্ছন্তো ‘‘ৱসলকা’’তি আহ – ‘‘ৱসলজাতিকানং ৱা আহুতিদস্সনমত্তসৱনেন পাপং হোতী’’তি মঞ্ঞমানোপি এৱমাহ.

ভগৱা তথা ৱুত্তোপি ৱিপ্পসন্নেনেৱ মুখৱণ্ণেন মধুৰেন সৰেন ব্ৰাহ্মণস্স উপৰি অনুকম্পাসীতলেন চিত্তেন অত্তনো সব্বসত্তেহি অসাধাৰণতাদিভাৱং পকাসেন্তো আহ ‘‘জানাসি পন, ত্ৱং ব্ৰাহ্মণা’’তি. অথ ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো মুখপ্পসাদসূচিতং তাদিভাৱং ঞত্ৱা অনুকম্পাসীতলেন চিত্তেন নিচ্ছাৰিতং মধুৰস্সৰং সুত্ৱা অমতেনেৱ অভিসিত্তহদযো অত্তমনো ৱিপ্পসন্নিন্দ্ৰিযো নিহতমানো হুত্ৱা তং জাতিসভাৱং ৱিসউগ্গিৰসদিসং সমুদাচাৰৱচনং পহায ‘‘নূন যমহং হীনজচ্চং ৱসলন্তি পচ্চেমি, ন সো পৰমত্থতো ৱসলো, ন চ হীনজচ্চতা এৱ ৱসলকৰণো ধম্মো’’তি মঞ্ঞমানো ‘‘ন খ্ৱাহং, ভো গোতমা’’তি আহ. ধম্মতা হেসা, যং হেতুসম্পন্নো পচ্চযালাভেন ফৰুসোপি সমানো লদ্ধমত্তে পচ্চযে মুদুকো হোতীতি.

তত্থ সাধূতি অযং সদ্দো আযাচনসম্পটিচ্ছনসম্পহংসনসুন্দৰদড়্হীকম্মাদীসু দিস্সতি. ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতূ’’তিআদীসু (সং. নি. ৪.৯৫; অ. নি. ৭.৮৩) হি আযাচনে. ‘‘সাধু, ভন্তেতি খো সো ভিক্খু ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.৮৬) সম্পটিচ্ছনে. ‘‘সাধু, সাধু, সাৰিপুত্তা’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৪৯) সম্পহংসনে.

‘‘সাধু ধম্মৰুচী ৰাজা, সাধু পঞ্ঞাণৱা নৰো;

সাধু মিত্তানমদ্দুব্ভো, পাপস্সাকৰণং সুখ’’ন্তি. (জা. ২.১৮.১০১) –

আদীসু সুন্দৰে. ‘‘তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১) দড়্হীকম্মে. ইধ পন আযাচনে.

তেন হীতি তস্সাধিপ্পাযনিদস্সনং, সচে ঞাতুকামোসীতি ৱুত্তং হোতি. কাৰণৱচনং ৱা, তস্স যস্মা ঞাতুকামোসি, তস্মা, ব্ৰাহ্মণ, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি, তথা তে ভাসিস্সামি, যথা ত্ৱং জানিস্সসীতি এৱং পৰপদেহি সদ্ধিং সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. তত্ৰ চ সুণাহীতি সোতিন্দ্ৰিযৱিক্খেপৱাৰণং, সাধুকং মনসি কৰোহীতি মনসিকাৰে দড়্হীকম্মনিযোজনেন মনিন্দ্ৰিযৱিক্খেপৱাৰণং. পুৰিমঞ্চেত্থ ব্যঞ্জনৱিপল্লাসগ্গাহৱাৰণং, পচ্ছিমং অত্থৱিপল্লাসগ্গাহৱাৰণং. পুৰিমেন চ ধম্মস্সৱনে নিযোজেতি, পচ্ছিমেন সুতানং ধম্মানং ধাৰণত্থূপপৰিক্খাদীসু. পুৰিমেন চ ‘‘সব্যঞ্জনো অযং ধম্মো, তস্মা সৱনীযো’’তি দীপেতি, পচ্ছিমেন ‘‘সাত্থো, তস্মা মনসি কাতব্বো’’তি. সাধুকপদং ৱা উভযপদেহি যোজেত্ৱা ‘‘যস্মা অযং ধম্মো ধম্মগম্ভীৰো চ দেসনাগম্ভীৰো চ, তস্মা সুণাহি সাধুকং. যস্মা অত্থগম্ভীৰো পটিৱেধগম্ভীৰো চ, তস্মা সাধুকং মনসি কৰোহী’’তি এতমত্থং দীপেন্তো আহ – ‘‘সুণাহি সাধুকং মনসি কৰোহী’’তি.

ততো ‘‘এৱং গম্ভীৰে কথমহং পতিট্ঠং লভিস্সামী’’তি ৱিসীদন্তমিৱ তং ব্ৰাহ্মণং সমুস্সাহেন্তো আহ – ‘‘ভাসিস্সামী’’তি. তত্থ ‘‘যথা ত্ৱং ঞস্সসি, তথা পৰিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহি উত্তানেন নযেন ভাসিস্সামী’’তি এৱমধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো. ততো উস্সাহজাতো হুত্ৱা ‘‘এৱং ভো’’তি খো অগ্গিকভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো পচ্চস্সোসি, সম্পটিচ্ছি পটিগ্গহেসীতি ৱুত্তং হোতি, যথানুসিট্ঠং ৱা পটিপজ্জনেন অভিমুখো অস্সোসীতি. অথস্স ‘‘ভগৱা এতদৱোচা’’তি ইদানি ৱত্তব্বং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘কোধনো উপনাহী’’তি এৱমাদিকং.

১১৬. তত্থ কোধনোতি কুজ্ঝনসীলো. উপনাহীতি তস্সেৱ কোধস্স দড়্হীকম্মেন উপনাহেন সমন্নাগতো. পৰেসং গুণে মক্খেতি পুঞ্ছতীতি মক্খী, পাপো চ সো মক্খী চাতি পাপমক্খী. ৱিপন্নদিট্ঠীতি ৱিনট্ঠসম্মাদিট্ঠি, ৱিপন্নায ৱা ৱিৰূপং গতায দসৱত্থুকায মিচ্ছাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো. মাযাৱীতি অত্তনি ৱিজ্জমানদোসপটিচ্ছাদনলক্খণায মাযায সমন্নাগতো. তং জঞ্ঞা ৱসলো ইতীতি তং এৱৰূপং পুগ্গলং এতেসং হীনধম্মানং ৱস্সনতো সিঞ্চনতো অন্ৱাস্সৱনতো ‘‘ৱসলো’’তি জানেয্যাতি, এতেহি সব্বেহি ব্ৰাহ্মণমত্থকে জাতো. অযঞ্হি পৰমত্থতো ৱসলো এৱ, অত্তনো হদযতুট্ঠিমত্তং, ন পৰন্তি. এৱমেত্থ ভগৱা আদিপদেনেৱ তস্স ব্ৰাহ্মণস্স কোধনিগ্গহং কত্ৱা ‘‘কোধাদিধম্মো হীনপুগ্গলো’’তি পুগ্গলাধিট্ঠানায চ দেসনায কোধাদিধম্মে দেসেন্তো একেন তাৱ পৰিযাযেন ৱসলঞ্চ ৱসলকৰণে চ ধম্মে দেসেসি. এৱং দেসেন্তো চ ‘‘ত্ৱং অহ’’ন্তি পৰৱম্ভনং অত্তুক্কংসনঞ্চ অকত্ৱা ধম্মেনেৱ সমেন ঞাযেন তং ব্ৰাহ্মণং ৱসলভাৱে, অত্তানঞ্চ ব্ৰাহ্মণভাৱে ঠপেসি.

১১৭. ইদানি যাযং ব্ৰাহ্মণানং দিট্ঠি ‘‘কদাচি পাণাতিপাতঅদিন্নাদানাদীনি কৰোন্তোপি ব্ৰাহ্মণো এৱা’’তি. তং দিট্ঠিং পটিসেধেন্তো, যে চ সত্তৱিহিংসাদীসু অকুসলধম্মেসু তেহি তেহি সমন্নাগতা আদীনৱং অপস্সন্তা তে ধম্মে উপ্পাদেন্তি, তেসং ‘‘হীনা এতে ধম্মা ৱসলকৰণা’’তি তত্থ আদীনৱঞ্চ দস্সেন্তো অপৰেহিপি পৰিযাযেহি ৱসলঞ্চ ৱসলকৰণে চ ধম্মে দেসেতুং ‘‘একজং ৱা দ্ৱিজং ৱা’’তি এৱমাদিগাথাযো অভাসি.

তত্থ একজোতি ঠপেত্ৱা অণ্ডজং অৱসেসযোনিজো. সো হি একদা এৱ জাযতি. দ্ৱিজোতি অণ্ডজো. সো হি মাতুকুচ্ছিতো অণ্ডকোসতো চাতি দ্ৱিক্খত্তুং জাযতি. তং একজং ৱা দ্ৱিজং ৱাপি. যোধ পাণন্তি যো ইধ সত্তং. ৱিহিংসতীতি কাযদ্ৱাৰিকচেতনাসমুট্ঠিতেন ৱা ৱচীদ্ৱাৰিকচেতনাসমুট্ঠিতেন ৱা পযোগেন জীৱিতা ৱোৰোপেতি. ‘‘পাণানি হিংসতী’’তিপি পাঠো. তত্থ একজং ৱা দ্ৱিজং ৱাতি এৱংপভেদানি যোধ পাণানি হিংসতীতি এৱং সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. যস্স পাণে দযা নত্থীতি এতেন মনসা অনুকম্পায অভাৱং আহ. সেসমেত্থ ৱুত্তনযমেৱ. ইতো পৰাসু চ গাথাসু, যতো এত্তকম্পি অৱত্ৱা ইতো পৰং উত্তানত্থানি পদানি পৰিহৰন্তা অৱণ্ণিতপদৱণ্ণনামত্তমেৱ কৰিস্সাম.

১১৮. হন্তীতি হনতি ৱিনাসেতি. পৰিৰুন্ধতীতি সেনায পৰিৱাৰেত্ৱা তিট্ঠতি. গামানি নিগমানি চাতি এত্থ চ-সদ্দেন নগৰানীতিপি ৱত্তব্বং. নিগ্গাহকো সমঞ্ঞাতোতি ইমিনা হননপৰিৰুন্ধনেন গামনিগমনগৰঘাতকোতি লোকে ৱিদিতো.

১১৯. গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞেতি গামোপি নিগমোপি নগৰম্পি সব্বোৱ ইধ গামো সদ্ধিং উপচাৰেন, তং ঠপেত্ৱা সেসং অৰঞ্ঞং. তস্মিং গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে যং পৰেসং মমাযিতং, যং পৰসত্তানং পৰিগ্গহিতমপৰিচ্চত্তং সত্তো ৱা সঙ্খাৰো ৱা. থেয্যা অদিন্নমাদেতীতি তেহি অদিন্নং অননুঞ্ঞাতং থেয্যচিত্তেন আদিযতি, যেন কেনচি পযোগেন যেন কেনচি অৱহাৰেন অত্তনো গহণং সাধেতি.

১২০. ইণমাদাযাতি অত্তনো সন্তকং কিঞ্চি নিক্খিপিত্ৱা নিক্খেপগ্গহণেন ৱা, কিঞ্চি অনিক্খিপিত্ৱা ‘‘এত্তকেন কালেন এত্তকং ৱড্ঢিং দস্সামী’’তি ৱড্ঢিগ্গহণেন ৱা, ‘‘যং ইতো উদযং ভৱিস্সতি, তং ময্হং মূলং তৱেৱ ভৱিস্সতী’’তি ৱা ‘‘উদযং উভিন্নম্পি সাধাৰণ’’ন্তি ৱা এৱং তংতংআযোগগ্গহণেন ৱা ইণং গহেত্ৱা. চুজ্জমানো পলাযতি ন হি তে ইণমত্থীতি তেন ইণাযিকেন ‘‘দেহি মে ইণ’’ন্তি চোদিযমানো ‘‘ন হি তে ইণমত্থি, মযা গহিতন্তি কো সক্খী’’তি এৱং ভণনেন ঘৰে ৱসন্তোপি পলাযতি.

১২১. কিঞ্চিক্খকম্যতাতি অপ্পমত্তকেপি কিস্মিঞ্চিদেৱ ইচ্ছায. পন্থস্মিং ৱজন্তং জনন্তি মগ্গে গচ্ছন্তং যংকিঞ্চি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা. হন্ত্ৱা কিঞ্চিক্খমাদেতীতি মাৰেত্ৱা কোট্টেত্ৱা তং ভণ্ডকং গণ্হাতি.

১২২. অত্তহেতূতি অত্তনো জীৱিতকাৰণা, তথা পৰহেতু. ধনহেতূতি সকধনস্স ৱা পৰধনস্স ৱা কাৰণা. চ-কাৰো সব্বত্থ ৱিকপ্পনত্থো. সক্খিপুট্ঠোতি যং জানাসি, তং ৱদেহীতি পুচ্ছিতো. মুসা ব্ৰূতীতি জানন্তো ৱা ‘‘ন জানামী’’তি অজানন্তো ৱা ‘‘জানামী’’তি ভণতি, সামিকে অসামিকে, অসামিকে চ সামিকে কৰোতি.

১২৩. ঞাতীনন্তি সম্বন্ধীনং. সখীনন্তি ৱযস্সানং দাৰেসূতি পৰপৰিগ্গহিতেসু. পটিদিস্সতীতি পটিকূলেন দিস্সতি, অতিচৰন্তো দিস্সতীতি অত্থো. সাহসাতি বলক্কাৰেন অনিচ্ছং. সম্পিযেনাতি তেহি তেসং দাৰেহি পত্থিযমানো সযঞ্চ পত্থযমানো, উভযসিনেহৱসেনাপীতি ৱুত্তং হোতি.

১২৪. মাতৰং পিতৰং ৱাতি এৱং মেত্তায পদট্ঠানভূতম্পি, জিণ্ণকং গতযোব্বনন্তি এৱং কৰুণায পদট্ঠানভূতম্পি. পহু সন্তো ন ভৰতীতি অত্থসম্পন্নো উপকৰণসম্পন্নো হুত্ৱাপি ন পোসেতি.

১২৫. সসুন্তি সস্সুং. হন্তীতি পাণিনা ৱা লেড্ডুনা ৱা অঞ্ঞেন ৱা কেনচি পহৰতি. ৰোসেতীতি কোধমস্স সঞ্জনেতি ৱাচায ফৰুসৱচনেন.

১২৬. অত্থন্তি সন্দিট্ঠিকসম্পৰাযিকপৰমত্থেসু যংকিঞ্চি. পুচ্ছিতো সন্তোতি পুট্ঠো সমানো. অনত্থমনুসাসতীতি তস্স অহিতমেৱ আচিক্খতি. পটিচ্ছন্নেন মন্তেতীতি অত্থং আচিক্খন্তোপি যথা সো ন জানাতি, তথা অপাকটেহি পদব্যঞ্জনেহি পটিচ্ছন্নেন ৱচনেন মন্তেতি, আচৰিযমুট্ঠিং ৱা কত্ৱা দীঘৰত্তং ৱসাপেত্ৱা সাৱসেসমেৱ মন্তেতি.

১২৭. যো কত্ৱাতি এত্থ মযা পুব্বভাগে পাপিচ্ছতা ৱুত্তা. যা সা ‘‘ইধেকচ্চো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, তস্স পটিচ্ছাদনহেতু পাপিকং ইচ্ছং পণিদহতি, মা মং জঞ্ঞাতি ইচ্ছতী’’তি এৱং আগতা. যথা অঞ্ঞে ন জানন্তি, তথা কৰণেন কতানঞ্চ অৱিৱৰণেন পটিচ্ছন্না অস্স কম্মন্তাতি পটিচ্ছন্নকম্মন্তো.

১২৮. পৰকুলন্তি ঞাতিকুলং ৱা মিত্তকুলং ৱা. আগতন্তি যস্স তেন কুলে ভুত্তং, তং অত্তনো গেহমাগতং পানভোজনাদীহি নপ্পটিপূজেতি, ন ৱা দেতি, অৱভুত্তং ৱা দেতীতি অধিপ্পাযো.

১২৯. যো ব্ৰাহ্মণং ৱাতি পৰাভৱসুত্তে ৱুত্তনযমেৱ.

১৩০. ভত্তকালে উপট্ঠিতেতি ভোজনকালে জাতে. উপট্ঠিতন্তিপি পাঠো, ভত্তকালে আগতন্তি অত্থো. ৰোসেতি ৱাচা ন চ দেতীতি ‘‘অত্থকামো মে অযং বলক্কাৰেন মং পুঞ্ঞং কাৰাপেতুং আগতো’’তি অচিন্তেত্ৱা অপ্পতিৰূপেন ফৰুসৱচনেন ৰোসেতি, অন্তমসো সম্মুখভাৱমত্তম্পি চস্স ন দেতি, পগেৱ ভোজনন্তি অধিপ্পাযো.

১৩১. অসতং যোধ পব্ৰূতীতি যো ইধ যথা নিমিত্তানি দিস্সন্তি ‘‘অসুকদিৱসে ইদঞ্চিদঞ্চ তে ভৱিস্সতী’’তি এৱং অসজ্জনানং ৱচনং পব্ৰূতি. ‘‘অসন্ত’’ন্তিপি পাঠো, অভূতন্তি অত্থো. পব্ৰূতীতি ভণতি ‘‘অমুকস্মিং নাম গামে ময্হং ঈদিসো ঘৰৱিভৱো, এহি তত্থ গচ্ছাম, ঘৰণী মে ভৱিস্সসি, ইদঞ্চিদঞ্চ তে দস্সামী’’তি পৰভৰিযং পৰদাসিং ৱা ৱঞ্চেন্তো ধুত্তো ৱিয. নিজিগীসানোতি নিজিগীসমানো মগ্গমানো, তং ৱঞ্চেত্ৱা যংকিঞ্চি গহেত্ৱা পলাযিতুকামোতি অধিপ্পাযো.

১৩২. যো চত্তানন্তি যো চ অত্তানং. সমুক্কংসেতি জাতিআদীহি সমুক্কংসতি উচ্চট্ঠানে ঠপেতি. পৰে চ মৱজানাতীতি তেহিযেৱ পৰে অৱজানাতি, নীচং কৰোতি. ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো. নিহীনোতি গুণৱুড্ঢিতো পৰিহীনো, অধমভাৱং ৱা গতো. সেন মানেনাতি তেন উক্কংসনাৱজাননসঙ্খাতেন অত্তনো মানেন.

১৩৩. ৰোসকোতি কাযৱাচাহি পৰেসং ৰোসজনকো. কদৰিযোতি থদ্ধমচ্ছৰী, যো পৰে পৰেসং দেন্তে অঞ্ঞং ৱা পুঞ্ঞং কৰোন্তে ৱাৰেতি, তস্সেতং অধিৱচনং. পাপিচ্ছোতি অসন্তগুণসম্ভাৱনিচ্ছায সমন্নাগতো. মচ্ছৰীতি আৱাসাদিমচ্ছৰিযযুত্তো. সঠোতি অসন্তগুণপ্পকাসনলক্খণেন সাঠেয্যেন সমন্নাগতো, অসম্মাভাসী ৱা অকাতুকামোপি ‘‘কৰোমী’’তিআদিৱচনেন. নাস্স পাপজিগুচ্ছনলক্খণা হিৰী, নাস্স উত্তাসনতো উব্বেগলক্খণং ওত্তপ্পন্তি অহিৰিকো অনোত্তপ্পী.

১৩৪. বুদ্ধন্তি সম্মাসম্বুদ্ধং. পৰিভাসতীতি ‘‘অসব্বঞ্ঞূ’’তিআদীহি অপৱদতি, সাৱকঞ্চ ‘‘দুপ্পটিপন্নো’’তিআদীহি. পৰিব্বাজং গহট্ঠং ৱাতি সাৱকৱিসেসনমেৱেতং পব্বজিতং ৱা তস্স সাৱকং, গহট্ঠং ৱা পচ্চযদাযকন্তি অত্থো. বাহিৰকং ৱা পৰিব্বাজকং যংকিঞ্চি গহট্ঠং ৱা অভূতেন দোসেন পৰিভাসতীতি এৱম্পেত্থ অত্থং ইচ্ছন্তি পোৰাণা.

১৩৫. অনৰহং সন্তোতি অখীণাসৱো সমানো. অৰহং পটিজানাতীতি ‘‘অহং অৰহা’’তি পটিজানাতি, যথা নং ‘‘অৰহা অয’’ন্তি জানন্তি, তথা ৱাচং নিচ্ছাৰেতি, কাযেন পৰক্কমতি, চিত্তেন ইচ্ছতি অধিৱাসেতি. চোৰোতি থেনো. সব্ৰহ্মকে লোকেতি উক্কট্ঠৱসেন আহ – সব্বলোকেতি ৱুত্তং হোতি. লোকে হি সন্ধিচ্ছেদননিল্লোপহৰণএকাগাৰিককৰণপৰিপন্থতিট্ঠনাদীহি পৰেসং ধনং ৱিলুম্পন্তা চোৰাতি ৱুচ্চন্তি. সাসনে পন পৰিসসম্পত্তিআদীহি পচ্চযাদীনি ৱিলুম্পন্তা. যথাহ –

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, মহাচোৰা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চস্স মহাচোৰস্স এৱং হোতি ‘কুদাস্সু নামাহং সতেন ৱা সহস্সেন ৱা পৰিৱুতো গামনিগমৰাজধানীসু আহিণ্ডিস্সামি হনন্তো, ঘাতেন্তো, ছিন্দন্তো, ছেদাপেন্তো, পচন্তো পাচেন্তোতি, সো অপৰেন সমযেন সতেন ৱা সহস্সেন ৱা পৰিৱুতো গামনিগমৰাজধানীসু আহিণ্ডতি হনন্তো…পে… পাচেন্তো. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চস্স পাপভিক্খুনো এৱং হোতি ‘কুদাস্সু নামাহং সতেন ৱা…পে… ৰাজধানীসু চাৰিকং চৰিস্সামি সক্কতো, গৰুকতো, মানিতো, পূজিতো, অপচিতো, গহট্ঠানঞ্চেৱ পব্বজিতানঞ্চ লাভী চীৱৰ…পে… পৰিক্খাৰান’ন্তি. সো অপৰেন সমযেন সতেন ৱা সহস্সেন ৱা পৰিৱুতো গামনিগমৰাজধানীসু চাৰিকং চৰতি সক্কতো…পে… পৰিক্খাৰানং. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো মহাচোৰো সন্তো সংৱিজ্জমানো লোকস্মিং.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পাপভিক্খু তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং পৰিযাপুণিত্ৱা অত্তনো দহতি, অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো…পে… লোকস্মিং.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পাপভিক্খু সুদ্ধং ব্ৰহ্মচাৰিং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তং অমূলকেন অব্ৰহ্মচৰিযেন অনুদ্ধংসেতি. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো…পে… লোকস্মিং.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো, পাপভিক্খু যানি তানি সঙ্ঘস্স গৰুভণ্ডানি গৰুপৰিক্খাৰানি, সেয্যথিদং – আৰামো, আৰামৱত্থু, ৱিহাৰো, ৱিহাৰৱত্থু, মঞ্চো, পীঠং, ভিসি, বিম্বোহনং, লোহকুম্ভী, লোহভাণকং, লোহৱাৰকো, লোহকটাহং, ৱাসি, ফৰসু, কুঠাৰী, কুদালো, নিখাদনং, ৱল্লি, ৱেড়ু, মুঞ্জং, পব্বজং, তিণং, মত্তিকা, দাৰুভণ্ডং, মত্তিকাভণ্ডং, তেহি গিহিং সঙ্গণ্হাতি উপলাপেতি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো…পে… লোকস্মিং.

‘‘সদেৱকে, ভিক্খৱে, লোকে…পে… সদেৱমনুস্সায অযং অগ্গো মহাচোৰো, যো অসন্তং অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতী’’তি (পাৰা. ১৯৫).

তত্থ লোকিযচোৰা লোকিযমেৱ ধনধঞ্ঞাদিং থেনেন্তি. সাসনে ৱুত্তচোৰেসু পঠমো তথাৰূপমেৱ চীৱৰাদিপচ্চযমত্তং, দুতিযো পৰিযত্তিধম্মং, ততিযো পৰস্স ব্ৰহ্মচৰিযং, চতুত্থো সঙ্ঘিকগৰুভণ্ডং, পঞ্চমো ঝানসমাধিসমাপত্তিমগ্গফলপ্পভেদং লোকিযলোকুত্তৰগুণধনং, লোকিযঞ্চ চীৱৰাদিপচ্চযজাতং. যথাহ – ‘‘থেয্যায ৱো, ভিক্খৱে, ৰট্ঠপিণ্ডো ভুত্তো’’তি. তত্থ য্ৱাযং পঞ্চমো মহাচোৰো, তং সন্ধাযাহ ভগৱা ‘‘চোৰো সব্ৰহ্মকে লোকে’’তি. সো হি ‘‘সদেৱকে, ভিক্খৱে, লোকে…পে… সদেৱমনুস্সায অযং অগ্গো মহাচোৰো, যো অসন্তং অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতী’’তি (পাৰা. ১৯৫) এৱং লোকিযলোকুত্তৰধনথেননতো অগ্গো মহাচোৰোতি ৱুত্তো, তস্মা তং ইধাপি ‘‘সব্ৰহ্মকে লোকে’’তি ইমিনা উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন পকাসেসি.

এসো খো ৱসলাধমোতি. এত্থ খোতি অৱধাৰণত্থো, তেন এসো এৱ ৱসলাধমো. ৱসলানং হীনো সব্বপচ্ছিমকোতি অৱধাৰেতি. কস্মা? ৱিসিট্ঠৱত্থুম্হি থেয্যধম্মৱস্সনতো, যাৱ তং পটিঞ্ঞং ন ৱিস্সজ্জেতি, তাৱ অৱিগতৱসলকৰণধম্মতো চাতি.

এতে খো ৱসলাতি. ইদানি যে তে পঠমগাথায আসযৱিপত্তিৱসেন কোধনাদযো পঞ্চ, পাপমক্খিং ৱা দ্ৱিধা কত্ৱা ছ, দুতিযগাথায পযোগৱিপত্তিৱসেন পাণহিংসকো একো, ততিযায পযোগৱিপত্তিৱসেনেৱ গামনিগমনিগ্গাহকো একো, চতুত্থায থেয্যাৱহাৰৱসেন একো, পঞ্চমায ইণৱঞ্চনৱসেন একো, ছট্ঠায পসয্হাৱহাৰৱসেন পন্থদূসকো একো, সত্তমায কূটসক্খিৱসেন একো, অট্ঠমায মিত্তদুব্ভিৱসেন একো, নৱমায অকতঞ্ঞুৱসেন একো, দসমায কতনাসনৱিহেসনৱসেন একো, একাদসমায হদযৱঞ্চনৱসেন একো, দ্ৱাদসমায পটিচ্ছন্নকম্মন্তৱসেন দ্ৱে, তেৰসমায অকতঞ্ঞুৱসেন একো, চুদ্দসমায ৱঞ্চনৱসেন একো, পন্নৰসমায ৱিহেসনৱসেন একো, সোড়সমায ৱঞ্চনৱসেন একো, সত্তৰসমায অত্তুক্কংসনপৰৱম্ভনৱসেন দ্ৱে, অট্ঠাৰসমায পযোগাসযৱিপত্তিৱসেন ৰোসকাদযো সত্ত, একূনৱীসতিমায পৰিভাসনৱসেন দ্ৱে, ৱীসতিমায অগ্গমহাচোৰৱসেন একোতি এৱং তেত্তিংস চতুত্তিংস ৱা ৱসলা ৱুত্তা. তে নিদ্দিসন্তো আহ ‘‘এতে খো ৱসলা ৱুত্তা, মযা যে তে পকাসিতা’’তি. তস্সত্থো – যে তে মযা পুব্বে ‘‘জানাসি পন ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, ৱসল’’ন্তি এৱং সঙ্খেপতো ৱসলা ৱুত্তা, তে ৱিত্থাৰতো এতে খো পকাসিতাতি. অথ ৱা যে তে মযা পুগ্গলৱসেন ৱুত্তা, তে ধম্মৱসেনাপি এতে খো পকাসিতা. অথ ৱা এতে খো ৱসলা ৱুত্তা অৰিযেহি কম্মৱসেন, ন জাতিৱসেন, মযা যে তে পকাসিতা ‘‘কোধনো উপনাহী’’তিআদিনা নযেন.

১৩৬. এৱং ভগৱা ৱসলং দস্সেত্ৱা ইদানি যস্মা ব্ৰাহ্মণো সকায দিট্ঠিযা অতীৱ অভিনিৱিট্ঠো হোতি, তস্মা তং দিট্ঠিং পটিসেধেন্তো আহ ‘‘ন জচ্চা ৱসলো হোতী’’তি. তস্সত্থো – পৰমত্থতো হি ন জচ্চা ৱসলো হোতি, ন জচ্চা হোতি ব্ৰাহ্মণো, অপিচ খো কম্মুনা ৱসলো হোতি, কম্মুনা হোতি ব্ৰাহ্মণো, অপৰিসুদ্ধকম্মৱস্সনতো ৱসলো হোতি, পৰিসুদ্ধেন কম্মুনা অপৰিসুদ্ধৱাহনতো ব্ৰাহ্মণো হোতি. যস্মা ৱা তুম্হে হীনং ৱসলং উক্কট্ঠং ব্ৰাহ্মণং মঞ্ঞিত্থ, তস্মা হীনেন কম্মুনা ৱসলো হোতি, উক্কট্ঠেন কম্মুনা ব্ৰাহ্মণো হোতীতি এৱম্পি অত্থং ঞাপেন্তো এৱমাহ.

১৩৭-১৩৯. ইদানি তমেৱত্থং নিদস্সনেন সাধেতুং ‘‘তদমিনাপি জানাথা’’তিআদিকা তিস্সো গাথাযো আহ. তাসু দ্ৱে চতুপ্পাদা, একা ছপ্পাদা, তাসং অত্থো – যং মযা ৱুত্তং ‘‘ন জচ্চা ৱসলো হোতী’’তিআদি, তদমিনাপি জানাথ, যথা মেদং নিদস্সনং, তং ইমিনাপি পকাৰেন জানাথ, যেন মে পকাৰেন যেন সামঞ্ঞেন ইদং নিদস্সনন্তি ৱুত্তং হোতি. কতমং নিদস্সনন্তি চে? চণ্ডালপুত্তো সোপাকো…পে… ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযাতি.

চণ্ডালস্স পুত্তো চণ্ডালপুত্তো. অত্তনো খাদনত্থায মতে সুনখে লভিত্ৱা পচতীতি সোপাকো. মাতঙ্গোতি এৱংনামো ৱিস্সুতোতি এৱং হীনায জাতিযা চ জীৱিকায চ নামেন চ পাকটো.

সোতি পুৰিমপদেন সম্বন্ধিত্ৱা সো মাতঙ্গো যসং পৰমং পত্তো, অব্ভুতং উত্তমং অতিৱিসিট্ঠং যসং কিত্তিং পসংসং পত্তো. যং সুদুল্লভন্তি যং উড়াৰকুলূপপন্নেনাপি দুল্লভং, হীনকুলূপপন্নেন সুদুল্লভং. এৱং যসপ্পত্তস্স চ আগচ্ছুং তস্সুপট্ঠানং, খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা বহূ, তস্স মাতঙ্গস্স পাৰিচৰিযত্থং খত্তিযা চ ব্ৰাহ্মণা চ অঞ্ঞে চ বহূ ৱেস্সসুদ্দাদযো জম্বুদীপমনুস্সা যেভুয্যেন উপট্ঠানং আগমিংসূতি অত্থো.

এৱং উপট্ঠানসম্পন্নো সো মাতঙ্গো ৱিগতকিলেসৰজত্তা ৱিৰজং, মহন্তেহি বুদ্ধাদীহি পটিপন্নত্তা মহাপথং, ব্ৰহ্মলোকসঙ্খাতং দেৱলোকং যাপেতুং সমত্থত্তা দেৱলোকযানসঞ্ঞিতং অট্ঠসমাপত্তিযানং অভিৰুয্হ, তায পটিপত্তিযা কামৰাগং ৱিৰাজেত্ৱা, কাযস্স ভেদা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহু, সা তথা হীনাপি ন নং জাতি নিৱাৰেসি ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযা, ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিতোতি ৱুত্তং হোতি.

অযং পনত্থো এৱং ৱেদিতব্বো – অতীতে কিৰ মহাপুৰিসো তেন তেনুপাযেন সত্তহিতং কৰোন্তো সোপাকজীৱিকে চণ্ডালকুলে উপ্পজ্জি. সো নামেন মাতঙ্গো, ৰূপেন দুদ্দসিকো হুত্ৱা বহিনগৰে চম্মকুটিকায ৱসতি, অন্তোনগৰে ভিক্খং চৰিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেতি. অথেকদিৱসং তস্মিং নগৰে সুৰানক্খত্তে ঘোসিতে ধুত্তা যথাসকেন পৰিৱাৰেন কীড়ন্তি. অঞ্ঞতৰাপি ব্ৰাহ্মণমহাসালধীতা পন্নৰসসোড়সৱস্সুদ্দেসিকা দেৱকঞ্ঞা ৱিয ৰূপেন দস্সনীযা পাসাদিকা ‘‘অত্তনো কুলৱংসানুৰূপং কীড়িস্সামী’’তি পহূতং খজ্জভোজ্জাদিকীড়নসম্ভাৰং সকটেসু আৰোপেত্ৱা সব্বসেতৱড়ৱযুত্তং যানমাৰুয্হ মহাপৰিৱাৰেন উয্যানভূমিং গচ্ছতি দিট্ঠমঙ্গলিকাতি নামেন. সা কিৰ ‘‘দুস্সণ্ঠিতং ৰূপং অৱমঙ্গল’’ন্তি দট্ঠুং ন ইচ্ছতি, তেনস্সা দিট্ঠমঙ্গলিকাত্ৱেৱ সঙ্খা উদপাদি.

তদা সো মাতঙ্গো কালস্সেৱ ৱুট্ঠায পটপিলোতিকং নিৱাসেত্ৱা, কংসতাড়ং হত্থে বন্ধিত্ৱা, ভাজনহত্থো নগৰং পৱিসতি, মনুস্সে দিস্ৱা দূৰতো এৱ কংসতাড়ং আকোটেন্তো. অথ দিট্ঠমঙ্গলিকা ‘‘উস্সৰথ, উস্সৰথা’’তি পুৰতো পুৰতো হীনজনং অপনেন্তেহি পুৰিসেহি নীযমানা নগৰদ্ৱাৰমজ্ঝে মাতঙ্গং দিস্ৱা ‘‘কো এসো’’তি আহ. অহং মাতঙ্গচণ্ডালোতি. সা ‘‘ঈদিসং দিস্ৱা গতানং কুতো ৱুড্ঢী’’তি যানং নিৱত্তাপেসি. মনুস্সা ‘‘যং মযং উয্যানং গন্ত্ৱা খজ্জভোজ্জাদিং লভেয্যাম, তস্স নো মাতঙ্গেন অন্তৰাযো কতো’’তি কুপিতা ‘‘গণ্হথ চণ্ডাল’’ন্তি লেড্ডূহি পহৰিত্ৱা ‘‘মতো’’তি পাদে গহেত্ৱা একমন্তে ছড্ডেত্ৱা কচৱৰেন পটিচ্ছাদেত্ৱা অগমংসু. সো সতিং পটিলভিত্ৱা উট্ঠায মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘কিং, অয্যা, দ্ৱাৰং নাম সব্বসাধাৰণং, উদাহু ব্ৰাহ্মণানংযেৱ কত’’ন্তি? মনুস্সা আহংসু – ‘‘সব্বেসং সাধাৰণ’’ন্তি. ‘‘এৱং সব্বসাধাৰণদ্ৱাৰেন পৱিসিত্ৱা ভিক্খাহাৰেন যাপেন্তং মং দিট্ঠমঙ্গলিকায মনুস্সা ইমং অনযব্যসনং পাপেসু’’ন্তি ৰথিকায ৰথিকং আহিণ্ডন্তো মনুস্সানং আৰোচেত্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ঘৰদ্ৱাৰে নিপজ্জি – ‘‘দিট্ঠমঙ্গলিকং অলদ্ধা ন ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি.

ব্ৰাহ্মণো ‘‘ঘৰদ্ৱাৰে মাতঙ্গো নিপন্নো’’তি সুত্ৱা ‘‘তস্স কাকণিকং দেথ, তেলেন অঙ্গং মক্খেত্ৱা গচ্ছতূ’’তি আহ. সো তং ন ইচ্ছতি, ‘‘দিট্ঠমঙ্গলিকং অলদ্ধা ন ৱুট্ঠহিস্সামি’’চ্চেৱ আহ. ততো ব্ৰাহ্মণো ‘‘দ্ৱে কাকণিকাযো দেথ, কাকণিকায পূৱং খাদতু, কাকণিকায তেলেন অঙ্গং মক্খেত্ৱা গচ্ছতূ’’তি আহ. সো তং ন ইচ্ছতি, তথেৱ ৱদতি. ব্ৰাহ্মণো সুত্ৱা ‘‘মাসকং দেথ, পাদং, উপড্ঢকহাপণং, কহাপণং দ্ৱে তীণী’’তি যাৱ সতং আণাপেসি. সো ন ইচ্ছতি, তথেৱ ৱদতি. এৱং যাচন্তানংযেৱ সূৰিযো অত্থঙ্গতো. অথ ব্ৰাহ্মণী পাসাদা ওৰুয্হ সাণিপাকাৰং পৰিক্খিপাপেত্ৱা তং উপসঙ্কমিত্ৱা যাচি – ‘‘তাত মাতঙ্গ, দিট্ঠমঙ্গলিকায অপৰাধং খম, সহস্সং গণ্হাহি, দ্ৱে তীণী’’তি যাৱ ‘‘সতসহস্সং গণ্হাহী’’তি আহ. সো তুণ্হীভূতো নিপজ্জিযেৱ.

এৱং চতূহপঞ্চাহে ৱীতিৱত্তে বহুম্পি পণ্ণাকাৰং দত্ৱা দিট্ঠমঙ্গলিকং অলভন্তা খত্তিযকুমাৰাদযো মাতঙ্গস্স উপকণ্ণকে আৰোচাপেসুং – ‘‘পুৰিসা নাম অনেকানিপি সংৱচ্ছৰানি ৱীৰিযং কত্ৱা ইচ্ছিতত্থং পাপুণন্তি, মা খো ত্ৱং নিব্বিজ্জি, অদ্ধা দ্ৱীহতীহচ্চযেন দিট্ঠমঙ্গলিকং লচ্ছসী’’তি. সো তুণ্হীভূতো নিপজ্জিযেৱ. অথ সত্তমে দিৱসে সমন্তা পটিৱিস্সকা উট্ঠহিত্ৱা ‘‘তুম্হে মাতঙ্গং ৱা উট্ঠাপেথ, দাৰিকং ৱা দেথ, মা অম্হে সব্বে নাসযিত্থা’’তি আহংসু. তেসং কিৰ অযং দিট্ঠি ‘‘যস্স ঘৰদ্ৱাৰে এৱং নিপন্নো চণ্ডালো মৰতি, তস্স ঘৰেন সহ সমন্তা সত্তসত্তঘৰৱাসিনো চণ্ডালা হোন্তী’’তি. ততো দিট্ঠমঙ্গলিকং নীলপটপিলোতিকং নিৱাসাপেত্ৱা উড়ুঙ্ককড়োপিকাদীনি দত্ৱা পৰিদেৱমানং তস্স সন্তিকং নেত্ৱা ‘‘গণ্হ দাৰিকং, উট্ঠায গচ্ছাহী’’তি অদংসু. সা পস্সে ঠত্ৱা ‘‘উট্ঠাহী’’তি আহ, সো ‘‘হত্থেন মং গহেত্ৱা উট্ঠাপেহী’’তি আহ. সা নং উট্ঠাপেসি. সো নিসীদিত্ৱা আহ – ‘‘মযং অন্তোনগৰে ৱসিতুং ন লভাম, এহি মং বহিনগৰে চম্মকুটিং নেহী’’তি. সা নং হত্থে গহেত্ৱা তত্থ নেসি. ‘‘পিট্ঠিযং আৰোপেত্ৱা’’তি জাতকভাণকা. নেত্ৱা চস্স সৰীৰং তেলেন মক্খেত্ৱা, উণ্হোদকেন ন্হাপেত্ৱা, যাগুং পচিত্ৱা অদাসি. সো ‘‘ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞা অযং মা ৱিনস্সী’’তি জাতিসম্ভেদং অকত্ৱাৱ অড্ঢমাসমত্তং বলং গহেত্ৱা ‘‘অহং ৱনং গচ্ছামি, ‘অতিচিৰাযতী’তি মা ত্ৱং উক্কণ্ঠী’’তি ৱত্ৱা ঘৰমানুসকানি চ ‘‘ইমং মা পমজ্জিত্থা’’তি আণাপেত্ৱা ঘৰা নিক্খম্ম তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা, কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা, কতিপাহেনেৱ অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱা ‘‘ইদানাহং দিট্ঠমঙ্গলিকায মনাপো ভৱিস্সামী’’তি আকাসেনাগন্ত্ৱা নগৰদ্ৱাৰে ওৰোহিত্ৱা দিট্ঠমঙ্গলিকায সন্তিকং পেসেসি.

সা সুত্ৱা ‘‘কোচি মঞ্ঞে মম ঞাতকো পব্বজিতো মং দুক্খিতং ঞত্ৱা দট্ঠুং আগতো ভৱিস্সতী’’তি চিন্তযমানা গন্ত্ৱা, তং ঞত্ৱা, পাদেসু নিপতিত্ৱা ‘‘কিস্স মং অনাথং তুম্হে অকত্থা’’তি আহ. মহাপুৰিসো ‘‘মা ত্ৱং দিট্ঠমঙ্গলিকে দুক্খিনী অহোসি, সকলজম্বুদীপৱাসীহি তে সক্কাৰং কাৰেস্সামী’’তি ৱত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং ঘোসনং কৰোহি – ‘মহাব্ৰহ্মা মম সামিকো ন মাতঙ্গো, সো চন্দৱিমানং ভিন্দিত্ৱা সত্তমে দিৱসে মম সন্তিকং আগমিস্সতী’’’তি. সা আহ – ‘‘অহং, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণমহাসালধীতা হুত্ৱা অত্তনো পাপকম্মেন ইমং চণ্ডালভাৱং পত্তা, ন সক্কোমি এৱং ৱত্তু’’ন্তি. মহাপুৰিসো ‘‘ন ত্ৱং মাতঙ্গস্স আনুভাৱং জানাসী’’তি ৱত্ৱা যথা সা সদ্দহতি, তথা অনেকানি পাটিহাৰিযানি দস্সেত্ৱা তথেৱ তং আণাপেত্ৱা অত্তনো ৱসতিং অগমাসি. সা তথা অকাসি.

মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি হসন্তি – ‘‘কথঞ্হি নামাযং অত্তনো পাপকম্মেন চণ্ডালভাৱং পত্ৱা পুন তং মহাব্ৰহ্মানং কৰিস্সতী’’তি. সা অধিমানা এৱ হুত্ৱা দিৱসে দিৱসে ঘোসন্তী নগৰং আহিণ্ডতি ‘‘ইতো ছট্ঠে দিৱসে, পঞ্চমে, চতুত্থে, ততিযে, সুৱে, অজ্জ আগমিস্সতী’’তি. মনুস্সা তস্সা ৱিস্সত্থৱাচং সুত্ৱা ‘‘কদাচি এৱম্পি সিযা’’তি অত্তনো অত্তনো ঘৰদ্ৱাৰেসু মণ্ডপং কাৰাপেত্ৱা, সাণিপাকাৰং সজ্জেত্ৱা, ৱযপ্পত্তা দাৰিকাযো অলঙ্কৰিত্ৱা ‘‘মহাব্ৰহ্মনি আগতে কঞ্ঞাদানং দস্সামা’’তি আকাসং উল্লোকেন্তা নিসীদিংসু. অথ মহাপুৰিসো পুণ্ণমদিৱসে গগনতলং উপাৰূড়্হে চন্দে চন্দৱিমানং ফালেত্ৱা পস্সতো মহাজনস্স মহাব্ৰহ্মৰূপেন নিগ্গচ্ছি. মহাজনো ‘‘দ্ৱে চন্দা জাতা’’তি অতিমঞ্ঞি. ততো অনুক্কমেন আগতং দিস্ৱা ‘‘সচ্চং দিট্ঠমঙ্গলিকা আহ, মহাব্ৰহ্মাৱ অযং দিট্ঠমঙ্গলিকং দমেতুং পুব্বে মাতঙ্গৱেসেনাগচ্ছী’’তি নিট্ঠং অগমাসি. এৱং সো মহাজনেন দিস্সমানো দিট্ঠমঙ্গলিকায ৱসনট্ঠানে এৱ ওতৰি. সা চ তদা উতুনী অহোসি. সো তস্সা নাভিং অঙ্গুট্ঠকেন পৰামসি. তেন ফস্সেন গব্ভো পতিট্ঠাসি. ততো নং ‘‘গব্ভো তে সণ্ঠিতো, পুত্তম্হি জাতে তং নিস্সায জীৱাহী’’তি ৱত্ৱা পস্সতো মহাজনস্স পুন চন্দৱিমানং পাৱিসি.

ব্ৰাহ্মণা ‘‘দিট্ঠমঙ্গলিকা মহাব্ৰহ্মুনো পজাপতি অম্হাকং মাতা জাতা’’তি ৱত্ৱা ততো ততো আগচ্ছন্তি. তং সক্কাৰং কাতুকামানং মনুস্সানং সম্পীড়নেন নগৰদ্ৱাৰানি অনোকাসানি অহেসুং. তে দিট্ঠমঙ্গলিকং হিৰঞ্ঞৰাসিম্হি ঠপেত্ৱা, ন্হাপেত্ৱা, মণ্ডেত্ৱা, ৰথং আৰোপেত্ৱা, মহাসক্কাৰেন নগৰং পদক্খিণং কাৰাপেত্ৱা, নগৰমজ্ঝে মণ্ডপং কাৰাপেত্ৱা, তত্ৰ নং ‘‘মহাব্ৰহ্মুনো পজাপতী’’তি দিট্ঠট্ঠানে ঠপেত্ৱা ৱসাপেন্তি ‘‘যাৱস্সা পতিৰূপং ৱসনোকাসং কৰোম, তাৱ ইধেৱ ৱসতূ’’তি. সা মণ্ডপে এৱ পুত্তং ৱিজাযি. তং ৱিসুদ্ধদিৱসে সদ্ধিং পুত্তেন সসীসং ন্হাপেত্ৱা মণ্ডপে জাতোতি দাৰকস্স ‘‘মণ্ডব্যকুমাৰো’’তি নামং অকংসু. ততো পভুতি চ নং ব্ৰাহ্মণা ‘‘মহাব্ৰহ্মুনো পুত্তো’’তি পৰিৱাৰেত্ৱা চৰন্তি. ততো অনেকসতসহস্সপ্পকাৰা পণ্ণাকাৰা আগচ্ছন্তি, তে ব্ৰাহ্মণা কুমাৰস্সাৰক্খং ঠপেসুং, আগতা লহুং কুমাৰং দট্ঠুং ন লভন্তি.

কুমাৰো অনুপুব্বেন ৱুড্ঢিমন্ৱায দানং দাতুং আৰদ্ধো. সো সালায সম্পত্তানং কপণদ্ধিকানং অদত্ৱা ব্ৰাহ্মণানংযেৱ দেতি. মহাপুৰিসো ‘‘কিং মম পুত্তো দানং দেতী’’তি আৱজ্জেত্ৱা ব্ৰাহ্মণানংযেৱ দানং দেন্তং দিস্ৱা ‘‘যথা সব্বেসং দস্সতি, তথা কৰিস্সামী’’তি চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা আকাসেন আগম্ম পুত্তস্স ঘৰদ্ৱাৰে অট্ঠাসি. কুমাৰো তং দিস্ৱা ‘‘কুতো অযং এৱং ৱিৰূপৱেসো ৱসলো আগতো’’তি কুদ্ধো ইমং গাথমাহ –

‘‘কুতো নু আগচ্ছসি দুম্মৱাসী, ওতল্লকো পংসুপিসাচকোৱ;

সঙ্কাৰচোড়ং পটিমুঞ্চ কণ্ঠে, কো ৰে তুৱং হোসি অদক্খিণেয্যো’’তি.

ব্ৰাহ্মণা ‘‘গণ্হথ গণ্হথা’’তি তং গহেত্ৱা আকোটেত্ৱা অনযব্যসনং পাপেসুং. সো আকাসেন গন্ত্ৱা বহিনগৰে পচ্চট্ঠাসি. দেৱতা কুপিতা কুমাৰং গলে গহেত্ৱা উদ্ধংপাদং অধোসিৰং ঠপেসুং. সো অক্খীহি নিগ্গতেহি মুখেন খেড়ং পগ্ঘৰন্তেন ঘৰুঘৰুপস্সাসী দুক্খং ৱেদযতি. দিট্ঠমঙ্গলিকা সুত্ৱা ‘‘কোচি আগতো অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, পব্বজিতো আগচ্ছী’’তি. ‘‘কুহিং গতো’’তি? ‘‘এৱং গতো’’তি. সা তত্থ গন্ত্ৱা ‘‘খমথ, ভন্তে, অত্তনো দাসস্সা’’তি যাচন্তী তস্স পাদমূলে ভূমিযা নিপজ্জি. তেন চ সমযেন মহাপুৰিসো পিণ্ডায চৰিত্ৱা, যাগুং লভিত্ৱা, তং পিৱন্তো তত্থ নিসিন্নো হোতি, সো অৱসিট্ঠং থোকং যাগুং দিট্ঠমঙ্গলিকায অদাসি. ‘‘গচ্ছ ইমং যাগুং উদককুম্ভিযা আলোলেত্ৱা যেসং ভূতৱিকাৰো অত্থি, তেসং অক্খিমুখকণ্ণনাসাবিলেসু আসিঞ্চ, সৰীৰঞ্চ পৰিপ্ফোসেহি, এৱং নিব্বিকাৰা ভৱিস্সন্তী’’তি. সা তথা অকাসি. ততো কুমাৰে পকতিসৰীৰে জাতে ‘‘এহি, তাত মণ্ডব্য, তং খমাপেস্সামা’’তি পুত্তঞ্চ সব্বে ব্ৰাহ্মণে চ তস্স পাদমূলে নিক্কুজ্জিত্ৱা নিপজ্জাপেত্ৱা খমাপেসি.

সো ‘‘সব্বজনস্স দানং দাতব্ব’’ন্তি ওৱদিত্ৱা, ধম্মকথং কত্ৱা, অত্তনো ৱসনট্ঠানংযেৱ গন্ত্ৱা, চিন্তেসি ‘‘ইত্থীসু পাকটা দিট্ঠমঙ্গলিকা দমিতা, পুৰিসেসু পাকটো মণ্ডব্যকুমাৰো, ইদানি কো দমেতব্বো’’তি. ততো জাতিমন্ততাপসং অদ্দস বন্ধুমতীনগৰং নিস্সায কুম্ভৱতীনদীতীৰে ৱিহৰন্তং. সো ‘‘অহং জাতিযা ৱিসিট্ঠো, অঞ্ঞেহি পৰিভুত্তোদকং ন পৰিভুঞ্জামী’’তি উপৰিনদিযা ৱসতি. মহাপুৰিসো তস্স উপৰিভাগে ৱাসং কপ্পেত্ৱা তস্স উদকপৰিভোগৱেলাযং দন্তকট্ঠং খাদিত্ৱা উদকে পক্খিপি. তাপসো তং উদকেন ৱুয্হমানং দিস্ৱা ‘‘কেনিদং খিত্ত’’ন্তি পটিসোতং গন্ত্ৱা মহাপুৰিসং দিস্ৱা ‘‘কো এত্থা’’তি আহ. ‘‘মাতঙ্গচণ্ডালো, আচৰিযা’’তি. ‘‘অপেহি, চণ্ডাল, মা উপৰিনদিযা ৱসী’’তি. মহাপুৰিসো ‘‘সাধু, আচৰিযা’’তি হেট্ঠানদিযা ৱসতি, পটিসোতম্পি দন্তকট্ঠং তাপসস্স সন্তিকং আগচ্ছতি. তাপসো পুন গন্ত্ৱা ‘‘অপেহি, চণ্ডাল, মা হেট্ঠানদিযং ৱস, উপৰিনদিযাযেৱ ৱসা’’তি আহ. মহাপুৰিসো ‘‘সাধু, আচৰিযা’’তি তথা অকাসি, পুনপি তথেৱ অহোসি. তাপসো পুনপি ‘‘তথা কৰোতী’’তি দুট্ঠো মহাপুৰিসং সপি ‘‘সূৰিযস্স তে উগ্গমনৱেলায সত্তধা মুদ্ধা ফলতূ’’তি. মহাপুৰিসোপি ‘‘সাধু, আচৰিয, অহং পন সূৰিযুট্ঠানং ন দেমী’’তি ৱত্ৱা সূৰিযুট্ঠানং নিৱাৰেসি. ততো ৰত্তি ন ৱিভাযতি, অন্ধকাৰো জাতো, ভীতা বন্ধুমতীৱাসিনো তাপসস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘অত্থি নু খো, আচৰিয, অম্হাকং সোত্থিভাৱো’’তি পুচ্ছিংসু. তে হি তং ‘‘অৰহা’’তি মঞ্ঞন্তি. সো তেসং সব্বমাচিক্খি. তে মহাপুৰিসং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সূৰিযং, ভন্তে, মুঞ্চথা’’তি যাচিংসু. মহাপুৰিসো ‘‘যদি তুম্হাকং অৰহা আগন্ত্ৱা মং খমাপেতি, মুঞ্চামী’’তি আহ.

মনুস্সা গন্ত্ৱা তাপসং আহংসু – ‘‘এহি, ভন্তে, মাতঙ্গপণ্ডিতং খমাপেহি, মা তুম্হাকং কলহকাৰণা মযং নস্সিম্হা’’তি. সো ‘‘নাহং চণ্ডালং খমাপেমী’’তি আহ. মনুস্সা ‘‘অম্হে ত্ৱং নাসেসী’’তি তং হত্থপাদেসু গহেত্ৱা মহাপুৰিসস্স সন্তিকং নেসুং. মহাপুৰিসো ‘‘মম পাদমূলে কুচ্ছিযা নিপজ্জিত্ৱা খমাপেন্তে খমামী’’তি আহ. মনুস্সা ‘‘এৱং কৰোহী’’তি আহংসু. তাপসো ‘‘নাহং চণ্ডালং ৱন্দামী’’তি. মনুস্সা ‘‘তৱ ছন্দেন ন ৱন্দিস্সসী’’তি হত্থপাদমস্সুগীৱাদীসু গহেত্ৱা মহাপুৰিসস্স পাদমূলে সযাপেসুং. সো ‘‘খমামহং ইমস্স, অপিচাহং তস্সেৱানুকম্পায সূৰিযং ন মুঞ্চামি, সূৰিযে হি উগ্গতমত্তে মুদ্ধা অস্স সত্তধা ফলিস্সতী’’তি আহ. মনুস্সা ‘‘ইদানি, ভন্তে, কিং কাতব্ব’’ন্তি আহংসু. মহাপুৰিসো ‘‘তেন হি ইমং গলপ্পমাণে উদকে ঠপেত্ৱা মত্তিকাপিণ্ডেনস্স সীসং পটিচ্ছাদেথ, সূৰিযৰস্মীহি ফুট্ঠো মত্তিকাপিণ্ডো সত্তধা ফলিস্সতি. তস্মিং ফলিতে এস অঞ্ঞত্ৰ গচ্ছতূ’’তি আহ. তে তাপসং হত্থপাদাদীসু গহেত্ৱা তথা অকংসু. সূৰিযে মুঞ্চিতমত্তে মত্তিকাপিণ্ডো সত্তধা ফলিত্ৱা পতি, তাপসো ভীতো পলাযি. মনুস্সা দিস্ৱা ‘‘পস্সথ, ভো, সমণস্স আনুভাৱ’’ন্তি দন্তকট্ঠপক্খিপনমাদিং কত্ৱা সব্বং ৱিত্থাৰেত্ৱা ‘‘নত্থি ঈদিসো সমণো’’তি তস্মিং পসীদিংসু. ততো পভুতি সকলজম্বুদীপে খত্তিযব্ৰাহ্মণাদযো গহট্ঠপব্বজিতা মাতঙ্গপণ্ডিতস্স উপট্ঠানং অগমংসু. সো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা কাযস্স ভেদা ব্ৰহ্মলোকে উপ্পজ্জি. তেনাহ ভগৱা ‘‘তদমিনাপি জানাথ…পে… ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযা’’তি.

১৪০-১৪১. এৱং ‘‘ন জচ্চা ৱসলো হোতি, কম্মুনা ৱসলো হোতী’’তি সাধেত্ৱা ইদানি ‘‘ন জচ্চা হোতি ব্ৰাহ্মণো, কম্মুনা হোতি ব্ৰাহ্মণো’’তি এতং সাধেতুং আহ ‘‘অজ্ঝাযককুলে জাতা …পে… দুগ্গত্যা গৰহাযৱা’’তি. তত্থ অজ্ঝাযককুলে জাতাতি মন্তজ্ঝাযকে ব্ৰাহ্মণকুলে জাতা. ‘‘অজ্ঝাযকাকুড়ে জাতা’’তিপি পাঠো. মন্তানং অজ্ঝাযকে অনুপকুট্ঠে চ ব্ৰাহ্মণকুলে জাতাতি অত্থো. মন্তা বন্ধৱা এতেসন্তি মন্তবন্ধৱা. ৱেদবন্ধূ ৱেদপটিস্সৰণাতি ৱুত্তং হোতি. তে চ পাপেসু কম্মেসু অভিণ্হমুপদিস্সৰেতি তে এৱং কুলে জাতা মন্তবন্ধৱা চ সমানাপি যদি পাণাতিপাতাদীসু পাপকম্মেসু পুনপ্পুনং উপদিস্সন্তি, অথ দিট্ঠেৱ ধম্মে গাৰয্হা সম্পৰাযে চ দুগ্গতি তে এৱমুপদিস্সমানা ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে মাতাপিতূহিপি ‘‘নযিমে অম্হাকং পুত্তা, দুজ্জাতা এতে কুলস্স অঙ্গাৰভূতা, নিক্কড্ঢথ নে’’তি, ব্ৰাহ্মণেহিপি ‘‘গহপতিকা এতে, ন এতে ব্ৰাহ্মণা, মা নেসং সদ্ধযঞ্ঞথালিপাকাদীসু পৱেসং দেথ, মা নেহি সদ্ধিং সল্লপথা’’তি, অঞ্ঞেহিপি মনুস্সেহি ‘‘পাপকম্মন্তা এতে, ন এতে ব্ৰাহ্মণা’’তি এৱং গাৰয্হা হোন্তি. সম্পৰাযে চ নেসং দুগ্গতি নিৰযাদিভেদা, দুগ্গতি এতেসং পৰলোকে হোতীতি অত্থো. সম্পৰাযে ৱাতিপি পাঠো. পৰলোকে এতেসং দুক্খস্স গতি দুগ্গতি, দুক্খপ্পত্তিযেৱ হোতীতি অত্থো. ন নে জাতি নিৱাৰেতি, দুগ্গত্যা গৰহায ৱাতি সা তথা উক্কট্ঠাপি যং ত্ৱং সাৰতো পচ্চেসি, জাতি এতে পাপকম্মেসু পদিস্সন্তে ব্ৰাহ্মণে ‘‘সম্পৰাযে চ দুগ্গতী’’তি এত্থ ৱুত্তপ্পকাৰায দুগ্গতিযা ৱা, ‘‘দিট্ঠেৱ ধম্মে গাৰয্হা’’তি এত্থ ৱুত্তপ্পকাৰায গৰহায ৱা ন নিৱাৰেতি.

১৪২. এৱং ভগৱা অজ্ঝাযককুলে জাতানম্পি ব্ৰাহ্মণানং গাৰয্হাদিকম্মৱসেন দিট্ঠেৱ ধম্মে পতিতভাৱং দীপেন্তো দুগ্গতিগমনেন চ সম্পৰাযে ব্ৰাহ্মণজাতিযা অভাৱং দীপেন্তো ‘‘ন জচ্চা হোতি ব্ৰাহ্মণো, কম্মুনা হোতি ব্ৰাহ্মণো’’তি এতম্পি অত্থং সাধেত্ৱা ইদানি দুৱিধম্পি অত্থং নিগমেন্তো আহ, এৱং ব্ৰাহ্মণ –

‘‘ন জচ্চা ৱসলো হোতি, ন জচ্চা হোতি ব্ৰাহ্মণো;

কম্মুনা ৱসলো হোতি, কম্মুনা হোতি ব্ৰাহ্মণো’’তি.

সেসং কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তে ৱুত্তনযমেৱ. ৱিসেসতো ৱা এত্থ নিক্কুজ্জিতং ৱাতিআদীনং এৱং যোজনা ৱেদিতব্বা – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, এৱং মং কম্মৱিমুখং জাতিৱাদে পতিতং ‘‘জাতিযা ব্ৰাহ্মণৱসলভাৱো হোতী’’তি দিট্ঠিতো ৱুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৱিৱৰেয্য, এৱং জাতিৱাদপটিচ্ছন্নং কম্মৱাদং ৱিৱৰন্তেন, যথা মূড়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৱং ব্ৰাহ্মণৱসলভাৱস্স অসম্ভিন্নউজুমগ্গং আচিক্খন্তেন, যথা অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য, এৱং মাতঙ্গাদিনিদস্সনপজ্জোতধাৰণেন ময্হং ভোতা গোতমেন এতেহি পৰিযাযেহি পকাসিতত্তা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতোতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায অগ্গিকভাৰদ্ৱাজসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.