৪. কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তৱণ্ণনা

এৱং মে সুতন্তি কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তং. কা উপ্পত্তি? ভগৱা মগধেসু ৱিহৰন্তো দক্খিণাগিৰিস্মিং একনালাযং ব্ৰাহ্মণগামে পুৰেভত্তকিচ্চং পচ্ছাভত্তকিচ্চন্তি ইমেসু দ্ৱীসু বুদ্ধকিচ্চেসু পুৰেভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা পচ্ছাভত্তকিচ্চাৱসানে বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো কসিভাৰদ্ৱাজং ব্ৰাহ্মণং অৰহত্তস্স উপনিস্সযসম্পন্নং দিস্ৱা ‘‘তত্থ মযি গতে যথা পৱত্তিস্সতি, ততো কথাৱসানে ধম্মদেসনং সুত্ৱা এস ব্ৰাহ্মণো পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি চ ঞত্ৱা, তত্থ গন্ত্ৱা, কথং সমুট্ঠাপেত্ৱা, ইমং সুত্তং অভাসি.

তত্থ সিযা ‘‘কতমং বুদ্ধানং পুৰেভত্তকিচ্চং, কতমং পচ্ছাভত্তকিচ্চ’’ন্তি? ৱুচ্চতে – বুদ্ধো ভগৱা পাতো এৱ উট্ঠায উপট্ঠাকানুগ্গহত্থং সৰীৰফাসুকত্থঞ্চ মুখধোৱনাদিসৰীৰপৰিকম্মং কত্ৱা যাৱ ভিক্খাচাৰৱেলা, তাৱ ৱিৱিত্তাসনে ৱীতিনামেত্ৱা, ভিক্খাচাৰৱেলায নিৱাসেত্ৱা, কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা, চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা, পত্তমাদায কদাচি এককোৱ কদাচি ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায পৱিসতি, কদাচি পকতিযা, কদাচি অনেকেহি পাটিহাৰিযেহি ৱত্তমানেহি. সেয্যথিদং – পিণ্ডায পৱিসতো লোকনাথস্স পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা মুদুগতিযো ৱাতা পথৱিং সোধেন্তি; ৱলাহকা উদকফুসিতানি মুঞ্চন্তা মগ্গে ৰেণুং ৱূপসমেত্ৱা উপৰি ৱিতানং হুত্ৱা তিট্ঠন্তি. অপৰে ৱাতা পুপ্ফানি উপসংহৰিত্ৱা মগ্গে ওকিৰন্তি, উন্নতা ভূমিপ্পদেসা ওনমন্তি, ওনতা উন্নমন্তি, পাদনিক্খেপসমযে সমাৱ ভূমি হোতি, সুখসম্ফস্সানি ৰথচক্কমত্তানি পদুমপুপ্ফানি ৱা পাদে সম্পটিচ্ছন্তি, ইন্দখীলস্স অন্তো ঠপিতমত্তে দক্খিণপাদে সৰীৰা ছব্বণ্ণৰস্মিযো নিচ্ছৰিত্ৱা সুৱণ্ণৰসপিঞ্জৰানি ৱিয চিত্ৰপটপৰিক্খিত্তানি ৱিয চ পাসাদকূটাগাৰাদীনি কৰোন্তিযো ইতো চিতো চ ৱিধাৱন্তি, হত্থিঅস্সৱিহঙ্গাদযো সকসকট্ঠানেসু ঠিতাযেৱ মধুৰেনাকাৰেন সদ্দং কৰোন্তি, তথা ভেৰিৱীণাদীনি তূৰিযানি মনুস্সানং কাযূপগানি চ আভৰণানি, তেন সঞ্ঞাণেন মনুস্সা জানন্তি ‘‘অজ্জ ভগৱা ইধ পিণ্ডায পৱিট্ঠো’’তি. তে সুনিৱত্থা সুপাৰুতা গন্ধপুপ্ফাদীনি আদায ঘৰা নিক্খমিত্ৱা অন্তৰৱীথিং পটিপজ্জিত্ৱা ভগৱন্তং গন্ধপুপ্ফাদীহি সক্কচ্চং পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা – ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, দস ভিক্খূ, অম্হাকং ৱীসতি, অম্হাকং ভিক্খুসতং দেথা’’তি যাচিত্ৱা ভগৱতোপি পত্তং গহেত্ৱা, আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা সক্কচ্চং পিণ্ডপাতেন পটিমানেন্তি.

ভগৱা কতভত্তকিচ্চো তেসং সন্তানানি ওলোকেত্ৱা তথা ধম্মং দেসেতি, যথা কেচি সৰণগমনে পতিট্ঠহন্তি, কেচি পঞ্চসু সীলেসু, কেচি সোতাপত্তিসকদাগামিঅনাগামিফলানং অঞ্ঞতৰস্মিং, কেচি পব্বজিত্ৱা অগ্গফলে অৰহত্তেতি. এৱং তথা তথা জনং অনুগ্গহেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং গচ্ছতি. তত্থ মণ্ডলমাড়ে পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসীদতি ভিক্খূনং ভত্তকিচ্চপৰিযোসানং আগমযমানো. ততো ভিক্খূনং ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে উপট্ঠাকো ভগৱতো নিৱেদেতি. অথ ভগৱা গন্ধকুটিং পৱিসতি. ইদং তাৱ পুৰেভত্তকিচ্চং. যঞ্চেত্থ ন ৱুত্তং, তং ব্ৰহ্মাযুসুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ গহেতব্বং.

অথ ভগৱা এৱং কতপুৰেভত্তকিচ্চো গন্ধকুটিযা উপট্ঠানে নিসীদিত্ৱা, পাদে পক্খালেত্ৱা, পাদপীঠে ঠত্ৱা, ভিক্খুসঙ্ঘং ওৱদতি – ‘‘ভিক্খৱে, অপ্পমাদেন সম্পাদেথ, বুদ্ধুপ্পাদো দুল্লভো লোকস্মিং, মনুস্সপটিলাভো দুল্লভো, সদ্ধাসম্পত্তি দুল্লভা, পব্বজ্জা দুল্লভা, সদ্ধম্মস্সৱনং দুল্লভং লোকস্মি’’ন্তি. ততো ভিক্খূ ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা কম্মট্ঠানং পুচ্ছন্তি. অথ ভগৱা ভিক্খূনং চৰিযৱসেন কম্মট্ঠানং দেতি. তে কম্মট্ঠানং উগ্গহেত্ৱা, ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা, অত্তনো অত্তনো ৱসনট্ঠানং গচ্ছন্তি; কেচি অৰঞ্ঞং, কেচি ৰুক্খমূলং, কেচি পব্বতাদীনং অঞ্ঞতৰং, কেচি চাতুমহাৰাজিকভৱনং…পে… কেচি ৱসৱত্তিভৱনন্তি. ততো ভগৱা গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা সচে আকঙ্খতি, দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো মুহুত্তং সীহসেয্যং কপ্পেতি. অথ সমস্সাসিতকাযো উট্ঠহিত্ৱা দুতিযভাগে লোকং ৱোলোকেতি. ততিযভাগে যং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি, তত্থ জনো পুৰেভত্তং দানং দত্ৱা পচ্ছাভত্তং সুনিৱত্থো সুপাৰুতো গন্ধপুপ্ফাদীনি আদায ৱিহাৰে সন্নিপততি. ততো ভগৱা সম্পত্তপৰিসায অনুৰূপেন পাটিহাৰিযেন গন্ত্ৱা ধম্মসভাযং পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসজ্জ ধম্মং দেসেতি কালযুত্তং পমাণযুত্তং. অথ কালং ৱিদিত্ৱা পৰিসং উয্যোজেতি.

ততো সচে গত্তানি ওসিঞ্চিতুকামো হোতি. অথ বুদ্ধাসনা উট্ঠায উপট্ঠাকেন উদকপটিযাদিতোকাসং গন্ত্ৱা, উপট্ঠাকহত্থতো উদকসাটিকং গহেত্ৱা, ন্হানকোট্ঠকং পৱিসতি. উপট্ঠাকোপি বুদ্ধাসনং আনেত্ৱা গন্ধকুটিপৰিৱেণে পঞ্ঞাপেতি. ভগৱা গত্তানি ওসিঞ্চিত্ৱা, সুৰত্তদুপট্টং নিৱাসেত্ৱা, কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা, উত্তৰাসঙ্গং কত্ৱা, তত্থ আগন্ত্ৱা, নিসীদতি এককোৱ মুহুত্তং পটিসল্লীনো. অথ ভিক্খূ ততো ততো আগম্ম ভগৱতো উপট্ঠানং গচ্ছন্তি. তত্থ একচ্চে পঞ্হং পুচ্ছন্তি, একচ্চে কম্মট্ঠানং, একচ্চে ধম্মস্সৱনং যাচন্তি. ভগৱা তেসং অধিপ্পাযং সম্পাদেন্তো পঠমং যামং ৱীতিনামেতি.

মজ্ঝিমযামে সকলদসসহস্সিলোকধাতুদেৱতাযো ওকাসং লভমানা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছন্তি যথাভিসঙ্খতং অন্তমসো চতুৰক্খৰম্পি. ভগৱা তাসং দেৱতানং পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তো মজ্ঝিমযামং ৱীতিনামেতি. ততো পচ্ছিমযামং চত্তাৰো ভাগে কত্ৱা একং ভাগং চঙ্কমং অধিট্ঠাতি, দুতিযভাগং গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো সীহসেয্যং কপ্পেতি, ততিযভাগং ফলসমাপত্তিযা ৱীতিনামেতি, চতুত্থভাগং মহাকৰুণাসমাপত্তিং পৱিসিত্ৱা বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেতি অপ্পৰজক্খমহাৰজক্খাদিসত্তদস্সনত্থং. ইদং পচ্ছাভত্তকিচ্চং.

এৱমিমস্স পচ্ছাভত্তকিচ্চস্স লোকৱোলোকনসঙ্খাতে চতুত্থভাগাৱসানে বুদ্ধধম্মসঙ্ঘেসু দানসীলউপোসথকম্মাদীসু চ অকতাধিকাৰে কতাধিকাৰে চ অনুপনিস্সযসম্পন্নে উপনিস্সযসম্পন্নে চ সত্তে পস্সিতুং বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেন্তো কসিভাৰদ্ৱাজং ব্ৰাহ্মণং অৰহত্তস্স উপনিস্সযসম্পন্নং দিস্ৱা ‘‘তত্থ মযি গতে কথা পৱত্তিস্সতি, ততো কথাৱসানে ধম্মদেসনং সুত্ৱা এস ব্ৰাহ্মণো পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি চ ঞত্ৱা, তত্থ গন্ত্ৱা, কথং সমুট্ঠাপেত্ৱা ইমং সুত্তমভাসি.

তত্থ এৱং মে সুতন্তিআদি আযস্মতা আনন্দেন পঠমমহাসঙ্গীতিকালে ধম্মসঙ্গীতিং কৰোন্তেন আযস্মতা মহাকস্সপত্থেৰেন পুট্ঠেন পঞ্চন্নং অৰহন্তসতানং ৱুত্তং, ‘‘অহং, খো, সমণ কসামি চ ৱপামি চা’’তি কসিভাৰদ্ৱাজেন ৱুত্তং, ‘‘অহম্পি খো ব্ৰাহ্মণ কসামি চ ৱপামি চা’’তিআদি ভগৱতা ৱুত্তং. তদেতং সব্বম্পি সমোধানেত্ৱা ‘‘কসিভাৰদ্ৱাজসুত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি.

তত্থ এৱন্তি অযং আকাৰনিদস্সনাৱধাৰণত্থো এৱং-সদ্দো. আকাৰত্থেন হি এতেন এতমত্থং দীপেতি – নানানযনিপুণমনেকজ্ঝাসযসমুট্ঠানং অত্থব্যঞ্জনসম্পন্নং ৱিৱিধপাটিহাৰিযং ধম্মত্থদেসনাপটিৱেধগম্ভীৰং সব্বসত্তেহি সকসকভাসানুৰূপমুপলক্খণিযসভাৱং তস্স ভগৱতো ৱচনং, তং সব্বাকাৰেন কো সমত্থো ৱিঞ্ঞাতুং; অথ, খো, ‘‘এৱং মে সুতং, মযাপি একেনাকাৰেন সুত’’ন্তি. নিদস্সনত্থেন ‘‘নাহং সযম্ভূ, ন মযা ইদং সচ্ছিকত’’ন্তি অত্তানং পৰিমোচেন্তো ‘‘এৱং মে সুতং, মযা এৱং সুত’’ন্তি ইদানি ৱত্তব্বং সকলসুত্তং নিদস্সেতি. অৱধাৰণত্থেন ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং বহুস্সুতানং যদিদং আনন্দো, গতিমন্তানং, সতিমন্তানং, ধিতিমন্তানং, উপট্ঠাকানং যদিদং আনন্দো’’তি (অ. নি. ১.২১৯-২২৩) এৱং ভগৱতা পসত্থভাৱানুৰূপং অত্তনো ধাৰণবলং দস্সেন্তো সত্তানং সোতুকম্যতং জনেতি ‘‘এৱং মে সুতং তঞ্চ অত্থতো ৱা ব্যঞ্জনতো ৱা অনূনমনধিকং, এৱমেৱ, ন অঞ্ঞথা দট্ঠব্ব’’ন্তি. মে সুতন্তি এত্থ মযাসদ্দত্থো মে-সদ্দো, সোতদ্ৱাৰৱিঞ্ঞাণত্থো সুতসদ্দো. তস্মা এৱং মে সুতন্তি এৱং মযা সোতৱিঞ্ঞাণপুব্বঙ্গমায ৱিঞ্ঞাণৱীথিযা উপধাৰিতন্তি ৱুত্তং হোতি.

একং সমযন্তি একং কালং. ভগৱাতি ভাগ্যৱা, ভগ্গৱা, ভত্তৱাতি ৱুত্তং হোতি. মগধেসু ৱিহৰতীতি মগধা নাম জনপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হীসদ্দেন ‘‘মগধা’’তি ৱুচ্চতি. তস্মিং মগধেসু জনপদে. কেচি পন ‘‘যস্মা চেতিযৰাজা মুসাৱাদং ভণিত্ৱা ভূমিং পৱিসন্তো ‘মা গধং পৱিসা’তি ৱুত্তো, যস্মা ৱা তং ৰাজানং মগ্গন্তা ভূমিং খনন্তা পুৰিসা ‘মা গধং কৰোথা’তি ৱুত্তা, তস্মা মগধা’’তি এৱমাদীহি নযেহি বহুধা পপঞ্চেন্তি. যং ৰুচ্চতি, তং গহেতব্বন্তি. ৱিহৰতীতি একং ইৰিযাপথবাধনং অপৰেন ইৰিযাপথেন ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা অপৰিপতন্তং অত্তভাৱং হৰতি, পৱত্তেতীতি ৱুত্তং হোতি. দিব্বব্ৰহ্মঅৰিযৱিহাৰেহি ৱা সত্তানং ৱিৱিধং হিতং হৰতীতি ৱিহৰতি. হৰতীতি উপসংহৰতি, উপনেতি, জনেতি, উপ্পাদেতীতি ৱুত্তং হোতি. তথা হি যদা সত্তা কামেসু ৱিপ্পটিপজ্জন্তি, তদা কিৰ ভগৱা দিব্বেন ৱিহাৰেন ৱিহৰতি তেসং অলোভকুসলমূলুপ্পাদনত্থং – ‘‘অপ্পেৱ নাম ইমং পটিপত্তিং দিস্ৱা এত্থ ৰুচিং উপ্পাদেত্ৱা কামেসু ৱিৰজ্জেয্যু’’ন্তি. যদা পন ইস্সৰিযত্থং সত্তেসু ৱিপ্পটিপজ্জন্তি, তদা ব্ৰহ্মৱিহাৰেন ৱিহৰতি তেসং অদোসকুসলমূলুপ্পাদনত্থং – ‘‘অপ্পেৱ নাম ইমং পটিপত্তিং দিস্ৱা এত্থ ৰুচিং উপ্পাদেত্ৱা অদোসেন দোসং ৱূপসমেয্যু’’ন্তি. যদা পন পব্বজিতা ধম্মাধিকৰণং ৱিৱদন্তি, তদা অৰিযৱিহাৰেন ৱিহৰতি তেসং অমোহকুসলমূলুপ্পাদনত্থং – ‘‘অপ্পেৱ নাম ইমং পটিপত্তিং দিস্ৱা এত্থ ৰুচিং উপ্পাদেত্ৱা অমোহেন মোহং ৱূপসমেয্যু’’ন্তি. ইৰিযাপথৱিহাৰেন পন ন কদাচি ন ৱিহৰতি তং ৱিনা অত্তভাৱপৰিহৰণাভাৱতোতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰং পন মঙ্গলসুত্তৱণ্ণনাযং ৱক্খাম.

দক্খিণাগিৰিস্মিন্তি যো সো ৰাজগহং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতো গিৰি, তস্স দক্খিণপস্সে জনপদো ‘‘দক্খিণাগিৰী’’তি ৱুচ্চতি, তস্মিং জনপদেতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ ৱিহাৰস্সাপি তদেৱ নামং. একনাড়াযং ব্ৰাহ্মণগামেতি একনাড়াতি তস্স গামস্স নামং. ব্ৰাহ্মণা চেত্থ সম্বহুলা পটিৱসন্তি, ব্ৰাহ্মণভোগো ৱা সো, তস্মা ‘‘ব্ৰাহ্মণগামো’’তি ৱুচ্চতি.

তেন খো পন সমযেনাতি যং সমযং ভগৱা অপৰাজিতপল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কো মগধৰট্ঠে একনাড়ং ব্ৰাহ্মণগামং উপনিস্সায দক্খিণাগিৰিমহাৱিহাৰে ব্ৰাহ্মণস্স ইন্দ্ৰিযপৰিপাকং আগমযমানো ৱিহৰতি, তেন সমযেন কৰণভূতেনাতি ৱুত্তং হোতি. খো পনাতি ইদং পনেত্থ নিপাতদ্ৱযং পদপূৰণমত্তং, অধিকাৰন্তৰদস্সনত্থং ৱাতি দট্ঠব্বং. কসিভাৰদ্ৱাজস্স ব্ৰাহ্মণস্সাতি সো ব্ৰাহ্মণো কসিযা জীৱতি, ভাৰদ্ৱাজোতি চস্স গোত্তং, তস্মা এৱং ৱুচ্চতি. পঞ্চমত্তানীতি যথা – ‘‘ভোজনে মত্তঞ্ঞূ’’তি এত্থ মত্তসদ্দো পমাণে ৱত্ততি, এৱমিধাপি, তস্মা পঞ্চপমাণানি অনূনানি অনধিকানি, পঞ্চনঙ্গলসতানীতি ৱুত্তং হোতি. পযুত্তানীতি পযোজিতানি, বলিবদ্দানং খন্ধেসু ঠপেত্ৱা যুগে যোত্তেহি যোজিতানি হোন্তীতি অত্থো.

ৱপ্পকালেতি ৱপনকালে, বীজনিক্খিপকালেতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ দ্ৱে ৱপ্পানি কললৱপ্পঞ্চ, পংসুৱপ্পঞ্চ. পংসুৱপ্পং ইধ অধিপ্পেতং. তঞ্চ খো পঠমদিৱসে মঙ্গলৱপ্পং. তত্থাযং উপকৰণসম্পদা – তীণি বলিবদ্দসহস্সানি উপট্ঠাপিতানি হোন্তি, সব্বেসং সুৱণ্ণমযানি সিঙ্গানি পটিমুক্কানি, ৰজতমযা খুৰা, সব্বে সেতমালাহি সব্বগন্ধসুগন্ধেহি পঞ্চঙ্গুলিকেহি চ অলঙ্কতা পৰিপুণ্ণঙ্গপচ্চঙ্গা সব্বলক্খণসম্পন্না, একচ্চে কাড়া অঞ্জনৱণ্ণাযেৱ, একচ্চে সেতা ফলিকৱণ্ণা, একচ্চে ৰত্তা পৱাড়ৱণ্ণা, একচ্চে কম্মাসা মসাৰগল্লৱণ্ণা. পঞ্চসতা কস্সকপুৰিসা সব্বে অহতসেতৱত্থনিৱত্থা মালালঙ্কতা দক্খিণঅংসকূটেসু ঠপিতপুপ্ফচুম্বটকা হৰিতালমনোসিলালঞ্ছনুজ্জলিতগত্তভাগা দস দস নঙ্গলা একেকগুম্বা হুত্ৱা গচ্ছন্তি. নঙ্গলানং সীসঞ্চ যুগঞ্চ পতোদা চ সুৱণ্ণৱিনদ্ধা. পঠমনঙ্গলে অট্ঠ বলিবদ্দা যুত্তা, সেসেসু চত্তাৰো চত্তাৰো, অৱসেসা কিলন্তপৰিৱত্তনত্থং আনীতা. একেকগুম্বে একমেকং বীজসকটং একেকো কসতি, একেকো ৱপতি.

ব্ৰাহ্মণো পন পগেৱ মস্সুকম্মং কাৰাপেত্ৱা ন্হত্ৱা সুগন্ধগন্ধেহি ৱিলিত্তো পঞ্চসতগ্ঘনকং ৱত্থং নিৱাসেত্ৱা সহস্সগ্ঘনকং একংসং কৰিত্ৱা একমেকিস্সা অঙ্গুলিযা দ্ৱে দ্ৱে কত্ৱা ৱীসতি অঙ্গুলিমুদ্দিকাযো, কণ্ণেসু সীহকুণ্ডলানি, সীসে চ ব্ৰহ্মৱেঠনং পটিমুঞ্চিত্ৱা সুৱণ্ণমালং কণ্ঠে কত্ৱা ব্ৰাহ্মণগণপৰিৱুতো কম্মন্তং ৱোসাসতি. অথস্স ব্ৰাহ্মণী অনেকসতভাজনেসু পাযাসং পচাপেত্ৱা মহাসকটেসু আৰোপেত্ৱা গন্ধোদকেন ন্হাযিত্ৱা সব্বালঙ্কাৰৱিভূসিতা ব্ৰাহ্মণীগণপৰিৱুতা কম্মন্তং অগমাসি. গেহম্পিস্স সব্বত্থ গন্ধেহি সুৱিলিত্তং পুপ্ফেহি সুকতবলিকম্মং, খেত্তঞ্চ তেসু তেসু ঠানেসু সমুস্সিতপটাকং অহোসি. পৰিজনকম্মকাৰেহি সহ কম্মন্তং ওসটপৰিসা অড্ঢতেয্যসহস্সা অহোসি. সব্বে অহতৱত্থনিৱত্থা, সব্বেসঞ্চ পাযাসভোজনং পটিযত্তং অহোসি.

অথ ব্ৰাহ্মণো যত্থ সামং ভুঞ্জতি, তং সুৱণ্ণপাতিং ধোৱাপেত্ৱা পাযাসস্স পূৰেত্ৱা সপ্পিমধুফাণিতাদীনি অভিসঙ্খৰিত্ৱা নঙ্গলবলিকম্মং কাৰাপেসি. ব্ৰাহ্মণী পঞ্চ কস্সকসতানি সুৱণ্ণৰজতকংসতম্বমযানি ভাজনানি গহেত্ৱা নিসিন্নানি সুৱণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৱা পাযাসেন পৰিৱিসন্তী গচ্ছতি. ব্ৰাহ্মণো পন বলিকম্মং কাৰাপেত্ৱা ৰত্তসুৱণ্ণবন্ধূপাহনাযো আৰোহিত্ৱা ৰত্তসুৱণ্ণদণ্ডং গহেত্ৱা ‘‘ইধ পাযাসং দেথ, ইধ সপ্পিং, ইধ সক্খৰং দেথা’’তি ৱোসাসমানো ৱিচৰতি. অথ ভগৱা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ ব্ৰাহ্মণস্স পৰিৱেসনং ৱত্তমানং ঞত্ৱা ‘‘অযং কালো ব্ৰাহ্মণং দমেতু’’ন্তি নিৱাসেত্ৱা, কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা, সঙ্ঘাটিং পাৰুপিত্ৱা, পত্তং গহেত্ৱা, গন্ধকুটিতো নিক্খমি যথা তং অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি. তেনাহ আযস্মা আনন্দো ‘‘অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা’’তি.

তত্থ অথ ইতি নিপাতো অঞ্ঞাধিকাৰৱচনাৰম্ভে খোতি পদপূৰণে. ভগৱাতি ৱুত্তনযমেৱ. পুব্বণ্হসমযন্তি দিৱসস্স পুব্বভাগসমযং, পুব্বণ্হসমযেতি অত্থো, পুব্বণ্হে ৱা সমযং পুব্বণ্হসমযং, পুব্বণ্হে একং খণন্তি ৱুত্তং হোতি. এৱং অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনং লব্ভতি. নিৱাসেত্ৱাতি পৰিদহিত্ৱা, ৱিহাৰনিৱাসনপৰিৱত্তনৱসেনেতং ৱেদিতব্বং. ন হি ভগৱা ততো পুব্বে অনিৱত্থো আসি. পত্তচীৱৰমাদাযাতি পত্তং হত্থেহি, চীৱৰং কাযেন আদিযিত্ৱা, সম্পটিচ্ছিত্ৱা ধাৰেত্ৱাতি অত্থো. ভগৱতো কিৰ পিণ্ডায পৱিসিতুকামস্স ভমৰো ৱিয ৱিকসিতপদুমদ্ৱযমজ্ঝং, ইন্দনীলমণিৱণ্ণং সেলমযং পত্তং হত্থদ্ৱযমজ্ঝং আগচ্ছতি. তস্মা এৱমাগতং পত্তং হত্থেহি সম্পটিচ্ছিত্ৱা চীৱৰঞ্চ পৰিমণ্ডলং পাৰুতং কাযেন ধাৰেত্ৱাতি এৱমস্স অত্থো ৱেদিতব্বো. যেন ৱা তেন ৱা হি পকাৰেন গণ্হন্তো আদায ইচ্চেৱ ৱুচ্চতি যথা ‘‘সমাদাযেৱ পক্কমতী’’তি.

যেনাতি যেন মগ্গেন. কম্মন্তোতি কম্মকৰণোকাসো. তেনাতি তেন মগ্গেন. উপসঙ্কমীতি গতো, যেন মগ্গেন কসিভাৰদ্ৱাজস্স ব্ৰাহ্মণস্স কম্মন্তো গম্মতি, তেন মগ্গেন গতোতি ৱুত্তং হোতি. অথ কস্মা, ভিক্খূ, ভগৱন্তং নানুবন্ধিংসূতি? ৱুচ্চতে – যদা ভগৱা এককোৱ কত্থচি উপসঙ্কমিতুকামো হোতি, ভিক্খাচাৰৱেলাযং দ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা অন্তোগন্ধকুটিং পৱিসতি. ততো ভিক্খূ তায সঞ্ঞায জানন্তি – ‘‘অজ্জ ভগৱা এককোৱ গামং পৱিসিতুকামো, অদ্ধা কঞ্চি এৱ ৱিনেতব্বপুগ্গলং অদ্দসা’’তি. তে অত্তনো পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা, গন্ধকুটিং পদক্খিণং কত্ৱা, ভিক্খাচাৰং গচ্ছন্তি. তদা চ ভগৱা এৱমকাসি. তস্মা ভিক্খূ ভগৱন্তং নানুবন্ধিংসূতি.

তেন খো পন সমযেনাতি যেন সমযেন ভগৱা কম্মন্তং উপসঙ্কমি, তেন সমযেন তস্স ব্ৰাহ্মণস্স পৰিৱেসনা ৱত্ততি, ভত্তৱিস্সগ্গো ৱত্ততীতি অত্থো. যং পুব্বে অৱোচুম্হ – ‘‘ব্ৰাহ্মণী পঞ্চ কস্সকসতানি সুৱণ্ণৰজতকংসতম্বমযানি ভাজনানি গহেত্ৱা নিসিন্নানি সুৱণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৱা পাযাসেন পৰিৱিসন্তী গচ্ছতী’’তি. অথ খো ভগৱা যেন পৰিৱেসনা তেনুপসঙ্কমি. কিং কাৰণাতি? ব্ৰাহ্মণস্স অনুগ্গহকৰণত্থং. ন হি ভগৱা কপণপুৰিসো ৱিয ভোত্তুকামতায পৰিৱেসনং উপসঙ্কমতি. ভগৱতো হি দ্ৱে অসীতিসহস্সসঙ্খ্যা সক্যকোলিযৰাজানো ঞাতযো, তে অত্তনো সম্পত্তিযা নিবদ্ধভত্তং দাতুং উস্সহন্তি. ন পন ভগৱা ভত্তত্থায পব্বজিতো, অপিচ খো পন ‘‘অনেকানি অসঙ্খ্যেয্যানি পঞ্চ মহাপৰিচ্চাগে পৰিচ্চজন্তো পাৰমিযো পূৰেত্ৱা মুত্তো মোচেস্সামি, দন্তো দমেস্সামি; সন্তো সমেস্সামি, পৰিনিব্বুতো পৰিনিব্বাপেস্সামী’’তি পব্বজিতো. তস্মা অত্তনো মুত্তত্তা…পে… পৰিনিব্বুতত্তা চ পৰং মোচেন্তো…পে… পৰিনিব্বাপেন্তো চ লোকে ৱিচৰন্তো ব্ৰাহ্মণস্স অনুগ্গহকৰণত্থং যেন পৰিৱেসনা তেনুপসঙ্কমীতি ৱেদিতব্বং.

উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসীতি এৱং উপসঙ্কমিত্ৱা চ একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তন্তি ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো, একোকাসং একপস্সন্তি ৱুত্তং হোতি. ভুম্মত্থে ৱা উপযোগৱচনং, তস্স দস্সনূপচাৰে কথাসৱনট্ঠানে, যত্থ ঠিতং ব্ৰাহ্মণো পস্সতি, তত্থ উচ্চট্ঠানে অট্ঠাসি. ঠত্ৱা চ সুৱণ্ণৰসপিঞ্জৰং সহস্সচন্দসূৰিযোভাসাতিভাসযমানং সৰীৰাভং মুঞ্চি সমন্ততো অসীতিহত্থপৰিমাণং, যায অজ্ঝোত্থৰিতত্তা ব্ৰাহ্মণস্স কম্মন্তসালাভিত্তিৰুক্খকসিতমত্তিকাপিণ্ডাদযো সুৱণ্ণমযা ৱিয অহেসুং. অথ মনুস্সা পাযাসং ভুত্তা অসীতিঅনুব্যঞ্জনপৰিৱাৰদ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণপটিমণ্ডিতসৰীৰং ব্যামপ্পভাপৰিক্খেপৱিভূসিতবাহুযুগড়ং কেতুমালাসমুজ্জলিতসস্সিৰিকদস্সনং জঙ্গমমিৱ পদুমস্সৰং, ৰংসিজালুজ্জলিততাৰাগণমিৱ গগনতলং, আদিত্তমিৱ চ কনকগিৰিসিখৰং সিৰিযা জলমানং সম্মাসম্বুদ্ধং একমন্তং ঠিতং দিস্ৱা হত্থপাদে ধোৱিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ সম্পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠংসু. এৱং তেহি সম্পৰিৱাৰিতং অদ্দস খো কসিভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং পিণ্ডায ঠিতং. দিস্ৱান ভগৱন্তং এতদৱোচ ‘‘অহং খো, সমণ, কসামি চ ৱপামি চা’’তি.

কস্মা পনাযং এৱমাহ? কিং সমন্তপাসাদিকে পসাদনীযে উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তেপি ভগৱতি অপ্পসাদেন, উদাহু অড্ঢতেয্যানং জনসহস্সানং পাযাসং পটিযাদেত্ৱাপি কটচ্ছুভিক্খায মচ্ছেৰেনাতি? উভযথাপি নো, অপিচ খ্ৱাস্স ভগৱতো দস্সনেন অতিত্তং নিক্খিত্তকম্মন্তং জনং দিস্ৱা ‘‘কম্মভঙ্গং মে কাতুং আগতো’’তি অনত্তমনতা অহোসি. তস্মা এৱমাহ. ভগৱতো চ লক্খণসম্পত্তিং দিস্ৱা ‘‘সচাযং কম্মন্তে পযোজযিস্স, সকলজম্বুদীপে মনুস্সানং সীসে চূড়ামণি ৱিয অভৱিস্স, কো নামস্স অত্থো ন সম্পজ্জিস্স, এৱমেৱং অলসতায কম্মন্তে অপ্পযোজেত্ৱা ৱপ্পমঙ্গলাদীসু পিণ্ডায চৰিত্ৱা ভুঞ্জন্তো কাযদড়্হীবহুলো ৱিচৰতী’’তিপিস্স অহোসি. তেনাহ – ‘‘অহং খো, সমণ, কসামি চ ৱপামি চ, কসিত্ৱা চ ৱপিত্ৱা চ ভুঞ্জামী’’তি. ন মে কম্মন্তা ব্যাপজ্জন্তি, ন চম্হি যথা ত্ৱং এৱং লক্খণসম্পন্নোতি অধিপ্পাযো. ত্ৱম্পি সমণ…পে… ভুঞ্জস্সু, কো তে অত্থো ন সম্পজ্জেয্য এৱং লক্খণসম্পন্নস্সাতি অধিপ্পাযো.

অপিচাযং অস্সোসি – ‘‘সক্যৰাজকুলে কিৰ কুমাৰো উপ্পন্নো, সো চক্কৱত্তিৰজ্জং পহায পব্বজিতো’’তি. তস্মা ‘‘ইদানি অযং সো’’তি ঞত্ৱা ‘‘চক্কৱত্তিৰজ্জং কিৰ পহায কিলন্তোসী’’তি উপাৰম্ভং কৰোন্তো আহ ‘‘অহং খো সমণা’’তি. অপিচাযং তিক্খপঞ্ঞো ব্ৰাহ্মণো, ন ভগৱন্তং অৱক্খিপন্তো ভণতি, ভগৱতো পন ৰূপসম্পত্তিং দিস্ৱা পঞ্ঞাসম্পত্তিং সম্ভাৱযমানো কথাপৱত্তনত্থম্পি এৱমাহ – ‘‘অহং খো সমণা’’তি. ততো ভগৱা ৱেনেয্যৱসেন সদেৱকে লোকে অগ্গকস্সকৱপ্পকভাৱং অত্তনো দস্সেন্তো আহ ‘‘অহম্পি খো ব্ৰাহ্মণা’’তি.

অথ ব্ৰাহ্মণস্স চিন্তা উদপাদি – ‘‘অযং সমণো ‘কসামি চ ৱপামি চা’তি আহ. ন চস্স ওড়াৰিকানি যুগনঙ্গলাদীনি কসিভণ্ডানি পস্সামি, সো মুসা নু খো ভণতি, নো’’তি ভগৱন্তং পাদতলা পট্ঠায যাৱ উপৰি কেসন্তা সম্মালোকযমানো অঙ্গৱিজ্জায কতাধিকাৰত্তা দ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণসম্পত্তিমস্স ঞত্ৱা ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো, যং এৱৰূপো মুসা ভণেয্যা’’তি তাৱদেৱ সঞ্জাতবহুমানো ভগৱতি সমণৱাদং পহায গোত্তেন ভগৱন্তং সমুদাচৰমানো আহ ‘‘ন খো পন মযং পস্সাম ভোতো গোতমস্সা’’তি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা তিক্খপঞ্ঞো ব্ৰাহ্মণো ‘‘গম্ভীৰত্থং সন্ধায ইমিনা এতং ৱুত্ত’’ন্তি ঞত্ৱা পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং ঞাতুকামো ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি. তেনাহ আযস্মা আনন্দো ‘‘অথ খো কসিভাৰদ্ৱাজো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসী’’তি. তত্থ গাথাযাতি অক্খৰপদনিযমিতেন ৱচনেন. অজ্ঝভাসীতি অভাসি.

৭৬-৭৭. তত্থ ব্ৰাহ্মণো ‘‘কসি’’ন্তি যুগনঙ্গলাদিকসিসম্ভাৰসমাযোগং ৱদতি. ভগৱা পন যস্মা পুব্বধম্মসভাগেন ৰোপেত্ৱা কথনং নাম বুদ্ধানং আনুভাৱো, তস্মা বুদ্ধানুভাৱং দীপেন্তো পুব্বধম্মসভাগেন ৰোপেন্তো আহ – ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তি. কো পনেত্থ পুব্বধম্মসভাগো, ননু ব্ৰাহ্মণেন ভগৱা যুগনঙ্গলাদিকসিসম্ভাৰসমাযোগং পুচ্ছিতো অথ চ পন অপুচ্ছিতস্স বীজস্স সভাগেন ৰোপেন্তো আহ – ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তি, এৱঞ্চ সতি অননুসন্ধিকাৱ অযং কথা হোতীতি? ৱুচ্চতে – ন বুদ্ধানং অননুসন্ধিকা নাম কথা অত্থি, নাপি বুদ্ধা পুব্বধম্মসভাগং অনাৰোপেত্ৱা কথেন্তি. এৱঞ্চেত্থ অনুসন্ধি ৱেদিতব্বা – অনেন হি ব্ৰাহ্মণেন ভগৱা যুগনঙ্গলাদিকসিসম্ভাৰৱসেন কসিং পুচ্ছিতো. সো তস্স অনুকম্পায ‘‘ইদং অপুচ্ছিত’’ন্তি অপৰিহাপেত্ৱা সমূলং সউপকাৰং সসম্ভাৰং সফলং কসিং ঞাপেতুং মূলতো পট্ঠায কসিং দস্সেন্তো আহ – ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তি. বীজঞ্হি কসিযা মূলং তস্মিং সতি কত্তব্বতো, অসতি অকত্তব্বতো, তপ্পমাণেন চ কত্তব্বতো. বীজে হি সতি কসিং কৰোন্তি, অসতি ন কৰোন্তি. বীজপ্পমাণেন চ কুসলা কস্সকা খেত্তং কসন্তি, ন ঊনং ‘‘মা নো সস্সং পৰিহাযী’’তি, ন অধিকং ‘‘মা নো মোঘো ৱাযামো অহোসী’’তি. যস্মা চ বীজমেৱ মূলং, তস্মা ভগৱা মূলতো পট্ঠায কসিং দস্সেন্তো তস্স ব্ৰাহ্মণস্স কসিযা পুব্বধম্মস্স বীজস্স সভাগেন অত্তনো কসিযা পুব্বধম্মং ৰোপেন্তো আহ – ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তি. এৱমেত্থ পুব্বধম্মসভাগো ৱেদিতব্বো.

পুচ্ছিতংযেৱ ৱত্ৱা অপুচ্ছিতং পচ্ছা কিং ন ৱুত্তন্তি চে? তস্স উপকাৰভাৱতো ধম্মসম্বন্ধসমত্থভাৱতো চ. অযঞ্হি ব্ৰাহ্মণো পঞ্ঞৱা, মিচ্ছাদিট্ঠিকুলে পন জাতত্তা সদ্ধাৱিৰহিতো. সদ্ধাৱিৰহিতো চ পঞ্ঞৱা পৰেসং সদ্ধায অত্তনো ৱিসযে অপটিপজ্জমানো ৱিসেসং নাধিগচ্ছতি, কিলেসকালুস্সিযভাৱাপগমপ্পসাদমত্তলক্খণাপি চস্স দুব্বলা সদ্ধা বলৱতিযা পঞ্ঞায সহ ৱত্তমানা অত্থসিদ্ধিং ন কৰোতি, হত্থিনা সহ একধুৰে যুত্তগোণো ৱিয. তস্মা তস্স সদ্ধা উপকাৰিকা. এৱং তস্স ব্ৰাহ্মণস্স সউপকাৰভাৱতো তং ব্ৰাহ্মণং সদ্ধায পতিট্ঠাপেন্তেন পচ্ছাপি ৱত্তব্বো অযমত্থো পুব্বে ৱুত্তো দেসনাকুসলতায যথা অঞ্ঞত্ৰাপি ‘‘সদ্ধা বন্ধতি পাথেয্য’’ন্তি (সং. নি. ১.৭৯) চ, ‘‘সদ্ধা দুতিযা পুৰিসস্স হোতী’’তি (সং. নি. ১.৫৯) চ, ‘‘সদ্ধীধ ৱিত্তং পুৰিসস্স সেট্ঠ’’ন্তি (সং. নি. ১.৭৩, ২৪৬; সু. নি. ১৮৪) চ, ‘‘সদ্ধায তৰতি ওঘ’’ন্তি (সং. নি. ১.২৪৬) চ, ‘‘সদ্ধাহত্থো মহানাগো’’তি (অ. নি. ৬.৪৩; থেৰগা. ৬৯৪) চ, ‘‘সদ্ধেসিকো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকোতি চা’’তি (অ. নি. ৭.৬৭). বীজস্স চ উপকাৰিকা ৱুট্ঠি, সা তদনন্তৰঞ্ঞেৱ ৱুচ্চমানা সমত্থা হোতি. এৱং ধম্মসম্বন্ধসমত্থভাৱতো পচ্ছাপি ৱত্তব্বো অযমত্থো পুব্বে ৱুত্তো, অঞ্ঞো চ এৱংৱিধো ঈসাযোত্তাদি.

তত্থ সম্পসাদনলক্খণা সদ্ধা, ওকপ্পনলক্খণা ৱা, পক্খন্দনৰসা, অধিমুত্তিপচ্চুপট্ঠানা, অকালুস্সিযপচ্চুপট্ঠানা ৱা, সোতাপত্তিযঙ্গপদট্ঠানা, সদ্দহিতব্বধম্মপদট্ঠানা ৱা, আদাসজলতলাদীনং পসাদো ৱিয চেতসো পসাদভূতা, উদকপ্পসাদকমণি ৱিয উদকস্স, সম্পযুত্তধম্মানং পসাদিকা. বীজন্তি পঞ্চৱিধং – মূলবীজং, খন্ধবীজং, ফলুবীজং, অগ্গবীজং, বীজবীজমেৱ পঞ্চমন্তি. তং সব্বম্পি ৱিৰুহনট্ঠেন বীজংত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. যথাহ – ‘‘বীজঞ্চেতং ৱিৰুহনট্ঠেনা’’তি.

তত্থ যথা ব্ৰাহ্মণস্স কসিযা মূলভূতং বীজং দ্ৱে কিচ্চানি কৰোতি, হেট্ঠা মূলেন পতিট্ঠাতি, উপৰি অঙ্কুৰং উট্ঠাপেতি; এৱং ভগৱতো কসিযা মূলভূতা সদ্ধা হেট্ঠা সীলমূলেন পতিট্ঠাতি, উপৰি সমথৱিপস্সনঙ্কুৰং উট্ঠাপেতি. যথা চ তং মূলেন পথৱিৰসং আপোৰসং গহেত্ৱা নাড়েন ধঞ্ঞপৰিপাকগহণত্থং ৱড্ঢতি; এৱমযং সীলমূলেন সমথৱিপস্সনাৰসং গহেত্ৱা অৰিযমগ্গনাড়েন অৰিযফলধঞ্ঞপৰিপাকগহণত্থং ৱড্ঢতি. যথা চ তং সুভূমিযং পতিট্ঠহিত্ৱা মূলঙ্কুৰপণ্ণনাড়কণ্ডপ্পসৱেহি ৱুড্ঢিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পত্ৱা, খীৰং জনেত্ৱা, অনেকসালিফলভৰিতং সালিসীসং নিপ্ফাদেতি; এৱমযং চিত্তসন্তানে পতিট্ঠহিত্ৱা সীলচিত্তদিট্ঠিকঙ্খাৱিতৰণমগ্গামগ্গঞাণদস্সনপটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধীহি ৱুড্ঢিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পত্ৱা ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিখীৰং জনেত্ৱা অনেকপটিসম্ভিদাভিঞ্ঞাভৰিতং অৰহত্তফলং নিপ্ফাদেতি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তি.

তত্থ সিযা ‘‘পৰোপঞ্ঞাসকুসলধম্মেসু একতো উপ্পজ্জমানেসু কস্মা সদ্ধাৱ বীজন্তি ৱুত্তা’’তি? ৱুচ্চতে – বীজকিচ্চকৰণতো. যথা হি তেসু ৱিঞ্ঞাণংযেৱ ৱিজাননকিচ্চং কৰোতি, এৱং সদ্ধা বীজকিচ্চং, সা চ সব্বকুসলানং মূলভূতা. যথাহ –

‘‘সদ্ধাজাতো উপসঙ্কমতি, উপসঙ্কমন্তো পযিৰুপাসতি, পযিৰুপাসন্তো সোতং ওদহতি, ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি, সুত্ৱা ধম্মং ধাৰেতি, ধতানং ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খতি, অত্থং উপপৰিক্খতো ধম্মা নিজ্ঝানং খমন্তি, ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিযা সতি ছন্দো জাযতি, ছন্দজাতো উস্সহতি, উস্সাহেত্ৱা তুলযতি, তুলযিত্ৱা পদহতি, পহিতত্তো সমানো কাযেন চেৱ পৰমসচ্চং সচ্ছিকৰোতি, পঞ্ঞায চ নং অতিৱিজ্ঝপস্সতী’’তি (ম. নি. ২.১৮৩, ৪৩২).

তপতি অকুসলে ধম্মে কাযঞ্চাতি তপো; ইন্দ্ৰিযসংৱৰৱীৰিযধুতঙ্গদুক্কৰকাৰিকানং এতং অধিৱচনং. ইধ পন ইন্দ্ৰিযসংৱৰো অধিপ্পেতো. ৱুট্ঠীতি ৱস্সৱুট্ঠিৱাতৱুট্ঠীতিআদিনা অনেকৱিধা. ইধ ৱস্সৱুট্ঠি অধিপ্পেতা. যথা হি ব্ৰাহ্মণস্স ৱস্সৱুট্ঠিসমনুগ্গহিতং বীজং বীজমূলকঞ্চ সস্সং ৱিৰুহতি ন মিলাযতি নিপ্ফত্তিং গচ্ছতি, এৱং ভগৱতো ইন্দ্ৰিযসংৱৰসমনুগ্গহিতা সদ্ধা সদ্ধামূলা চ সীলাদযো ধম্মা ৱিৰুহন্তি ন মিলাযন্তি নিপ্ফত্তিং গচ্ছন্তি. তেনাহ – ‘‘তপো ৱুট্ঠী’’তি. ‘‘পঞ্ঞা মে’’তি এত্থ চ ৱুত্তো মে-সদ্দো ইমেসুপি পদেসু যোজেতব্বো ‘‘সদ্ধা মে বীজং, তপো মে ৱুট্ঠী’’তি. তেন কিং দীপেতি? যথা, ব্ৰাহ্মণ, তযা ৱপিতে বীজে সচে ৱুট্ঠি অত্থি, সাধু, নো চে অত্থি, উদকম্পি দাতব্বং হোতি, তথা মযা হিৰি-ঈসে পঞ্ঞাযুগনঙ্গলে মনোযোত্তেন একাবদ্ধে কতে ৱীৰিযবলিবদ্দে যোজেত্ৱা সতিপাচনেন ৱিজ্ঝিত্ৱা অত্তনো চিত্তসন্তানখেত্তে সদ্ধাবীজে ৱপিতে ৱুট্ঠি-অভাৱো নাম নত্থি. অযং পন মে সততং সমিতং তপো ৱুট্ঠীতি.

পজানাতি এতায পুগ্গলো, সযং ৱা পজানাতীতি পঞ্ঞা, সা কামাৱচৰাদিভেদতো অনেকৱিধা. ইধ পন সহ ৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞা অধিপ্পেতা. যুগনঙ্গলন্তি যুগঞ্চ নঙ্গলঞ্চ. যথা হি ব্ৰাহ্মণস্স যুগনঙ্গলং, এৱং ভগৱতো দুৱিধাপি পঞ্ঞা. তত্থ যথা যুগং ঈসায উপনিস্সযং হোতি, পুৰতো হোতি, ঈসাবদ্ধং হোতি, যোত্তানং নিস্সযং হোতি, বলিবদ্দানং একতো গমনং ধাৰেতি, এৱং পঞ্ঞা হিৰিপমুখানং ধম্মানং উপনিস্সযা হোতি. যথাহ – ‘‘পঞ্ঞুত্তৰা সব্বে কুসলা ধম্মা’’তি (অ. নি. ৮.৮৩) চ, ‘‘পঞ্ঞা হি সেট্ঠা কুসলা ৱদন্তি, নক্খত্তৰাজাৰিৱ তাৰকান’’ন্তি (জা. ২.১৭.৮১) চ. কুসলানং ধম্মানং পুব্বঙ্গমট্ঠেন পুৰতো চ হোতি. যথাহ – ‘‘সীলং হিৰী চাপি সতঞ্চ ধম্মো, অন্ৱাযিকা পঞ্ঞৱতো ভৱন্তী’’তি. হিৰিৱিপ্পযোগেন অনুপ্পত্তিতো ঈসাবদ্ধা হোতি, মনোসঙ্খাতস্স সমাধিযোত্তস্স নিস্সযপচ্চযতো যোত্তানং নিস্সযো হোতি, অচ্চাৰদ্ধাতিলীনভাৱপটিসেধনতো ৱীৰিযবলিবদ্দানং একতো গমনং ধাৰেতি. যথা চ নঙ্গলং ফালযুত্তং কসনকালে পথৱিঘনং ভিন্দতি, মূলসন্তানকানি পদালেতি, এৱং সতিযুত্তা পঞ্ঞা ৱিপস্সনাকালে ধম্মানং সন্ততিসমূহকিচ্চাৰম্মণঘনং ভিন্দতি, সব্বকিলেসমূলসন্তানকানি পদালেতি. সা চ খো লোকুত্তৰাৱ ইতৰা পন লোকিযাপি সিযা. তেনাহ – ‘‘পঞ্ঞা মে যুগনঙ্গল’’ন্তি.

হিৰীযতি এতায পুগ্গলো, সযং ৱা হিৰীযতি অকুসলপ্পৱত্তিং জিগুচ্ছতীতি হিৰী. তগ্গহণেন সহচৰণভাৱতো ওত্তপ্পং গহিতংযেৱ হোতি. ঈসাতি যুগনঙ্গলসন্ধাৰিকা দাৰুযট্ঠি. যথা হি ব্ৰাহ্মণস্স ঈসা যুগনঙ্গলং সন্ধাৰেতি, এৱং ভগৱতোপি হিৰী লোকিযলোকুত্তৰপঞ্ঞাসঙ্খাতং যুগনঙ্গলং সন্ধাৰেতি হিৰিযা অসতি পঞ্ঞায অভাৱতো. যথা চ ঈসাপটিবদ্ধং যুগনঙ্গলং কিচ্চকৰং হোতি অচলং অসিথিলং, এৱং হিৰিপটিবদ্ধা চ পঞ্ঞা কিচ্চকাৰী হোতি অচলা অসিথিলা অব্বোকিণ্ণা অহিৰিকেন. তেনাহ ‘‘হিৰী ঈসা’’তি.

মুনাতীতি মনো, চিত্তস্সেতং অধিৱচনং. ইধ পন মনোসীসেন তংসম্পযুত্তো সমাধি অধিপ্পেতো. যোত্তন্তি ৰজ্জুবন্ধনং. তং তিৱিধং ঈসায সহ যুগস্স বন্ধনং, যুগেন সহ বলিবদ্দানং বন্ধনং, সাৰথিনা সহ বলিবদ্দানং বন্ধনন্তি. তত্থ যথা ব্ৰাহ্মণস্স যোত্তং ঈসাযুগবলিবদ্দে একাবদ্ধে কত্ৱা সককিচ্চে পটিপাদেতি, এৱং ভগৱতো সমাধি সব্বেৱ তে হিৰিপঞ্ঞাৱীৰিযধম্মে একাৰম্মণে অৱিক্খেপভাৱেন বন্ধিত্ৱা সককিচ্চে পটিপাদেতি. তেনাহ – ‘‘মনো যোত্ত’’ন্তি.

সৰতি এতায চিৰকতাদিমত্থং পুগ্গলো, সযং ৱা সৰতীতি সতি, সা অসম্মুস্সনলক্খণা. ফালেতীতি ফালো. পাজেতি এতেনাতি পাজনং. তং ইধ ‘‘পাচন’’ন্তি ৱুচ্চতি, পতোদস্সেতং অধিৱচনং. ফালো চ পাচনঞ্চ ফালপাচনং. যথা হি ব্ৰাহ্মণস্স ফালপাচনং, এৱং ভগৱতো ৱিপস্সনাযুত্তা মগ্গযুত্তা চ সতি. তত্থ যথা ফালো নঙ্গলমনুৰক্খতি, পুৰতো চস্স গচ্ছতি, এৱং সতি কুসলানং ধম্মানং গতিযো সমন্ৱেসমানা আৰম্মণে ৱা উপট্ঠাপযমানা পঞ্ঞানঙ্গলং ৰক্খতি, তথা হি ‘‘সতাৰক্খেন চেতসা ৱিহৰতী’’তিআদীসু (অ. নি. ১০.২০) ‘‘আৰক্খা’’তি ৱুত্তা. অসম্মুস্সনৱসেন চস্স পুৰতো হোতি. সতিপৰিচিতে হি ধম্মে পঞ্ঞা পজানাতি, নো সম্মুট্ঠে. যথা চ পাচনং বলিবদ্দানং ৱিজ্ঝনভযং দস্সেন্তং সংসীদনং ন দেতি, উপ্পথগমনঞ্চ ৱাৰেতি, এৱং সতি ৱীৰিযবলিবদ্দানং অপাযভযং দস্সেন্তী কোসজ্জসংসীদনং ন দেতি, কামগুণসঙ্খাতে অগোচৰে চাৰং নিৱাৰেত্ৱা কম্মট্ঠানে নিযোজেন্তী উপ্পথগমনঞ্চ ৱাৰেতি. তেনাহ – ‘‘সতি মে ফালপাচন’’ন্তি.

৭৮. কাযগুত্তোতি তিৱিধেন কাযসুচৰিতেন গুত্তো. ৱচীগুত্তোতি চতুব্বিধেন ৱচীসুচৰিতেন গুত্তো. এত্তাৱতা পাতিমোক্খসংৱৰসীলং ৱুত্তং. আহাৰে উদৰে যতোতি এত্থ আহাৰমুখেন সব্বপচ্চযানং সঙ্গহিতত্তা চতুব্বিধেপি পচ্চযে যতো সংযতো নিৰুপক্কিলেসোতি অত্থো. ইমিনা আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং ৱুত্তং. উদৰে যতোতি উদৰে যতো সংযতো মিতভোজী, আহাৰে মত্তঞ্ঞূতি ৱুত্তং হোতি. ইমিনা ভোজনে মত্তঞ্ঞুতামুখেন পচ্চযপটিসেৱনসীলং ৱুত্তং. তেন কিং দীপেতি? যথা ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, বীজং ৱপিত্ৱা সস্সপৰিপালনত্থং কণ্টকৱতিং ৱা ৰুক্খৱতিং ৱা পাকাৰপৰিক্খেপং ৱা কৰোসি, তেন তে গোমহিংসমিগগণা পৱেসং অলভন্তা সস্সং ন ৱিলুম্পন্তি, এৱমহম্পি সদ্ধাবীজং ৱপিত্ৱা নানপ্পকাৰকুসলসস্সপৰিপালনত্থং কাযৱচীআহাৰগুত্তিমযং তিৱিধপৰিক্খেপং কৰোমি. তেন মে ৰাগাদিঅকুসলধম্মগোমহিংসমিগগণা পৱেসং অলভন্তা নানপ্পকাৰকুসলসস্সং ন ৱিলুম্পন্তীতি.

সচ্চং কৰোমি নিদ্দানন্তি এত্থ দ্ৱীহি দ্ৱাৰেহি অৱিসংৱাদনং সচ্চং. নিদ্দানন্তি ছেদনং লুননং উপ্পাটনং, কৰণত্থে চেতং উপযোগৱচনং ৱেদিতব্বং. অযঞ্হি এত্থ অত্থো ‘‘সচ্চেন কৰোমি নিদ্দান’’ন্তি. কিং ৱুত্তং হোতি? যথা ত্ৱং বাহিৰং কসিং কসিত্ৱা সস্সদূসকানং তিণানং হত্থেন ৱা অসিতেন ৱা নিদ্দানং কৰোসি; এৱমহম্পি অজ্ঝত্তিকং কসিং কসিত্ৱা কুসলসস্সদূসকানং ৱিসংৱাদনতিণানং সচ্চেন নিদ্দানং কৰোমি. ঞাণসচ্চং ৱা এত্থ সচ্চন্তি ৱেদিতব্বং, যং তং যথাভূতঞাণন্তি ৱুচ্চতি. তেন অত্তসঞ্ঞাদীনং তিণানং নিদ্দানং কৰোমীতি এৱং যোজেতব্বং. অথ ৱা নিদ্দানন্তি ছেদকং লাৱকং, উপ্পাটকন্তি অত্থো. এৱং সন্তে যথা ত্ৱং দাসং ৱা কম্মকৰং ৱা নিদ্দানং কৰোসি, ‘‘নিদ্দেহি তিণানী’’তি তিণানং ছেদকং লাৱকং উপ্পাটকং কৰোসি; এৱমহং সচ্চং কৰোমীতি উপযোগৱচনেনেৱ ৱত্তুং যুজ্জতি. অথ ৱা সচ্চন্তি দিট্ঠিসচ্চং. তমহং নিদ্দানং কৰোমি, ছিন্দিতব্বং লুনিতব্বং উপ্পাটেতব্বং কৰোমীতি এৱম্পি উপযোগৱচনেনেৱ ৱত্তুং যুজ্জতি.

সোৰচ্চং মে পমোচনন্তি এত্থ যং তং ‘‘কাযিকো অৱীতিক্কমো, ৱাচসিকো অৱীতিক্কমো’’তি, এৱং সীলমেৱ ‘‘সোৰচ্চ’’ন্তি ৱুত্তং, ন তং ইধ অধিপ্পেতং, ৱুত্তমেৱ এতং ‘‘কাযগুত্তো’’তিআদিনা নযেন, অৰহত্তফলং পন অধিপ্পেতং. তম্পি হি সুন্দৰে নিব্বানে ৰতভাৱতো ‘‘সোৰচ্চ’’ন্তি ৱুচ্চতি. পমোচনন্তি যোগ্গৱিস্সজ্জনং. কিং ৱুত্তং হোতি? যথা তৱ পমোচনং পুনপি সাযন্হে ৱা দুতিযদিৱসে ৱা অনাগতসংৱচ্ছৰে ৱা যোজেতব্বতো অপ্পমোচনমেৱ হোতি, ন মম এৱং. ন হি মম অন্তৰা মোচনং নাম অত্থি. অহঞ্হি দীপঙ্কৰদসবলকালতো পভুতি পঞ্ঞানঙ্গলে ৱীৰিযবলিবদ্দে যোজেত্ৱা চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ মহাকসিং কসন্তো তাৱ ন মুঞ্চিং, যাৱ ন সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝি. যদা চ মে সব্বং তং কালং খেপেত্ৱা বোধিৰুক্খমূলে অপৰাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স সব্বগুণপৰিৱাৰং অৰহত্তফলং উদপাদি, তদা মযা তং সব্বুস্সুক্কপটিপ্পস্সদ্ধিপ্পত্তিযা পমুত্তং, ন দানি পুন যোজেতব্বং ভৱিস্সতীতি. এতমত্থং সন্ধাযাহ ভগৱা – ‘‘সোৰচ্চং মে পমোচন’’ন্তি.

৭৯. ৱীৰিযং মে ধুৰধোৰয্হন্তি এত্থ ৱীৰিযন্তি ‘‘কাযিকো ৱা, চেতসিকো ৱা ৱীৰিযাৰম্ভো’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তপধানং. ধুৰাযং ধোৰয্হং ধুৰধোৰয্হং, ধুৰং ৱহতীতি অত্থো. যথা হি ব্ৰাহ্মণস্স ধুৰাযং ধোৰয্হাকড্ঢিতং নঙ্গলং ভূমিঘনং ভিন্দতি, মূলসন্তানকানি চ পদালেতি, এৱং ভগৱতো ৱীৰিযাকড্ঢিতং পঞ্ঞানঙ্গলং যথাৱুত্তং ঘনং ভিন্দতি, কিলেসসন্তানকানি চ পদালেতি. তেনাহ – ‘‘ৱীৰিযং মে ধুৰধোৰয্হ’’ন্তি. অথ ৱা পুৰিমধুৰং ৱহন্তা ধুৰা, মূলধুৰং ৱহন্তা ধোৰয্হা; ধুৰা চ ধোৰয্হা চ ধুৰধোৰয্হা. তত্থ যথা ব্ৰাহ্মণস্স একমেকস্মিং নঙ্গলে চতুবলিবদ্দপ্পভেদং ধুৰধোৰয্হং ৱহন্তং উপ্পন্নানুপ্পন্নতিণমূলঘাতং সস্সসম্পত্তিঞ্চ সাধেতি, এৱং ভগৱতো চতুসম্মপ্পধানৱীৰিযপ্পভেদং ধুৰধোৰয্হং ৱহন্তং উপ্পন্নানুপ্পন্নাকুসলমূলঘাতং কুসলসম্পত্তিঞ্চ সাধেতি. তেনাহ – ‘‘ৱীৰিযং মে ধুৰধোৰয্হ’’ন্তি.

যোগক্খেমাধিৱাহনন্তি এত্থ যোগেহি খেমত্তা ‘‘যোগক্খেম’’ন্তি নিব্বানং ৱুচ্চতি, তং অধিকত্ৱা ৱাহীযতি, অভিমুখং ৱা ৱাহীযতীতি অধিৱাহনং. যোগক্খেমস্স অধিৱাহনং যোগক্খেমাধিৱাহনং. তেন কিং দীপেতি? যথা তৱ ধুৰধোৰয্হং পুৰত্থিমং দিসং পচ্ছিমাদীসু ৱা অঞ্ঞতৰং অভিমুখং ৱাহীযতি, তথা মম ধুৰধোৰয্হং নিব্বানাভিমুখং ৱাহীযতি.

এৱং ৱাহিযমানঞ্চ গচ্ছতি অনিৱত্তন্তং. যথা তৱ নঙ্গলং ৱহন্তং ধুৰধোৰয্হং খেত্তকোটিং পত্ৱা পুন নিৱত্ততি, এৱং অনিৱত্তন্তং দীপঙ্কৰকালতো পভুতি গচ্ছতেৱ. যস্মা ৱা তেন তেন মগ্গেন পহীনা কিলেসা পুনপ্পুনং পহাতব্বা ন হোন্তি, যথা তৱ নঙ্গলেন ছিন্নানি তিণানি পুনপি অপৰস্মিং সমযে ছিন্দিতব্বানি হোন্তি, তস্মাপি এতং পঠমমগ্গৱসেন দিট্ঠেকট্ঠে কিলেসে, দুতিযৱসেন ওড়াৰিকে, ততিযৱসেন অনুসহগতে কিলেসে, চতুত্থৱসেন সব্বকিলেসে পজহন্তং গচ্ছতি অনিৱত্তন্তং. অথ ৱা গচ্ছতি অনিৱত্তন্তি নিৱত্তনৰহিতং হুত্ৱা গচ্ছতীতি অত্থো. ন্তি তং ধুৰধোৰয্হং. এৱম্পেত্থ পদচ্ছেদো ৱেদিতব্বো. এৱং গচ্ছন্তঞ্চ যথা তৱ ধুৰধোৰয্হং ন তং ঠানং গচ্ছতি, যত্থ গন্ত্ৱা কস্সকো অসোকো নিস্সোকো ৱিৰজো হুত্ৱা ন সোচতি, এতং পন তং ঠানং গচ্ছতি, যত্থ গন্ত্ৱা ন সোচতি. যত্থ সতিপাচনেন এতং ৱীৰিযধুৰধোৰয্হং চোদেন্তো গন্ত্ৱা মাদিসো কস্সকো অসোকো নিস্সোকো ৱিৰজো হুত্ৱা ন সোচতি, তং সব্বসোকসল্লসমুগ্ঘাতভূতং নিব্বানামতসঙ্খাতং ঠানং গচ্ছতীতি.

৮০. ইদানি নিগমনং কৰোন্তো ভগৱা ইমং গাথমাহ –

‘‘এৱমেসা কসী কট্ঠা, সা হোতি অমতপ্ফলা;

এতং কসিং কসিত্ৱান, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি.

তস্সাযং সঙ্খেপত্থো – মযা ব্ৰাহ্মণ এসা সদ্ধাবীজা তপোৱুট্ঠিযা অনুগ্গহিতা কসি, পঞ্ঞামযং যুগনঙ্গলং, হিৰিমযঞ্চ ঈসং, মনোমযেন যোত্তেন, একাবদ্ধং কত্ৱা, পঞ্ঞানঙ্গলে সতিফালং আকোটেত্ৱা, সতিপাচনং গহেত্ৱা, কাযৱচীআহাৰগুত্তিযা গোপেত্ৱা, সচ্চং নিদ্দানং কত্ৱা, সোৰচ্চং পমোচনং ৱীৰিযং ধুৰধোৰয্হং যোগক্খেমাভিমুখং অনিৱত্তন্তং ৱাহেন্তেন কট্ঠা, কসিকম্মপৰিযোসানং চতুব্বিধং সামঞ্ঞফলং পাপিতা, সা হোতি অমতপ্ফলা, সা এসা কসি অমতপ্ফলা হোতি. অমতং ৱুচ্চতি নিব্বানং, নিব্বানানিসংসা হোতীতি অত্থো. সা খো পনেসা কসি ন মমেৱেকস্স অমতপ্ফলা হোতি, অপিচ, খো, পন যো কোচি খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা এতং কসিং কসতি, সো সব্বোপি এতং কসিং কসিত্ৱান, সব্বদুক্খা পমুচ্চতি, সব্বস্মা ৱট্টদুক্খদুক্খদুক্খসঙ্খাৰদুক্খৱিপৰিণামদুক্খা পমুচ্চতীতি. এৱং ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স অৰহত্তনিকূটেন নিব্বানপৰিযোসানং কত্ৱা দেসনং নিট্ঠাপেসি.

ততো ব্ৰাহ্মণো গম্ভীৰত্থং দেসনং সুত্ৱা ‘‘মম কসিফলং ভুঞ্জিত্ৱা অপৰজ্জু এৱ ছাতো হোতি, ইমস্স পন কসি অমতপ্ফলা, তস্সা ফলং ভুঞ্জিত্ৱা সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি চ ৱিদিত্ৱা পসন্নো পসন্নাকাৰং কাতুং পাযাসং দাতুমাৰদ্ধো. তেনাহ ‘‘অথ খো কসিভাৰদ্ৱাজো’’তি. তত্থ মহতিযাতি মহতিযন্তি অত্থো. কংসপাতিযাতি সুৱণ্ণপাতিযং, সতসহস্সগ্ঘনকে অত্তনো সুৱণ্ণথালে. ৱড্ঢেত্ৱাতি ছুপিত্ৱা, আকিৰিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. ভগৱতো উপনামেসীতি সপ্পিমধুফাণিতাদীহি ৱিচিত্ৰং কত্ৱা, দুকূলৱিতানেন পটিচ্ছাদেত্ৱা, উক্খিপিত্ৱা, সক্কচ্চং তথাগতস্স অভিহৰি. কিন্তি? ‘‘ভুঞ্জতু ভৱং গোতমো পাযাসং, কস্সকো ভৱ’’ন্তি. ততো কস্সকভাৱসাধকং কাৰণমাহ ‘‘যঞ্হি…পে… কসতী’’তি, যস্মা ভৱং…পে… কসতীতি ৱুত্তং হোতি. অথ ভগৱা ‘‘গাথাভিগীতং মে’’তি আহ.

৮১. তত্থ গাথাভিগীতন্তি গাথাহি অভিগীতং, গাথাযো ভাসিত্ৱা লদ্ধন্তি ৱুত্তং হোতি. মেতি মযা. অভোজনেয্যন্তি ভুঞ্জনাৰহং ন হোতি. সম্পস্সতন্তি সম্মা আজীৱসুদ্ধিং পস্সতং, সমন্তা ৱা পস্সতং সম্পস্সতং, বুদ্ধানন্তি ৱুত্তং হোতি. নেস ধম্মোতি ‘‘গাথাভিগীতং ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি এস ধম্মো এতং চাৰিত্তং ন হোতি, তস্মা গাথাভিগীতং পনুদন্তি বুদ্ধা পটিক্খিপন্তি ন ভুঞ্জন্তীতি. কিং পন ভগৱতা পাযাসত্থং গাথা অভিগীতা, যেন এৱমাহাতি? ন এতদত্থং অভিগীতা, অপিচ, খো, পন পাতো পট্ঠায খেত্তসমীপে ঠত্ৱা কটচ্ছুভিক্খম্পি অলভিত্ৱা পুন সকলবুদ্ধগুণে পকাসেত্ৱা লদ্ধং তদেতং নটনচ্চকাদীহি নচ্চিত্ৱা গাযিত্ৱা চ লদ্ধসদিসং হোতি, তেন ‘‘গাথাভিগীত’’ন্তি ৱুত্তং. তাদিসঞ্চ যস্মা বুদ্ধানং ন কপ্পতি, তস্মা ‘‘অভোজনেয্য’’ন্তি ৱুত্তং. অপ্পিচ্ছতানুৰূপঞ্চেতং ন হোতি, তস্মাপি পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পমানেন চ এৱং ৱুত্তং. যত্ৰ চ নাম পৰপ্পকাসিতেনাপি অত্তনো গুণেন উপ্পন্নং লাভং পটিক্খিপন্তি সেয্যথাপি অপ্পিচ্ছো ঘটিকাৰো কুম্ভকাৰো, তত্ৰ কথং কোটিপ্পত্তায অপ্পিচ্ছতায সমন্নাগতো ভগৱা অত্তনাৱ অত্তনো গুণপ্পকাসনেন উপ্পন্নং লাভং সাদিযিস্সতি, যতো যুত্তমেৱ এতং ভগৱতো ৱত্তুন্তি.

এত্তাৱতা ‘‘অপ্পসন্নং অদাতুকামং ব্ৰাহ্মণং গাথাগাযনেন দাতুকামং কত্ৱা, সমণো গোতমো ভোজনং পটিগ্গহেসি, আমিসকাৰণা ইমস্স দেসনা’’তি ইমম্হা লোকাপৱাদা অত্তানং মোচেন্তো দেসনাপাৰিসুদ্ধিং দীপেত্ৱা, ইদানি আজীৱপাৰিসুদ্ধিং দীপেন্তো আহ ‘‘ধম্মে সতী ব্ৰাহ্মণ ৱুত্তিৰেসা’’তি তস্সত্থো – আজীৱপাৰিসুদ্ধিধম্মে ৱা দসৱিধসুচৰিতধম্মে ৱা বুদ্ধানং চাৰিত্তধম্মে ৱা সতি সংৱিজ্জমানে অনুপহতে ৱত্তমানে ৱুত্তিৰেসা একন্তৱোদাতা আকাসে পাণিপ্পসাৰণকপ্পা এসনা পৰিযেসনা জীৱিতৱুত্তি বুদ্ধানং ব্ৰাহ্মণাতি.

৮২. এৱং ৱুত্তে ব্ৰাহ্মণো ‘‘পাযাসং মে পটিক্খিপতি, অকপ্পিযং কিৰেতং ভোজনং, অধঞ্ঞো ৱতস্মিং, দানং দাতুং ন লভামী’’তি দোমনস্সং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘অপ্পেৱ নাম অঞ্ঞং পটিগ্গণ্হেয্যা’’তি চ চিন্তেসি. তং ঞত্ৱা ভগৱা ‘‘অহং ভিক্খাচাৰৱেলং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা আগতো – ‘এত্তকেন কালেন ইমং ব্ৰাহ্মণং পসাদেস্সামী’তি, ব্ৰাহ্মণো চ দোমনস্সং অকাসি. ইদানি তেন দোমনস্সেন মযি চিত্তং পকোপেত্ৱা অমতৱৰধম্মং পটিৱিজ্ঝিতুং ন সক্খিস্সতী’’তি ব্ৰাহ্মণস্স পসাদজননত্থং তেন পত্থিতমনোৰথং পূৰেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞেন চ কেৱলিন’’ন্তি. তত্থ কেৱলিনন্তি সব্বগুণপৰিপুণ্ণং, সব্বযোগৱিসংযুত্তং ৱাতি অত্থো. মহন্তানং সীলক্খন্ধাদীনং গুণানং এসনতো মহেসিং. পৰিক্খীণসব্বাসৱত্তা খীণাসৱং. হত্থপাদকুক্কুচ্চমাদিং কত্ৱা ৱূপসন্তসব্বকুক্কুচ্চত্তা কুক্কুচ্চৱূপসন্তং. উপট্ঠহস্সূতি পৰিৱিসস্সু পটিমানযস্সু. এৱং ব্ৰাহ্মণেন চিত্তে উপ্পাদিতেপি পৰিযাযমেৱ ভণতি, ন তু ভণতি ‘‘দেহি, আহৰাহী’’তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

অথ ব্ৰাহ্মণো ‘‘অযং পাযাসো ভগৱতো আনীতো নাহং অৰহামি তং অত্তনো ছন্দেন কস্সচি দাতু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা আহ ‘‘অথ কস্স চাহ’’ন্তি. ততো ভগৱা ‘‘তং পাযাসং ঠপেত্ৱা তথাগতং তথাগতসাৱকঞ্চ অঞ্ঞস্স অজীৰণধম্মো’’তি ঞত্ৱা আহ – ‘‘ন খ্ৱাহং ত’’ন্তি. তত্থ সদেৱকৱচনেন পঞ্চকামাৱচৰদেৱগ্গহণং, সমাৰকৱচনেন ছট্ঠকামাৱচৰদেৱগ্গহণং, সব্ৰহ্মকৱচনেন ৰূপাৱচৰব্ৰহ্মগ্গহণং অৰূপাৱচৰা পন ভুঞ্জেয্যুন্তি অসম্ভাৱনেয্যা. সস্সমণব্ৰাহ্মণিৱচনেন সাসনপচ্চত্থিকপচ্চামিত্তসমণব্ৰাহ্মণগ্গহণং সমিতপাপবাহিতপাপসমণব্ৰাহ্মণগ্গহণঞ্চ. পজাৱচনেন সত্তলোকগ্গহণং, সদেৱমনুস্সৱচনেন সম্মুতিদেৱঅৱসেসমনুস্সগ্গহণং. এৱমেত্থ তীহি ৱচনেহি ওকাসলোকো, দ্ৱীহি পজাৱসেন সত্তলোকো গহিতোতি ৱেদিতব্বো. এস সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰং পন আড়ৱকসুত্তে ৱণ্ণযিস্সাম.

কস্মা পন সদেৱকাদীসু কস্সচি ন সম্মা পৰিণামং গচ্ছেয্যাতি? ওড়াৰিকে সুখুমোজাপক্খিপনতো. ইমস্মিঞ্হি পাযাসে ভগৱন্তং উদ্দিস্স গহিতমত্তেযেৱ দেৱতাহি ওজা পক্খিত্তা যথা সুজাতায পাযাসে, চুন্দস্স চ সূকৰমদ্দৱে পচ্চমানে, ৱেৰঞ্জাযঞ্চ ভগৱতা গহিতগহিতালোপে, ভেসজ্জক্খন্ধকে চ কচ্চানস্স গুড়্হকুম্ভস্মিং অৱসিট্ঠগুড়্হে. সো ওড়াৰিকে সুখুমোজাপক্খিপনতো দেৱানং ন পৰিণমতি. দেৱা হি সুখুমসৰীৰা, তেসং ওড়াৰিকো মনুস্সাহাৰো ন সম্মা পৰিণমতি. মনুস্সানম্পি ন পৰিণমতি. মনুস্সা হি ওড়াৰিকসৰীৰা, তেসং সুখুমা দিব্বোজা ন সম্মা পৰিণমতি. তথাগতস্স পন পকতিঅগ্গিনাৱ পৰিণমতি, সম্মা জীৰতি. কাযবলঞাণবলপ্পভাৱেনাতি একে তথাগতসাৱকস্স খীণাসৱস্সেতং সমাধিবলেন মত্তঞ্ঞুতায চ পৰিণমতি, ইতৰেসং ইদ্ধিমন্তানম্পি ন পৰিণমতি. অচিন্তনীযং ৱা এত্থ কাৰণং, বুদ্ধৱিসযো এসোতি.

তেন হি ত্ৱন্তি যস্মা অঞ্ঞং ন পস্সামি, মম ন কপ্পতি, মম অকপ্পন্তং সাৱকস্সাপি মে ন কপ্পতি, তস্মা ত্ৱং ব্ৰাহ্মণাতি ৱুত্তং হোতি. অপ্পহৰিতেতি পৰিত্তহৰিততিণে, অপ্পৰুড়্হৰিততিণে ৱা পাসাণপিট্ঠিসদিসে. অপ্পাণকেতি নিপ্পাণকে, পাযাসজ্ঝোত্থৰণকাৰণেন মৰিতব্বপাণৰহিতে ৱা মহাউদকক্খন্ধে. সহ তিণনিস্সিতেহি পাণেহি তিণানং পাণকানঞ্চ অনুৰক্খণত্থায এতং ৱুত্তং. চিচ্চিটাযতি চিটিচিটাযতীতি এৱং সদ্দং কৰোতি. সংধূপাযতীতি সমন্তা ধূপাযতি. সম্পধূপাযতীতি তথেৱ অধিমত্তং ধূপাযতি. কস্মা এৱং অহোসীতি? ভগৱতো আনুভাৱেন, ন উদকস্স, ন পাযাসস্স, ন ব্ৰাহ্মণস্স, ন অঞ্ঞেসং দেৱযক্খাদীনং. ভগৱা হি ব্ৰাহ্মণস্স ধম্মসংৱেগত্থং তথা অধিট্ঠাসি. সেয্যথাপি নামাতি ওপম্মনিদস্সনমত্তমেতং, যথা ফালোতি এত্তকমেৱ ৱুত্তং হোতি. সংৱিগ্গো চিত্তেন, লোমহট্ঠজাতো সৰীৰেন. সৰীৰে কিৰস্স নৱনৱুতিলোমকূপসহস্সানি সুৱণ্ণভিত্তিযা আহতমণিনাগদন্তা ৱিয উদ্ধগ্গা অহেসুং. সেসং পাকটমেৱ.

পাদেসু পন নিপতিত্ৱা ভগৱতো ধম্মদেসনং অব্ভনুমোদমানো ভগৱন্তং এতদৱোচ ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতমা’’তি. অব্ভনুমোদনে হি অযমিধ অভিক্কন্ত সদ্দো. ৱিত্থাৰতো পনস্স মঙ্গলসুত্তৱণ্ণনাযং অত্থৱণ্ণনা আৱি ভৱিস্সতি. যস্মা চ অব্ভনুমোদনত্থে, তস্মা সাধু সাধু ভো গোতমাতি ৱুত্তং হোতীতি ৱেদিতব্বং.

‘‘ভযে কোধে পসংসাযং, তুৰিতে কোতূহলচ্ছৰে;

হাসে সোকে পসাদে চ, কৰে আমেডিতং বুধো’’তি. –

ইমিনা চ লক্খণেন ইধ পসাদৱসেন পসংসাৱসেন চাযং দ্ৱিক্খত্তুং ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. অথ ৱা অভিক্কন্তন্তি অভিকন্তং অতিইট্ঠং, অতিমনাপং, অতিসুন্দৰন্তি ৱুত্তং হোতি.

তত্থ একেন অভিক্কন্তসদ্দেন দেসনং থোমেতি, একেন অত্তনো পসাদং. অযঞ্হি এত্থ অধিপ্পাযো – অভিক্কন্তং, ভো গোতম, যদিদং ভোতো গোতমস্স ধম্মদেসনা, অভিক্কন্তং যদিদং ভোতো গোতমস্স ধম্মদেসনং আগম্ম মম পসাদোতি. ভগৱতো এৱ ৱা ৱচনং দ্ৱে দ্ৱে অত্থে সন্ধায থোমেতি – ভোতো গোতমস্স ৱচনং অভিক্কন্তং দোসনাসনতো, অভিক্কন্তং গুণাধিগমনতো, তথা সদ্ধাজননতো, পঞ্ঞাজননতো, সাত্থতো, সব্যঞ্জনতো, উত্তানপদতো, গম্ভীৰত্থতো, কণ্ণসুখতো, হদযঙ্গমতো, অনত্তুক্কংসনতো, অপৰৱম্ভনতো, কৰুণাসীতলতো, পঞ্ঞাৱদাততো, আপাথৰমণীযতো, ৱিমদ্দক্খমতো, সুয্যমানসুখতো, ৱীমংসিযমানহিততোতি এৱমাদীহি যোজেতব্বং.

ততো পৰম্পি চতূহি উপমাহি দেসনংযেৱ থোমেতি. তত্থ নিক্কুজ্জিতন্তি অধোমুখট্ঠপিতং, হেট্ঠা মুখজাতং ৱা. উক্কুজ্জেয্যাতি উপৰিমুখং কৰেয্য. পটিচ্ছন্নন্তি তিণপণ্ণাদিচ্ছাদিতং. ৱিৱৰেয্যাতি উগ্ঘাটেয্য. মূড়্হস্সাতি দিসামূড়্হস্স. মগ্গং আচিক্খেয্যাতি হত্থে গহেত্ৱা ‘‘এস মগ্গো’’তি ৱদেয্য. অন্ধকাৰেতি কাড়পক্খচাতুদ্দসীঅড্ঢৰত্তঘনৱনসণ্ডমেঘপটলেহি চতুৰঙ্গে তমসি. অযং তাৱ পদত্থো.

অযং পন অধিপ্পাযযোজনা – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্য, এৱং সদ্ধম্মৱিমুখং অসদ্ধম্মপতিতং মং অসদ্ধম্মা ৱুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৱিৱৰেয্য; এৱং কস্সপস্স ভগৱতো সাসনন্তৰধানা পভুতি মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্নং সাসনং ৱিৱৰন্তেন, যথা মূড়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৱং কুম্মগ্গমিচ্ছামগ্গপটিপন্নস্স মে সগ্গমোক্খমগ্গং আচিক্খন্তেন, যথা অন্ধকাৰে তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য, এৱং মোহন্ধকাৰনিমুগ্গস্স মে বুদ্ধাদিৰতনৰূপানি অপস্সতো তপ্পটিচ্ছাদকমোহন্ধকাৰৱিদ্ধংসকদেসনাপজ্জোতধাৰণেন ময্হং ভোতা গোতমেন এতেহি পৰিযাযেহি দেসিতত্তা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো.

অথ ৱা একচ্চিযেন মত্তেন যস্মা অযং ধম্মো দুক্খদস্সনেন অসুভে ‘‘সুভ’’ন্তি ৱিপল্লাসপ্পহানেন চ নিক্কুজ্জিতুক্কুজ্জিতসদিসো, সমুদযদস্সনেন দুক্খে ‘‘সুখ’’ন্তি ৱিপল্লাসপ্পহানেন চ পটিচ্ছন্নৱিৱৰণসদিসো, নিৰোধদস্সনেন অনিচ্চে ‘‘নিচ্চ’’ন্তি ৱিপল্লাসপ্পহানেন চ মূড়্হস্স মগ্গাচিক্খণসদিসো, মগ্গদস্সনেন অনত্তনি ‘‘অত্তা’’তি ৱিপল্লাসপ্পহানেন চ অন্ধকাৰে পজ্জোতসদিসো, তস্মা সেয্যথাপি নাম নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য…পে… পজ্জোতং ধাৰেয্য ‘‘চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তী’’তি, এৱং পকাসিতো হোতি.

যস্মা পনেত্থ সদ্ধাতপকাযগুত্ততাদীহি সীলক্খন্ধো পকাসিতো হোতি, পঞ্ঞায পঞ্ঞাক্খন্ধো, হিৰিমনাদীহি সমাধিক্খন্ধো, যোগক্খেমেন নিৰোধোতি এৱং তিক্খন্ধো অৰিযমগ্গো নিৰোধো চাতি সৰূপেনেৱ দ্ৱে অৰিযসচ্চানি পকাসিতানি. তত্থ মগ্গো পটিপক্খো সমুদযস্স, নিৰোধো দুক্খস্সাতি পটিপক্খেন দ্ৱে. ইতি ইমিনা পৰিযাযেন চত্তাৰি সচ্চানি পকাসিতানি. তস্মা অনেকপৰিযাযেন পকাসিতো হোতীতি ৱেদিতব্বো.

এসাহন্তিআদীসু এসো অহন্তি এসাহং. সৰণং গচ্ছামীতি পাদেসু নিপতিত্ৱা পণিপাতেন সৰণগমনেন গতোপি ইদানি ৱাচায সমাদিযন্তো আহ. অথ ৱা পণিপাতেন বুদ্ধংযেৱ সৰণং গতোতি ইদানি তং আদিং কত্ৱা সেসে ধম্মসঙ্ঘেপি গন্তুং আহ. অজ্জতগ্গেতি অজ্জতং আদিং কত্ৱা, অজ্জদগ্গেতি ৱা পাঠো, দ-কাৰো পদসন্ধিকৰো, অজ্জ অগ্গং কত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. পাণেহি উপেতং পাণুপেতং, যাৱ মে জীৱিতং পৱত্ততি, তাৱ উপেতং, অনঞ্ঞসত্থুকং তীহি সৰণগমনেহি সৰণং গতং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু জানাতূতি ৱুত্তং হোতি. এত্তাৱতা অনেন সুতানুৰূপা পটিপত্তি দস্সিতা হোতি. নিক্কুজ্জিতাদীহি ৱা সত্থুসম্পত্তিং দস্সেত্ৱা ইমিনা ‘‘এসাহ’’ন্তিআদিনা সিস্সসম্পত্তি দস্সিতা. তেন ৱা পঞ্ঞাপটিলাভং দস্সেত্ৱা ইমিনা সদ্ধাপটিলাভো দস্সিতো. ইদানি এৱং পটিলদ্ধসদ্ধেন পঞ্ঞৱতা যং কত্তব্বং, তং কত্তুকামো ভগৱন্তং যাচতি ‘‘লভেয্যাহ’’ন্তি. তত্থ ভগৱতো ইদ্ধিযাদীহি অভিপ্পসাদিতচিত্তো ‘‘ভগৱাপি চক্কৱত্তিৰজ্জং পহায পব্বজিতো, কিমঙ্গং পনাহ’’ন্তি সদ্ধায পব্বজ্জং যাচতি, তত্থ পৰিপূৰকাৰিতং পত্থেন্তো পঞ্ঞায উপসম্পদং. সেসং পাকটমেৱ.

একো ৱূপকট্ঠোতিআদীসু পন একো কাযৱিৱেকেন, ৱূপকট্ঠো চিত্তৱিৱেকেন, অপ্পমত্তো কম্মট্ঠানে সতিঅৱিজহনেন, আতাপী কাযিকচেতসিকৱীৰিযসঙ্খাতেন আতাপেন, পহিতত্তো কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খতায ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰইৰিযাপথৱিহাৰেন. ন চিৰস্সেৱাতি পব্বজ্জং উপাদায ৱুচ্চতি. কুলপুত্তাতি দুৱিধা কুলপুত্তা, জাতিকুলপুত্তা, আচাৰকুলপুত্তা চ. অযং পন উভযথাপি কুলপুত্তো. অগাৰস্মাতি ঘৰা. অগাৰানং হিতং অগাৰিযং কসিগোৰক্খাদিকুটুম্বপোসনকম্মং ৱুচ্চতি. নত্থি এত্থ অগাৰিযন্তি অনগাৰিযং, পব্বজ্জাযেতং অধিৱচনং পব্বজন্তীতি উপগচ্ছন্তি উপসঙ্কমন্তি. তদনুত্তৰন্তি তং অনুত্তৰং. ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স পৰিযোসানং, অৰহত্তফলন্তি ৱুত্তং হোতি. তস্স হি অত্থায কুলপুত্তা পব্বজন্তি. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি তস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অত্তনাযেৱ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা, অপৰপ্পচ্চযং ঞত্ৱাতি অত্থো. উপসম্পজ্জ ৱিহাসীতি পাপুণিত্ৱা সম্পাদেত্ৱা ৱা ৱিহাসি. এৱং ৱিহৰন্তো চ খীণা জাতি…পে… অব্ভঞ্ঞাসি. এতেনস্স পচ্চৱেক্খণভূমিং দস্সেতি.

কতমা পনস্স জাতি খীণা, কথঞ্চ নং অব্ভঞ্ঞাসীতি? ৱুচ্চতে – ন তাৱস্স অতীতা জাতি খীণা পুব্বেৱ খীণত্তা, ন অনাগতা অনাগতে ৱাযামাভাৱতো, ন পচ্চুপ্পন্না ৱিজ্জমানত্তা. যা পন মগ্গস্স অভাৱিতত্তা উপ্পজ্জেয্য একচতুপঞ্চৱোকাৰভৱেসু একচতুপঞ্চক্খন্ধপ্পভেদা জাতি, সা মগ্গস্স ভাৱিতত্তা অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন খীণা. তং সো মগ্গভাৱনায পহীনকিলেসে পচ্চৱেক্খিত্ৱা কিলেসাভাৱে ৱিজ্জমানম্পি কম্মং আযতিং অপটিসন্ধিকং হোতীতি জানন্তো জানাতি.

ৱুসিতন্তি ৱুত্থং পৰিৱুত্থং, কতং চৰিতং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং. কতং কৰণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযভাৱনাৱসেন সোড়সৱিধম্পি কিচ্চং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. নাপৰং ইত্থত্তাযাতি ইদানি পুন ইত্থভাৱায এৱং সোড়সকিচ্চভাৱায কিলেসক্খযায ৱা মগ্গভাৱনা নত্থীতি. অথ ৱা ইত্থত্তাযাতি ইত্থভাৱতো, ইমস্মা এৱংপকাৰা ইদানি ৱত্তমানক্খন্ধসন্তানা অপৰং খন্ধসন্তানং নত্থি. ইমে পন পঞ্চক্খন্ধা পৰিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকো ৰুক্খো ৱিযাতি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰোতি একো. অৰহতন্তি অৰহন্তানং. মহাসাৱকানং অব্ভন্তৰো আযস্মা ভাৰদ্ৱাজো অহোসীতি অযং কিৰেত্থ অধিপ্পাযোতি.

পৰমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.