৩. খগ্গৱিসাণসুত্তৱণ্ণনা

সব্বেসু ভূতেসূতি খগ্গৱিসাণসুত্তং. কা উপ্পত্তি? সব্বসুত্তানং চতুব্বিধা উপ্পত্তি – অত্তজ্ঝাসযতো, পৰজ্ঝাসযতো, অট্ঠুপ্পত্তিতো, পুচ্ছাৱসিতো চাতি. দ্ৱযতানুপস্সনাদীনঞ্হি অত্তজ্ঝাসযতো উপ্পত্তি, মেত্তসুত্তাদীনং পৰজ্ঝাসযতো, উৰগসুত্তাদীনং অট্ঠুপ্পত্তিতো, ধম্মিকসুত্তাদীনং পুচ্ছাৱসিতো. তত্থ খগ্গৱিসাণসুত্তস্স অৱিসেসেন পুচ্ছাৱসিতো উপ্পত্তি. ৱিসেসেন পন যস্মা এত্থ কাচি গাথা তেন তেন পচ্চেকসম্বুদ্ধেন পুট্ঠেন ৱুত্তা, কাচি অপুট্ঠেন অত্তনা অধিগতমগ্গনযানুৰূপং উদানংযেৱ উদানেন্তেন, তস্মা কাযচি গাথায পুচ্ছাৱসিতো, কাযচি অত্তজ্ঝাসযতো উপ্পত্তি.

তত্থ যা অযং অৱিসেসেন পুচ্ছাৱসিতো উপ্পত্তি, সা আদিতো পভুতি এৱং ৱেদিতব্বা – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি. অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘বুদ্ধানং পত্থনা চ অভিনীহাৰো চ দিস্সতি; তথা সাৱকানং, পচ্চেকবুদ্ধানং ন দিস্সতি; যংনূনাহং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছেয্য’’ন্তি. সো পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা যথাক্কমেন এতমত্থং পুচ্ছি. অথস্স ভগৱা পুব্বযোগাৱচৰসুত্তং অভাসি –

‘‘পঞ্চিমে, আনন্দ, আনিসংসা পুব্বযোগাৱচৰে দিট্ঠেৱ ধম্মে পটিকচ্চেৱ অঞ্ঞং আৰাধেতি. নো চে দিট্ঠেৱ ধম্মে পটিকচ্চেৱ অঞ্ঞং আৰাধেতি, অথ মৰণকালে অঞ্ঞং আৰাধেতি. নো চে মৰণকালে অঞ্ঞং আৰাধেতি, অথ দেৱপুত্তো সমানো অঞ্ঞং আৰাধেতি, অথ বুদ্ধানং সম্মুখীভাৱে খিপ্পাভিঞ্ঞো হোতি, অথ পচ্ছিমে কালে পচ্চেকসম্বুদ্ধো হোতী’’তি –

এৱং ৱত্ৱা পুন আহ –

‘‘পচ্চেকবুদ্ধা নাম, আনন্দ, অভিনীহাৰসম্পন্না পুব্বযোগাৱচৰা হোন্তি. তস্মা বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৱকানং সব্বেসং পত্থনা চ অভিনীহাৰো চ ইচ্ছিতব্বো’’তি.

সো আহ – ‘‘বুদ্ধানং, ভন্তে, পত্থনা কীৱ চিৰং ৱট্টতী’’তি? বুদ্ধানং, আনন্দ, হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ, মজ্ঝিমপৰিচ্ছেদেন অট্ঠ অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ, উপৰিমপৰিচ্ছেদেন সোড়স অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ. এতে চ ভেদা পঞ্ঞাধিকসদ্ধাধিকৱীৰিযাধিকৱসেন ঞাতব্বা. পঞ্ঞাধিকানঞ্হি সদ্ধা মন্দা হোতি, পঞ্ঞা তিক্খা. সদ্ধাধিকানং পঞ্ঞা মজ্ঝিমা হোতি, সদ্ধা বলৱা. ৱীৰিযাধিকানং সদ্ধাপঞ্ঞা মন্দা, ৱীৰিযং বলৱন্তি. অপ্পত্ৱা পন চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ দিৱসে দিৱসে ৱেস্সন্তৰদানসদিসং দানং দেন্তোপি তদনুৰূপসীলাদিসব্বপাৰমিধম্মে আচিনন্তোপি অন্তৰা বুদ্ধো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. কস্মা? ঞাণং গব্ভং ন গণ্হাতি, ৱেপুল্লং নাপজ্জতি, পৰিপাকং ন গচ্ছতীতি. যথা নাম তিমাসচতুমাসপঞ্চমাসচ্চযেন নিপ্ফজ্জনকং সস্সং তং তং কালং অপ্পত্ৱা দিৱসে দিৱসে সহস্সক্খত্তুং কেড়াযন্তোপি উদকেন সিঞ্চন্তোপি অন্তৰা পক্খেন ৱা মাসেন ৱা নিপ্ফাদেস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. কস্মা? সস্সং গব্ভং ন গণ্হাতি, ৱেপুল্লং নাপজ্জতি, পৰিপাকং ন গচ্ছতীতি. এৱমেৱং অপ্পত্ৱা চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি…পে… নেতং ঠানং ৱিজ্জতীতি. তস্মা যথাৱুত্তমেৱ কালং পাৰমিপূৰণং কাতব্বং ঞাণপৰিপাকত্থায. এত্তকেনপি চ কালেন বুদ্ধত্তং পত্থযতো অভিনীহাৰকৰণে অট্ঠ সম্পত্তিযো ইচ্ছিতব্বা. অযঞ্হি –

‘‘মনুস্সত্তং লিঙ্গসম্পত্তি, হেতু সত্থাৰদস্সনং;

পব্বজ্জা গুণসম্পত্তি, অধিকাৰো চ ছন্দতা;

অট্ঠধম্মসমোধানা, অভিনীহাৰো সমিজ্ঝতী’’তি. (বু. ৱং. ২.৫৯);

অভিনীহাৰোতি চ মূলপণিধানস্সেতং অধিৱচনং. তত্থ মনুস্সত্তন্তি মনুস্সজাতি. অঞ্ঞত্ৰ হি মনুস্সজাতিযা অৱসেসজাতীসু দেৱজাতিযম্পি ঠিতস্স পণিধি ন ইজ্ঝতি. এত্থ ঠিতেন পন বুদ্ধত্তং পত্থেন্তেন দানাদীনি পুঞ্ঞকম্মানি কত্ৱা মনুস্সত্তংযেৱ পত্থেতব্বং. তত্থ ঠত্ৱা পণিধি কাতব্বো. এৱঞ্হি সমিজ্ঝতি. লিঙ্গসম্পত্তীতি পুৰিসভাৱো. মাতুগামনপুংসকউভতোব্যঞ্জনকানঞ্হি মনুস্সজাতিযং ঠিতানম্পি পণিধি ন সমিজ্ঝতি. তত্থ ঠিতেন পন বুদ্ধত্তং পত্থেন্তেন দানাদীনি পুঞ্ঞকম্মানি কত্ৱা পুৰিসভাৱোযেৱ পত্থেতব্বো. তত্থ ঠত্ৱা পণিধি কাতব্বো. এৱঞ্হি সমিজ্ঝতি. হেতূতি অৰহত্তস্স উপনিস্সযসম্পত্তি. যো হি তস্মিং অত্তভাৱে ৱাযমন্তো অৰহত্তং পাপুণিতুং সমত্থো, তস্স সমিজ্ঝতি, নো ইতৰস্স, যথা সুমেধপণ্ডিতস্স. সো হি দীপঙ্কৰপাদমূলে পব্বজিত্ৱা তেনত্তভাৱেন অৰহত্তং পাপুণিতুং সমত্থো অহোসি. সত্থাৰদস্সনন্তি বুদ্ধানং সম্মুখাদস্সনং. এৱঞ্হি ইজ্ঝতি, নো অঞ্ঞথা; যথা সুমেধপণ্ডিতস্স. সো হি দীপঙ্কৰং সম্মুখা দিস্ৱা পণিধেসি. পব্বজ্জাতি অনগাৰিযভাৱো. সো চ খো সাসনে ৱা কম্মৱাদিকিৰিযৱাদিতাপসপৰিব্বাজকনিকাযে ৱা ৱট্টতি যথা সুমেধপণ্ডিতস্স. সো হি সুমেধো নাম তাপসো হুত্ৱা পণিধেসি. গুণসম্পত্তীতি ঝানাদিগুণপটিলাভো. পব্বজিতস্সাপি হি গুণসম্পন্নস্সেৱ ইজ্ঝতি, নো ইতৰস্স; যথা সুমেধপণ্ডিতস্স. সো হি পঞ্চাভিঞ্ঞো অট্ঠসমাপত্তিলাভী চ হুত্ৱা পণিধেসি. অধিকাৰোতি অধিককাৰো, পৰিচ্চাগোতি অত্থো. জীৱিতাদিপৰিচ্চাগঞ্হি কত্ৱা পণিদহতোযেৱ ইজ্ঝতি, নো ইতৰস্স; যথা সুমেধপণ্ডিতস্স. সো হি –

‘‘অক্কমিত্ৱান মং বুদ্ধো, সহ সিস্সেহি গচ্ছতু;

মা নং কললে অক্কমিত্থ, হিতায মে ভৱিস্সতী’’তি. (বু. ৱং. ২.৫৩) –

এৱং জীৱিতপৰিচ্চাগং কত্ৱা পণিধেসি. ছন্দতাতি কত্তুকম্যতা. সা যস্স বলৱতী হোতি, তস্স ইজ্ঝতি. সা চ, সচে কোচি ৱদেয্য ‘‘কো চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি সতসহস্সঞ্চ কপ্পে নিৰযে পচ্চিত্ৱা বুদ্ধত্তং ইচ্ছতী’’তি, তং সুত্ৱা যো ‘‘অহ’’ন্তি ৱত্তুং উস্সহতি, তস্স বলৱতীতি ৱেদিতব্বা. তথা যদি কোচি ৱদেয্য ‘‘কো সকলচক্কৱাড়ং ৱীতচ্চিকানং অঙ্গাৰানং পূৰং অক্কমন্তো অতিক্কমিত্ৱা বুদ্ধত্তং ইচ্ছতি, কো সকলচক্কৱাড়ং সত্তিসূলেহি আকিণ্ণং অক্কমন্তো অতিক্কমিত্ৱা বুদ্ধত্তং ইচ্ছতি, কো সকলচক্কৱাড়ং সমতিত্তিকং উদকপুণ্ণং উত্তৰিত্ৱা বুদ্ধত্তং ইচ্ছতি, কো সকলচক্কৱাড়ং নিৰন্তৰং ৱেড়ুগুম্বসঞ্ছন্নং মদ্দন্তো অতিক্কমিত্ৱা বুদ্ধত্তং ইচ্ছতী’’তি তং সুত্ৱা যো ‘‘অহ’’ন্তি ৱত্তুং উস্সহতি, তস্স বলৱতীতি ৱেদিতব্বা. এৱৰূপেন চ কত্তুকম্যতাছন্দেন সমন্নাগতো সুমেধপণ্ডিতো পণিধেসীতি.

এৱং সমিদ্ধাভিনীহাৰো চ বোধিসত্তো ইমানি অট্ঠাৰস অভব্বট্ঠানানি ন উপেতি. সো হি ততো পভুতি ন জচ্চন্ধো হোতি, ন জচ্চবধিৰো, ন উম্মত্তকো, ন এড়মূগো, ন পীঠসপ্পী, ন মিলক্খূসু উপ্পজ্জতি, ন দাসিকুচ্ছিযা নিব্বত্ততি, ন নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি, নাস্স লিঙ্গং পৰিৱত্ততি, ন পঞ্চানন্তৰিযকম্মানি কৰোতি, ন কুট্ঠী হোতি, ন তিৰচ্ছানযোনিযং ৱট্টকতো পচ্ছিমত্তভাৱো হোতি, ন খুপ্পিপাসিকনিজ্ঝামতণ্হিকপেতেসু উপ্পজ্জতি, ন কালকঞ্চিকাসুৰেসু, ন অৱীচিনিৰযে, ন লোকন্তৰিকেসু, কামাৱচৰেসু ন মাৰো হোতি, ৰূপাৱচৰেসু ন অসঞ্ঞীভৱে, ন সুদ্ধাৱাসভৱেসু উপ্পজ্জতি, ন অৰূপভৱেসু, ন অঞ্ঞং চক্কৱাড়ং সঙ্কমতি.

যা চিমা উস্সাহো উম্মঙ্গো অৱত্থানং হিতচৰিযা চাতি চতস্সো বুদ্ধভূমিযো, তাহি সমন্নাগতো হোতি. তত্থ –

‘‘উস্সাহো ৱীৰিযং ৱুত্তং, উম্মঙ্গো পঞ্ঞা পৱুচ্চতি;

অৱত্থানং অধিট্ঠানং, হিতচৰিযা মেত্তাভাৱনা’’তি. –

ৱেদিতব্বা. যে চাপি ইমে নেক্খম্মজ্ঝাসযো, পৱিৱেকজ্ঝাসযো, অলোভজ্ঝাসযো, অদোসজ্ঝাসযো, অমোহজ্ঝাসযো, নিস্সৰণজ্ঝাসযোতি ছ অজ্ঝাসযা বোধিপৰিপাকায সংৱত্তন্তি, যেহি সমন্নাগতত্তা নেক্খম্মজ্ঝাসযা চ বোধিসত্তা কামে দোসদস্সাৱিনো, পৱিৱেকজ্ঝাসযা চ বোধিসত্তা সঙ্গণিকায দোসদস্সাৱিনো, অলোভজ্ঝাসযা চ বোধিসত্তা লোভে দোসদস্সাৱিনো, অদোসজ্ঝাসযা চ বোধিসত্তা দোসে দোসদস্সাৱিনো, অমোহজ্ঝাসযা চ বোধিসত্তা মোহে দোসদস্সাৱিনো, নিস্সৰণজ্ঝাসযা চ বোধিসত্তা সব্বভৱেসু দোসদস্সাৱিনোতি ৱুচ্চন্তি, তেহি চ সমন্নাগতো হোতি.

পচ্চেকবুদ্ধানং পন কীৱ চিৰং পত্থনা ৱট্টতীতি? পচ্চেকবুদ্ধানং দ্ৱে অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ. ততো ওৰং ন সক্কা. পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱেত্থ কাৰণং ৱেদিতব্বং. এত্তকেনাপি চ কালেন পচ্চেকবুদ্ধত্তং পত্থযতো অভিনীহাৰকৰণে পঞ্চ সম্পত্তিযো ইচ্ছিতব্বা. তেসঞ্হি –

মনুস্সত্তং লিঙ্গসম্পত্তি, ৱিগতাসৱদস্সনং;

অধিকাৰো ছন্দতা এতে, অভিনীহাৰকাৰণা.

তত্থ ৱিগতাসৱদস্সনন্তি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৱকানং যস্স কস্সচি দস্সনন্তি অত্থো. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

অথ সাৱকানং পত্থনা কিত্তকং ৱট্টতীতি? দ্ৱিন্নং অগ্গসাৱকানং একং অসঙ্খ্যেয্যং কপ্পসতসহস্সঞ্চ, অসীতিমহাসাৱকানং কপ্পসতসহস্সং, তথা বুদ্ধস্স মাতাপিতূনং উপট্ঠাকস্স পুত্তস্স চাতি. ততো ওৰং ন সক্কা. ৱুত্তনযমেৱেত্থ কাৰণং. ইমেসং পন সব্বেসম্পি অধিকাৰো ছন্দতাতি দ্ৱঙ্গসম্পন্নোযেৱ অভিনীহাৰো হোতি.

এৱং ইমায পত্থনায ইমিনা চ অভিনীহাৰেন যথাৱুত্তপ্পভেদং কালং পাৰমিযো পূৰেত্ৱা বুদ্ধা লোকে উপ্পজ্জন্তা খত্তিযকুলে ৱা ব্ৰাহ্মণকুলে ৱা উপ্পজ্জন্তি, পচ্চেকবুদ্ধা খত্তিযব্ৰাহ্মণগহপতিকুলানং অঞ্ঞতৰস্মিং, অগ্গসাৱকা পন খত্তিযব্ৰাহ্মণকুলেস্ৱেৱ বুদ্ধা ইৱ সব্ববুদ্ধা সংৱট্টমানে কপ্পে ন উপ্পজ্জন্তি, ৱিৱট্টমানে কপ্পে উপ্পজ্জন্তি. পচ্চেকবুদ্ধা বুদ্ধে অপ্পত্ৱা বুদ্ধানং উপ্পজ্জনকালেযেৱ উপ্পজ্জন্তি. বুদ্ধা সযঞ্চ বুজ্ঝন্তি, পৰে চ বোধেন্তি. পচ্চেকবুদ্ধা সযমেৱ বুজ্ঝন্তি, ন পৰে বোধেন্তি. অত্থৰসমেৱ পটিৱিজ্ঝন্তি, ন ধম্মৰসং. ন হি তে লোকুত্তৰধম্মং পঞ্ঞত্তিং আৰোপেত্ৱা দেসেতুং সক্কোন্তি, মূগেন দিট্ঠসুপিনো ৱিয ৱনচৰকেন নগৰে সাযিতব্যঞ্জনৰসো ৱিয চ নেসং ধম্মাভিসমযো হোতি. সব্বং ইদ্ধিসমাপত্তিপটিসম্ভিদাপভেদং পাপুণন্তি, গুণৱিসিট্ঠতায বুদ্ধানং হেট্ঠা সাৱকানং উপৰি হোন্তি, অঞ্ঞে পব্বাজেত্ৱা আভিসমাচাৰিকং সিক্খাপেন্তি, ‘‘চিত্তসল্লেখো কাতব্বো, ৱোসানং নাপজ্জিতব্ব’’ন্তি ইমিনা উদ্দেসেন উপোসথং কৰোন্তি, ‘অজ্জুপোসথো’তি ৱচনমত্তেন ৱা. উপোসথং কৰোন্তা চ গন্ধমাদনে মঞ্জূসকৰুক্খমূলে ৰতনমাড়ে সন্নিপতিত্ৱা কৰোন্তীতি. এৱং ভগৱা আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চেকবুদ্ধানং সব্বাকাৰপৰিপূৰং পত্থনঞ্চ অভিনীহাৰঞ্চ কথেত্ৱা, ইদানি ইমায পত্থনায ইমিনা চ অভিনীহাৰেন সমুদাগতে তে তে পচ্চেকবুদ্ধে কথেতুং ‘‘সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ড’’ন্তিআদিনা নযেন ইমং খগ্গৱিসাণসুত্তং অভাসি. অযং তাৱ অৱিসেসেন পুচ্ছাৱসিতো খগ্গৱিসাণসুত্তস্স উপ্পত্তি.

৩৫. ইদানি ৱিসেসেন ৱত্তব্বা. তত্থ ইমিস্সা তাৱ গাথায এৱং উপ্পত্তি ৱেদিতব্বা – অযং কিৰ পচ্চেকবুদ্ধো পচ্চেকবোধিসত্তভূমিং ওগাহন্তো দ্ৱে অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ পাৰমিযো পূৰেত্ৱা কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা আৰঞ্ঞিকো হুত্ৱা গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেন্তো সমণধম্মং অকাসি. এতং কিৰ ৱত্তং অপৰিপূৰেত্ৱা পচ্চেকবোধিং পাপুণন্তা নাম নত্থি. কিং পনেতং গতপচ্চাগতৱত্তং নাম? হৰণপচ্চাহৰণন্তি. তং যথা ৱিভূতং হোতি, তথা কথেস্সাম.

ইধেকচ্চো ভিক্খু হৰতি, ন পচ্চাহৰতি; একচ্চো পচ্চাহৰতি, ন হৰতি; একচ্চো পন নেৱ হৰতি, ন পচ্চাহৰতি; একচ্চো হৰতি চ পচ্চাহৰতি চ. তত্থ যো ভিক্খু পগেৱ ৱুট্ঠায চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণৱত্তং কত্ৱা, বোধিৰুক্খে উদকং আসিঞ্চিত্ৱা, পানীযঘটং পূৰেত্ৱা পানীযমাড়ে ঠপেত্ৱা, আচৰিযৱত্তং উপজ্ঝাযৱত্তং কত্ৱা, দ্ৱেঅসীতি খুদ্দকৱত্তানি চুদ্দস মহাৱত্তানি চ সমাদায ৱত্ততি, সো সৰীৰপৰিকম্মং কত্ৱা, সেনাসনং পৱিসিত্ৱা, যাৱ ভিক্খাচাৰৱেলা তাৱ ৱিৱিত্তাসনে ৱীতিনামেত্ৱা, ৱেলং ঞত্ৱা, নিৱাসেত্ৱা, কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা, উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা, সঙ্ঘাটিং খন্ধে কৰিত্ৱা, পত্তং অংসে আলগ্গেত্ৱা, কম্মট্ঠানং মনসি কৰোন্তো চেতিযঙ্গণং পত্ৱা, চেতিযঞ্চ বোধিঞ্চ ৱন্দিত্ৱা, গামসমীপে চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা, পত্তমাদায গামং পিণ্ডায পৱিসতি, এৱং পৱিট্ঠো চ লাভী ভিক্খু পুঞ্ঞৱা উপাসকেহি সক্কতগৰুকতো উপট্ঠাককুলে ৱা পটিক্কমনসালাযং ৱা পটিক্কমিত্ৱা উপাসকেহি তং তং পঞ্হং পুচ্ছিযমানো তেসং পঞ্হৱিস্সজ্জনেন ধম্মদেসনাৱিক্খেপেন চ তং মনসিকাৰং ছড্ডেত্ৱা নিক্খমতি, ৱিহাৰং আগতোপি ভিক্খূনং পঞ্হং পুট্ঠো কথেতি, ধম্মং ভণতি, তং তং ব্যাপাৰমাপজ্জতি, পচ্ছাভত্তম্পি পুৰিমযামম্পি মজ্ঝিমযামম্পি এৱং ভিক্খূহি সদ্ধিং পপঞ্চিত্ৱা কাযদুট্ঠুল্লাভিভূতো পচ্ছিমযামেপি সযতি, নেৱ কম্মট্ঠানং মনসি কৰোতি, অযং ৱুচ্চতি হৰতি, ন পচ্চাহৰতীতি.

যো পন ব্যাধিবহুলো হোতি, ভুত্তাহাৰো পচ্চূসসমযে ন সম্মা পৰিণমতি, পগেৱ ৱুট্ঠায যথাৱুত্তং ৱত্তং কাতুং ন সক্কোতি কম্মট্ঠানং ৱা মনসি কাতুং, অঞ্ঞদত্থু যাগুং ৱা ভেসজ্জং ৱা পত্থযমানো কালস্সেৱ পত্তচীৱৰমাদায গামং পৱিসতি. তত্থ যাগুং ৱা ভেসজ্জং ৱা ভত্তং ৱা লদ্ধা ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা, পঞ্ঞত্তাসনে নিসিন্নো কম্মট্ঠানং মনসি কত্ৱা, ৱিসেসং পত্ৱা ৱা অপ্পত্ৱা ৱা, ৱিহাৰং আগন্ত্ৱা, তেনেৱ মনসিকাৰেন ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি পচ্চাহৰতি ন হৰতীতি. এদিসা চ ভিক্খূ যাগুং পিৱিত্ৱা, ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা, বুদ্ধসাসনে অৰহত্তং পত্তা গণনপথং ৱীতিৱত্তা. সীহড়দীপেযেৱ তেসু তেসু গামেসু আসনসালায ন তং আসনং অত্থি, যত্থ যাগুং পিৱিত্ৱা অৰহত্তং পত্তো ভিক্খু নত্থীতি.

যো পন পমাদৱিহাৰী হোতি নিক্খিত্তধুৰো, সব্বৱত্তানি ভিন্দিত্ৱা পঞ্চৱিধচেতোখিলৱিনিবন্ধনবদ্ধচিত্তো ৱিহৰন্তো কম্মট্ঠানমনসিকাৰমননুযুত্তো গামং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা গিহিপপঞ্চেন পপঞ্চিতো তুচ্ছকো নিক্খমতি, অযং ৱুচ্চতি নেৱ হৰতি ন পচ্চাহৰতীতি.

যো পন পগেৱ ৱুট্ঠায পুৰিমনযেনেৱ সব্বৱত্তানি পৰিপূৰেত্ৱা যাৱ ভিক্খাচাৰৱেলা, তাৱ পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসি কৰোতি. কম্মট্ঠানং নাম দুৱিধং – সব্বত্থকং, পাৰিহাৰিযঞ্চ. সব্বত্থকং নাম মেত্তা চ মৰণস্সতি চ. তং সব্বত্থ ইচ্ছিতব্বতো ‘‘সব্বত্থক’’ন্তি ৱুচ্চতি. মেত্তা নাম আৱাসাদীসু সব্বত্থ ইচ্ছিতব্বা. আৱাসেসু হি মেত্তাৱিহাৰী ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো হোতি, তেন ফাসু অসঙ্ঘট্ঠো ৱিহৰতি. দেৱতাসু মেত্তাৱিহাৰী দেৱতাহি ৰক্খিতগোপিতো সুখং ৱিহৰতি. ৰাজৰাজমহামত্তাদীসু মেত্তাৱিহাৰী, তেহি মমাযিতো সুখং ৱিহৰতি. গামনিগমাদীসু মেত্তাৱিহাৰী সব্বত্থ ভিক্খাচৰিযাদীসু মনুস্সেহি সক্কতগৰুকতো সুখং ৱিহৰতি. মৰণস্সতিভাৱনায জীৱিতনিকন্তিং পহায অপ্পমত্তো ৱিহৰতি.

যং পন সদা পৰিহৰিতব্বং চৰিতানুকূলেন গহিতত্তা দসাসুভকসিণানুস্সতীসু অঞ্ঞতৰং, চতুধাতুৱৱত্থানমেৱ ৱা, তং সদা পৰিহৰিতব্বতো, ৰক্খিতব্বতো, ভাৱেতব্বতো চ পাৰিহাৰিযন্তি ৱুচ্চতি, মূলকম্মট্ঠানন্তিপি তদেৱ. তত্থ যং পঠমং সব্বত্থককম্মট্ঠানং মনসি কৰিত্ৱা পচ্ছা পাৰিহাৰিযকম্মট্ঠানং মনসি কৰোতি, তং চতুধাতুৱৱত্থানমুখেন দস্সেস্সাম.

অযঞ্হি যথাঠিতং যথাপণিহিতং কাযং ধাতুসো পচ্চৱেক্খতি – যং ইমস্মিং সৰীৰে ৱীসতিকোট্ঠাসেসু কক্খড়ং খৰগতং, সা পথৱীধাতু. যং দ্ৱাদসসু আবন্ধনকিচ্চকৰং স্নেহগতং, সা আপোধাতু. যং চতূসু পৰিপাচনকৰং উসুমগতং, সা তেজোধাতু. যং পন ছসু ৱিত্থম্ভনকৰং ৱাযোগতং, সা ৱাযোধাতু. যং পনেত্থ চতূহি মহাভূতেহি অসম্ফুট্ঠং ছিদ্দং ৱিৱৰং, সা আকাসধাতু. তংৱিজাননকং চিত্তং ৱিঞ্ঞাণধাতু. ততো উত্তৰি অঞ্ঞো সত্তো ৱা পুগ্গলো ৱা নত্থি. কেৱলং সুদ্ধসঙ্খাৰপুঞ্জোৱ অযন্তি.

এৱং আদিমজ্ঝপৰিযোসানতো কম্মট্ঠানং মনসি কৰিত্ৱা, কালং ঞত্ৱা, উট্ঠাযাসনা নিৱাসেত্ৱা, পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ গামং পিণ্ডায গচ্ছতি. গচ্ছন্তো চ যথা অন্ধপুথুজ্জনা অভিক্কমাদীসু ‘‘অত্তা অভিক্কমতি, অত্তনা অভিক্কমো নিব্বত্তিতো’’তি ৱা, ‘‘অহং অভিক্কমামি, মযা অভিক্কমো নিব্বত্তিতো’’তি ৱা সম্মুয্হন্তি, তথা অসম্মুয্হন্তো ‘‘অভিক্কমামীতি চিত্তে উপ্পজ্জমানে তেনেৱ চিত্তেন সদ্ধিং চিত্তসমুট্ঠানা সন্ধাৰণৱাযোধাতু উপ্পজ্জতি. সা ইমং পথৱীধাত্ৱাদিসন্নিৱেসভূতং কাযসম্মতং অট্ঠিকসঙ্ঘাটং ৱিপ্ফৰতি, ততো চিত্তকিৰিযাৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰৱসেন অযং কাযসম্মতো অট্ঠিকসঙ্ঘাটো অভিক্কমতি. তস্সেৱং অভিক্কমতো একেকপাদুদ্ধাৰণে চতূসু ধাতূসু ৱাযোধাতুঅনুগতা তেজোধাতু অধিকা উপ্পজ্জতি, মন্দা ইতৰা. অতিহৰণৱীতিহৰণাপহৰণেসু পন তেজোধাতুঅনুগতা ৱাযোধাতু অধিকা উপ্পজ্জতি, মন্দা ইতৰা. ওৰোহণে পন পথৱীধাতুঅনুগতা আপোধাতু অধিকা উপ্পজ্জতি, মন্দা ইতৰা. সন্নিক্খেপনসমুপ্পীড়নেসু আপোধাতুঅনুগতা পথৱীধাতু অধিকা উপ্পজ্জতি, মন্দা ইতৰা. ইচ্চেতা ধাতুযো তেন তেন অত্তনো উপ্পাদকচিত্তেন সদ্ধিং তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জন্তি. তত্থ কো একো অভিক্কমতি, কস্স ৱা একস্স অভিক্কমন’’ন্তি এৱং একেকপাদুদ্ধাৰণাদিপ্পকাৰেসু একেকস্মিং পকাৰে উপ্পন্নধাতুযো, তদৱিনিব্ভুত্তা চ সেসা ৰূপধম্মা, তংসমুট্ঠাপকং চিত্তং, তংসম্পযুত্তা চ সেসা অৰূপধম্মাতি এতে ৰূপাৰূপধম্মা. ততো পৰং অতিহৰণৱীতিহৰণাদীসু অঞ্ঞং পকাৰং ন সম্পাপুণন্তি, তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জন্তি. তস্মা অনিচ্চা. যঞ্চ অনিচ্চং, তং দুক্খং. যং দুক্খং, তদনত্তাতি এৱং সব্বাকাৰপৰিপূৰং কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তোৱ গচ্ছতি. অত্থকামা হি কুলপুত্তা সাসনে পব্বজিত্ৱা দসপি ৱীসম্পি তিংসম্পি চত্তালীসম্পি পঞ্ঞাসম্পি সট্ঠিপি সত্ততিপি সতম্পি একতো ৱসন্তা কতিকৱত্তং কত্ৱা ৱিহৰন্তি – ‘‘আৱুসো, তুম্হে ন ইণট্ঠা, ন ভযট্ঠা, ন জীৱিকাপকতা পব্বজিতা; দুক্খা মুচ্চিতুকামা পনেত্থ পব্বজিতা. তস্মা গমনে উপ্পন্নকিলেসং গমনেযেৱ নিগ্গণ্হথ, ঠানে নিসজ্জায, সযনে উপ্পন্নকিলেসং গমনেযেৱ নিগ্গণ্হথা’’তি. তে এৱং কতিকৱত্তং কত্ৱা ভিক্খাচাৰং গচ্ছন্তা অড্ঢউসভউসভঅড্ঢগাৱুতগাৱুতন্তৰেসু পাসাণা হোন্তি, তায সঞ্ঞায কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তাৱ গচ্ছন্তি. সচে কস্সচি গমনে কিলেসো উপ্পজ্জতি, তত্থেৱ নং নিগ্গণ্হাতি. তথা অসক্কোন্তো তিট্ঠতি. অথস্স পচ্ছতো আগচ্ছন্তোপি তিট্ঠতি. সো – ‘‘অযং ভিক্খু তুয্হং উপ্পন্নৱিতক্কং জানাতি, অননুচ্ছৱিকং তে এত’’ন্তি অত্তানং পটিচোদেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা তত্থেৱ অৰিযভূমিং ওক্কমতি. তথা অসক্কোন্তো নিসীদতি. অথস্স পচ্ছতো আগচ্ছন্তোপি নিসীদতীতি সোযেৱ নযো. অৰিযভূমি ওক্কমিতুং অসক্কোন্তোপি তং কিলেসং ৱিক্খম্ভেত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তোৱ গচ্ছতি. ন কম্মট্ঠানৱিপ্পযুত্তেন চিত্তেন পাদং উদ্ধৰতি. উদ্ধৰতি চে, পটিনিৱত্তিত্ৱা পুৰিমপ্পদেসংযেৱ এতি সীহড়দীপে আলিন্দকৱাসী মহাফুস্সদেৱত্থেৰো ৱিয.

সো কিৰ একূনৱীসতি ৱস্সানি গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেন্তো এৱ ৱিহাসি. মনুস্সাপি সুদং অন্তৰামগ্গে কসন্তা চ ৱপন্তা চ মদ্দন্তা চ কম্মানি কৰোন্তা থেৰং তথা গচ্ছন্তং দিস্ৱা – ‘‘অযং থেৰো পুনপ্পুনং নিৱত্তিত্ৱা গচ্ছতি, কিং নু খো মগ্গমূড়্হো, উদাহু কিঞ্চি পমুট্ঠো’’তি সমুল্লপন্তি. সো তং অনাদিযিত্ৱা কম্মট্ঠানযুত্তেনেৱ চিত্তেন সমণধম্মং কৰোন্তো ৱীসতিৱস্সব্ভন্তৰে অৰহত্তং পাপুণি. অৰহত্তপ্পত্তদিৱসে চস্স চঙ্কমনকোটিযং অধিৱত্থা দেৱতা অঙ্গুলীহি দীপং উজ্জালেত্ৱা অট্ঠাসি. চত্তাৰোপি মহাৰাজানো সক্কো চ দেৱানমিন্দো, ব্ৰহ্মা চ সহম্পতি উপট্ঠানং আগমংসু. তঞ্চ ওভাসং দিস্ৱা ৱনৱাসী মহাতিস্সত্থেৰো তং দুতিযদিৱসে পুচ্ছি ‘‘ৰত্তিভাগে আযস্মতো সন্তিকে ওভাসো অহোসি, কিং সো ওভাসো’’তি? থেৰো ৱিক্খেপং কৰোন্তো ‘‘ওভাসো নাম দীপোভাসোপি হোতি, মণিওভাসোপী’’তি এৱমাদিং আহ. সো ‘‘পটিচ্ছাদেথ তুম্হে’’তি নিবদ্ধো ‘‘আমা’’তি পটিজানিত্ৱা আৰোচেসি.

কাড়ৱল্লিমণ্ডপৱাসী মহানাগত্থেৰো ৱিয চ. সোপি কিৰ গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেন্তো ‘‘পঠমং তাৱ ভগৱতো মহাপধানং পূজেমী’’তি সত্ত ৱস্সানি ঠানচঙ্কমমেৱ অধিট্ঠাসি. পুন সোড়স ৱস্সানি গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. এৱং কম্মট্ঠানযুত্তেনেৱ চিত্তেন পাদং উদ্ধৰন্তো ৱিপ্পযুত্তেন চিত্তেন উদ্ধটে পন পটিনিৱত্তন্তো গামসমীপং গন্ত্ৱা, ‘‘গাৱী নু পব্বজিতো নূ’’তি আসঙ্কনীযপ্পদেসে ঠত্ৱা, সঙ্ঘাটিং পাৰুপিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা, গামদ্ৱাৰং পত্ৱা, কচ্ছকন্তৰতো উদকং গহেত্ৱা, গণ্ডূসং কত্ৱা গামং পৱিসতি ‘‘ভিক্খং দাতুং ৱা ৱন্দিতুং ৱা উপগতে মনুস্সে ‘দীঘাযুকা হোথা’তি ৱচনমত্তেনপি মা মে কম্মট্ঠানৱিক্খেপো অহোসী’’তি সচে পন ‘‘অজ্জ, ভন্তে, কিং সত্তমী, উদাহু অট্ঠমী’’তি দিৱসং পুচ্ছন্তি, উদকং গিলিত্ৱা আৰোচেতি. সচে দিৱসপুচ্ছকা ন হোন্তি, নিক্খমনৱেলাযং গামদ্ৱাৰে নিট্ঠুভিত্ৱাৱ যাতি.

সীহড়দীপেযেৱ কলম্বতিত্থৱিহাৰে ৱস্সূপগতা পঞ্ঞাসভিক্খূ ৱিয চ. তে কিৰ ৱস্সূপনাযিকউপোসথদিৱসে কতিকৱত্তং অকংসু – ‘‘অৰহত্তং অপ্পত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং নালপিস্সামা’’তি. গামঞ্চ পিণ্ডায পৱিসন্তা গামদ্ৱাৰে উদকগণ্ডূসং কত্ৱা পৱিসিংসু, দিৱসে পুচ্ছিতে উদকং গিলিত্ৱা আৰোচেসুং, অপুচ্ছিতে গামদ্ৱাৰে নিট্ঠুভিত্ৱা ৱিহাৰং আগমংসু. তত্থ মনুস্সা নিট্ঠুভনট্ঠানং দিস্ৱা জানিংসু ‘‘অজ্জ একো আগতো, অজ্জ দ্ৱে’’তি. এৱঞ্চ চিন্তেসুং ‘‘কিং নু খো এতে অম্হেহেৱ সদ্ধিং ন সল্লপন্তি, উদাহু অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি? যদি অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি ন সল্লপন্তি, অদ্ধা ৱিৱাদজাতা ভৱিস্সন্তি, হন্দ নেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং খমাপেস্সামা’’তি সব্বে ৱিহাৰং অগমংসু. তত্থ পঞ্ঞাসভিক্খূসু ৱস্সং উপগতেসু দ্ৱে ভিক্খূ একোকাসে নাদ্দসংসু. ততো যো তেসু চক্খুমা পুৰিসো, সো এৱমাহ – ‘‘ন, ভো, কলহকাৰকানং ৱসনোকাসো ঈদিসো হোতি, সুসম্মট্ঠং চেতিযঙ্গণং বোধিযঙ্গণং, সুনিক্খিত্তা সম্মজ্জনিযো, সূপট্ঠপিতং পানীযপৰিভোজনীয’’ন্তি. তে ততোৱ নিৱত্তা. তে ভিক্খূ অন্তোতেমাসেযেৱ ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা মহাপৱাৰণায ৱিসুদ্ধিপৱাৰণং পৱাৰেসুং.

এৱং কাড়ৱল্লিমণ্ডপৱাসী মহানাগত্থেৰো ৱিয কলম্বতিত্থৱিহাৰে ৱস্সূপগতভিক্খূ ৱিয চ কম্মট্ঠানযুত্তেনেৱ চিত্তেন পাদং উদ্ধৰন্তো গামসমীপং পত্ৱা, উদকগণ্ডূসং কত্ৱা, ৱীথিযো সল্লক্খেত্ৱা, যত্থ সুৰাসোণ্ডধুত্তাদযো কলহকাৰকা চণ্ডহত্থিঅস্সাদযো ৱা নত্থি, তং ৱীথিং পটিপজ্জতি. তত্থ চ পিণ্ডায চৰমানো ন তুৰিততুৰিতো ৱিয জৱেন গচ্ছতি, জৱনপিণ্ডপাতিকধুতঙ্গং নাম নত্থি. ৱিসমভূমিভাগপ্পত্তং পন উদকভৰিতসকটমিৱ নিচ্চলোৱ হুত্ৱা গচ্ছতি. অনুঘৰং পৱিট্ঠো চ দাতুকামং অদাতুকামং ৱা সল্লক্খেতুং তদনুৰূপং কালং আগমেন্তো ভিক্খং গহেত্ৱা, পতিৰূপে ওকাসে নিসীদিত্ৱা, কম্মট্ঠানং মনসি কৰোন্তো আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞং উপট্ঠপেত্ৱা, অক্খব্ভঞ্জনৱণালেপনপুত্তমংসূপমাৱসেন পচ্চৱেক্খন্তো অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং আহাৰং আহাৰেতি, নেৱ দৱায ন মদায…পে… ভুত্তাৱী চ উদককিচ্চং কত্ৱা, মুহুত্তং ভত্তকিলমথং পটিপ্পস্সম্ভেত্ৱা, যথা পুৰে ভত্তং, এৱং পচ্ছা ভত্তং পুৰিমযামং পচ্ছিমযামঞ্চ কম্মট্ঠানং মনসি কৰোতি. অযং ৱুচ্চতি হৰতি চেৱ পচ্চাহৰতি চাতি. এৱমেতং হৰণপচ্চাহৰণং গতপচ্চাগতৱত্তন্তি ৱুচ্চতি.

এতং পূৰেন্তো যদি উপনিস্সযসম্পন্নো হোতি, পঠমৱযে এৱ অৰহত্তং পাপুণাতি. নো চে পঠমৱযে পাপুণাতি, অথ মজ্ঝিমৱযে পাপুণাতি. নো চে মজ্ঝিমৱযে পাপুণাতি, অথ মৰণসমযে পাপুণাতি. নো চে মৰণসমযে পাপুণাতি, অথ দেৱপুত্তো হুত্ৱা পাপুণাতি. নো চে দেৱপুত্তো হুত্ৱা পাপুণাতি, অথ পচ্চেকসম্বুদ্ধো হুত্ৱা পৰিনিব্বাতি. নো চে পচ্চেকসম্বুদ্ধো হুত্ৱা পৰিনিব্বাতি, অথ বুদ্ধানং সন্তিকে খিপ্পাভিঞ্ঞো হোতি; সেয্যথাপি – থেৰো বাহিযো, মহাপঞ্ঞো ৱা হোতি; সেয্যথাপি থেৰো সাৰিপুত্তো.

অযং পন পচ্চেকবোধিসত্তো কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱা, আৰঞ্ঞিকো হুত্ৱা, ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি এতং গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেত্ৱা, কালং কত্ৱা, কামাৱচৰদেৱলোকে উপ্পজ্জি. ততো চৱিত্ৱা বাৰাণসিৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. কুসলা ইত্থিযো তদহেৱ গব্ভসণ্ঠানং জানন্তি, সা চ তাসমঞ্ঞতৰা, তস্মা তং গব্ভপতিট্ঠানং ৰঞ্ঞো নিৱেদেসি. ধম্মতা এসা, যং পুঞ্ঞৱন্তে সত্তে গব্ভে উপ্পন্নে মাতুগামো গব্ভপৰিহাৰং লভতি. তস্মা ৰাজা তস্সা গব্ভপৰিহাৰং অদাসি. সা ততো পভুতি নাচ্চুণ্হং কিঞ্চি অজ্ঝোহৰিতুং লভতি, নাতিসীতং, নাতিঅম্বিলং, নাতিলোণং, নাতিকটুকং, নাতিতিত্তকং. অচ্চুণ্হে হি মাতৰা অজ্ঝোহটে গব্ভস্স লোহকুম্ভিৱাসো ৱিয হোতি, অতিসীতে লোকন্তৰিকৱাসো ৱিয, অচ্চম্বিললোণকটুকতিত্তকেসু ভুত্তেসু সত্থেন ফালেত্ৱা অম্বিলাদীহি সিত্তানি ৱিয গব্ভসেয্যকস্স অঙ্গানি তিব্বৱেদনানি হোন্তি. অতিচঙ্কমনট্ঠাননিসজ্জাসযনতোপি নং নিৱাৰেন্তি – ‘‘কুচ্ছিগতস্স সঞ্চলনদুক্খং মা অহোসী’’তি. মুদুকত্থৰণত্থতায ভূমিযং চঙ্কমনাদীনি মত্তায কাতুং লভতি, ৱণ্ণগন্ধাদিসম্পন্নং সাদুসপ্পাযং অন্নপানং লভতি. পৰিগ্গহেত্ৱাৱ নং চঙ্কমাপেন্তি, নিসীদাপেন্তি, ৱুট্ঠাপেন্তি.

সা এৱং পৰিহৰিযমানা গব্ভপৰিপাককালে সূতিঘৰং পৱিসিত্ৱা পচ্চূসসমযে পুত্তং ৱিজাযি পক্কতেলমদ্দিতমনোসিলাপিণ্ডিসদিসং ধঞ্ঞপুঞ্ঞলক্খণূপেতং. ততো নং পঞ্চমদিৱসে অলঙ্কতপ্পটিযত্তং ৰঞ্ঞো দস্সেসুং, ৰাজা তুট্ঠো ছসট্ঠিযা ধাতীহি উপট্ঠাপেসি. সো সব্বসম্পত্তীহি ৱড্ঢমানো ন চিৰস্সেৱ ৱিঞ্ঞুতং পাপুণি. তং সোড়সৱস্সুদ্দেসিকমেৱ সমানং ৰাজা ৰজ্জে অভিসিঞ্চি, ৱিৱিধনাটকানি চস্স উপট্ঠাপেসি. অভিসিত্তো ৰাজপুত্তো ৰজ্জং কাৰেসি নামেন ব্ৰহ্মদত্তো সকলজম্বুদীপে ৱীসতিযা নগৰসহস্সেসু. জম্বুদীপে হি পুব্বে চতুৰাসীতি নগৰসহস্সানি অহেসুং. তানি পৰিহাযন্তানি সট্ঠি অহেসুং, ততো পৰিহাযন্তানি চত্তালীসং, সব্বপৰিহাযনকালে পন ৱীসতি হোন্তি. অযঞ্চ ব্ৰহ্মদত্তো সব্বপৰিহাযনকালে উপ্পজ্জি. তেনস্স ৱীসতি নগৰসহস্সানি অহেসুং, ৱীসতি পাসাদসহস্সানি, ৱীসতি হত্থিসহস্সানি, ৱীসতি অস্সসহস্সানি, ৱীসতি ৰথসহস্সানি, ৱীসতি পত্তিসহস্সানি, ৱীসতি ইত্থিসহস্সানি – ওৰোধা চ নাটকিত্থিযো চ, ৱীসতি অমচ্চসহস্সানি. সো মহাৰজ্জং কাৰযমানো এৱ কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো, অট্ঠ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেসি. যস্মা পন অভিসিত্তৰঞ্ঞা নাম অৱস্সং অট্টকৰণে নিসীদিতব্বং, তস্মা একদিৱসং পগেৱ পাতৰাসং ভুঞ্জিত্ৱা ৱিনিচ্ছযট্ঠানে নিসীদি. তত্থ উচ্চাসদ্দমহাসদ্দং অকংসু. সো ‘‘অযং সদ্দো সমাপত্তিযা উপক্কিলেসো’’তি পাসাদতলং অভিৰুহিত্ৱা ‘‘সমাপত্তিং অপ্পেমী’’তি নিসিন্নো নাসক্খি অপ্পেতুং, ৰজ্জৱিক্খেপেন সমাপত্তি পৰিহীনা. ততো চিন্তেসি ‘‘কিং ৰজ্জং ৱৰং, উদাহু সমণধম্মো’’তি. ততো ‘‘ৰজ্জসুখং পৰিত্তং অনেকাদীনৱং, সমণধম্মসুখং পন ৱিপুলমনেকানিসংসং উত্তমপুৰিসসেৱিতঞ্চা’’তি ঞত্ৱা অঞ্ঞতৰং অমচ্চং আণাপেসি – ‘‘ইমং ৰজ্জং ধম্মেন সমেন অনুসাস, মা খো অধম্মকাৰং অকাসী’’তি সব্বং নিয্যাতেত্ৱা পাসাদং অভিৰুহিত্ৱা সমাপত্তিসুখেন ৱিহৰতি, ন কোচি উপসঙ্কমিতুং লভতি অঞ্ঞত্ৰ মুখধোৱনদন্তকট্ঠদাযকভত্তনীহাৰকাদীহি.

ততো অদ্ধমাসমত্তে ৱীতিক্কন্তে মহেসী পুচ্ছি ‘‘ৰাজা উয্যানগমনবলদস্সননাটকাদীসু কত্থচি ন দিস্সতি, কুহিং গতো’’তি? তস্সা তমত্থং আৰোচেসুং. সা অমচ্চস্স পাহেসি ‘‘ৰজ্জে পটিচ্ছিতে অহম্পি পটিচ্ছিতা হোমি, এতু মযা সদ্ধিং সংৱাসং কপ্পেতূ’’তি. সো উভো কণ্ণে থকেত্ৱা ‘‘অসৱনীযমেত’’ন্তি পটিক্খিপি. সা পুনপি দ্ৱত্তিক্খত্তুং পেসেত্ৱা অনিচ্ছমানং তজ্জাপেসি – ‘‘যদি ন কৰোসি, ঠানাপি তে চাৱেমি, জীৱিতাপি ৱোৰোপেমী’’তি. সো ভীতো ‘‘মাতুগামো নাম দড়্হনিচ্ছযো, কদাচি এৱম্পি কাৰাপেয্যা’’তি একদিৱসং ৰহো গন্ত্ৱা তায সদ্ধিং সিৰিসযনে সংৱাসং কপ্পেসি. সা পুঞ্ঞৱতী সুখসম্ফস্সা. সো তস্সা সম্ফস্সৰাগেন ৰত্তো তত্থ অভিক্খণং সঙ্কিতসঙ্কিতোৱ অগমাসি. অনুক্কমেন অত্তনো ঘৰসামিকো ৱিয নিব্বিসঙ্কো পৱিসিতুমাৰদ্ধো.

ততো ৰাজমনুস্সা তং পৱত্তিং ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা ন সদ্দহতি. দুতিযম্পি ততিযম্পি আৰোচেসুং. ততো নিলীনো সযমেৱ দিস্ৱা সব্বামচ্চে সন্নিপাতাপেত্ৱা আৰোচেসি. তে – ‘‘অযং ৰাজাপৰাধিকো হত্থচ্ছেদং অৰহতি, পাদচ্ছেদং অৰহতী’’তি যাৱ সূলে উত্তাসনং, তাৱ সব্বকম্মকাৰণানি নিদ্দিসিংসু. ৰাজা – ‘‘এতস্স ৱধবন্ধনতাড়নে ময্হং ৱিহিংসা উপ্পজ্জেয্য, জীৱিতা ৱোৰোপনে পাণাতিপাতো ভৱেয্য, ধনহৰণে অদিন্নাদানং, অলং এৱৰূপেহি কতেহি, ইমং মম ৰজ্জা নিক্কড্ঢথা’’তি আহ. অমচ্চা তং নিব্বিসযং অকংসু. সো অত্তনো ধনসাৰঞ্চ পুত্তদাৰঞ্চ গহেত্ৱা পৰৱিসযং অগমাসি. তত্থ ৰাজা সুত্ৱা ‘‘কিং আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘দেৱ, ইচ্ছামি তং উপট্ঠাতু’’ন্তি. সো তং সম্পটিচ্ছি. অমচ্চো কতিপাহচ্চযেন লদ্ধৱিস্সাসো তং ৰাজানং এতদৱোচ – ‘‘মহাৰাজ, অমক্খিকমধুং পস্সামি, তং খাদন্তো নত্থী’’তি. ৰাজা ‘‘কিং এতং উপ্পণ্ডেতুকামো ভণতী’’তি ন সুণাতি. সো অন্তৰং লভিত্ৱা পুনপি সুট্ঠুতৰং ৱণ্ণেত্ৱা আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘বাৰাণসিৰজ্জং, দেৱা’’তি. ৰাজা ‘‘মং নেত্ৱা মাৰেতুকামোসী’’তি আহ. সো ‘‘মা, দেৱ, এৱং অৱচ, যদি ন সদ্দহসি, মনুস্সে পেসেহী’’তি. সো মনুস্সে পেসেসি. তে গন্ত্ৱা গোপুৰং খণিত্ৱা ৰঞ্ঞো সযনঘৰে উট্ঠহিংসু.

ৰাজা দিস্ৱা ‘‘কিস্স আগতাত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘চোৰা মযং, মহাৰাজা’’তি. ৰাজা তেসং ধনং দাপেত্ৱা ‘‘মা পুন এৱমকত্থা’’তি ওৱদিত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. তে আগন্ত্ৱা তস্স ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. সো পুনপি দ্ৱত্তিক্খত্তুং তথেৱ ৱীমংসিত্ৱা ‘‘সীলৱা ৰাজা’’তি চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা সীমন্তৰে একং নগৰং উপগম্ম তত্থ অমচ্চস্স পাহেসি ‘‘নগৰং ৱা মে দেহি যুদ্ধং ৱা’’তি. সো ব্ৰহ্মদত্তস্স তমত্থং আৰোচাপেসি ‘‘আণাপেতু দেৱো কিং যুজ্ঝামি, উদাহু নগৰং দেমী’’তি. ৰাজা ‘‘ন যুজ্ঝিতব্বং, নগৰং দত্ৱা ইধাগচ্ছা’’তি পেসেসি. সো তথা অকাসি. পটিৰাজাপি তং নগৰং গহেত্ৱা অৱসেসনগৰেসুপি তথেৱ দূতং পাহেসি. তেপি অমচ্চা তথেৱ ব্ৰহ্মদত্তস্স আৰোচেত্ৱা তেন ‘‘ন যুজ্ঝিতব্বং, ইধাগন্তব্ব’’ন্তি ৱুত্তা বাৰাণসিং আগমংসু.

ততো অমচ্চা ব্ৰহ্মদত্তং আহংসু – ‘‘মহাৰাজ, তেন সহ যুজ্ঝামা’’তি. ৰাজা – ‘‘মম পাণাতিপাতো ভৱিস্সতী’’তি ৱাৰেসি. অমচ্চা – ‘‘মযং, মহাৰাজ, তং জীৱগ্গাহং গহেত্ৱা ইধেৱ আনেস্সামা’’তি নানাউপাযেহি ৰাজানং সঞ্ঞাপেত্ৱা ‘‘এহি মহাৰাজা’’তি গন্তুং আৰদ্ধা. ৰাজা ‘‘সচে সত্তমাৰণপ্পহৰণৱিলুম্পনকম্মং ন কৰোথ, গচ্ছামী’’তি ভণতি. অমচ্চা ‘‘ন, দেৱ, কৰোম, ভযং দস্সেত্ৱা পলাপেমা’’তি চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা ঘটেসু দীপে পক্খিপিত্ৱা ৰত্তিং গচ্ছিংসু. পটিৰাজা তং দিৱসং বাৰাণসিসমীপে নগৰং গহেত্ৱা ইদানি কিন্তি ৰত্তিং সন্নাহং মোচাপেত্ৱা পমত্তো নিদ্দং ওক্কমি সদ্ধিং বলকাযেন. ততো অমচ্চা বাৰাণসিৰাজানং গহেত্ৱা পটিৰঞ্ঞো খন্ধাৱাৰং গন্ত্ৱা সব্বঘটেহি দীপে নিহৰাপেত্ৱা একপজ্জোতায সেনায সদ্দং অকংসু. পটিৰঞ্ঞো অমচ্চো মহাবলং দিস্ৱা ভীতো অত্তনো ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘উট্ঠেহি অমক্খিকমধুং খাদাহী’’তি মহাসদ্দং অকাসি. তথা দুতিযোপি, ততিযোপি. পটিৰাজা তেন সদ্দেন পটিবুজ্ঝিত্ৱা ভযং সন্তাসং আপজ্জি. উক্কুট্ঠিসতানি পৱত্তিংসু. সো ‘‘পৰৱচনং সদ্দহিত্ৱা অমিত্তহত্থং পত্তোম্হী’’তি সব্বৰত্তিং তং তং ৱিপ্পলপিত্ৱা দুতিযদিৱসে ‘‘ধম্মিকো ৰাজা, উপৰোধং ন কৰেয্য, গন্ত্ৱা খমাপেমী’’তি চিন্তেত্ৱা ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা জণ্ণুকেহি পতিট্ঠহিত্ৱা ‘‘খম, মহাৰাজ, ময্হং অপৰাধ’’ন্তি আহ. ৰাজা তং ওৱদিত্ৱা ‘‘উট্ঠেহি, খমামি তে’’তি আহ. সো ৰঞ্ঞা এৱং ৱুত্তমত্তেযেৱ পৰমস্সাসপ্পত্তো অহোসি, বাৰাণসিৰঞ্ঞো সমীপেযেৱ জনপদে ৰজ্জং লভি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সহাযকা অহেসুং.

অথ ব্ৰহ্মদত্তো দ্ৱেপি সেনা সম্মোদমানা একতো ঠিতা দিস্ৱা ‘‘মমেকস্স চিত্তানুৰক্খণায অস্মিং জনকাযে খুদ্দকমক্খিকায পিৱনমত্তম্পি লোহিতবিন্দু ন উপ্পন্নং. অহো সাধু, অহো সুট্ঠু, সব্বে সত্তা সুখিতা হোন্তু, অৱেৰা হোন্তু, অব্যাপজ্ঝা হোন্তূ’’তি মেত্তাঝানং উপ্পাদেত্ৱা, তদেৱ পাদকং কত্ৱা, সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা, পচ্চেকবোধিঞাণং সচ্ছিকত্ৱা, সযম্ভুতং পাপুণি. তং মগ্গসুখেন ফলসুখেন সুখিতং হত্থিক্খন্ধে নিসিন্নং অমচ্চা পণিপাতং কত্ৱা আহংসু – ‘‘যানকালো, মহাৰাজ, ৱিজিতবলকাযস্স সক্কাৰো কাতব্বো, পৰাজিতবলকাযস্স ভত্তপৰিব্বযো দাতব্বো’’তি. সো আহ – ‘‘নাহং, ভণে, ৰাজা, পচ্চেকবুদ্ধো নামাহ’’ন্তি. কিং দেৱো ভণতি, ন এদিসা পচ্চেকবুদ্ধা হোন্তীতি? কীদিসা, ভণে, পচ্চেকবুদ্ধাতি? পচ্চেকবুদ্ধা নাম দ্ৱঙ্গুলকেসমস্সু অট্ঠপৰিক্খাৰযুত্তা ভৱন্তীতি. সো দক্খিণহত্থেন সীসং পৰামসি, তাৱদেৱ গিহিলিঙ্গং অন্তৰধাযি, পব্বজিতৱেসো পাতুৰহোসি, দ্ৱঙ্গুলকেসমস্সু অট্ঠপৰিক্খাৰসমন্নাগতো ৱস্সসতিকত্থেৰসদিসো অহোসি. সো চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা হত্থিক্খন্ধতো ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পদুমপুপ্ফে নিসীদি. অমচ্চা ৱন্দিত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে, কম্মট্ঠানং, কথং অধিগতোসী’’তি পুচ্ছিংসু. সো যতো অস্স মেত্তাঝানকম্মট্ঠানং অহোসি, তঞ্চ ৱিপস্সনং ৱিপস্সিত্ৱা অধিগতো, তস্মা তমত্থং দস্সেন্তো উদানগাথঞ্চ ব্যাকৰণগাথঞ্চ ইমঞ্ঞেৱ গাথং অভাসি ‘‘সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ড’’ন্তি.

তত্থ সব্বেসূতি অনৱসেসেসু. ভূতেসূতি সত্তেসু. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰং পন ৰতনসুত্তৱণ্ণনাযং ৱক্খাম. নিধাযাতি নিক্খিপিত্ৱা. দণ্ডন্তি কাযৱচীমনোদণ্ডং, কাযদুচ্চৰিতাদীনমেতং অধিৱচনং. কাযদুচ্চৰিতঞ্হি দণ্ডযতীতি দণ্ডো, বাধেতি অনযব্যসনং পাপেতীতি ৱুত্তং হোতি. এৱং ৱচীদুচ্চৰিতং মনোদুচ্চৰিতং চ. পহৰণদণ্ডো এৱ ৱা দণ্ডো, তং নিধাযাতিপি ৱুত্তং হোতি. অৱিহেঠযন্তি অৱিহেঠযন্তো. অঞ্ঞতৰম্পীতি যংকিঞ্চি একম্পি. তেসন্তি তেসং সব্বভূতানং. ন পুত্তমিচ্ছেয্যাতি অত্ৰজো, খেত্ৰজো, দিন্নকো, অন্তেৱাসিকোতি ইমেসু চতূসু পুত্তেসু যং কিঞ্চি পুত্তং ন ইচ্ছেয্য. কুতো সহাযন্তি সহাযং পন ইচ্ছেয্যাতি কুতো এৱ এতং.

একোতি পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একো, অদুতিযট্ঠেন একো, তণ্হাপহানেন একো, একন্তৱিগতকিলেসোতি একো, একো পচ্চেকসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো. সমণসহস্সস্সাপি হি মজ্ঝে ৱত্তমানো গিহিসঞ্ঞোজনস্স ছিন্নত্তা একো – এৱং পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একো. একো তিট্ঠতি, একো গচ্ছতি, একো নিসীদতি, একো সেয্যং কপ্পেতি, একো ইৰিযতি ৱত্ততীতি – এৱং অদুতিযট্ঠেন একো.

‘‘তণ্হাদুতিযো পুৰিসো, দীঘমদ্ধানসংসৰং;

ইত্থভাৱঞ্ঞথাভাৱং, সংসাৰং নাতিৱত্ততি.

‘‘এৱমাদীনৱং ঞত্ৱা, তণ্হং দুক্খস্স সম্ভৱং;

ৱীততণ্হো অনাদানো, সতো ভিক্খু পৰিব্বজে’’তি. (ইতিৱু. ১৫, ১০৫; মহানি. ১৯১; চূড়নি. পাৰাযনানুগীতিগাথানিদ্দেস ১০৭) –

এৱং তণ্হাপহানট্ঠেন একো. সব্বকিলেসাস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মাতি – এৱং একন্তৱিগতকিলেসোতি একো. অনাচৰিযকো হুত্ৱা সযম্ভূ সামঞ্ঞেৱ পচ্চেকসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি – এৱং একো পচ্চেকসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো.

চৰেতি যা ইমা অট্ঠ চৰিযাযো; সেয্যথিদং – পণিধিসম্পন্নানং চতূসু ইৰিযাপথেসু ইৰিযাপথচৰিযা, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰানং অজ্ঝত্তিকাযতনেসু আযতনচৰিযা, অপ্পমাদৱিহাৰীনং চতূসু সতিপট্ঠানেসু সতিচৰিযা, অধিচিত্তমনুযুত্তানং চতূসু ঝানেসু সমাধিচৰিযা, বুদ্ধিসম্পন্নানং চতূসু অৰিযসচ্চেসু ঞাণচৰিযা, সম্মা পটিপন্নানং চতূসু অৰিযমগ্গেসু মগ্গচৰিযা, অধিগতপ্ফলানং চতূসু সামঞ্ঞফলেসু পত্তিচৰিযা, তিণ্ণং বুদ্ধানং সব্বসত্তেসু লোকত্থচৰিযা, তত্থ পদেসতো পচ্চেকবুদ্ধসাৱকানন্তি. যথাহ – ‘‘চৰিযাতি অট্ঠ চৰিযাযো ইৰিযাপথচৰিযা’’তি (পটি. ম. ১.১৯৭; ৩.২৮) ৱিত্থাৰো. তাহি চৰিযাহি সমন্নাগতো ভৱেয্যাতি অত্থো. অথ ৱা যা ইমা ‘‘অধিমুচ্চন্তো সদ্ধায চৰতি, পগ্গণ্হন্তো ৱীৰিযেন চৰতি, উপট্ঠহন্তো সতিযা চৰতি, অৱিক্খিত্তো সমাধিনা চৰতি, পজানন্তো পঞ্ঞায চৰতি, ৱিজানন্তো ৱিঞ্ঞাণেন চৰতি, এৱং পটিপন্নস্স কুসলা ধম্মা আযতন্তীতি আযতনচৰিযায চৰতি, এৱং পটিপন্নো ৱিসেসমধিগচ্ছতীতি ৱিসেসচৰিযায চৰতী’’তি (পটি. ম. ১.১৯৭; ৩.২৯) এৱং অপৰাপি অট্ঠ চৰিযা ৱুত্তা. তাহিপি সমন্নাগতো ভৱেয্যাতি অত্থো. খগ্গৱিসাণকপ্পোতি এত্থ খগ্গৱিসাণং নাম খগ্গমিগসিঙ্গং. কপ্পসদ্দস্স অত্থং ৱিত্থাৰতো মঙ্গলসুত্তৱণ্ণনাযং পকাসযিস্সাম. ইধ পনাযং ‘‘সত্থুকপ্পেন ৱত, ভো, কিৰ সাৱকেন সদ্ধিং মন্তযমানা’’তি (ম. নি. ১.২৬০) এৱমাদীসু ৱিয পটিভাগো ৱেদিতব্বো. খগ্গৱিসাণকপ্পোতি খগ্গৱিসাণসদিসোতি ৱুত্তং হোতি. অযং তাৱেত্থ পদতো অত্থৱণ্ণনা.

অধিপ্পাযানুসন্ধিতো পন এৱং ৱেদিতব্বা – য্ৱাযং ৱুত্তপ্পকাৰো দণ্ডো ভূতেসু পৱত্তিযমানো অহিতো হোতি, তং তেসু অপ্পৱত্তনেন তপ্পটিপক্খভূতায মেত্তায পৰহিতূপসংহাৰেন চ সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং, নিহিতদণ্ডত্তা এৱ চ. যথা অনিহিতদণ্ডা সত্তা ভূতানি দণ্ডেন ৱা সত্থেন ৱা পাণিনা ৱা লেড্ডুনা ৱা ৱিহেঠযন্তি, তথা অৱিহেঠযং অঞ্ঞতৰম্পি তেসং. ইমং মেত্তাকম্মট্ঠানমাগম্ম যদেৱ তত্থ ৱেদনাগতং সঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণগতং তঞ্চ তদনুসাৰেনেৱ তদঞ্ঞঞ্চ সঙ্খাৰগতং ৱিপস্সিত্ৱা ইমং পচ্চেকবোধিং অধিগতোম্হীতি অযং তাৱ অধিপ্পাযো.

অযং পন অনুসন্ধি – এৱং ৱুত্তে তে অমচ্চা আহংসু – ‘‘ইদানি, ভন্তে, কুহিং গচ্ছথা’’তি? ততো তেন ‘‘পুব্বপচ্চেকসম্বুদ্ধা কত্থ ৱসন্তী’’তি আৱজ্জেত্ৱা ঞত্ৱা ‘‘গন্ধমাদনপব্বতে’’তি ৱুত্তে পুনাহংসু – ‘‘অম্হে দানি, ভন্তে, পজহথ, ন ইচ্ছথা’’তি. অথ পচ্চেকবুদ্ধো আহ – ‘‘ন পুত্তমিচ্ছেয্যা’’তি সব্বং. তত্ৰাধিপ্পাযো – অহং ইদানি অত্ৰজাদীসু যং কিঞ্চি পুত্তম্পি ন ইচ্ছেয্যং, কুতো পন তুম্হাদিসং সহাযং? তস্মা তুম্হেসুপি যো মযা সদ্ধিং গন্তুং মাদিসো ৱা হোতুং ইচ্ছতি, সো একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো. অথ ৱা তেহি ‘‘অম্হে দানি, ভন্তে, পজহথ ন ইচ্ছথা’’তি ৱুত্তে সো পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহায’’ন্তি ৱত্ৱা অত্তনো যথাৱুত্তেনত্থেন একচৰিযায গুণং দিস্ৱা পমুদিতো পীতিসোমনস্সজাতো ইমং উদানং উদানেসি – ‘‘একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি. এৱং ৱত্ৱা পেক্খমানস্সেৱ মহাজনস্স আকাসে উপ্পতিত্ৱা গন্ধমাদনং অগমাসি.

গন্ধমাদনো নাম হিমৱতি চূড়কাড়পব্বতং, মহাকাড়পব্বতং, নাগপলিৱেঠনং, চন্দগব্ভং, সূৰিযগব্ভং, সুৱণ্ণপস্সং, হিমৱন্তপব্বতন্তি সত্ত পব্বতে অতিক্কম্ম হোতি. তত্থ নন্দমূলকং নাম পব্ভাৰং পচ্চেকবুদ্ধানং ৱসনোকাসো. তিস্সো চ গুহাযো – সুৱণ্ণগুহা, মণিগুহা, ৰজতগুহাতি. তত্থ মণিগুহাদ্ৱাৰে মঞ্জূসকো নাম ৰুক্খো যোজনং উব্বেধেন, যোজনং ৱিত্থাৰেন. সো যত্তকানি উদকে ৱা থলে ৱা পুপ্ফানি, সব্বানি তানি পুপ্ফযতি ৱিসেসেন পচ্চেকবুদ্ধাগমনদিৱসে. তস্সূপৰিতো সব্বৰতনমাড়ো হোতি. তত্থ সম্মজ্জনকৱাতো কচৱৰং ছড্ডেতি, সমকৰণৱাতো সব্বৰতনমযং ৱালিকং সমং কৰোতি, সিঞ্চনকৱাতো অনোতত্তদহতো আনেত্ৱা উদকং সিঞ্চতি, সুগন্ধকৰণৱাতো হিমৱন্ততো সব্বেসং গন্ধৰুক্খানং গন্ধে আনেতি, ওচিনকৱাতো পুপ্ফানি ওচিনিত্ৱা পাতেতি, সন্থৰকৱাতো সব্বত্থ সন্থৰতি. সদা পঞ্ঞত্তানেৱ চেত্থ আসনানি হোন্তি, যেসু পচ্চেকবুদ্ধুপ্পাদদিৱসে উপোসথদিৱসে চ সব্বপচ্চেকবুদ্ধা সন্নিপতিত্ৱা নিসীদন্তি. অযং তত্থ পকতি. অভিসম্বুদ্ধ-পচ্চেকবুদ্ধো তত্থ গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদতি. ততো সচে তস্মিং কালে অঞ্ঞেপি পচ্চেকবুদ্ধা সংৱিজ্জন্তি, তেপি তঙ্খণং সন্নিপতিত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনেসু নিসীদন্তি. নিসীদিত্ৱা চ কিঞ্চিদেৱ সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠহন্তি, ততো সঙ্ঘত্থেৰো অধুনাগতপচ্চেকবুদ্ধং সব্বেসং অনুমোদনত্থায ‘‘কথমধিগত’’ন্তি কম্মট্ঠানং পুচ্ছতি. তদাপি সো তমেৱ অত্তনো উদানব্যাকৰণগাথং ভাসতি. পুন ভগৱাপি আযস্মতা আনন্দেন পুট্ঠো তমেৱ গাথং ভাসতি, আনন্দো চ সঙ্গীতিযন্তি এৱমেকেকা গাথা পচ্চেকসম্বোধিঅভিসম্বুদ্ধট্ঠানে, মঞ্জূসকমাড়ে, আনন্দেন পুচ্ছিতকালে, সঙ্গীতিযন্তি চতুক্খত্তুং ভাসিতা হোতীতি.

পঠমগাথাৱণ্ণনা সমত্তা.

৩৬. সংসগ্গজাতস্সাতি কা উপ্পত্তি? অযম্পি পচ্চেকবোধিসত্তো কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি পুৰিমনযেনেৱ সমণধম্মং কৰোন্তো কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা, পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা, নামৰূপং ৱৱত্থপেত্ৱা, লক্খণসম্মসনং কত্ৱা, অৰিযমগ্গং অনধিগম্ম ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি. সো ততো চুতো বাৰাণসিৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি উপ্পজ্জিত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ ৱড্ঢমানো যতো পভুতি ‘‘অযং ইত্থী অযং পুৰিসো’’তি ৱিসেসং অঞ্ঞাসি, ততুপাদায ইত্থীনং হত্থে ন ৰমতি, উচ্ছাদনন্হাপনমণ্ডনাদিমত্তম্পি ন সহতি. তং পুৰিসা এৱ পোসেন্তি, থঞ্ঞপাযনকালে ধাতিযো কঞ্চুকং পটিমুঞ্চিত্ৱা পুৰিসৱেসেন থঞ্ঞং পাযেন্তি. সো ইত্থীনং গন্ধং ঘাযিত্ৱা সদ্দং ৱা সুত্ৱা ৰোদতি, ৱিঞ্ঞুতং পত্তোপি ইত্থিযো পস্সিতুং ন ইচ্ছতি, তেন তং অনিত্থিগন্ধোত্ৱেৱ সঞ্জানিংসু.

তস্মিং সোড়সৱস্সুদ্দেসিকে জাতে ৰাজা ‘‘কুলৱংসং সণ্ঠপেস্সামী’’তি নানাকুলেহি তস্স অনুৰূপা কঞ্ঞাযো আনেত্ৱা অঞ্ঞতৰং অমচ্চং আণাপেসি ‘‘কুমাৰং ৰমাপেহী’’তি. অমচ্চো উপাযেন তং ৰমাপেতুকামো তস্স অৱিদূৰে সাণিপাকাৰং পৰিক্খিপাপেত্ৱা নাটকানি পযোজাপেসি. কুমাৰো গীতৱাদিতসদ্দং সুত্ৱা – ‘‘কস্সেসো সদ্দো’’তি আহ. অমচ্চো ‘‘তৱেসো, দেৱ, নাটকিত্থীনং সদ্দো, পুঞ্ঞৱন্তানং ঈদিসানি নাটকানি হোন্তি, অভিৰম, দেৱ, মহাপুঞ্ঞোসি ত্ৱ’’ন্তি আহ. কুমাৰো অমচ্চং দণ্ডেন তাড়াপেত্ৱা নিক্কড্ঢাপেসি. সো ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা কুমাৰস্স মাতৰা সহ গন্ত্ৱা, কুমাৰং খমাপেত্ৱা, পুন অমচ্চং অপ্পেসি. কুমাৰো তেহি অতিনিপ্পীড়িযমানো সেট্ঠসুৱণ্ণং দত্ৱা সুৱণ্ণকাৰে আণাপেসি – ‘‘সুন্দৰং ইত্থিৰূপং কৰোথা’’তি. তে ৱিস্সকম্মুনা নিম্মিতসদিসং সব্বালঙ্কাৰৱিভূসিতং ইত্থিৰূপং কত্ৱা দস্সেসুং. কুমাৰো দিস্ৱা ৱিম্হযেন সীসং চালেত্ৱা মাতাপিতূনং পেসেসি ‘‘যদি ঈদিসিং ইত্থিং লভিস্সামি, গণ্হিস্সামী’’তি. মাতাপিতৰো ‘‘অম্হাকং পুত্তো মহাপুঞ্ঞো, অৱস্সং তেন সহ কতপুঞ্ঞা কাচি দাৰিকা লোকে উপ্পন্না ভৱিস্সতী’’তি তং সুৱণ্ণৰূপং ৰথং আৰোপেত্ৱা অমচ্চানং অপ্পেসুং ‘‘গচ্ছথ, ঈদিসিং দাৰিকং গৱেসথা’’তি. তে গহেত্ৱা সোড়স মহাজনপদে ৱিচৰন্তা তং তং গামং গন্ত্ৱা উদকতিত্থাদীসু যত্থ যত্থ জনসমূহং পস্সন্তি, তত্থ তত্থ দেৱতং ৱিয সুৱণ্ণৰূপং ঠপেত্ৱা নানাপুপ্ফৱত্থালঙ্কাৰেহি পূজং কত্ৱা, ৱিতানং বন্ধিত্ৱা, একমন্তং তিট্ঠন্তি – ‘‘যদি কেনচি এৱৰূপা দিট্ঠপুব্বা ভৱিস্সতি, সো কথং সমুট্ঠাপেস্সতী’’তি? এতেনুপাযেন অঞ্ঞত্ৰ মদ্দৰট্ঠা সব্বে জনপদে আহিণ্ডিত্ৱা তং ‘‘খুদ্দকৰট্ঠ’’ন্তি অৱমঞ্ঞমানা তত্থ পঠমং অগন্ত্ৱা নিৱত্তিংসু.

ততো নেসং অহোসি ‘‘মদ্দৰট্ঠম্পি তাৱ গচ্ছাম, মা নো বাৰাণসিং পৱিট্ঠেপি ৰাজা পুন পাহেসী’’তি মদ্দৰট্ঠে সাগলনগৰং অগমংসু. সাগলনগৰে চ মদ্দৱো নাম ৰাজা. তস্স ধীতা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা অভিৰূপা হোতি. তস্সা ৱণ্ণদাসিযো ন্হানোদকত্থায তিত্থং গতা. তত্থ অমচ্চেহি ঠপিতং তং সুৱণ্ণৰূপং দূৰতোৱ দিস্ৱা ‘‘অম্হে উদকত্থায পেসেত্ৱা ৰাজপুত্তী সযমেৱ আগতা’’তি ভণন্তিযো সমীপং গন্ত্ৱা ‘‘নাযং সামিনী, অম্হাকং সামিনী ইতো অভিৰূপতৰা’’তি আহংসু. অমচ্চা তং সুত্ৱা ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা অনুৰূপেন নযেন দাৰিকং যাচিংসু, সোপি অদাসি. ততো বাৰাণসিৰঞ্ঞো পাহেসুং ‘‘লদ্ধা দাৰিকা, সামং আগচ্ছিস্সতি, উদাহু অম্হেৱ আনেমা’’তি? সো চ ‘‘মযি আগচ্ছন্তে জনপদপীড়া ভৱিস্সতি, তুম্হেৱ আনেথা’’তি পেসেসি.

অমচ্চা দাৰিকং গহেত্ৱা নগৰা নিক্খমিত্ৱা কুমাৰস্স পাহেসুং – ‘‘লদ্ধা সুৱণ্ণৰূপসদিসী দাৰিকা’’তি. কুমাৰো সুত্ৱাৱ ৰাগেন অভিভূতো পঠমজ্ঝানা পৰিহাযি. সো দূতপৰম্পৰং পেসেসি ‘‘সীঘং আনেথ, সীঘং আনেথা’’তি. তে সব্বত্থ একৰত্তিৱাসেনেৱ বাৰাণসিং পত্ৱা বহিনগৰে ঠিতা ৰঞ্ঞো পাহেসুং – ‘‘অজ্জ পৱিসিতব্বং, নো’’তি? ৰাজা ‘‘সেট্ঠকুলা আনীতা দাৰিকা, মঙ্গলকিৰিযং কত্ৱা মহাসক্কাৰেন পৱেসেস্সাম, উয্যানং তাৱ নং নেথা’’তি আণাপেসি. তে তথা অকংসু. সা অচ্চন্তসুখুমালা যানুগ্ঘাতেন উব্বাড়্হা অদ্ধানপৰিস্সমেন উপ্পন্নৱাতৰোগা মিলাতমালা ৱিয হুত্ৱা ৰত্তিংযেৱ কালমকাসি. অমচ্চা ‘‘সক্কাৰা পৰিভট্ঠম্হা’’তি পৰিদেৱিংসু. ৰাজা চ নাগৰা চ ‘‘কুলৱংসো ৱিনট্ঠো’’তি পৰিদেৱিংসু. নগৰে মহাকোলাহলং অহোসি. কুমাৰস্স সুতমত্তেযেৱ মহাসোকো উদপাদি. ততো কুমাৰো সোকস্স মূলং খণিতুমাৰদ্ধো. সো চিন্তেসি – ‘‘অযং সোকো নাম ন অজাতস্স হোতি, জাতস্স পন হোতি, তস্মা জাতিং পটিচ্চ সোকো’’তি. ‘‘জাতি পন কিং পটিচ্চা’’তি? ততো ‘‘ভৱং পটিচ্চ জাতী’’তি এৱং পুব্বভাৱনানুভাৱেন যোনিসো মনসিকৰোন্তো অনুলোমপটিলোমপটিচ্চসমুপ্পাদং দিস্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো তত্থেৱ নিসিন্নো পচ্চেকবোধিং সচ্ছাকাসি. তং মগ্গফলসুখেন সুখিতং সন্তিন্দ্ৰিযং সন্তমানসং নিসিন্নং দিস্ৱা, পণিপাতং কত্ৱা, অমচ্চা আহংসু – ‘‘মা সোচি, দেৱ, মহন্তো জম্বুদীপো, অঞ্ঞং ততো সুন্দৰতৰং আনেস্সামা’’তি. সো আহ – ‘‘নাহং সোচকো, নিস্সোকো পচ্চেকবুদ্ধো অহ’’ন্তি. ইতো পৰং সব্বং পুৰিমগাথাসদিসমেৱ ঠপেত্ৱা গাথাৱণ্ণনং.

গাথাৱণ্ণনাযং পন সংসগ্গজাতস্সাতি জাতসংসগ্গস্স. তত্থ দস্সন, সৱন, কায, সমুল্লপন, সম্ভোগসংসগ্গৱসেন পঞ্চৱিধো সংসগ্গো. তত্থ অঞ্ঞমঞ্ঞং দিস্ৱা চক্খুৱিঞ্ঞাণৱীথিৱসেন উপ্পন্নৰাগো দস্সনসংসগ্গো নাম. তত্থ সীহড়দীপে কাড়দীঘৱাপীগামে পিণ্ডায চৰন্তং কল্যাণৱিহাৰৱাসীদীঘভাণকদহৰভিক্খুং দিস্ৱা পটিবদ্ধচিত্তা কেনচি উপাযেন তং অলভিত্ৱা, কালকতা কুটুম্বিযধীতা, তস্সা নিৱাসনচোড়খণ্ডং দিস্ৱা ‘‘এৱৰূপৱত্থধাৰিনিযা নাম সদ্ধিং সংৱাসং নালত্থ’’ন্তি হদযং ফালেত্ৱা কালকতো. সো এৱ চ দহৰো নিদস্সনং.

পৰেহি পন কথিযমানং ৰূপাদিসম্পত্তিং অত্তনা ৱা হসিতলপিতগীতসদ্দং সুত্ৱা সোতৱিঞ্ঞাণৱীথিৱসেন উপ্পন্নো ৰাগো সৱনসংসগ্গো নাম. তত্ৰাপি গিৰিগামৱাসীকম্মাৰধীতায পঞ্চহি কুমাৰীহি সদ্ধিং পদুমস্সৰং গন্ত্ৱা, ন্হত্ৱা মালং আৰোপেত্ৱা, উচ্চাসদ্দেন গাযন্তিযা আকাসেন গচ্ছন্তো সদ্দং সুত্ৱা কামৰাগেন ৱিসেসা পৰিহাযিত্ৱা অনযব্যসনং পত্তো পঞ্চগ্গড়লেণৱাসী তিস্সদহৰো নিদস্সনং.

অঞ্ঞমঞ্ঞং অঙ্গপৰামসনেন উপ্পন্নৰাগো কাযসংসগ্গো নাম. ধম্মগাযনদহৰভিক্খু চেত্থ নিদস্সনং. মহাৱিহাৰে কিৰ দহৰভিক্খু ধম্মং ভাসতি. তত্থ মহাজনে আগতে ৰাজাপি অগমাসি সদ্ধিং অন্তেপুৰেন. ততো ৰাজধীতায তস্স ৰূপঞ্চ সদ্দঞ্চ আগম্ম বলৱৰাগো উপ্পন্নো, তস্স চ দহৰস্সাপি. তং দিস্ৱা ৰাজা সল্লক্খেত্ৱা সাণিপাকাৰেন পৰিক্খিপাপেসি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰামসিত্ৱা আলিঙ্গিংসু. পুন সাণিপাকাৰং অপনেত্ৱা পস্সন্তা দ্ৱেপি কালকতেযেৱ অদ্দসংসূতি.

অঞ্ঞমঞ্ঞং আলপনসমুল্লপনে উপ্পন্নো ৰাগো পন সমুল্লপনসংসগ্গো নাম. ভিক্খুভিক্খুনীহি সদ্ধিং পৰিভোগকৰণে উপ্পন্নৰাগো সম্ভোগসংসগ্গো নাম. দ্ৱীসুপি চেতেসু পাৰাজিকপ্পত্তো ভিক্খু চ ভিক্খুনী চ নিদস্সনং. মৰিচিৱট্টিনামমহাৱিহাৰমহে কিৰ দুট্ঠগামণি অভযমহাৰাজা মহাদানং পটিযাদেত্ৱা উভতোসঙ্ঘং পৰিৱিসতি. তত্থ উণ্হযাগুযা দিন্নায সঙ্ঘনৱকসামণেৰী অনাধাৰকস্স সঙ্ঘনৱকসামণেৰস্স দন্তৱলযং দত্ৱা সমুল্লাপং অকাসি. তে উভোপি উপসম্পজ্জিত্ৱা সট্ঠিৱস্সা হুত্ৱা পৰতীৰং গতা অঞ্ঞমঞ্ঞং সমুল্লাপেন পুব্বসঞ্ঞং পটিলভিত্ৱা তাৱদেৱ জাতসিনেহা সিক্খাপদং ৱীতিক্কমিত্ৱা পাৰাজিকা অহেসুন্তি.

এৱং পঞ্চৱিধে সংসগ্গে যেন কেনচি সংসগ্গেন জাতসংসগ্গস্স ভৱতি স্নেহো, পুৰিমৰাগপচ্চযা বলৱৰাগো উপ্পজ্জতি. ততো স্নেহন্ৱযং দুক্খমিদং পহোতি তমেৱ স্নেহং অনুগচ্ছন্তং সন্দিট্ঠিকসম্পৰাযিকসোকপৰিদেৱাদিনানপ্পকাৰকং দুক্খমিদং পহোতি, নিব্বত্ততি, ভৱতি, জাযতি. অপৰে পন ‘‘আৰম্মণে চিত্তস্স ৱোস্সগ্গো সংসগ্গো’’তি ভণন্তি. ততো স্নেহো, স্নেহা দুক্খমিদন্তি.

এৱমত্থপ্পভেদং ইমং অড্ঢগাথং ৱত্ৱা সো পচ্চেকবুদ্ধো আহ – ‘‘স্ৱাহং যমিদং স্নেহন্ৱযং সোকাদিদুক্খং পহোতি, তস্স দুক্খস্স মূলং খনন্তো পচ্চেকসম্বোধিমধিগতো’’তি. এৱং ৱুত্তে তে অমচ্চা আহংসু – ‘‘অম্হেহি দানি, ভন্তে, কিং কাতব্ব’’ন্তি? ততো সো আহ – ‘‘তুম্হে ৱা অঞ্ঞে ৱা যো ইমম্হা দুক্খা মুচ্চিতুকামো, সো সব্বোপি আদীনৱং স্নেহজং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি. এত্থ চ যং ‘‘স্নেহন্ৱযং দুক্খমিদং পহোতী’’তি ৱুত্তং ‘‘তদেৱ সন্ধায আদীনৱং স্নেহজং পেক্খমানো’’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অথ ৱা যথাৱুত্তেন সংসগ্গেন সংসগ্গজাতস্স ভৱতি স্নেহো, স্নেহন্ৱযং দুক্খমিদং পহোতি, এতং যথাভূতং আদীনৱং স্নেহজং পেক্খমানো অহং অধিগতোতি. এৱং অভিসম্বন্ধিত্ৱা চতুত্থপাদো পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ উদানৱসেন ৱুত্তোপি ৱেদিতব্বো. ততো পৰং সব্বং পুৰিমগাথায ৱুত্তসদিসমেৱাতি.

সংসগ্গগাথাৱণ্ণনা সমত্তা.

৩৭. মিত্তে সুহজ্জেতি কা উপ্পত্তি? অযং পচ্চেকবোধিসত্তো পুৰিমগাথায ৱুত্তনযেনেৱ উপ্পজ্জিত্ৱা বাৰাণসিযং ৰজ্জং কাৰেন্তো পঠমং ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ‘‘কিং সমণধম্মো ৱৰো, ৰজ্জং ৱৰ’’ন্তি ৱীমংসিত্ৱা চতুন্নং অমচ্চানং হত্থে ৰজ্জং নিয্যাতেত্ৱা সমণধম্মং কৰোতি. অমচ্চা ‘‘ধম্মেন সমেন কৰোথা’’তি ৱুত্তাপি লঞ্জং গহেত্ৱা অধম্মেন কৰোন্তি. তে লঞ্জং গহেত্ৱা সামিকে পৰাজেন্তা একদা অঞ্ঞতৰং ৰাজৱল্লভং পৰাজেসুং. সো ৰঞ্ঞো ভত্তহাৰকেন সদ্ধিং পৱিসিত্ৱা সব্বং আৰোচেসি. ৰাজা দুতিযদিৱসে সযং ৱিনিচ্ছযট্ঠানং অগমাসি. ততো মহাজনকাযা – ‘‘অমচ্চা সামিকে অসামিকে কৰোন্তী’’তি মহাসদ্দং কৰোন্তা মহাযুদ্ধং ৱিয অকংসু. অথ ৰাজা ৱিনিচ্ছযট্ঠানা ৱুট্ঠায পাসাদং অভিৰুহিত্ৱা সমাপত্তিং অপ্পেতুং নিসিন্নো তেন সদ্দেন ৱিক্খিত্তচিত্তো ন সক্কোতি অপ্পেতুং. সো ‘‘কিং মে ৰজ্জেন, সমণধম্মো ৱৰো’’তি ৰজ্জসুখং পহায পুন সমাপত্তিং নিব্বত্তেত্ৱা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিপস্সন্তো পচ্চেকসম্বোধিং সচ্ছাকাসি. কম্মট্ঠানঞ্চ পুচ্ছিতো ইমং গাথং অভাসি –

‘‘মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো, হাপেতি অত্থং পটিবদ্ধচিত্তো;

এতং ভযং সন্থৱে পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.

তত্থ মেত্তাযনৱসেন মিত্তা. সুহদযভাৱেন সুহজ্জা. কেচি হি একন্তহিতকামতায মিত্তাৱ হোন্তি, ন সুহজ্জা. কেচি গমনাগমনট্ঠাননিসজ্জাসমুল্লাপাদীসু হদযসুখজননেন সুহজ্জাৱ হোন্তি, ন মিত্তা. কেচি তদুভযৱসেন সুহজ্জা চেৱ মিত্তা চ. তে দুৱিধা হোন্তি – অগাৰিযা অনগাৰিযা চ. তত্থ অগাৰিযা তিৱিধা হোন্তি – উপকাৰো, সমানসুখদুক্খো, অনুকম্পকোতি. অনগাৰিযা ৱিসেসেন অত্থক্খাযিনো এৱ. তে চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা হোন্তি. যথাহ –

‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি উপকাৰো মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো – পমত্তং ৰক্খতি, পমত্তস্স সাপতেয্যং ৰক্খতি, ভীতস্স সৰণং হোতি, উপ্পন্নেসু কিচ্চকৰণীযেসু তদ্দিগুণং ভোগং অনুপ্পদেতি’’ (দী. নি. ৩.২৬১).

তথা –

‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি সমানসুখদুক্খো মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো – গুয্হমস্স আচিক্খতি, গুয্হমস্স পৰিগূহতি, আপদাসু ন ৱিজহতি, জীৱিতম্পিস্স অত্থায পৰিচ্চত্তং হোতি’’ (দী. নি. ৩.২৬২).

তথা –

‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি অনুকম্পকো মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো – অভৱেনস্স ন নন্দতি, ভৱেনস্স নন্দতি, অৱণ্ণং ভণমানং নিৱাৰেতি, ৱণ্ণং ভণমানং পসংসতি’’ (দী. নি. ৩.২৬৪).

তথা –

‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি অত্থক্খাযী মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো – পাপা নিৱাৰেতি, কল্যাণে নিৱেসেতি, অস্সুতং সাৱেতি, সগ্গস্স মগ্গং আচিক্খতী’’তি (দী. নি. ৩.২৬৩).

তেস্ৱিধ অগাৰিযা অধিপ্পেতা. অত্থতো পন সব্বেপি যুজ্জন্তি. তে মিত্তে সুহজ্জে. অনুকম্পমানোতি অনুদযমানো. তেসং সুখং উপসংহৰিতুকামো দুক্খং অপহৰিতুকামো চ.

হাপেতি অত্থন্তি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থৱসেন তিৱিধং, তথা অত্তত্থপৰত্থউভযত্থৱসেনাপি তিৱিধং. অত্থং লদ্ধৱিনাসনেন অলদ্ধানুপ্পাদনেনাতি দ্ৱিধাপি হাপেতি ৱিনাসেতি. পটিবদ্ধচিত্তোতি ‘‘অহং ইমং ৱিনা ন জীৱামি, এস মে গতি, এস মে পৰাযণ’’ন্তি এৱং অত্তানং নীচে ঠানে ঠপেন্তোপি পটিবদ্ধচিত্তো হোতি. ‘‘ইমে মং ৱিনা ন জীৱন্তি, অহং তেসং গতি, তেসং পৰাযণ’’ন্তি এৱং অত্তানং উচ্চে ঠানে ঠপেন্তোপি পটিবদ্ধচিত্তো হোতি. ইধ পন এৱং পটিবদ্ধচিত্তো অধিপ্পেতো. এতং ভযন্তি এতং অত্থহাপনভযং, অত্তনো সমাপত্তিহানিং সন্ধায ৱুত্তং. সন্থৱেতি তিৱিধো সন্থৱো – তণ্হাদিট্ঠিমিত্তসন্থৱৱসেন. তত্থ অট্ঠসতপ্পভেদাপি তণ্হা তণ্হাসন্থৱো, দ্ৱাসট্ঠিভেদাপি দিট্ঠি দিট্ঠিসন্থৱো, পটিবদ্ধচিত্ততায মিত্তানুকম্পনা মিত্তসন্থৱো. সো ইধাধিপ্পেতো. তেন হিস্স সমাপত্তি পৰিহীনা. তেনাহ – ‘‘এতং ভযং সন্থৱে পেক্খমানো অহমধিগতো’’তি. সেসং ৱুত্তসদিসমেৱাতি ৱেদিতব্বন্তি.

মিত্তসুহজ্জগাথাৱণ্ণনা সমত্তা.

৩৮. ৱংসো ৱিসালোতি কা উপ্পত্তি? পুব্বে কিৰ কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে তযো পচ্চেকবোধিসত্তা পব্বজিত্ৱা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেত্ৱা দেৱলোকে উপ্পন্না. ততো চৱিত্ৱা তেসং জেট্ঠকো বাৰাণসিৰাজকুলে নিব্বত্তো, ইতৰে পচ্চন্তৰাজকুলেসু. তে উভোপি কম্মট্ঠানং উগ্গণ্হিত্ৱা, ৰজ্জং পহায পব্বজিত্ৱা, অনুক্কমেন পচ্চেকবুদ্ধা হুত্ৱা, নন্দমূলকপব্ভাৰে ৱসন্তা একদিৱসং সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ‘‘মযং কিং কম্মং কত্ৱা ইমং লোকুত্তৰসুখং অনুপ্পত্তা’’তি আৱজ্জেত্ৱা পচ্চৱেক্খমানা কস্সপবুদ্ধকালে অত্তনো চৰিযং অদ্দসংসু. ততো ‘‘ততিযো কুহি’’ন্তি আৱজ্জেন্তা বাৰাণসিযং ৰজ্জং কাৰেন্তং দিস্ৱা তস্স গুণে সৰিত্ৱা ‘‘সো পকতিযাৱ অপ্পিচ্ছতাদিগুণসমন্নাগতো অহোসি, অম্হাকঞ্ঞেৱ ওৱাদকো ৱত্তা ৱচনক্খমো পাপগৰহী, হন্দ, নং আৰম্মণং দস্সেত্ৱা মোচেস্সামা’’তি ওকাসং গৱেসন্তা তং একদিৱসং সব্বালঙ্কাৰৱিভূসিতং উয্যানং গচ্ছন্তং দিস্ৱা আকাসেনাগন্ত্ৱা উয্যানদ্ৱাৰে ৱেড়ুগুম্বমূলে অট্ঠংসু. মহাজনো অতিত্তো ৰাজদস্সনেন ৰাজানং ওলোকেতি. ততো ৰাজা ‘‘অত্থি নু খো কোচি মম দস্সনে অব্যাৱটো’’তি ওলোকেন্তো পচ্চেকবুদ্ধে অদ্দক্খি. সহ দস্সনেনেৱ চস্স তেসু সিনেহো উপ্পজ্জি.

সো হত্থিক্খন্ধা ওৰুয্হ সন্তেন উপচাৰেন তে উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, কিং নামা তুম্হে’’তি পুচ্ছি. তে আহংসু ‘‘মযং, মহাৰাজ, অসজ্জমানা নামা’’তি. ‘‘ভন্তে, ‘অসজ্জমানা’তি এতস্স কো অত্থো’’তি? ‘‘অলগ্গনত্থো, মহাৰাজা’’তি. ততো তং ৱেড়ুগুম্বং দস্সেন্তা আহংসু – ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, ইমং ৱেড়ুগুম্বং সব্বসো মূলখন্ধসাখানুসাখাহি সংসিব্বিত্ৱা ঠিতং অসিহত্থো পুৰিসো মূলে ছেত্ৱা আৱিঞ্ছন্তো ন সক্কুণেয্য উদ্ধৰিতুং, এৱমেৱ ত্ৱং অন্তো চ বহি চ জটায জটিতো আসত্তৱিসত্তো তত্থ লগ্গো. সেয্যথাপি ৱা পনস্স ৱেমজ্ঝগতোপি অযং ৱংসকড়ীৰো অসঞ্জাতসাখত্তা কেনচি অলগ্গো ঠিতো, সক্কা চ পন অগ্গে ৱা মূলে ৱা ছেত্ৱা উদ্ধৰিতুং, এৱমেৱ মযং কত্থচি অসজ্জমানা সব্বদিসা গচ্ছামা’’তি তাৱদেৱ চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা পস্সতো এৱ ৰঞ্ঞো আকাসেন নন্দমূলকপব্ভাৰং অগমংসু. ততো ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘কদা নু খো অহম্পি এৱং অসজ্জমানো ভৱেয্য’’ন্তি তত্থেৱ নিসীদিত্ৱা ৱিপস্সন্তো পচ্চেকবোধিং সচ্ছাকাসি. পুৰিমনযেনেৱ কম্মট্ঠানং পুচ্ছিতো ইমং গাথং অভাসি –

‘‘ৱংসো ৱিসালোৱ যথা ৱিসত্তো, পুত্তেসু দাৰেসু চ যা অপেক্খা;

ৱংসক্কড়ীৰোৱ অসজ্জমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.

তত্থ ৱংসোতি ৱেড়ু. ৱিসালোতি ৱিত্থিণ্ণো. চকাৰো অৱধাৰণত্থো, এৱকাৰো ৱা অযং, সন্ধিৱসেনেত্থ একাৰো নট্ঠো. তস্স পৰপদেন সম্বন্ধো, তং পচ্ছা যোজেস্সাম. যথাতি পটিভাগে. ৱিসত্তোতি লগ্গো, জটিতো সংসিব্বিতো. পুত্তেসু দাৰেসু চাতি পুত্তধীতুভৰিযাসু. যা অপেক্খাতি যা তণ্হা যো স্নেহো. ৱংসক্কড়ীৰোৱ অসজ্জমানোতি ৱংসকড়ীৰো ৱিয অলগ্গমানো. কিং ৱুত্তং হোতি? যথা ৱংসো ৱিসালো ৱিসত্তো এৱ হোতি, পুত্তেসু দাৰেসু চ যা অপেক্খা, সাপি এৱং তানি ৱত্থূনি সংসিব্বিত্ৱা ঠিতত্তা ৱিসত্তা এৱ. স্ৱাহং তায অপেক্খায অপেক্খৱা ৱিসালো ৱংসো ৱিয ৱিসত্তোতি এৱং অপেক্খায আদীনৱং দিস্ৱা তং অপেক্খং মগ্গঞাণেন ছিন্দন্তো অযং ৱংসকড়ীৰোৱ ৰূপাদীসু ৱা লোভাদীসু ৱা কামভৱাদীসু ৱা দিট্ঠাদীসু ৱা তণ্হামানদিট্ঠিৱসেন অসজ্জমানো পচ্চেকবোধিং অধিগতোতি. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি.

ৱংসকড়ীৰগাথাৱণ্ণনা সমত্তা.

৩৯. মিগো অৰঞ্ঞম্হীতি কা উপ্পত্তি? একো কিৰ ভিক্খু কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে যোগাৱচৰো কালং কত্ৱা, বাৰাণসিযং সেট্ঠিকুলে উপ্পন্নো অড্ঢে মহদ্ধনে মহাভোগে, সো সুভগো অহোসি. ততো পৰদাৰিকো হুত্ৱা তত্থ কালকতো নিৰযে নিব্বত্তো তত্থ পচ্চিত্ৱা ৱিপাকাৱসেসেন সেট্ঠিভৰিযায কুচ্ছিম্হি ইত্থিপটিসন্ধিং অগ্গহেসি. নিৰযতো আগতানং গত্তানি উণ্হানি হোন্তি. তেন সেট্ঠিভৰিযা ডয্হমানেন উদৰেন কিচ্ছেন কসিৰেন তং গব্ভং ধাৰেত্ৱা কালেন দাৰিকং ৱিজাযি. সা জাতদিৱসতো পভুতি মাতাপিতূনং সেসবন্ধুপৰিজনানঞ্চ দেস্সা অহোসি. ৱযপ্পত্তা চ যম্হি কুলে দিন্না, তত্থাপি সামিকসস্সুসসুৰানং দেস্সাৱ অহোসি অপ্পিযা অমনাপা. অথ নক্খত্তে ঘোসিতে সেট্ঠিপুত্তো তায সদ্ধিং কীড়িতুং অনিচ্ছন্তো ৱেসিং আনেত্ৱা কীড়তি. সা তং দাসীনং সন্তিকা সুত্ৱা সেট্ঠিপুত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা নানপ্পকাৰেহি অনুনযিত্ৱা আহ – ‘‘অয্যপুত্ত, ইত্থী নাম সচেপি দসন্নং ৰাজূনং কনিট্ঠা হোতি, চক্কৱত্তিনো ৱা ধীতা, তথাপি সামিকস্স পেসনকৰা হোতি. সামিকে অনালপন্তে সূলে আৰোপিতা ৱিয দুক্খং পটিসংৱেদেতি. সচে অহং অনুগ্গহাৰহা, অনুগ্গহেতব্বা. নো চে, ৱিস্সজ্জেতব্বা, অত্তনো ঞাতিকুলং গমিস্সামী’’তি. সেট্ঠিপুত্তো – ‘‘হোতু, ভদ্দে, মা সোচি, কীড়নসজ্জা হোহি, নক্খত্তং কীড়িস্সামা’’তি আহ. সেট্ঠিধীতা তাৱতকেনপি সল্লাপমত্তেন উস্সাহজাতা ‘‘স্ৱে নক্খত্তং কীড়িস্সামী’’তি বহুং খজ্জভোজ্জং পটিযাদেতি. সেট্ঠিপুত্তো দুতিযদিৱসে অনাৰোচেত্ৱাৱ কীড়নট্ঠানং গতো. সা ‘‘ইদানি পেসেস্সতি, ইদানি পেসেস্সতী’’তি মগ্গং ওলোকেন্তী নিসিন্না উস্সূৰং দিস্ৱা মনুস্সে পেসেসি. তে পচ্চাগন্ত্ৱা ‘‘সেট্ঠিপুত্তো গতো’’তি আৰোচেসুং. সা সব্বং তং পটিযাদিতং আদায যানং অভিৰুহিত্ৱা উয্যানং গন্তুং আৰদ্ধা.

অথ নন্দমূলকপব্ভাৰে পচ্চেকসম্বুদ্ধো সত্তমে দিৱসে নিৰোধা ৱুট্ঠায অনোতত্তে মুখং ধোৱিত্ৱা নাগলতাদন্তপোণং খাদিত্ৱা ‘‘কত্থ অজ্জ ভিক্খং চৰিস্সামী’’তি আৱজ্জেন্তো তং সেট্ঠিধীতৰং দিস্ৱা ‘‘ইমিস্সা মযি সক্কাৰং কৰিত্ৱা তং কম্মং পৰিক্খযং গমিস্সতী’’তি ঞত্ৱা পব্ভাৰসমীপে সট্ঠিযোজনং মনোসিলাতলং, তত্থ ঠত্ৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা আকাসেনাগন্ত্ৱা তস্সা পটিপথে ওৰুয্হ বাৰাণসীভিমুখো অগমাসি. তং দিস্ৱা দাসিযো সেট্ঠিধীতায আৰোচেসুং. সা যানা ওৰুয্হ সক্কচ্চং ৱন্দিত্ৱা, পত্তং গহেত্ৱা, সব্বৰসসম্পন্নেন খাদনীযভোজনীযেন পূৰেত্ৱা, পদুমপুপ্ফেন পটিচ্ছাদেত্ৱা হেট্ঠাপি পদুমপুপ্ফং কত্ৱা, পুপ্ফকলাপং হত্থেন গহেত্ৱা, পচ্চেকবুদ্ধং উপসঙ্কমিত্ৱা, তস্স হত্থে পত্তং দত্ৱা, ৱন্দিত্ৱা, পুপ্ফকলাপহত্থা পত্থেসি ‘‘ভন্তে, যথা ইদং পুপ্ফং, এৱাহং যত্থ যত্থ উপ্পজ্জামি, তত্থ তত্থ মহাজনস্স পিযা ভৱেয্যং মনাপা’’তি. এৱং পত্থেত্ৱা দুতিযং পত্থেসি ‘‘ভন্তে, দুক্খো গব্ভৱাসো, তং অনুপগম্ম পদুমপুপ্ফে এৱং পটিসন্ধি ভৱেয্যা’’তি. ততিযম্পি পত্থেসি ‘‘ভন্তে, জিগুচ্ছনীযো মাতুগামো, চক্কৱত্তিধীতাপি পৰৱসং গচ্ছতি, তস্মা অহং ইত্থিভাৱং অনুপগম্ম পুৰিসো ভৱেয্য’’ন্তি. চতুত্থম্পি পত্থেসি ‘‘ভন্তে, ইমং সংসাৰদুক্খং অতিক্কম্ম পৰিযোসানে তুম্হেহি পত্তং অমতং পাপুণেয্য’’ন্তি.

এৱং চতুৰো পণিধযো কত্ৱা, তং পদুমপুপ্ফকলাপং পূজেত্ৱা, পচ্চেকবুদ্ধস্স পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা ‘‘পুপ্ফসদিসো এৱ মে গন্ধো চেৱ ৱণ্ণো চ হোতূ’’তি ইমং পঞ্চমং পণিধিং অকাসি. ততো পচ্চেকবুদ্ধো পত্তং পুপ্ফকলাপঞ্চ গহেত্ৱা আকাসে ঠত্ৱা –

‘‘ইচ্ছিতং পত্থিতং তুয্হং, খিপ্পমেৱ সমিজ্ঝতু;

সব্বে পূৰেন্তু সঙ্কপ্পা, চন্দো পন্নৰসো যথা’’তি. –

ইমায গাথায সেট্ঠিধীতায অনুমোদনং কত্ৱা ‘‘সেট্ঠিধীতা মং গচ্ছন্তং পস্সতূ’’তি অধিট্ঠহিত্ৱা নন্দমূলকপব্ভাৰং অগমাসি. সেট্ঠিধীতায তং দিস্ৱা মহতী পীতি উপ্পন্না. ভৱন্তৰে কতং অকুসলকম্মং অনোকাসতায পৰিক্খীণং, চিঞ্চম্বিলধোততম্বভাজনমিৱ সুদ্ধা জাতা. তাৱদেৱ চস্সা পতিকুলে ঞাতিকুলে চ সব্বো জনো তুট্ঠো ‘‘কিং কৰোমা’’তি পিযৱচনানি পণ্ণাকাৰানি চ পেসেসি. সেট্ঠিপুত্তো মনুস্সে পেসেসি ‘‘সীঘং সীঘং আনেথ সেট্ঠিধীতৰং, অহং ৱিস্সৰিত্ৱা উয্যানং আগতো’’তি. ততো পভুতি চ নং উৰে ৱিলিত্তচন্দনং ৱিয আমুত্তমুত্তাহাৰং ৱিয পুপ্ফমালং ৱিয চ পিযাযন্তো পৰিহৰি.

সা তত্থ যাৱতাযুকং ইস্সৰিযভোগসুখং অনুভৱিত্ৱা কালং কত্ৱা পুৰিসভাৱেন দেৱলোকে পদুমপুপ্ফে উপ্পজ্জি. সো দেৱপুত্তো গচ্ছন্তোপি পদুমপুপ্ফগব্ভেযেৱ গচ্ছতি, তিট্ঠন্তোপি, নিসীদন্তোপি, সযন্তোপি পদুমগব্ভেযেৱ সযতি. মহাপদুমদেৱপুত্তোতি চস্স নামং অকংসু. এৱং সো তেন ইদ্ধানুভাৱেন অনুলোমপটিলোমং ছদেৱলোকে এৱ সংসৰতি.

তেন চ সমযেন বাৰাণসিৰঞ্ঞো ৱীসতি ইত্থিসহস্সানি হোন্তি. ৰাজা একিস্সাপি কুচ্ছিযং পুত্তং ন লভতি. অমচ্চা ৰাজানং ৱিঞ্ঞাপেসুং ‘‘দেৱ, কুলৱংসানুপালকো পুত্তো ইচ্ছিতব্বো, অত্ৰজে অৱিজ্জমানে খেত্ৰজোপি কুলৱংসধৰো হোতী’’তি. ৰাজা ‘‘ঠপেত্ৱা মহেসিং অৱসেসা নাটকিত্থিযো সত্তাহং ধম্মনাটকং কৰোথা’’তি যথাকামং বহি চৰাপেসি, তথাপি পুত্তং নালত্থ. পুন অমচ্চা আহংসু – ‘‘মহাৰাজ, মহেসী নাম পুঞ্ঞেন চ পঞ্ঞায চ সব্বিত্থীনং অগ্গা, অপ্পেৱ নাম দেৱো মহেসিযাপি কুচ্ছিস্মিং পুত্তং লভেয্যা’’তি. ৰাজা মহেসিযা এতমত্থং আৰোচেসি. সা আহ – ‘‘মহাৰাজ, যা ইত্থী সচ্চৱাদিনী সীলৱতী, সা পুত্তং লভেয্য, হিৰোত্তপ্পৰহিতায কুতো পুত্তো’’তি পাসাদং অভিৰুহিত্ৱা পঞ্চ সীলানি সমাদিযিত্ৱা পুনপ্পুনং অনুমজ্জতি. সীলৱতিযা ৰাজধীতায পঞ্চ সীলানি অনুমজ্জন্তিযা পুত্তপত্থনাচিত্তে উপ্পন্নমত্তে সক্কস্স আসনং সন্তপ্পি.

অথ সক্কো আসনতাপকাৰণং আৱজ্জেন্তো এতমত্থং ৱিদিত্ৱা ‘‘সীলৱতিযা ৰাজধীতায পুত্তৱৰং দেমী’’তি আকাসেনাগন্ত্ৱা দেৱিযা সম্মুখে ঠত্ৱা ‘‘কিং পত্থেসি দেৱী’’তি পুচ্ছি. ‘‘পুত্তং, মহাৰাজা’’তি. ‘‘দম্মি তে, দেৱি, পুত্তং, মা চিন্তযী’’তি ৱত্ৱা দেৱলোকং গন্ত্ৱা ‘‘অত্থি নু খো এত্থ খীণাযুকো’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘অযং মহাপদুমো উপৰিদেৱলোকে উপ্পজ্জিতুং ইতো চৱতী’’তি ঞত্ৱা তস্স ৱিমানং গন্ত্ৱা ‘‘তাত মহাপদুম, মনুস্সলোকং গচ্ছাহী’’তি যাচি. সো আহ – ‘‘মহাৰাজ, মা এৱং ভণি, জেগুচ্ছো মনুস্সলোকো’’তি. ‘‘তাত, ত্ৱং মনুস্সলোকে পুঞ্ঞং কত্ৱা ইধূপপন্নো, তত্থেৱ ঠত্ৱা পাৰমিযো পূৰেতব্বা, গচ্ছ, তাতা’’তি. ‘‘দুক্খো, মহাৰাজ, গব্ভৱাসো, ন সক্কোমি তত্থ ৱসিতু’’ন্তি. ‘‘কিং তে, তাত, গব্ভৱাসেন, তথা হি ত্ৱং কম্মমকাসি, যথা পদুমগব্ভেযেৱ নিব্বত্তিস্সসি, গচ্ছ, তাতা’’তি পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানো অধিৱাসেসি.

ততো মহাপদুমো দেৱলোকা চৱিত্ৱা বাৰাণসিৰঞ্ঞো উয্যানে সিলাপট্টপোক্খৰণিযং পদুমগব্ভে নিব্বত্তো. তঞ্চ ৰত্তিং মহেসী পচ্চূসসমযে সুপিনন্তেন ৱীসতিইত্থিসহস্সপৰিৱুতা উয্যানং গন্ত্ৱা সিলাপট্টপোক্খৰণিযং পদুমস্সৰে পুত্তং লদ্ধা ৱিয অহোসি. সা পভাতায ৰত্তিযা সীলানি ৰক্খমানা তথেৱ তত্থ গন্ত্ৱা একং পদুমপুপ্ফং অদ্দস. তং নেৱ তীৰে হোতি ন গম্ভীৰে. সহ দস্সনেনেৱ চস্সা তত্থ পুত্তসিনেহো উপ্পজ্জি. সা সামংযেৱ পৱিসিত্ৱা তং পুপ্ফং অগ্গহেসি. পুপ্ফে গহিতমত্তেযেৱ পত্তানি ৱিকসিংসু. তত্থ তট্টকে আসিত্তসুৱণ্ণপটিমং ৱিয দাৰকং অদ্দস. দিস্ৱাৱ ‘‘পুত্তো মে লদ্ধো’’তি সদ্দং নিচ্ছাৰেসি. মহাজনো সাধুকাৰসহস্সানি মুঞ্চি, ৰঞ্ঞো চ পেসেসি. ৰাজা সুত্ৱা ‘‘কত্থ লদ্ধো’’তি পুচ্ছিত্ৱা লদ্ধোকাসঞ্চ সুত্ৱা ‘‘উয্যানঞ্চ পোক্খৰণিযং পদুমঞ্চ অম্হাকঞ্ঞেৱ খেত্তং, তস্মা অম্হাকং খেত্তে জাতত্তা খেত্ৰজো নামাযং পুত্তো’’তি ৱত্ৱা নগৰং পৱেসেত্ৱা ৱীসতিসহস্সইত্থিযো ধাতিকিচ্চং কাৰাপেসি. যা যা কুমাৰস্স ৰুচিং ঞত্ৱা পত্থিতপত্থিতং খাদনীযং খাদাপেতি, সা সা সহস্সং লভতি. সকলবাৰাণসী চলিতা, সব্বো জনো কুমাৰস্স পণ্ণাকাৰসহস্সানি পেসেসি. কুমাৰো তং তং অতিনেত্ৱা ‘‘ইমং খাদ, ইমং ভুঞ্জা’’তি ৱুচ্চমানো ভোজনেন উব্বাড়্হো উক্কণ্ঠিতো হুত্ৱা, গোপুৰদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা, লাখাগুড়কেন কীড়তি.

তদা অঞ্ঞতৰো পচ্চেকবুদ্ধো বাৰাণসিং নিস্সায ইসিপতনে ৱসতি. সো কালস্সেৱ ৱুট্ঠায সেনাসনৱত্তসৰীৰপৰিকম্মমনসিকাৰাদীনি সব্বকিচ্চানি কত্ৱা, পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো ‘‘অজ্জ কত্থ ভিক্খং গহেস্সামী’’তি আৱজ্জেন্তো কুমাৰস্স সম্পত্তিং দিস্ৱা ‘‘এস পুব্বে কিং কম্মং কৰী’’তি ৱীমংসন্তো ‘‘মাদিসস্স পিণ্ডপাতং দত্ৱা, চতস্সো পত্থনা পত্থেসি তত্থ তিস্সো সিদ্ধা, একা তাৱ ন সিজ্ঝতি, তস্স উপাযেন আৰম্মণং দস্সেমী’’তি ভিক্খাচৰিযৱসেন কুমাৰস্স সন্তিকং অগমাসি. কুমাৰো তং দিস্ৱা ‘‘সমণ, মা ইধ আগচ্ছি, ইমে হি তম্পি ‘ইদং খাদ, ইদং ভুঞ্জা’তি ৱদেয্যু’’ন্তি আহ. সো একৱচনেনেৱ ততো নিৱত্তিত্ৱা অত্তনো সেনাসনং পাৱিসি. কুমাৰো পৰিজনং আহ – ‘‘অযং সমণো মযা ৱুত্তমত্তোৱ নিৱত্তো, কুদ্ধো, নু, খো মমা’’তি. ততো তেহি ‘‘পব্বজিতা নাম, দেৱ, ন কোধপৰাযণা হোন্তি, পৰেন পসন্নমনেন যং দিন্নং হোতি, তেন যাপেন্তী’’তি ৱুচ্চমানোপি ‘‘কুদ্ধো এৱ মমাযং সমণো, খমাপেস্সামি ন’’ন্তি মাতাপিতূনং আৰোচেত্ৱা হত্থিং অভিৰুহিত্ৱা, মহতা ৰাজানুভাৱেন ইসিপতনং গন্ত্ৱা, মিগযূথং দিস্ৱা, পুচ্ছি ‘‘কিং নাম এতে’’তি? ‘‘এতে, সামি, মিগা নামা’’তি. এতেসং ‘‘ইমং খাদথ, ইমং ভুঞ্জথ, ইমং সাযথা’’তি ৱত্ৱা পটিজগ্গন্তা অত্থীতি. নত্থি সামি, যত্থ তিণোদকং সুলভং, তত্থ ৱসন্তীতি.

কুমাৰো ‘‘যথা ইমে অৰক্খিযমানাৱ যত্থ ইচ্ছন্তি, তত্থ ৱসন্তি, কদা নু, খো, অহম্পি এৱং ৱসেয্য’’ন্তি এতমাৰম্মণং অগ্গহেসি. পচ্চেকবুদ্ধোপি তস্স আগমনং ঞত্ৱা সেনাসনমগ্গঞ্চ চঙ্কমঞ্চ সম্মজ্জিত্ৱা, মট্ঠং কত্ৱা, একদ্ৱিক্খত্তুং চঙ্কমিত্ৱা, পদনিক্খেপং দস্সেত্ৱা, দিৱাৱিহাৰোকাসঞ্চ পণ্ণসালঞ্চ সম্মজ্জিত্ৱা, মট্ঠং কত্ৱা, পৱিসনপদনিক্খেপং দস্সেত্ৱা, নিক্খমনপদনিক্খেপং অদস্সেত্ৱা, অঞ্ঞত্ৰ অগমাসি. কুমাৰো তত্থ গন্ত্ৱা তং পদেসং সম্মজ্জিত্ৱা মট্ঠং কতং দিস্ৱা ‘‘ৱসতি মঞ্ঞে এত্থ সো পচ্চেকবুদ্ধো’’তি পৰিজনেন ভাসিতং সুত্ৱা আহ – ‘‘পাতোপি সো সমণো কুদ্ধো, ইদানি হত্থিঅস্সাদীহি অত্তনো ওকাসং অক্কন্তং দিস্ৱা, সুট্ঠুতৰং কুজ্ঝেয্য, ইধেৱ তুম্হে তিট্ঠথা’’তি হত্থিক্খন্ধা ওৰুয্হ এককোৱ সেনাসনং পৱিট্ঠো ৱত্তসীসেন সুসম্মট্ঠোকাসে পদনিক্খেপং দিস্ৱা, ‘‘অযং সমণো এত্থ চঙ্কমন্তো ন ৱণিজ্জাদিকম্মং চিন্তেসি, অদ্ধা অত্তনো হিতমেৱ চিন্তেসি মঞ্ঞে’’তি পসন্নমানসো চঙ্কমং আৰুহিত্ৱা, দূৰীকতপুথুৱিতক্কো গন্ত্ৱা, পাসাণফলকে নিসীদিত্ৱা, সঞ্জাতএকগ্গো হুত্ৱা, পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা, ৱিপস্সন্তো পচ্চেকবোধিঞাণং অধিগন্ত্ৱা, পুৰিমনযেনেৱ পুৰোহিতেন কম্মট্ঠানে পুচ্ছিতে গগনতলে নিসিন্নো ইমং গাথমাহ –

‘‘মিগো অৰঞ্ঞম্হি যথা অবদ্ধো, যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচৰায;

ৱিঞ্ঞূ নৰো সেৰিতং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.

তত্থ মিগোতি দ্ৱে মিগা এণীমিগো, পসদমিগো চাতি. অপিচ সব্বেসং আৰঞ্ঞিকানং চতুপ্পদানমেতং অধিৱচনং. ইধ পন পসদমিগো অধিপ্পেতো. অৰঞ্ঞম্হীতি গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ ঠপেত্ৱা অৱসেসং অৰঞ্ঞং, ইধং পন উয্যানমধিপ্পেতং, তস্মা উয্যানম্হীতি ৱুত্তং হোতি. যথাতি পটিভাগে. অবদ্ধোতি ৰজ্জুবন্ধনাদীহি অবদ্ধো, এতেন ৱিস্সত্থচৰিযং দীপেতি. যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচৰাযতি যেন যেন দিসাভাগেন গন্তুমিচ্ছতি, তেন তেন দিসাভাগেন গোচৰায গচ্ছতি. ৱুত্তম্পি চেতং ভগৱতা –

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আৰঞ্ঞকো মিগো অৰঞ্ঞে পৱনে চৰমানো ৱিস্সত্থো গচ্ছতি, ৱিস্সত্থো তিট্ঠতি, ৱিস্সত্থো নিসীদতি, ৱিস্সত্থো সেয্যং কপ্পেতি. তং কিস্স হেতু? অনাপাথগতো, ভিক্খৱে, লুদ্দস্স; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অন্ধমকাসি মাৰং অপদং, ৱধিত্ৱা মাৰচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’’তি (ম. নি. ১.২৮৭; চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২৫) ৱিত্থাৰো.

ৱিঞ্ঞূ নৰোতি পণ্ডিতপুৰিসো. সেৰিতন্তি সচ্ছন্দৱুত্তিতং অপৰাযত্ততং. পেক্খমানোতি পঞ্ঞাচক্খুনা ওলোকযমানো. অথ ৱা ধম্মসেৰিতং পুগ্গলসেৰিতঞ্চ. লোকুত্তৰধম্মা হি কিলেসৱসং অগমনতো সেৰিনো তেহি সমন্নাগতা পুগ্গলা চ, তেসং ভাৱনিদ্দেসো সেৰিতা. তং পেক্খমানোতি. কিং ৱুত্তং হোতি? ‘‘যথা মিগো অৰঞ্ঞম্হি অবদ্ধো যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচৰায, কদা নু খো অহম্পি এৱং গচ্ছেয্য’’ন্তি ইতি মে তুম্হেহি ইতো চিতো চ পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতেহি বদ্ধস্স যেনিচ্ছকং গন্তুং অলভন্তস্স তস্মিং যেনিচ্ছকগমনাভাৱেন যেনিচ্ছকগমনে চানিসংসং দিস্ৱা অনুক্কমেন সমথৱিপস্সনা পাৰিপূৰিং অগমংসু. ততো পচ্চেকবোধিং অধিগতোম্হি. তস্মা অঞ্ঞোপি ৱিঞ্ঞূ পণ্ডিতো নৰো সেৰিতং পেক্খমানো একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পোতি. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি.

মিগঅৰঞ্ঞগাথাৱণ্ণনা সমত্তা.

৪০. আমন্তনা হোতীতি কা উপ্পত্তি? অতীতে কিৰ একৱজ্জিকব্ৰহ্মদত্তো নাম ৰাজা অহোসি মুদুকজাতিকো. যদা অমচ্চা তেন সহ যুত্তং ৱা অযুত্তং ৱা মন্তেতুকামা হোন্তি, তদা নং পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং একমন্তং নেন্তি. তং একদিৱসং দিৱাসেয্যং উপগতং অঞ্ঞতৰো অমচ্চো ‘‘দেৱ, মম সোতব্বং অত্থী’’তি একমন্তং গমনং যাচি. সো উট্ঠায অগমাসি. পুন একো মহাউপট্ঠানে নিসিন্নং ৱৰং যাচি, একো হত্থিক্খন্ধে, একো অস্সপিট্ঠিযং, একো সুৱণ্ণৰথে, একো সিৱিকায নিসীদিত্ৱা উয্যানং গচ্ছন্তং যাচি. ৰাজা ততো ওৰোহিত্ৱা একমন্তং অগমাসি. অপৰো জনপদচাৰিকং গচ্ছন্তং যাচি, তস্সাপি ৱচনং সুত্ৱা হত্থিতো ওৰুয্হ একমন্তং অগমাসি. এৱং সো তেহি নিব্বিন্নো হুত্ৱা পব্বজি. অমচ্চা ইস্সৰিযেন ৱড্ঢন্তি. তেসু একো গন্ত্ৱা ৰাজানং আহ – ‘‘অমুকং, মহাৰাজ, জনপদং ময্হং দেহী’’তি. ৰাজা ‘‘তং ইত্থন্নামো ভুঞ্জতী’’তি ভণতি. সো ৰঞ্ঞো ৱচনং অনাদিযিত্ৱা ‘‘গচ্ছামহং তং জনপদং গহেত্ৱা ভুঞ্জামী’’তি তত্থ গন্ত্ৱা, কলহং কত্ৱা, পুন উভোপি ৰঞ্ঞো সন্তিকং আগন্ত্ৱা, অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দোসং আৰোচেন্তি. ৰাজা ‘‘ন সক্কা ইমে তোসেতু’’ন্তি তেসং লোভে আদীনৱং দিস্ৱা ৱিপস্সন্তো পচ্চেকসম্বোধিং সচ্ছাকাসি. সো পুৰিমনযেনেৱ ইমং উদানগাথং অভাসি –

‘‘আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে, ৱাসে ঠানে গমনে চাৰিকায;

অনভিজ্ঝিতং সেৰিতং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.

তস্সত্থো – সহাযমজ্ঝে ঠিতস্স দিৱাসেয্যসঙ্খাতে ৱাসে চ, মহাউপট্ঠানসঙ্খাতে ঠানে চ, উয্যানগমনসঙ্খাতে গমনে চ, জনপদচাৰিকসঙ্খাতায চাৰিকায চ ‘‘ইদং মে সুণ, ইদং মে দেহী’’তিআদিনা নযেন তথা তথা আমন্তনা হোতি, তস্মা অহং তত্থ নিব্বিজ্জিত্ৱা যাযং অৰিযজনসেৱিতা অনেকানিসংসা একন্তসুখা, এৱং সন্তেপি লোভাভিভূতেহি সব্বকাপুৰিসেহি অনভিজ্ঝিতা অনভিপত্থিতা পব্বজ্জা, তং অনভিজ্ঝিতং পৰেসং অৱসৱত্তনেন ধম্মপুগ্গলৱসেন চ সেৰিতং পেক্খমানো ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা অনুক্কমেন পচ্চেকসম্বোধিং অধিগতোম্হীতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

আমন্তনাগাথাৱণ্ণনা সমত্তা.

৪১. খিড্ডা ৰতীতি কা উপ্পত্তি? বাৰাণসিযং একপুত্তকব্ৰহ্মদত্তো নাম ৰাজা অহোসি. সো চস্স একপুত্তকো পিযো অহোসি মনাপো পাণসমো. সো সব্বিৰিযাপথেসু পুত্তং গহেত্ৱাৱ ৱত্ততি. সো একদিৱসং উয্যানং গচ্ছন্তো তং ঠপেত্ৱা গতো. কুমাৰোপি তং দিৱসংযেৱ উপ্পন্নেন ব্যাধিনা মতো. অমচ্চা ‘‘পুত্তসিনেহেন ৰঞ্ঞো হদযম্পি ফলেয্যা’’তি অনাৰোচেত্ৱাৱ নং ঝাপেসুং. ৰাজা উয্যানে সুৰামদেন মত্তো পুত্তং নেৱ সৰি, তথা দুতিযদিৱসেপি ন্হানভোজনৱেলাসু. অথ ভুত্তাৱী নিসিন্নো সৰিত্ৱা ‘‘পুত্তং মে আনেথা’’তি আহ. তস্স অনুৰূপেন ৱিধানেন তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. ততো সোকাভিভূতো নিসিন্নো এৱং যোনিসো মনসাকাসি ‘‘ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতী’’তি. সো এৱং অনুক্কমেন অনুলোমপটিলোমং পটিচ্চসমুপ্পাদং সম্মসন্তো পচ্চেকবোধিং সচ্ছাকাসি. সেসং সংসগ্গগাথায ৱুত্তসদিসমেৱ ঠপেত্ৱা গাথাযত্থৱণ্ণনং.

অত্থৱণ্ণনাযং পন খিড্ডাতি কীড়না. সা দুৱিধা হোতি – কাযিকা, ৱাচসিকা চ. তত্থ কাযিকা নাম হত্থীহিপি কীড়ন্তি, অস্সেহিপি, ৰথেহিপি, ধনূহিপি, থৰূহিপীতি এৱমাদি. ৱাচসিকা নাম গীতং, সিলোকভণনং, মুখভেৰীতি এৱমাদি. ৰতীতি পঞ্চকামগুণৰতি. ৱিপুলন্তি যাৱ অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ ঠানেন সকলত্তভাৱব্যাপকং. সেসং পাকটমেৱ. অনুসন্ধিযোজনাপি চেত্থ সংসগ্গগাথায ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা, ততো পৰঞ্চ সব্বন্তি.

খিড্ডাৰতিগাথাৱণ্ণনা সমত্তা.

৪২. চাতুদ্দিসোতি কা উপ্পত্তি? পুব্বে কিৰ কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে পঞ্চ পচ্চেকবোধিসত্তা পব্বজিত্ৱা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেত্ৱা দেৱলোকে উপ্পন্না. ততো চৱিত্ৱা তেসং জেট্ঠকো বাৰাণসিযং ৰাজা অহোসি, সেসা পাকতিকৰাজানো. তে চত্তাৰোপি কম্মট্ঠানং উগ্গণ্হিত্ৱা, ৰজ্জং পহায পব্বজিত্ৱা, অনুক্কমেন পচ্চেকবুদ্ধা হুত্ৱা নন্দমূলকপব্ভাৰে ৱসন্তা একদিৱসং সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ৱংসকড়ীৰগাথাযং ৱুত্তনযেনেৱ অত্তনো কম্মঞ্চ সহাযঞ্চ আৱজ্জেত্ৱা ঞত্ৱা বাৰাণসিৰঞ্ঞো উপাযেন আৰম্মণং দস্সেতুং ওকাসং গৱেসন্তি. সো চ ৰাজা তিক্খত্তুং ৰত্তিযা উব্বিজ্জতি, ভীতো ৱিস্সৰং কৰোতি, মহাতলে ধাৱতি. পুৰোহিতেন কালস্সেৱ ৱুট্ঠায সুখসেয্যং পুচ্ছিতোপি ‘‘কুতো মে, আচৰিয, সুখ’’ন্তি সব্বং তং পৱত্তিং আৰোচেসি. পুৰোহিতোপি ‘‘অযং ৰোগো ন সক্কা যেন কেনচি উদ্ধংৱিৰেচনাদিনা ভেসজ্জকম্মেন ৱিনেতুং, ময্হং পন খাদনূপাযো উপ্পন্নো’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ৰজ্জহানিজীৱিতন্তৰাযাদীনং পুব্বনিমিত্তং এতং মহাৰাজা’’তি ৰাজানং সুট্ঠুতৰং উব্বেজেত্ৱা তস্স ৱূপসমনত্থং ‘‘এত্তকে চ এত্তকে চ হত্থিঅস্সৰথাদযো হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণঞ্চ দক্খিণং দত্ৱা যঞ্ঞো যজিতব্বো’’তি তং যঞ্ঞযজনে সমাদপেসি.

ততো পচ্চেকবুদ্ধা অনেকানি পাণসহস্সানি যঞ্ঞত্থায সম্পিণ্ডিযমানানি দিস্ৱা ‘‘এতস্মিং কম্মে কতে দুব্বোধনেয্যো ভৱিস্সতি, হন্দ নং পটিকচ্চেৱ গন্ত্ৱা পেক্খামা’’তি ৱংসকড়ীৰগাথাযং ৱুত্তনযেনেৱ আগন্ত্ৱা পিণ্ডায চৰমানা ৰাজঙ্গণে পটিপাটিযা অগমংসু. ৰাজা সীহপঞ্জৰে ঠিতো ৰাজঙ্গণং ওলোকযমানো তে অদ্দক্খি, সহ দস্সনেনেৱ চস্স সিনেহো উপ্পজ্জি. ততো তে পক্কোসাপেত্ৱা আকাসতলে পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৱা সক্কচ্চং ভোজেত্ৱা কতভত্তকিচ্চে ‘‘কে তুম্হে’’তি পুচ্ছি. ‘‘মযং, মহাৰাজ, চাতুদ্দিসা নামা’’তি. ‘‘ভন্তে, চাতুদ্দিসাতি ইমস্স কো অত্থো’’তি? ‘‘চতূসু দিসাসু কত্থচি কুতোচি ভযং ৱা চিত্তুত্ৰাসো ৱা অম্হাকং নত্থি, মহাৰাজা’’তি. ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং তং ভযং কিং কাৰণা ন হোতী’’তি? ‘‘মযঞ্হি, মহাৰাজ, মেত্তং ভাৱেম, কৰুণং ভাৱেম, মুদিতং ভাৱেম, উপেক্খং ভাৱেম, তেন নো তং ভযং ন হোতী’’তি ৱত্ৱা উট্ঠাযাসনা অত্তনো ৱসতিং অগমংসু.

ততো ৰাজা চিন্তেসি ‘‘ইমে সমণা মেত্তাদিভাৱনায ভযং ন হোতীতি ভণন্তি, ব্ৰাহ্মণা পন অনেকসহস্সপাণৱধং ৱণ্ণযন্তি, কেসং নু খো ৱচনং সচ্চ’’ন্তি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘সমণা সুদ্ধেন অসুদ্ধং ধোৱন্তি, ব্ৰাহ্মণা পন অসুদ্ধেন অসুদ্ধং. ন চ সক্কা অসুদ্ধেন অসুদ্ধং ধোৱিতুং, পব্বজিতানং এৱ ৱচনং সচ্চ’’ন্তি. সো ‘‘সব্বে সত্তা সুখিতা হোন্তূ’’তিআদিনা নযেন মেত্তাদযো চত্তাৰোপি ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা হিতফৰণচিত্তেন অমচ্চে আণাপেসি ‘‘সব্বে পাণে মুঞ্চথ, সীতানি পানীযানি পিৱন্তু, হৰিতানি তিণানি খাদন্তু, সীতো চ নেসং ৱাতো উপৱাযতূ’’তি. তে তথা অকংসু.

ততো ৰাজা ‘‘কল্যাণমিত্তানং ৱচনেনেৱ পাপকম্মতো মুত্তোম্হী’’তি তত্থেৱ নিসিন্নো ৱিপস্সিত্ৱা পচ্চেকসম্বোধিং সচ্ছাকাসি. অমচ্চেহি চ ভোজনৱেলাযং ‘‘ভুঞ্জ, মহাৰাজ, কালো’’তি ৱুত্তে ‘‘নাহং ৰাজা’’তি পুৰিমনযেনেৱ সব্বং ৱত্ৱা ইমং উদানব্যাকৰণগাথং অভাসি –

‘‘চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি, সন্তুস্সমানো ইতৰীতৰেন;

পৰিস্সযানং সহিতা অছম্ভী, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.

তত্থ চাতুদ্দিসোতি চতূসু দিসাসু যথাসুখৱিহাৰী, ‘‘একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতী’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৩০৮; অ. নি. ৪.১২৫; চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২৮) ৱা নযেন ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনাফৰিতা চতস্সো দিসা অস্স সন্তীতিপি চাতুদ্দিসো. তাসু দিসাসু কত্থচি সত্তে ৱা সঙ্খাৰে ৱা ভযেন ন পটিহঞ্ঞতীতি অপ্পটিঘো. সন্তুস্সমানোতি দ্ৱাদসৱিধস্স সন্তোসস্সৱসেন সন্তুস্সকো, ইতৰীতৰেনাতি উচ্চাৱচেন পচ্চযেন. পৰিস্সযানং সহিতা অছম্ভীতি এত্থ পৰিস্সযন্তি কাযচিত্তানি, পৰিহাপেন্তি ৱা তেসং সম্পত্তিং, তানি ৱা পটিচ্চ সযন্তীতি পৰিস্সযা, বাহিৰানং সীহব্যগ্ঘাদীনং অব্ভন্তৰানঞ্চ কামচ্ছন্দাদীনং কাযচিত্তুপদ্দৱানং এতং অধিৱচনং. তে পৰিস্সযে অধিৱাসনখন্তিযা চ ৱীৰিযাদীহি ধম্মেহি চ সহতীতি পৰিস্সযানং সহিতা. থদ্ধভাৱকৰভযাভাৱেন অছম্ভী. কিং ৱুত্তং হোতি? যথা তে চত্তাৰো সমণা, এৱং ইতৰীতৰেন পচ্চযেন সন্তুস্সমানো এত্থ পটিপত্তিপদট্ঠানে সন্তোসে ঠিতো চতূসু দিসাসু মেত্তাদিভাৱনায চাতুদ্দিসো, সত্তসঙ্খাৰেসু পটিহননভযাভাৱেন অপ্পটিঘো চ হোতি. সো চাতুদ্দিসত্তা ৱুত্তপ্পকাৰানং পৰিস্সযানং সহিতা, অপ্পটিঘত্তা অছম্ভী চ হোতীতি এৱং পটিপত্তিগুণং দিস্ৱা যোনিসো পটিপজ্জিত্ৱা পচ্চেকবোধিং অধিগতোম্হীতি. অথ ৱা তে সমণা ৱিয সন্তুস্সমানো ইতৰীতৰেন ৱুত্তনযেনেৱ চাতুদ্দিসো হোতীতি ঞত্ৱা এৱং চাতুদ্দিসভাৱং পত্থযন্তো যোনিসো পটিপজ্জিত্ৱা অধিগতোম্হি. তস্মা অঞ্ঞোপি ঈদিসং ঠানং পত্থযমানো চাতুদ্দিসতায পৰিস্সযানং সহিতা অপ্পটিঘতায চ অছম্ভী হুত্ৱা একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পোতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

চাতুদ্দিসগাথাৱণ্ণনা সমত্তা.

৪৩. দুস্সঙ্গহাতি কা উপ্পত্তি? বাৰাণসিৰঞ্ঞো কিৰ অগ্গমহেসী কালমকাসি. ততো ৱীতিৱত্তেসু সোকদিৱসেসু একং দিৱসং অমচ্চা ‘‘ৰাজূনং নাম তেসু তেসু কিচ্চেসু অগ্গমহেসী অৱস্সং ইচ্ছিতব্বা, সাধু, দেৱো, অঞ্ঞং দেৱিং আনেতূ’’তি যাচিংসু. ৰাজা‘‘তেন হি, ভণে, জানাথা’’তি আহ. তে পৰিযেসন্তা সামন্তৰজ্জে ৰাজা মতো. তস্স দেৱী ৰজ্জং অনুসাসতি. সা চ গব্ভিনী হোতি. অমচ্চা ‘‘অযং ৰঞ্ঞো অনুৰূপা’’তি ঞত্ৱা তং যাচিংসু. সা ‘‘গব্ভিনী নাম মনুস্সানং অমনাপা হোতি, সচে আগমেথ, যাৱ ৱিজাযামি, এৱং হোতু, নো চে, অঞ্ঞং পৰিযেসথা’’তি আহ. তে ৰঞ্ঞোপি এতমত্থং আৰোচেসুং. ৰাজা ‘‘গব্ভিনীপি হোতু আনেথা’’তি. তে আনেসুং. ৰাজা তং অভিসিঞ্চিত্ৱা সব্বং মহেসীভোগং অদাসি. তস্সা পৰিজনঞ্চ নানাৱিধেহি পণ্ণাকাৰেহি সঙ্গণ্হাতি. সা কালেন পুত্তং ৱিজাযি. তম্পি ৰাজা অত্তনো জাতপুত্তমিৱ সব্বিৰিযাপথেসু অঙ্কে চ উৰে চ কত্ৱা ৱিহৰতি. ততো দেৱিযা পৰিজনো চিন্তেসি ‘‘ৰাজা অতিৱিয সঙ্গণ্হাতি কুমাৰং, অতিৱিস্সাসনিযানি ৰাজহদযানি, হন্দ নং পৰিভেদেমা’’তি.

ততো কুমাৰং – ‘‘ত্ৱং, তাত, অম্হাকং ৰঞ্ঞো পুত্তো, ন ইমস্স ৰঞ্ঞো, মা এত্থ ৱিস্সাসং আপজ্জী’’তি আহংসু. অথ কুমাৰো ‘‘এহি পুত্তা’’তি ৰঞ্ঞা ৱুচ্চমানোপি হত্থে গহেত্ৱা আকড্ঢিযমানোপি পুব্বে ৱিয ৰাজানং ন অল্লীযতি. ৰাজা ‘‘কিং এত’’ন্তি ৱীমংসন্তো তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ‘‘অৰে, এতে মযা এৱং সঙ্গহিতাপি পটিকূলৱুত্তিনো এৱা’’তি নিব্বিজ্জিত্ৱা ৰজ্জং পহায পব্বজিতো. ‘‘ৰাজা পব্বজিতো’’তি অমচ্চপৰিজনাপি বহূ পব্বজিতা, ‘‘সপৰিজনো ৰাজা পব্বজিতো’’তি মনুস্সা পণীতে পচ্চযে উপনেন্তি. ৰাজা পণীতে পচ্চযে যথাৱুড্ঢং দাপেতি. তত্থ যে সুন্দৰং লভন্তি, তে তুস্সন্তি. ইতৰে উজ্ঝাযন্তি ‘‘মযং পৰিৱেণসম্মজ্জনাদীনি সব্বকিচ্চানি কৰোন্তা লূখভত্তং জিণ্ণৱত্থঞ্চ লভামা’’তি. সো তম্পি ঞত্ৱা ‘‘অৰে, যথাৱুড্ঢং দিয্যমানেপি নাম উজ্ঝাযন্তি, অহো, অযং পৰিসা দুস্সঙ্গহা’’তি পত্তচীৱৰং আদায একো অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা পচ্চেকবোধিং সচ্ছাকাসি. তত্থ আগতেহি চ কম্মট্ঠানং পুচ্ছিতো ইমং গাথং অভাসি –

‘‘দুস্সঙ্গহা পব্বজিতাপি একে, অথো গহট্ঠা ঘৰমাৱসন্তা;

অপ্পোস্সুক্কো পৰপুত্তেসু হুত্ৱা, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.

সা অত্থতো পাকটা এৱ. অযং পন যোজনা – দুস্সঙ্গহা পব্বজিতাপি একে, যে অসন্তোসাভিভূতা, তথাৱিধা এৱ চ অথো গহট্ঠা ঘৰমাৱসন্তা. এতমহং দুস্সঙ্গহভাৱং জিগুচ্ছন্তো ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা পচ্চেকবোধিং অধিগতোম্হীতি. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি.

দুস্সঙ্গহগাথাৱণ্ণনা সমত্তা.

৪৪. ওৰোপযিত্ৱাতি কা উপ্পত্তি? বাৰাণসিযং কিৰ চাতুমাসিকব্ৰহ্মদত্তো নাম ৰাজা গিম্হানং পঠমে মাসে উয্যানং গতো. তত্থ ৰমণীযে ভূমিভাগে নীলঘনপত্তসঞ্ছন্নং কোৱিড়াৰৰুক্খং দিস্ৱা ‘‘কোৱিড়াৰমূলে মম সযনং পঞ্ঞাপেথা’’তি ৱত্ৱা উয্যানে কীড়িত্ৱা সাযন্হসমযং তত্থ সেয্যং কপ্পেসি. পুন গিম্হানং মজ্ঝিমে মাসে উয্যানং গতো. তদা কোৱিড়াৰো পুপ্ফিতো হোতি, তদাপি তথেৱ অকাসি. পুন গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে গতো. তদা কোৱিড়াৰো সঞ্ছিন্নপত্তো সুক্খৰুক্খো ৱিয হোতি. তদাপি সো অদিস্ৱাৱ তং ৰুক্খং পুব্বপৰিচযেন তত্থেৱ সেয্যং আণাপেসি. অমচ্চা জানন্তাপি ‘‘ৰঞ্ঞা আণত্ত’’ন্তি ভযেন তত্থ সযনং পঞ্ঞাপেসুং. সো উয্যানে কীড়িত্ৱা সাযন্হসমযং তত্থ সেয্যং কপ্পেন্তো তং ৰুক্খং দিস্ৱা ‘‘অৰে, অযং পুব্বে সঞ্ছন্নপত্তো মণিমযো ৱিয অভিৰূপদস্সনো অহোসি. ততো মণিৱণ্ণসাখন্তৰে ঠপিতপৱাড়ঙ্কুৰসদিসেহি পুপ্ফেহি সস্সিৰিকচাৰুদস্সনো অহোসি. মুত্তাদলসদিসৱালিকাকিণ্ণো চস্স হেট্ঠা ভূমিভাগো বন্ধনা পমুত্তপুপ্ফসঞ্ছন্নো ৰত্তকম্বলসন্থতো ৱিয অহোসি. সো নামজ্জ সুক্খৰুক্খো ৱিয সাখামত্তাৱসেসো ঠিতো. ‘অহো, জৰায উপহতো কোৱিড়াৰো’’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘অনুপাদিন্নম্পি তাৱ জৰা হঞ্ঞতি, কিমঙ্গ পন উপাদিন্ন’’ন্তি অনিচ্চসঞ্ঞং পটিলভি. তদনুসাৰেনেৱ সব্বসঙ্খাৰে দুক্খতো অনত্ততো চ ৱিপস্সন্তো ‘‘অহো ৱতাহম্পি সঞ্ছিন্নপত্তো কোৱিড়াৰো ৱিয অপেতগিহিব্যঞ্জনো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থযমানো অনুপুব্বেন তস্মিং সযনতলে দক্খিণেন পস্সেন নিপন্নোযেৱ পচ্চেকবোধিং সচ্ছাকাসি. ততো গমনকালে অমচ্চেহি ‘‘কালো গন্তুং, মহাৰাজা’’তি ৱুত্তে ‘‘নাহং ৰাজা’’তিআদীনি ৱত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ ইমং গাথং অভাসি –

‘‘ওৰোপযিত্ৱা গিহিব্যঞ্জনানি, সঞ্ছিন্নপত্তো যথা কোৱিড়াৰো;

ছেত্ৱান ৱীৰো গিহিবন্ধনানি, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.

তত্থ ওৰোপযিত্ৱাতি অপনেত্ৱা. গিহিব্যঞ্জনানীতি কেসমস্সুওদাতৱত্থালঙ্কাৰমালাগন্ধৱিলেপনইত্থিপুত্তদাসিদাসাদীনি. এতানি হি গিহিভাৱং ব্যঞ্জযন্তি, তস্মা ‘‘গিহিব্যঞ্জনানী’’তি ৱুচ্চন্তি. সঞ্ছিন্নপত্তোতি পতিতপত্তো. ছেত্ৱানাতি মগ্গঞাণেন ছিন্দিত্ৱা. ৱীৰোতি মগ্গৱীৰিযসমন্নাগতো. গিহিবন্ধনানীতি কামবন্ধনানি. কামা হি গিহীনং বন্ধনানি. অযং তাৱ পদত্থো.

অযং পন অধিপ্পাযো – ‘‘অহো ৱতাহম্পি ওৰোপযিত্ৱা গিহিব্যঞ্জনানি সঞ্ছিন্নপত্তো যথা কোৱিড়াৰো ভৱেয্য’’ন্তি এৱঞ্হি চিন্তযমানো ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা পচ্চেকবোধিং অধিগতোম্হীতি. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি.

কোৱিড়াৰগাথাৱণ্ণনা সমত্তা. পঠমো ৱগ্গো নিট্ঠিতো.

৪৫-৪৬. সচে লভেথাতি কা উপ্পত্তি? পুব্বে কিৰ কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে দ্ৱে পচ্চেকবোধিসত্তা পব্বজিত্ৱা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেত্ৱা দেৱলোকে উপ্পন্না. ততো চৱিত্ৱা তেসং জেট্ঠকো বাৰাণসিৰঞ্ঞো পুত্তো অহোসি, কনিট্ঠো পুৰোহিতস্স পুত্তো অহোসি. তে একদিৱসংযেৱ পটিসন্ধিং গহেত্ৱা একদিৱসমেৱ মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমিত্ৱা সহপংসুকীড়িতসহাযকা অহেসুং. পুৰোহিতপুত্তো পঞ্ঞৱা অহোসি. সো ৰাজপুত্তং আহ – ‘‘সম্ম, ত্ৱং পিতুনো অচ্চযেন ৰজ্জং লভিস্সসি, অহং পুৰোহিতট্ঠানং, সুসিক্খিতেন চ সুখং ৰজ্জং অনুসাসিতুং সক্কা, এহি সিপ্পং উগ্গহেস্সামা’’তি. ততো উভোপি পুব্বোপচিতকম্মা হুত্ৱা গামনিগমাদীসু ভিক্খং চৰমানা পচ্চন্তজনপদগামং গতা. তঞ্চ গামং পচ্চেকবুদ্ধা ভিক্খাচাৰৱেলায পৱিসন্তি. অথ মনুস্সা পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা উস্সাহজাতা আসনানি পঞ্ঞাপেন্তি, পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং উপনামেন্তি, মানেন্তি, পূজেন্তি. তেসং এতদহোসি – ‘‘অম্হেহি সদিসা উচ্চাকুলিকা নাম নত্থি, অথ চ পনিমে মনুস্সা যদি ইচ্ছন্তি, অম্হাকং ভিক্খং দেন্তি, যদি চ নিচ্ছন্তি, ন দেন্তি, ইমেসং পন পব্বজিতানং এৱৰূপং সক্কাৰং কৰোন্তি, অদ্ধা এতে কিঞ্চি সিপ্পং জানন্তি, হন্দ নেসং সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হামা’’তি.

তে মনুস্সেসু পটিক্কন্তেসু ওকাসং লভিত্ৱা ‘‘যং, ভন্তে, তুম্হে সিপ্পং জানাথ, তং অম্হেপি সিক্খাপেথা’’তি যাচিংসু. পচ্চেকবুদ্ধা ‘‘ন সক্কা অপব্বজিতেন সিক্খিতু’’ন্তি আহংসু. তে পব্বজ্জং যাচিত্ৱা পব্বজিংসু. ততো নেসং পচ্চেকবুদ্ধা ‘‘এৱং ৱো নিৱাসেতব্বং, এৱং পাৰুপিতব্ব’’ন্তিআদিনা নযেন আভিসমাচাৰিকং আচিক্খিত্ৱা ‘‘ইমস্স সিপ্পস্স একীভাৱাভিৰতি নিপ্ফত্তি, তস্মা একেনেৱ নিসীদিতব্বং, একেন চঙ্কমিতব্বং, ঠাতব্বং, সযিতব্ব’’ন্তি পাটিযেক্কং পণ্ণসালমদংসু. ততো তে অত্তনো অত্তনো পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা নিসীদিংসু. পুৰোহিতপুত্তো নিসিন্নকালতো পভুতি চিত্তসমাধানং লদ্ধা ঝানং লভি. ৰাজপুত্তো মুহুত্তেনেৱ উক্কণ্ঠিতো তস্স সন্তিকং আগতো. সো তং দিস্ৱা ‘‘কিং, সম্মা’’তি পুচ্ছি. ‘‘উক্কণ্ঠিতোম্হী’’তি আহ. ‘‘তেন হি ইধ নিসীদা’’তি. সো তত্থ মুহুত্তং নিসীদিত্ৱা আহ – ‘‘ইমস্স কিৰ, সম্ম, সিপ্পস্স একীভাৱাভিৰতি নিপ্ফত্তী’’তি পুৰোহিতপুত্তো ‘‘এৱং, সম্ম, তেন হি ত্ৱং অত্তনো নিসিন্নোকাসং এৱ গচ্ছ, উগ্গহেস্সামি ইমস্স সিপ্পস্স নিপ্ফত্তি’’ন্তি আহ. সো গন্ত্ৱা পুনপি মুহুত্তেনেৱ উক্কণ্ঠিতো পুৰিমনযেনেৱ তিক্খত্তুং আগতো.

ততো নং পুৰোহিতপুত্তো তথেৱ উয্যোজেত্ৱা তস্মিং গতে চিন্তেসি ‘‘অযং অত্তনো চ কম্মং হাপেতি, মম চ ইধাভিক্খণং আগচ্ছন্তো’’তি. সো পণ্ণসালতো নিক্খম্ম অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো. ইতৰো অত্তনো পণ্ণসালাযেৱ নিসিন্নো পুনপি মুহুত্তেনেৱ উক্কণ্ঠিতো হুত্ৱা তস্স পণ্ণসালং আগন্ত্ৱা ইতো চিতো চ মগ্গন্তোপি তং অদিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘যো গহট্ঠকালে পণ্ণাকাৰম্পি আদায আগতো মং দট্ঠুং ন লভতি, সো নাম মযি আগতে দস্সনম্পি অদাতুকামো পক্কামি, অহো, ৰে চিত্ত, ন লজ্জসি, যং মং চতুক্খত্তুং ইধানেসি, সোদানি তে ৱসে ন ৱত্তিস্সামি, অঞ্ঞদত্থু তংযেৱ মম ৱসে ৱত্তাপেস্সামী’’তি অত্তনো সেনাসনং পৱিসিত্ৱা ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকত্ৱা আকাসেন নন্দমূলকপব্ভাৰং অগমাসি. ইতৰোপি অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকত্ৱা তত্থেৱ অগমাসি. তে উভোপি মনোসিলাতলে নিসীদিত্ৱা পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং ইমা উদানগাথাযো অভাসিংসু –

‘‘সচে লভেথ নিপকং সহাযং, সদ্ধিং চৰং সাধুৱিহাৰি ধীৰং;

অভিভুয্য সব্বানি পৰিস্সযানি, চৰেয্য তেনত্তমনো সতীমা.

‘‘নো চে লভেথ নিপকং সহাযং, সদ্ধিং চৰং সাধুৱিহাৰি ধীৰং;

ৰাজাৱ ৰট্ঠং ৱিজিতং পহায, একো চৰে মাতঙ্গৰঞ্ঞেৱ নাগো’’তি.

তত্থ নিপকন্তি পকতিনিপুণং পণ্ডিতং কসিণপৰিকম্মাদীসু কুসলং. সাধুৱিহাৰিন্তি অপ্পনাৱিহাৰেন ৱা উপচাৰেন ৱা সমন্নাগতং. ধীৰন্তি ধিতিসম্পন্নং. তত্থ নিপকত্তেন ধিতিসম্পদা ৱুত্তা. ইধ পন ধিতিসম্পন্নমেৱাতি অত্থো. ধিতি নাম অসিথিলপৰক্কমতা, ‘‘কামং তচো চ ন্হাৰু চা’’তি (ম. নি. ২.১৮৪; অ. নি. ২.৫; মহানি. ১৯৬) এৱং পৱত্তৱীৰিযস্সেতং অধিৱচনং. অপিচ ধিকতপাপোতিপি ধীৰো. ৰাজাৱ ৰট্ঠং ৱিজিতং পহাযাতি যথা পটিৰাজা ‘‘ৱিজিতং ৰট্ঠং অনত্থাৱহ’’ন্তি ঞত্ৱা ৰজ্জং পহায একো চৰতি, এৱং বালসহাযং পহায একো চৰে. অথ ৱা ৰাজাৱ ৰট্ঠন্তি যথা সুতসোমো ৰাজা ৱিজিতং ৰট্ঠং পহায একো চৰি, যথা চ মহাজনকো, এৱং একো চৰেতি অযম্পি তস্সত্থো. সেসং ৱুত্তানুসাৰেন সক্কা জানিতুন্তি ন ৱিত্থাৰিতন্তি.

সহাযগাথাৱণ্ণনা সমত্তা.

৪৭. অদ্ধা পসংসামাতি ইমিস্সা গাথায যাৱ আকাসতলে পঞ্ঞত্তাসনে পচ্চেকবুদ্ধানং নিসজ্জা, তাৱ চাতুদ্দিসগাথায উপ্পত্তিসদিসা এৱ উপ্পত্তি. অযং পন ৱিসেসো – যথা সো ৰাজা ৰত্তিযা তিক্খত্তুং উব্বিজ্জি, ন তথা অযং, নেৱস্স যঞ্ঞো পচ্চুপট্ঠিতো অহোসি. সো আকাসতলে পঞ্ঞত্তেসু আসনেসু পচ্চেকবুদ্ধে নিসীদাপেত্ৱা ‘‘কে তুম্হে’’তি পুচ্ছি. ‘‘মযং, মহাৰাজ, অনৱজ্জভোজিনো নামা’’তি. ‘‘ভন্তে, ‘অনৱজ্জভোজিনো’তি ইমস্স কো অত্থো’’তি? ‘‘সুন্দৰং ৱা অসুন্দৰং ৱা লদ্ধা নিব্বিকাৰা ভুঞ্জাম, মহাৰাজা’’তি. তং সুত্ৱা ৰঞ্ঞো এতদহোসি ‘‘যংনূনাহং ইমে উপপৰিক্খেয্যং এদিসা ৱা নো ৱা’’তি. তং দিৱসং কণাজকেন বিলঙ্গদুতিযেন পৰিৱিসি. পচ্চেকবুদ্ধা অমতং ভুঞ্জন্তা ৱিয নিব্বিকাৰা ভুঞ্জিংসু. ৰাজা ‘‘হোন্তি নাম একদিৱসং পটিঞ্ঞাতত্তা নিব্বিকাৰা, স্ৱে জানিস্সামী’’তি স্ৱাতনাযপি নিমন্তেসি. ততো দুতিযদিৱসেপি তথেৱাকাসি. তেপি তথেৱ পৰিভুঞ্জিংসু. অথ ৰাজা ‘‘ইদানি সুন্দৰং দত্ৱা ৱীমংসিস্সামী’’তি পুনপি নিমন্তেত্ৱা, দ্ৱে দিৱসে মহাসক্কাৰং কত্ৱা, পণীতেন অতিৱিচিত্ৰেন খাদনীযেন ভোজনীযেন পৰিৱিসি. তেপি তথেৱ নিব্বিকাৰা ভুঞ্জিত্ৱা ৰঞ্ঞো মঙ্গলং ৱত্ৱা পক্কমিংসু. ৰাজা অচিৰপক্কন্তেসু তেসু ‘‘অনৱজ্জভোজিনোৱ এতে সমণা, অহো ৱতাহম্পি অনৱজ্জভোজী ভৱেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৱা মহাৰজ্জং পহায পব্বজ্জং সমাদায ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা, পচ্চেকবুদ্ধো হুত্ৱা, মঞ্জূসকৰুক্খমূলে পচ্চেকবুদ্ধানং মজ্ঝে অত্তনো আৰম্মণং ৱিভাৱেন্তো ইমং গাথং অভাসি –

‘‘অদ্ধা পসংসাম সহাযসম্পদং, সেট্ঠা সমা সেৱিতব্বা সহাযা;

এতে অলদ্ধা অনৱজ্জভোজী, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি.

সা পদত্থতো উত্তানা এৱ. কেৱলং পন সহাযসম্পদন্তি এত্থ অসেখেহি সীলাদিক্খন্ধেহি সম্পন্না সহাযা এৱ সহাযসম্পদাতি ৱেদিতব্বা. অযং পনেত্থ যোজনা – যাযং ৱুত্তা সহাযসম্পদা, তং সহাযসম্পদং অদ্ধা পসংসাম, একংসেনেৱ থোমেমাতি ৱুত্তং হোতি. কথং? সেট্ঠা সমা সেৱিতব্বা সহাযাতি. কস্মা? অত্তনো হি সীলাদীহি সেট্ঠে সেৱমানস্স সীলাদযো ধম্মা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণন্তি. সমে সেৱমানস্স অঞ্ঞমঞ্ঞং সমধাৰণেন কুক্কুচ্চস্স ৱিনোদনেন চ লদ্ধা ন পৰিহাযন্তি. এতে পন সহাযকে সেট্ঠে চ সমে চ অলদ্ধা কুহনাদিমিচ্ছাজীৱং ৱজ্জেত্ৱা ধম্মেন সমেন উপ্পন্নং ভোজনং ভুঞ্জন্তো তত্থ চ পটিঘানুনযং অনুপ্পাদেন্তো অনৱজ্জভোজী হুত্ৱা অত্থকামো কুলপুত্তো একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো. অহম্পি হি এৱং চৰন্তো ইমং সম্পত্তিং অধিগতোম্হীতি.

অনৱজ্জভোজিগাথাৱণ্ণনা সমত্তা.

৪৮. দিস্ৱা সুৱণ্ণস্সাতি কা উপ্পত্তি? অঞ্ঞতৰো বাৰাণসিৰাজা গিম্হসমযে দিৱাসেয্যং উপগতো. সন্তিকে চস্স ৱণ্ণদাসী গোসীতচন্দনং পিসতি. তস্সা একবাহাযং একং সুৱণ্ণৱলযং, একবাহাযং দ্ৱে, তানি সঙ্ঘট্টন্তি ইতৰং ন সঙ্ঘট্টতি. ৰাজা তং দিস্ৱা ‘‘এৱমেৱ গণৱাসে সঙ্ঘট্টনা, একৱাসে অসঙ্ঘট্টনা’’তি পুনপ্পুনং তং দাসিং ওলোকযমানো চিন্তেসি. তেন চ সমযেন সব্বালঙ্কাৰভূসিতা দেৱী তং বীজযন্তী ঠিতা হোতি. সা ‘‘ৱণ্ণদাসিযা পটিবদ্ধচিত্তো মঞ্ঞে ৰাজা’’তি চিন্তেত্ৱা তং দাসিং উট্ঠাপেত্ৱা সযমেৱ পিসিতুমাৰদ্ধা. তস্সা উভোসু বাহাসু অনেকে সুৱণ্ণৱলযা, তে সঙ্ঘট্টন্তা মহাসদ্দং জনযিংসু. ৰাজা সুট্ঠুতৰং নিব্বিন্নো দক্খিণেন পস্সেন নিপন্নোযেৱ ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা পচ্চেকবোধিং সচ্ছাকাসি. তং অনুত্তৰেন সুখেন সুখিতং নিপন্নং চন্দনহত্থা দেৱী উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘আলিম্পামি, মহাৰাজা’’তি আহ. ৰাজা – ‘‘অপেহি, মা আলিম্পাহী’’তি আহ. সা ‘‘কিস্স, মহাৰাজা’’তি আহ. সো ‘‘নাহং ৰাজা’’তি. এৱমেতেসং তং কথাসল্লাপং সুত্ৱা অমচ্চা উপসঙ্কমিংসু. তেহিপি মহাৰাজৱাদেন আলপিতো ‘‘নাহং, ভণে, ৰাজা’’তি আহ. সেসং পঠমগাথায ৱুত্তসদিসমেৱ.

অযং পন গাথাৱণ্ণনা – দিস্ৱাতি ওলোকেত্ৱা. সুৱণ্ণস্সাতি কঞ্চনস্স ‘‘ৱলযানী’’তি পাঠসেসো. সাৱসেসপাঠো হি অযং অত্থো. পভস্সৰানীতি পভাসনসীলানি, জুতিমন্তানীতি ৱুত্তং হোতি. সেসং উত্তানত্থমেৱ. অযং পন যোজনা – দিস্ৱা ভুজস্মিং সুৱণ্ণস্স ৱলযানি ‘‘গণৱাসে সতি সঙ্ঘট্টনা, একৱাসে অসঙ্ঘট্টনা’’তি এৱং চিন্তেন্তো ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা পচ্চেকবোধিং অধিগতোম্হীতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.