৭. ধনপালসেট্ঠিপেতৱত্থুৱণ্ণনা
নগ্গো দুব্বণ্ণৰূপোসীতি ইদং সত্থৰি জেতৱনে ৱিহৰন্তে ধনপালপেতং আৰব্ভ ৱুত্তং. অনুপ্পন্নে কিৰ বুদ্ধে পণ্ণৰট্ঠে এৰকচ্ছনগৰে ধনপালকো নাম সেট্ঠি অহোসি অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো কদৰিযো নত্থিকদিট্ঠিকো. তস্স কিৰিযা পাড়িতো এৱ ৱিঞ্ঞাযতি. সো কালং কত্ৱা মৰুকন্তাৰে পেতো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তস্স তালক্খন্ধপ্পমাণো কাযো অহোসি, সমুট্ঠিতচ্ছৱি ফৰুসো, ৱিৰূপকেসো, ভযানকো, দুব্বণ্ণো অতিৱিয ৱিৰূপো বীভচ্ছদস্সনো. সো পঞ্চপণ্ণাস ৱস্সানি ভত্তসিত্থং ৱা উদকবিন্দুং ৱা অলভন্তো ৱিসুক্খকণ্ঠোট্ঠজিৱ্হো জিঘচ্ছাপিপাসাভিভূতো ইতো চিতো চ পৰিব্ভমতি.
অথ অম্হাকং ভগৱতি লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কে অনুক্কমেন সাৱত্থিযং ৱিহৰন্তে সাৱত্থিৱাসিনো ৱাণিজা পঞ্চমত্তানি সকটসতানি ভণ্ডস্স পূৰেত্ৱা উত্তৰাপথং গন্ত্ৱা ভণ্ডং ৱিক্কিণিত্ৱা পটিলদ্ধভণ্ডং সকটেসু আৰোপেত্ৱা পটিনিৱত্তমানা সাযন্হসমযে অঞ্ঞতৰং সুক্খনদিং পাপুণিত্ৱা তত্থ যানং মুঞ্চিত্ৱা ৰত্তিযং ৱাসং কপ্পেসুং. অথ সো পেতো পিপাসাভিভূতো পানীযস্সত্থায আগন্ত্ৱা তত্থ বিন্দুমত্তম্পি পানীযং অলভিত্ৱা ৱিগতাসো ছিন্নমূলো ৱিয তালো ছিন্নপাদো পতি. তং দিস্ৱা ৱাণিজা –
২২৭. ‘‘নগ্গো দুব্বণ্ণৰূপোসি, কিসো ধমনিসন্থতো;
উপ্ফাসুলিকো কিসিকো, কো নু ত্ৱমসি মাৰিসা’’তি. –
ইমায গাথায পুচ্ছিংসু. ততো পেতো –
২২৮. ‘‘অহং ভদন্তে পেতোম্হি, দুগ্গতো যমলোকিকো;
পাপকম্মং কৰিত্ৱান, পেতলোকং ইতো গতো’’তি. –
অত্তানং আৱিকত্ৱা পুন তেহি –
২২৯. ‘‘কিং নু কাযেন ৱাচায, মনসা দুক্কটং কতং;
কিস্সকম্মৱিপাকেন, পেতলোকং ইতো গতো’’তি. –
কতকম্মং পুচ্ছিতো পুব্বে নিব্বত্তট্ঠানতো পট্ঠায অতীতং পচ্চুপ্পন্নং অনাগতঞ্চ অত্তনো পৱত্তিং দস্সেন্তো তেসঞ্চ ওৱাদং দেন্তো –
২৩০. ‘‘নগৰং অত্থি পণ্ণানং, এৰকচ্ছন্তি ৱিস্সুতং;
তত্থ সেট্ঠি পুৰে আসিং, ধনপালোতি মং ৱিদূ.
২৩১. ‘‘অসীতি সকটৱাহানং, হিৰঞ্ঞস্স অহোসি মে;
পহূতং মে জাতৰূপং, মুত্তা ৱেড়ুৰিযা বহূ.
২৩২. ‘‘তাৱ মহদ্ধনস্সাপি, ন মে দাতুং পিযং অহু;
পিদহিত্ৱা দ্ৱাৰং ভুঞ্জিং, মা মং যাচনকাদ্দসুং.
২৩৩. ‘‘অস্সদ্ধো মচ্ছৰী চাসিং, কদৰিযো পৰিভাসকো;
দদন্তানং কৰোন্তানং, ৱাৰযিস্সং বহূ জনে.
২৩৪. ‘‘ৱিপাকো নত্থি দানস্স, সংযমস্স কুতো ফলং;
পোক্খৰঞ্ঞোদপানানি, আৰামানি চ ৰোপিতে;
পপাযো চ ৱিনাসেসিং, দুগ্গে সঙ্কমনানি চ.
২৩৫. ‘‘স্ৱাহং অকতকল্যাণো, কতপাপো ততো চুতো;
উপপন্নো পেত্তিৱিসযং, খুপ্পিপাসসমপ্পিতো.
২৩৬. ‘‘পঞ্চপণ্ণাস ৱস্সানি, যতো কালঙ্কতো অহং;
নাভিজানামি ভুত্তং ৱা, পীতং ৱা পন পানিযং.
২৩৭. ‘‘যো সংযমো সো ৱিনাসো, যো ৱিনাসো সো সংযমো;
পেতা হি কিৰ জানন্তি, যো সংযমো সো ৱিনাসো.
২৩৮. ‘‘অহং পুৰে সংযমিস্সং, নাদাসিং বহুকে ধনে;
সন্তেসু দেয্যধম্মেসু, দীপং নাকাসিমত্তনো;
স্ৱাহং পচ্ছানুতপ্পামি, অত্তকম্মফলূপগো.
২৩৯. ‘‘উদ্ধং চতূহি মাসেহি, কালকিৰিযা ভৱিস্সতি;
একন্তকটুকং ঘোৰং, নিৰযং পপতিস্সহং.
২৪০. ‘‘চতুক্কণ্ণং চতুদ্ৱাৰং, ৱিভত্তং ভাগসো মিতং;
অযোপাকাৰপৰিযন্তং, অযসা পটিকুজ্জিতং.
২৪১. ‘‘তস্স অযোমযা ভূমি, জলিতা তেজসা যুতা;
সমন্তা যোজনসতং, ফৰিত্ৱা তিট্ঠতি সব্বদা.
২৪২. ‘‘তত্থাহং দীঘমদ্ধানং, দুক্খং ৱেদিস্স ৱেদনং;
ফলং পাপস্স কম্মস্স, তস্মা সোচামহং ভুসং.
২৪৩. ‘‘তং ৱা ৱদামি ভদ্দং ৱো, যাৱন্তেত্থ সমাগতা;
মাকত্থ পাপকং কম্মং, আৱি ৱা যদি ৱা ৰহো.
২৪৪. ‘‘সচে তং পাপকং কম্মং, কৰিস্সথ কৰোথ ৱা;
ন ৱো দুক্খা পমুত্যত্থি, উপ্পচ্চাপি পলাযতং.
২৪৫. ‘‘মত্তেয্যা হোথ পেত্তেয্যা, কুলে জেট্ঠাপচাযিকা;
সামঞ্ঞা হোথ ব্ৰহ্মঞ্ঞা, এৱং সগ্গং গমিস্সথা’’তি. –
ইমা গাথা অভাসি.
২৩০-২৩১. তত্থ পণ্ণানন্তি পণ্ণানামৰট্ঠস্স এৱংনামকানং ৰাজূনং. এৰকচ্ছন্তি তস্স নগৰস্স নামং. তত্থাতি তস্মিং নগৰে. পুৰেতি পুব্বে অতীতত্তভাৱে. ধনপালোতি মং ৱিদূতি ‘‘ধনপালসেট্ঠী’’তি মং জানন্তি. তযিদং নামং তদা ময্হং অত্থানুগতমেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘অসীতী’’তি গাথমাহ. তত্থ অসীতি সকটৱাহানন্তি ৱীসতিখাৰিকো ৱাহো, যো সকটন্তি ৱুচ্চতি. তেসং সকটৱাহানং অসীতি হিৰঞ্ঞস্স তথা কহাপণস্স চ মে অহোসীতি যোজনা. পহূতং মে জাতৰূপন্তি সুৱণ্ণম্পি পহূতং অনেকভাৰপৰিমাণং অহোসীতি সম্বন্ধো.
২৩২-২৩৩. ন মে দাতুং পিযং অহূতি দানং দাতুং ময্হং পিযং নাহোসি. মা মং যাচনকাদ্দসুন্তি ‘‘যাচকা মা মং পস্সিংসূ’’তি পিদহিত্ৱা গেহদ্ৱাৰং ভুঞ্জামি. কদৰিযোতি থদ্ধমচ্ছৰী. পৰিভাসকোতি দানং দেন্তে দিস্ৱা ভযেন সন্তজ্জকো. দদন্তানং কৰোন্তানন্তি উপযোগত্থে সামিৱচনং, দানানি দদন্তে পুঞ্ঞানি কৰোন্তে. বহূ জনেতি বহূ সত্তে. দদন্তানং ৱা কৰোন্তানং ৱা সমুদাযভূতং বহুং জনং পুঞ্ঞকম্মতো ৱাৰযিস্সং নিৱাৰেসিং.
২৩৪-২৩৬. ৱিপাকো নত্থি দানস্সাতিআদি দানাদীনং নিৱাৰণে কাৰণদস্সনং. তত্থ ৱিপাকো নত্থি দানস্সাতি দানকম্মস্স ফলং নাম নত্থি, কেৱলং পুঞ্ঞং পুঞ্ঞন্তি ধনৱিনাসো এৱাতি দীপেতি. সংযমস্সাতি সীলসংযমস্স. কুতো ফলন্তি কুতো নাম ফলং লব্ভতি, নিৰত্থকমেৱ সীলৰক্খণন্তি অধিপ্পাযো. আৰামানীতি আৰামূপৱনানীতি অত্থো. পপাযোতি পানীযসালা. দুগ্গেতি উদকচিক্খল্লানং ৱসেন দুগ্গমট্ঠানানি. সঙ্কমনানীতি সেতুযো. ততো চুতোতি ততো মনুস্সলোকতো চুতো. পঞ্চপণ্ণাসাতি পঞ্চপঞ্ঞাস. যতো কালঙ্কতো অহন্তি যদা কালকতা অহং, ততো পট্ঠায. নাভিজানামীতি এত্তকং কালং ভুত্তং ৱা পীতং ৱা কিঞ্চি ন জানামি.
২৩৭-৩৮. যো সংযমো সো ৱিনাসোতি লোভাদিৱসেন যং সংযমনং কস্সচি অদানং, সো ইমেসং সত্তানং ৱিনাসো নাম পেতযোনিযং নিব্বত্তপেতানং মহাব্যসনস্স হেতুভাৱতো. ‘‘যো ৱিনাসো সো সংযমো’’তি ইমিনা যথাৱুত্তস্স অত্থস্স একন্তিকভাৱং ৱদতি. পেতা হি কিৰ জানন্তীতি এত্থ হি-সদ্দো অৱধাৰণে, কিৰ-সদ্দো অৰুচিসূচনে. ‘‘সংযমো দেয্যধম্মস্স অপৰিচ্চাগো ৱিনাসহেতূ’’তি ইমমত্থং পেতা এৱ কিৰ জানন্তি পচ্চক্খতো অনুভুয্যমানত্তা, ন মনুস্সাতি. নযিদং যুত্তং মনুস্সানম্পি পেতানং ৱিয খুপ্পিপাসাদীহি অভিভুয্যমানানং দিস্সমানত্তা. পেতা পন পুৰিমত্তভাৱে কতকম্মস্স পাকটভাৱতো তমত্থং সুট্ঠুতৰং জানন্তি. তেনাহ – ‘‘অহং পুৰে সংযমিস্স’’ন্তিআদি. তত্থ সংযমিস্সন্তি সযম্পি দানাদিপুঞ্ঞকিৰিযতো সংযমনং সঙ্কোচং অকাসিং. বহুকে ধনেতি মহন্তে ধনে ৱিজ্জমানে.
২৪৩. তন্তি তস্মা. ৱোতি তুম্হে. ভদ্দং ৱোতি ভদ্দং কল্যাণং সুন্দৰং তুম্হাকং হোতূতি ৱচনসেসো. যাৱন্তেত্থ সমাগতাতি যাৱন্তো যাৱতকা এত্থ সমাগতা, তে সব্বে মম ৱচনং সুণাথাতি অধিপ্পাযো. আৱীতি পকাসনং পৰেসং পাকটৱসেন. ৰহোতি পটিচ্ছন্নং অপাকটৱসেন. আৱি ৱা পাণাতিপাতাদিমুসাৱাদাদিকাযৱচীপযোগৱসেন, যদি ৱা ৰহো অভিজ্ঝাদিৱসেন পাপকং লামকং অকুসলকম্মং মাকত্থ মা কৰিত্থ.
২৪৪. সচে তং পাপকং কম্মন্তি অথ পন তং পাপকম্মং আযতিং কৰিস্সথ, এতৰহি ৱা কৰোথ, নিৰযাদীসু চতূসু অপাযেসু মনুস্সেসু চ অপ্পাযুকতাদিৱসেন তস্স ফলভূতা দুক্খতো পমুত্তি পমোক্খো নাম নত্থি. উপ্পচ্চাপি পলাযতন্তি উপ্পতিত্ৱা আকাসেন গচ্ছন্তানম্পি মোক্খো নত্থিযেৱাতি অত্থো. ‘‘উপেচ্চা’’তিপি পাড়ি, ইতো ৱা এত্তো ৱা পলাযন্তে তুম্হে অনুবন্ধিস্সতীতি অধিপ্পাযেন উপেচ্চ সঞ্চিচ্চ পলাযন্তানম্পি তুম্হাকং ততো মোক্খো নত্থি, গতিকালাদিপচ্চযন্তৰসমৱাযে পন সতি ৱিপচ্চতিযেৱাতি অত্থো. অযঞ্চ অত্থো –
‘‘ন অন্তলিক্খে ন সমুদ্দমজ্ঝে, ন পব্বতানং ৱিৱৰং পৱিস্স;
ন ৱিজ্জতী সো জগতিপ্পদেসো, যত্থট্ঠিতো মুচ্চেয্য পাপকম্মা’’তি. (ধ. প. ১২৭; মি. প. ৪.২.৪) –
ইমায গাথায দীপেতব্বো.
২৪৫. মত্তেয্যাতি মাতুহিতা. হোথাতি তেসং উপট্ঠানাদীনি কৰোথ. তথা পেত্তেয্যাতি ৱেদিতব্বা. কুলে জেট্ঠাপচাযিকাতি কুলে জেট্ঠকানং অপচাযনকৰা. সামঞ্ঞাতি সমণপূজকা. তথা ব্ৰহ্মঞ্ঞাতি বাহিতপাপপূজকাতি অত্থো. এৱং সগ্গং গমিস্সথাতি ইমিনা মযা ৱুত্তনযেন পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱলোকং উপপজ্জিস্সথাতি অত্থো. যং পনেত্থ অত্থতো ন ৱিভত্তং, তং হেট্ঠা খল্লাটিযপেতৱত্থুআদীসু ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
তে ৱাণিজা তস্স ৱচনং সুত্ৱা সংৱেগজাতা তং অনুকম্পমানা ভাজনেহি পানীযং গহেত্ৱা তং সযাপেত্ৱা মুখে আসিঞ্চিংসু. ততো মহাজনেন বহুৱেলং আসিত্তং উদকং তস্স পেতস্স পাপবলেন অধোগড়ং ন ওতিণ্ণং, কুতো পিপাসং পটিৱিনেস্সতি. তে তং পুচ্ছিংসু – ‘‘অপি তে কাচি অস্সাসমত্তা লদ্ধা’’তি. সো আহ – ‘‘যদি মে এত্তকেহি জনেহি এত্তকং ৱেলং আসিঞ্চমানং উদকং একবিন্দুমত্তম্পি পৰগড়ং পৱিট্ঠং, ইতো পেতযোনিতো মোক্খো মা হোতূ’’তি. অথ তে ৱাণিজা তং সুত্ৱা অতিৱিয সংৱেগজাতা ‘‘অত্থি পন কোচি উপাযো পিপাসাৱূপসমাযা’’তি আহংসু. সো আহ – ‘‘ইমস্মিং পাপকম্মে খীণে তথাগতস্স ৱা তথাগতসাৱকানং ৱা দানে দিন্নে মম দানমুদ্দিসিস্সতি, অহং ইতো পেতত্ততো মুচ্চিস্সামী’’তি. তং সুত্ৱা ৱাণিজা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা সৰণানি সীলানি চ গহেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সত্তাহং দানং দত্ৱা তস্স পেতস্স দক্খিণং আদিসিংসু. ভগৱা তমত্থং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা চতুন্নং পৰিসানং ধম্মং দেসেসি. মহাজনো চ লোভাদিমচ্ছেৰমলং পহায দানাদিপুঞ্ঞাভিৰতো অহোসীতি.
ধনপালসেট্ঠিপেতৱত্থুৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.