২. উব্বৰিৱগ্গো
১. সংসাৰমোচকপেতিৱত্থুৱণ্ণনা
নগ্গা দুব্বণ্ণৰূপাসীতি ইদং সত্থৰি ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তে মগধৰট্ঠে ইট্ঠকৱতীনামকে গামে অঞ্ঞতৰং পেতিং আৰব্ভ ৱুত্তং. মগধৰট্ঠে কিৰ ইট্ঠকৱতী চ দীঘৰাজি চাতি দ্ৱে গামকা অহেসুং, তত্থ বহূ সংসাৰমোচকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা পটিৱসন্তি. অতীতে চ কালে পঞ্চন্নং ৱস্সসতানং মত্থকে অঞ্ঞতৰা ইত্থী তত্থেৱ ইট্ঠকৱতিযং অঞ্ঞতৰস্মিং সংসাৰমোচককুলে নিব্বত্তিত্ৱা মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন বহূ কীটপটঙ্গে জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা পেতেসু নিব্বত্তি.
সা পঞ্চ ৱস্সসতানি খুপ্পিপাসাদিদুক্খং অনুভৱিত্ৱা অম্হাকং ভগৱতি লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কে অনুক্কমেন ৰাজগহং উপনিস্সায ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তে পুনপি ইট্ঠকৱতিযংযেৱ অঞ্ঞতৰস্মিং সংসাৰমোচককুলেযেৱ নিব্বত্তিত্ৱা যদা সত্তট্ঠৱস্সুদ্দেসিককালে অঞ্ঞাহি দাৰিকাহি সদ্ধিং ৰথিকায কীড়নসমত্থা অহোসি, তদা আযস্মা সাৰিপুত্তত্থেৰো তমেৱ গামং উপনিস্সায অৰুণৱতীৱিহাৰে ৱিহৰন্তো একদিৱসং দ্ৱাদসহি ভিক্খূহি সদ্ধিং তস্স গামস্স দ্ৱাৰসমীপেন মগ্গেন অতিক্কমতি. তস্মিং খণে বহূ গামদাৰিকা গামতো নিক্খমিত্ৱা দ্ৱাৰসমীপে কীড়ন্তিযো পসন্নমানসা মাতাপিতূনং পটিপত্তিদস্সনেন ৱেগেনাগন্ত্ৱা থেৰং অঞ্ঞে চ ভিক্খূ পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিংসু. সা পনেসা অস্সদ্ধকুলস্স ধীতা চিৰকালং অপৰিচিতকুসলতায সাধুজনাচাৰৱিৰহিতা অনাদৰা অলক্খিকা ৱিয অট্ঠাসি. থেৰো তস্সা পুব্বচৰিতং ইদানি চ সংসাৰমোচককুলে নিব্বত্তনং আযতিঞ্চ নিৰযে নিব্বত্তনাৰহতং দিস্ৱা ‘‘সচাযং মং ৱন্দিস্সতি, নিৰযে ন উপ্পজ্জিস্সতি, পেতেসু নিব্বত্তিত্ৱাপি মমংযেৱ নিস্সায সম্পত্তিং পটিলভিস্সতী’’তি ঞত্ৱা কৰুণাসঞ্চোদিতমানসো তা দাৰিকাযো আহ – ‘‘তুম্হে ভিক্খূ ৱন্দথ, অযং পন দাৰিকা অলক্খিকা ৱিয ঠিতা’’তি. অথ নং তা দাৰিকা হত্থেসু পৰিগ্গহেত্ৱা আকড্ঢিত্ৱা বলক্কাৰেন থেৰস্স পাদে ৱন্দাপেসুং.
সা অপৰেন সমযেন ৱযপ্পত্তা দীঘৰাজিযং সংসাৰমোচককুলে অঞ্ঞতৰস্স কুমাৰস্স দিন্না পৰিপুণ্ণগব্ভা হুত্ৱা কালকতা পেতেসু উপ্পজ্জিত্ৱা নগ্গা দুব্বণ্ণৰূপা খুপ্পিপাসাভিভূতা অতিৱিয বীভচ্ছদস্সনা ৱিচৰন্তী ৰত্তিযং আযস্মতো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স অত্তানং দস্সেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. তং দিস্ৱা থেৰো –
৯৫. ‘‘নগ্গা দুব্বণ্ণৰূপাসি, কিসা ধমনিসন্থতা;
উপ্ফাসুলিকে কিসিকে, কা নু ত্ৱং ইধ তিট্ঠসী’’তি. –
গাথায পুচ্ছি. তত্থ ধমনিসন্থতাতি নিম্মংসলোহিততায সিৰাজালেহি পত্থতগত্তা. উপ্ফাসুলিকেতি উগ্গতফাসুলিকে. কিসিকেতি কিসসৰীৰে. পুব্বেপি ‘‘কিসা’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘কিসিকে’’তি ৱচনং অট্ঠিচম্মন্হাৰুমত্তসৰীৰতায অতিৱিয কিসভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. তং সুত্ৱা পেতী অত্তানং পৱেদেন্তী –
৯৬. ‘‘অহং ভদন্তে পেতীম্হি, দুগ্গতা যমলোকিকা;
পাপকম্মং কৰিত্ৱান, পেতলোকং ইতো গতা’’তি. – গাথং ৱত্ৱা পুন থেৰেন –
৯৭. ‘‘কিং নু কাযেন ৱাচায, মনসা দুক্কটং কতং;
কিস্সকম্মৱিপাকেন, পেতলোকং ইতো গতা’’তি. –
কতকম্মং পুট্ঠা ‘‘অদানসীলা মচ্ছৰিনী হুত্ৱা পেতযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা এৱং মহাদুক্খং অনুভৱামী’’তি দস্সেন্তী তিস্সো গাথা অভাসি –
৯৮. ‘‘অনুকম্পকা ময্হং নাহেসুং ভন্তে, পিতা চ মাতা অথৱাপি ঞাতকা;
যে মং নিযোজেয্যুং দদাহি দানং, পসন্নচিত্তা সমণব্ৰাহ্মণানং.
৯৯. ‘‘ইতো অহং ৱস্সসতানি পঞ্চ, যং এৱৰূপা ৱিচৰামি নগ্গা;
খুদায তণ্হায চ খজ্জমানা, পাপস্স কম্মস্স ফলং মমেদং.
১০০. ‘‘ৱন্দামি তং অয্য পসন্নচিত্তা, অনুকম্প মং ৱীৰ মহানুভাৱ;
দত্ৱা চ মে আদিস যঞ্হি কিঞ্চি, মোচেহি মং দুগ্গতিযা ভদন্তে’’তি.
৯৮. তত্থ অনুকম্পকাতি সম্পৰাযিকেন অত্থেন অনুগ্গণ্হকা. ভন্তেতি থেৰং আলপতি. যে মং নিযোজেয্যুন্তি মাতা ৱা পিতা ৱা অথ ৱা ঞাতকা এদিসা পসন্নচিত্তা হুত্ৱা ‘‘সমণব্ৰাহ্মণানং দদাহি দান’’ন্তি যে মং নিযোজেয্যুং, তাদিসা অনুকম্পকা ময্হং নাহেসুন্তি যোজনা.
৯৯. ইতো অহং ৱস্সসতানি পঞ্চ, যং এৱৰূপা ৱিচৰামি নগ্গাতি ইদং সা পেতী ইতো ততিযায জাতিযা অত্তনো পেতত্তভাৱং অনুস্সৰিত্ৱা ইদানিপি তথা পঞ্চৱস্সসতানি ৱিচৰামীতি অধিপ্পাযেনাহ. তত্থ যন্তি যস্মা, দানাদীনং পুঞ্ঞানং অকতত্তা এৱৰূপা নগ্গা পেতী হুত্ৱা ইতো পট্ঠায ৱস্সসতানি পঞ্চ ৱিচৰামীতি যোজনা. তণ্হাযাতি পিপাসায. খজ্জমানাতি খাদিযমানা, বাধিযমানাতি অত্থো.
১০০. ৱন্দামি তং অয্য পসন্নচিত্তাতি অয্য, তমহং পসন্নচিত্তা হুত্ৱা ৱন্দামি, এত্তকমেৱ পুঞ্ঞং ইদানি মযা কাতুং সক্কাতি দস্সেতি. অনুকম্প মন্তি অনুগ্গণ্হ মমং উদ্দিস্স অনুদ্দযং কৰোহি. দত্ৱা চ মে আদিস যঞ্হি কিঞ্চীতি কিঞ্চিদেৱ দেয্যধম্মং সমণব্ৰাহ্মণানং দত্ৱা তং দক্খিণং ময্হং আদিস, তেন মে ইতো পেতযোনিতো মোক্খো ভৱিস্সতীতি অধিপ্পাযেন ৱদতি. তেনেৱাহ ‘‘মোচেহি মং দুগ্গতিযা ভদন্তে’’তি.
এৱং পেতিযা ৱুত্তে যথা সো থেৰো পটিপজ্জি, তং দস্সেতুং সঙ্গীতিকাৰেহি তিস্সো গাথা ৱুত্তা –
১০১. ‘‘সাধূতি সো পটিস্সুত্ৱা, সাৰিপুত্তোনুকম্পকো;
ভিক্খূনং আলোপং দত্ৱা, পাণিমত্তঞ্চ চোড়কং;
থালকস্স চ পানীযং, তস্সা দক্খিণমাদিসি.
১০২. ‘‘সমনন্তৰানুদ্দিট্ঠে, ৱিপাকো উদপজ্জথ;
ভোজনচ্ছাদনপানীযং, দক্খিণায ইদং ফলং.
১০৩. ‘‘ততো সুদ্ধা সুচিৱসনা, কাসিকুত্তমধাৰিনী;
ৱিচিত্তৱত্থাভৰণা, সাৰিপুত্তং উপসঙ্কমী’’তি.
১০১-১০৩. তত্থ ভিক্খূনন্তি ভিক্খুনো, ৱচনৱিপল্লাসেন হেতং ৱুত্তং. ‘‘আলোপং ভিক্খুনো দত্ৱা’’তি কেচি পঠন্তি. আলোপন্তি কবড়ং, একালোপমত্তং ভোজনন্তি অত্থো. পাণিমত্তঞ্চ চোড়কন্তি একহত্থপ্পমাণং চোড়খণ্ডন্তি অত্থো. থালকস্স চ পানীযন্তি একথালকপূৰণমত্তং উদকং. সেসং খল্লাটিযপেতৱত্থুস্মিং ৱুত্তনযমেৱ.
অথাযস্মা সাৰিপুত্তো তং পেতিং পীণিন্দ্ৰিযং পৰিসুদ্ধছৱিৱণ্ণং দিব্বৱত্থাভৰণালঙ্কাৰং সমন্ততো অত্তনো পভায ওভাসেন্তিং অত্তনো সন্তিকং উপগন্ত্ৱা ঠিতং দিস্ৱা পচ্চক্খতো কম্মফলং তায ৱিভাৱেতুকামো হুত্ৱা তিস্সো গাথা অভাসি –
১০৪. ‘‘অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, যা ত্ৱং তিট্ঠসি দেৱতে;
ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৱিয তাৰকা.
১০৫. ‘‘কেন তেতাদিসো ৱণ্ণো, কেন তে ইধ মিজ্ঝতি;
উপ্পজ্জন্তি চ তে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.
১০৬. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৱি মহানুভাৱে, মনুস্সভূতা কিমকাসি পুঞ্ঞং;
কেনাসি এৱং জলিতানুভাৱা, ৱণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
১০৪. তত্থ অভিক্কন্তেনাতি অতিমনাপেন, অভিৰূপেনাতি অত্থো. ৱণ্ণেনাতি ছৱিৱণ্ণেন. ওভাসেন্তী দিসা সব্বাতি সব্বাপি দস দিসা জোতেন্তী একালোকং কৰোন্তী. যথা কিন্তি আহ ‘‘ওসধী ৱিয তাৰকা’’তি. উস্সন্না পভা এতায ধীযতি, ওসধানং ৱা অনুবলপ্পদাযিকাতি কত্ৱা ‘‘ওসধী’’তি লদ্ধনামা তাৰকা যথা সমন্ততো আলোকং কুৰুমানা তিট্ঠতি, এৱমেৱ ত্ৱং সব্বদিসা ওভাসেন্তীতি অত্থো.
১০৫. কেনাতি কিং-সদ্দো পুচ্ছাযং. হেতুঅত্থে চেতং কৰণৱচনং, কেন হেতুনাতি অত্থো. তেতি তৱ. এতাদিসোতি এদিসো, এতৰহি যথাদিস্সমানোতি ৱুত্তং হোতি. কেন তে ইধ মিজ্ঝতীতি কেন পুঞ্ঞৱিসেসেন ইধ ইমস্মিং ঠানে ইদানি তযা লব্ভমানং সুচৰিতফলং ইজ্ঝতি নিপ্ফজ্জতি. উপ্পজ্জন্তীতি নিব্বত্তন্তি. ভোগাতি পৰিভুঞ্জিতব্বট্ঠেন ‘‘ভোগা’’তি লদ্ধনামা ৱত্থাভৰণাদিৱিত্তূপকৰণৱিসেসা. যে কেচীতি ভোগে অনৱসেসতো ব্যাপেত্ৱা সঙ্গণ্হাতি. অনৱসেসব্যাপকো হি অযং নিদ্দেসো যথা ‘‘যে কেচি সঙ্খাৰা’’তি. মনসো পিযাতি মনসা পিযাযিতব্বা, মনাপিযাতি অত্থো.
১০৬. পুচ্ছামীতি পুচ্ছং কৰোমি, ঞাতুং ইচ্ছামীতি অত্থো. তন্তি ত্ৱং. দেৱীতি দিব্বানভাৱসমঙ্গিতায, দেৱি. তেনাহ ‘‘মহানুভাৱে’’তি. মনুস্সভূতাতি মনুস্সেসু জাতা মনুস্সভাৱং পত্তা. ইদং যেভুয্যেন সত্তা মনুস্সত্তভাৱে ঠিতা পুঞ্ঞানি কৰোন্তীতি কত্ৱা ৱুত্তং. অযমেতাযং গাথানং সঙ্খেপতো অত্থো, ৱিত্থাৰতো পন পৰমত্থদীপনিযং ৱিমানৱত্থুঅট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
এৱং পুন থেৰেন পুট্ঠা পেতী তস্সা সম্পত্তিযা লদ্ধকাৰণং পকাসেন্তী সেসগাথা অভাসি –
১০৭. ‘‘উপ্পণ্ডুকিং কিসং ছাতং, নগ্গং সম্পতিতচ্ছৱিং;
মুনি কাৰুণিকো লোকে, তং মং অদ্দক্খি দুগ্গতং.
১০৮. ‘‘ভিক্খূনং আলোপং দত্ৱা, পাণিমত্তঞ্চ চোড়কং;
থালকস্স চ পানীযং, মম দক্খিণমাদিসি.
১০৯. ‘‘আলোপস্স ফলং পস্স, ভত্তং ৱস্সসতং দস;
ভুঞ্জামি কামকামিনী, অনেকৰসব্যঞ্জনং.
১১০. ‘‘পাণিমত্তস্স চোড়স্স, ৱিপাকং পস্স যাদিসং;
যাৱতা নন্দৰাজস্স, ৱিজিতস্মিং পটিচ্ছদা.
১১১. ‘‘ততো বহুতৰা ভন্তে, ৱত্থানচ্ছাদনানি মে;
কোসেয্যকম্বলীযানি, খোমকপ্পাসিকানি চ.
১১২. ‘‘ৱিপুলা চ মহগ্ঘা চ, তেপাকাসেৱলম্বৰে;
সাহং তং পৰিদহামি, যং যঞ্হি মনসো পিযং.
১১৩. ‘‘থালকস্স চ পানীযং, ৱিপাকং পস্স যাদিসং;
গম্ভীৰা চতুৰস্সা চ, পোক্খৰঞ্ঞো সুনিম্মিতা.
১১৪. ‘‘সেতোদকা সুপ্পতিত্থা, সীতা অপ্পটিগন্ধিযা;
পদুমুপ্পলসঞ্ছন্না, ৱাৰিকিঞ্জক্খপূৰিতা.
১১৫. ‘‘সাহং ৰমামি কীড়ামি, মোদামি অকুতোভযা;
মুনিং কাৰুণিকং লোকে, ভন্তে ৱন্দিতুমাগতা’’তি.
১০৭. তত্থ উপ্পণ্ডুকিন্তি উপ্পণ্ডুকজাতং. ছাতন্তি বুভুক্খিতং খুদায অভিভূতং. সম্পতিতচ্ছৱিন্তি ছিন্নভিন্নসৰীৰচ্ছৱিং. লোকেতি ইদং ‘‘কাৰুণিকো’’তি এত্থ ৱুত্তকৰুণায ৱিসযদস্সনং. তং মন্তি তাদিসং মমং, ৱুত্তনযেন একন্ততো কৰুণট্ঠানিযং মং. দুগ্গতন্তি দুগ্গতিং গতং.
১০৮-১০৯. ভিক্খূনং আলোপং দত্ৱাতিআদি থেৰেন অত্তনো কৰুণায কতাকাৰদস্সনং. তত্থ ভত্তন্তি ওদনং, দিব্বভোজনন্তি অত্থো. ৱস্সসতং দসাতি দস ৱস্সসতানি, ৱস্সসহস্সন্তি ৱুত্তং হোতি. অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৱচনং. ভুঞ্জামি কামকামিনী, অনেকৰসব্যঞ্জনন্তি অঞ্ঞেহিপি কামেতব্বকামেহি সমন্নাগতা অনেকৰসব্যঞ্জনং ভত্তং ভুঞ্জামীতি যোজনা.
১১০. চোড়স্সাতি দেয্যধম্মসীসেন তব্বিসযং দানমযং পুঞ্ঞমেৱ দস্সেতি. ৱিপাকং পস্স যাদিসন্তি তস্স চোড়দানস্স ৱিপাকসঙ্খাতং ফলং পস্স, ভন্তে. তং পন যাদিসং যথাৰূপং, কিন্তি চেতি আহ ‘‘যাৱতা নন্দৰাজস্সা’’তিআদি.
তত্থ কোযং নন্দৰাজা নাম? অতীতে কিৰ দসৱস্সসহস্সাযুকেসু মনুস্সেসু বাৰাণসিৱাসী একো কুটুম্বিকো অৰঞ্ঞে জঙ্ঘাৱিহাৰং ৱিচৰন্তো অৰঞ্ঞট্ঠানে অঞ্ঞতৰং পচ্চেকবুদ্ধং অদ্দস. সো পচ্চেকবুদ্ধো তত্থ চীৱৰকম্মং কৰোন্তো অনুৱাতে অপ্পহোন্তে সংহৰিত্ৱাৱ ঠপেতুং আৰদ্ধো. সো কুটুম্বিকো তং দিস্ৱা, ‘‘ভন্তে, কিং কৰোথা’’তি ৱত্ৱা তেন অপ্পিচ্ছতায কিঞ্চি অৱুত্তেপি ‘‘চীৱৰদুস্সং নপ্পহোতী’’তি ঞত্ৱা অত্তনো উত্তৰাসঙ্গং পচ্চেকবুদ্ধস্স পাদমূলে ঠপেত্ৱা অগমাসি. পচ্চেকবুদ্ধো তং গহেত্ৱা অনুৱাতং আৰোপেন্তো চীৱৰং কত্ৱা পাৰুপি. সো কুটুম্বিকা জীৱিতপৰিযোসানে কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তিত্ৱা তত্থ যাৱতাযুকং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা বাৰাণসিতো যোজনমত্তে ঠানে অঞ্ঞতৰস্মিং গামে অমচ্চকুলে নিব্বত্তি.
তস্স ৱযপ্পত্তকালে তস্মিং গামে নক্খত্তং সঙ্ঘুট্ঠং অহোসি. সো মাতৰং আহ – ‘‘অম্ম, সাটকং মে দেহি, নক্খত্তং কীড়িস্সামী’’তি. সা সুধোতৱত্থং নীহৰিত্ৱা অদাসি. ‘‘অম্ম, থূলং ইদ’’ন্তি. অঞ্ঞং নীহৰিত্ৱা অদাসি, তম্পি পটিক্খিপি. অথ নং মাতা আহ – ‘‘তাত, যাদিসে গেহে মযং জাতা, নত্থি নো ইতো সুখুমতৰস্স ৱত্থস্স পটিলাভায পুঞ্ঞ’’ন্তি. ‘‘লভনট্ঠানং গচ্ছামি, অম্মা’’তি. ‘‘গচ্ছ, পুত্ত, অহং অজ্জেৱ তুয্হং বাৰাণসিনগৰে ৰজ্জপটিলাভং ইচ্ছামী’’তি. সো ‘‘সাধু, অম্মা’’তি মাতৰং ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা আহ – ‘‘গচ্ছামি, অম্মা’’তি. ‘‘গচ্ছ, তাতা’’তি. এৱং কিৰস্সা চিত্তং অহোসি – ‘‘কহং গমিস্সতি, ইধ ৱা এত্থ ৱা গেহে নিসীদিস্সতী’’তি. সো পন পুঞ্ঞনিযামেন চোদিযমানো গামতো নিক্খমিত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা মঙ্গলসিলাপট্টে সসীসং পাৰুপিত্ৱা নিপজ্জি. সো চ বাৰাণসিৰঞ্ঞো কালকতস্স সত্তমো দিৱসো হোতি.
অমচ্চা চ পুৰোহিতো চ ৰঞ্ঞো সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা ৰাজঙ্গণে নিসীদিত্ৱা মন্তযিংসু – ‘‘ৰঞ্ঞো একা ধীতা অত্থি, পুত্তো নত্থি, অৰাজকং ৰজ্জং ন তিট্ঠতি, ফুস্সৰথং ৱিস্সজ্জেমা’’তি. তে কুমুদৱণ্ণে চত্তাৰো সিন্ধৱে যোজেত্ৱা সেতচ্ছত্তপ্পমুখং পঞ্চৱিধং ৰাজককুধভণ্ডং ৰথস্মিংযেৱ ঠপেত্ৱা ৰথং ৱিস্সজ্জেত্ৱা পচ্ছতো তূৰিযানি পগ্গণ্হাপেসুং. ৰথো পাচীনদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা উয্যানাভিমুক্খো অহোসি. ‘‘পৰিচযেন উয্যানাভিমুখো গচ্ছতি, নিৱত্তেমা’’তি কেচি আহংসু. পুৰোহিতো ‘‘মা নিৱত্তযিত্থা’’তি আহ. ৰথো কুমাৰং পদক্খিণং কত্ৱা আৰোহনসজ্জো হুত্ৱা অট্ঠাসি, পুৰোহিতো পাৰুপনকণ্ণং অপনেত্ৱা পাদতলানি ওলোকেন্তো ‘‘তিট্ঠতু অযং দীপো, দ্ৱিসহস্সদীপপৰিৱাৰেসু চতূসু মহাদীপেসু একৰজ্জং কাৰেতুং যুত্তো’’তি ৱত্ৱা ‘‘তূৰিযানি পগ্গণ্হথ, পুনপি পগ্গণ্হথা’’তি তিক্খত্তুং তূৰিযানি পগ্গণ্হাপেসি.
অথ কুমাৰো মুখং ৱিৱৰিত্ৱা ওলোকেত্ৱা ‘‘কেন কম্মেন আগতত্থ, তাতা’’তি আহ. ‘‘দেৱ, তুম্হাকং ৰজ্জং পাপুণাতী’’তি. ‘‘তুম্হাকং ৰাজা কহ’’ন্তি? ‘‘দিৱঙ্গতো, সামী’’তি. ‘‘কতি দিৱসা অতিক্কন্তা’’তি? ‘‘অজ্জ সত্তমো দিৱসো’’তি. ‘‘পুত্তো ৱা ধীতা ৱা নত্থী’’তি? ‘‘ধীতা অত্থি, দেৱ, পুত্তো নত্থী’’তি. ‘‘তেন হি কৰিস্সামি ৰজ্জ’’ন্তি. তে তাৱদেৱ অভিসেকমণ্ডপং কত্ৱা ৰাজধীতৰং সব্বালঙ্কাৰেহি অলঙ্কৰিত্ৱা উয্যানং আনেত্ৱা কুমাৰস্স অভিসেকং অকংসু.
অথস্স কতাভিসেকস্স সতসহস্সগ্ঘনিকং ৱত্থং উপনেসুং. সো ‘‘কিমিদং, তাতা’’তি আহ. ‘‘নিৱাসনৱত্থং, দেৱা’’তি. ‘‘ননু, তাতা, থূল’’ন্তি? ‘‘মনুস্সানং পৰিভোগৱত্থেসু ইতো সুখুমতৰং নত্থি, দেৱা’’তি. ‘‘তুম্হাকং ৰাজা এৱৰূপং নিৱাসেসী’’তি? ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘ন মঞ্ঞে পুঞ্ঞৱা তুম্হাকং ৰাজা (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.১৯১) সুৱণ্ণভিঙ্কাৰং আহৰথ, লভিস্সামি ৱত্থ’’ন্তি. সুৱণ্ণভিঙ্কাৰং আহৰিংসু. সো উট্ঠায হত্থে ধোৱিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা হত্থেন উদকং আদায পুৰত্থিমদিসাযং অব্ভুক্কিৰি. তদা ঘনপথৱিং ভিন্দিত্ৱা অট্ঠ কপ্পৰুক্খা উট্ঠহিংসু. পুন উদকং গহেত্ৱা দক্খিণায পচ্ছিমায উত্তৰাযাতি এৱং চতূসু দিসাসু অব্ভুক্কিৰি. সব্বদিসাসু অট্ঠ অট্ঠ কত্ৱা দ্ৱত্তিংস কপ্পৰুক্খা উট্ঠহিংসু. একেকায দিসায সোড়স সোড়স কত্ৱা চতুসট্ঠি কম্মৰুক্খাতি কেচি ৱদন্তি. সো একং দিব্বদুস্সং নিৱাসেত্ৱা একং পাৰুপিত্ৱা ‘‘নন্দৰঞ্ঞো ৱিজিতে সুত্তকন্তিকা ইত্থিযো মা সুত্তং কন্তিংসূতি ভেৰিং চৰাপেথা’’তি ৱত্ৱা ছত্তং উস্সাপেত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তো হত্থিক্খন্ধৱৰগতো নগৰং পৱিসিত্ৱা পাসাদং আৰুয্হ মহাসম্পত্তিং অনুভৱি.
এৱং গচ্ছন্তে কালে একদিৱসং দেৱী ৰঞ্ঞো সম্পত্তিং দিস্ৱা ‘‘অহো তপস্সী’’তি কাৰুঞ্ঞাকাৰং দস্সেসি. ‘‘কিমিদং, দেৱী’’তি চ পুট্ঠা ‘‘অতিমহতী তে, দেৱ, সম্পত্তি. অতীতে অদ্ধনি কল্যাণং অকত্থ, ইদানি অনাগতস্স অত্থায কুসলং ন কৰোথা’’তি আহ. ‘‘কস্স দেম? সীলৱন্তো নত্থী’’তি. ‘‘অসুঞ্ঞো, দেৱ, জম্বুদীপো অৰহন্তেহি, তুম্হে দানমেৱ সজ্জেথ, অহং অৰহন্তে লচ্ছামী’’তি আহ. পুনদিৱসে ৰাজা মহাৰহং দানং সজ্জাপেসি. দেৱী ‘‘সচে ইমিস্সায দিসায অৰহন্তো অত্থি, ইধাগন্ত্ৱা অম্হাকং ভিক্খং গণ্হন্তূ’’তি অধিট্ঠহিত্ৱা উত্তৰদিসাভিমুখা উৰেন নিপজ্জি. নিপন্নমত্তায এৱ দেৱিযা হিমৱন্তে ৱসন্তানং পদুমৱতিযা পুত্তানং পঞ্চসতানং পচ্চেকবুদ্ধানং জেট্ঠকো মহাপদুমপচ্চেকবুদ্ধো ভাতিকে আমন্তেসি – ‘‘মাৰিসা নন্দৰাজা তুম্হে নিমন্তেতি, অধিৱাসেথ তস্সা’’তি. তে অধিৱাসেত্ৱা তাৱদেৱ আকাসেনাগন্ত্ৱা উত্তৰদ্ৱাৰে ওতৰিংসু. মনুস্সা ‘‘পঞ্চসতা, দেৱ, পচ্চেকবুদ্ধা আগতা’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা সদ্ধিং দেৱিযা আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধে পাসাদং আৰোপেত্ৱা তত্থ তেসং দানং দত্ৱা ভত্তকিচ্চাৱসানে ৰাজা সঙ্ঘত্থেৰস্স, দেৱী সঙ্ঘনৱকস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা ‘‘অয্যা, পচ্চযেহি ন কিলমিস্সন্তি, মযং পুঞ্ঞেন ন হাযিস্সাম, অম্হাকং ইধ নিৱাসায পটিঞ্ঞং দেথা’’তি পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱা উয্যানে নিৱাসট্ঠানানি কাৰেত্ৱা যাৱজীৱং পচ্চেকবুদ্ধে উপট্ঠহিত্ৱা তেসু পৰিনিব্বুতেসু সাধুকীড়িতং কাৰেত্ৱা গন্ধদাৰুআদীহি সৰীৰকিচ্চং কাৰেত্ৱা ধাতুযো গহেত্ৱা চেতিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘এৱৰূপানম্পি নাম মহানুভাৱানং মহেসীনং মৰণং ভৱিস্সতি, কিমঙ্গং পন মাদিসান’’ন্তি সংৱেগজাতো জেট্ঠপুত্তং ৰজ্জে পতিট্ঠাপেত্ৱা সযং তাপসপব্বজ্জং পব্বজি. দেৱীপি ‘‘ৰঞ্ঞে পব্বজিতে অহং কিং কৰিস্সামী’’তি পব্বজি. দ্ৱেপি উয্যানে ৱসন্তা ঝানানি নিব্বত্তেত্ৱা ঝানসুখেন ৱীতিনামেত্ৱা আযুপৰিযোসানে ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তিংসু. সো কিৰ নন্দৰাজা অম্হাকং সত্থু মহাসাৱকো মহাকস্সপত্থেৰো অহোসী, তস্স অগ্গমহেসী ভদ্দা কাপিলানী নাম.
অযং পন নন্দৰাজা দস ৱস্সসহস্সানি সযং দিব্বৱত্থানি পৰিদহন্তো সব্বমেৱ অত্তনো ৱিজিতং উত্তৰকুৰুসদিসং কৰোন্তো আগতাগতানং মনুস্সানং দিব্বদুস্সানি অদাসি. তযিদং দিব্বৱত্থসমিদ্ধিং সন্ধায সা পেতী আহ ‘‘যাৱতা নন্দৰাজস্স, ৱিজিতস্মিং পটিচ্ছদা’’তি. তত্থ ৱিজিতস্মিন্তি ৰট্ঠে. পটিচ্ছদাতি ৱত্থানি. তানি হি পটিচ্ছাদেন্তি এতেহীতি ‘‘পটিচ্ছদা’’তি ৱুচ্চন্তি.
১১১. ইদানি সা পেতী ‘‘নন্দৰাজসমিদ্ধিতোপি এতৰহি ময্হং সমিদ্ধি ৱিপুলতৰা’’তি দস্সেন্তী ‘‘ততো বহুতৰা, ভন্তে, ৱত্থানচ্ছাদনানি মে’’তিআদিমাহ. তত্থ ততোতি নন্দৰাজস্স পৰিগ্গহভূতৱত্থতোপি বহুতৰানি ময্হং ৱত্থচ্ছাদনানীতি অত্থো. ৱত্থানচ্ছাদনানীতি নিৱাসনৱত্থানি চেৱ পাৰুপনৱত্থানি চ. কোসেয্যকম্বলীযানীতি কোসেয্যানি চেৱ কম্বলানি চ. খোমকপ্পাসিকানীতি খোমৱত্থানি চেৱ কপ্পাসমযৱত্থানি চ.
১১২. ৱিপুলাতি আযামতো চ ৱিত্থাৰতো চ ৱিপুলা. মহগ্ঘাতি মহগ্ঘৱসেন মহন্তা মহাৰহা. আকাসেৱলম্বৰেতি আকাসেযেৱ ওলম্বমানা তিট্ঠন্তি. যং যঞ্হি মনসো পিযন্তি যং যং ময্হং মনসো পিযং, তং তং গহেত্ৱা পৰিদহামি পাৰুপামি চাতি যোজনা.
১১৩. থালকস্স চ পানীযং, ৱিপাকং পস্স যাদিসন্তি থালকপূৰণমত্তং পানীযং দিন্নং অনুমোদিতং, তস্স পন ৱিপাকং যাদিসং যাৱ মহন্তং পস্সাতি দস্সেন্তী ‘‘গম্ভীৰা চতুৰস্সা চা’’তিআদিমাহ. তত্থ গম্ভীৰাতি অগাধা. চতুৰস্সাতি চতুৰস্সসণ্ঠানা. পোক্খৰঞ্ঞোতি পোক্খৰণিযো. সুনিম্মিতাতি কম্মানুভাৱেনেৱ সুট্ঠু নিম্মিতা.
১১৪. সেতোদকাতি সেতউদকা সেতৱালুকসম্পৰিকিণ্ণা. সুপ্পতিত্থাতি সুন্দৰতিত্থা. সীতাতি সীতলোদকা. অপ্পটিগন্ধিযাতি পটিকূলগন্ধৰহিতা সুৰভিগন্ধা. ৱাৰিকিঞ্জক্খপূৰিতাতি কমলকুৱলযাদীনং কেসৰসঞ্ছন্নেন ৱাৰিনা পৰিপুণ্ণা.
১১৫. সাহন্তি সা অহং. ৰমামীতি ৰতিং ৱিন্দামি. কীড়ামীতি ইন্দ্ৰিযানি পৰিচাৰেমি. মোদামীতি ভোগসম্পত্তিযা পমুদিতা হোমি. অকুতোভযাতি কুতোচিপি অসঞ্জাতভযা, সেৰী সুখৱিহাৰিনী হোমি. ভন্তে, ৱন্দিতুমাগতাতি, ভন্তে, ইমিস্সা দিব্বসম্পত্তিযা পটিলাভস্স কাৰণভূতং ত্ৱং ৱন্দিতুং আগতা উপগতাতি অত্থো. যং পনেত্থ অত্থতো অৱিভত্তং, তং তত্থ তত্থ ৱুত্তমেৱ.
এৱং তায পেতিযা ৱুত্তে আযস্মা সাৰিপুত্তো ইট্ঠকৱতিযং দীঘৰাজিযন্তি গামদ্ৱযৱাসিকেসু অত্তনো সন্তিকং উপগতেসু মনুস্সেসু ইমমত্থং ৱিত্থাৰতো কথেন্তো সংৱেজেত্ৱা সংসাৰমোচনপাপকম্মতো মোচেত্ৱা উপাসকভাৱে পতিট্ঠাপেসি. সা পৱত্তি ভিক্খূসু পাকটা জাতা. তং ভিক্খূ ভগৱতো আৰোচেসুং. ভগৱা তমত্থং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা সম্পত্তপৰিসায ধম্মং দেসেসি, সা দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
সংসাৰমোচকপেতিৱত্থুৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সাৰিপুত্তত্থেৰমাতুপেতিৱত্থুৱণ্ণনা
নগ্গা দুব্বণ্ণৰূপাসীতি ইদং সত্থৰি ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তে আযস্মতো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স ইতো পঞ্চমায জাতিযা মাতুভূতং পেতিং আৰব্ভ ৱুত্তং. একদিৱসং আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো আযস্মা চ অনুৰুদ্ধো আযস্মা চ কপ্পিনো ৰাজগহস্স অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং অৰঞ্ঞাযতনে ৱিহৰন্তি. তেন চ সমযেন বাৰাণসিযং অঞ্ঞতৰো ব্ৰাহ্মণো অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো সমণব্ৰাহ্মণকপণদ্ধিকৱনিব্বকযাচকানং ওপানভূতো অন্নপানৱত্থসযনাদীনি দেতি. দেন্তো চ আগতাগতানং যথাকালং যথাৰহঞ্চ পাদোদকপাদব্ভঞ্জনাদিদানানুপুব্বকং সব্বাভিদেয্যং পটিপন্নো হোতি, পুৰেভত্তং ভিক্খূ অন্নপানাদিনা সক্কচ্চং পৰিৱিসতি. সো দেসন্তৰং গচ্ছন্তো ভৰিযং আহ – ‘‘ভোতি, যথাপঞ্ঞত্তং ইমং দানৱিধিং অপৰিহাপেন্তী সক্কচ্চং অনুপতিট্ঠাহী’’তি. সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা তস্মিং পক্কন্তে এৱ তাৱ ভিক্খূনং পঞ্ঞত্তং দানৱিধিং পচ্ছিন্দি, অদ্ধিকানং পন নিৱাসত্থায উপগতানং গেহপিট্ঠিতো ছড্ডিতং জৰসালং দস্সেসি ‘‘এত্থ ৱসথা’’তি. অন্নপানাদীনং অত্থায তত্থ অদ্ধিকেসু আগতেসু ‘‘গূথং খাদথ, মুত্তং পিৱথ, লোহিতং পিৱথ, তুম্হাকং মাতু মত্থলুঙ্গং খাদথা’’তি যং যং অসুচি জেগুচ্ছং, তস্স তস্স নামং গহেত্ৱা নিট্ঠুৰং ৱদতি.
সা অপৰেন সমযেন কালং কত্ৱা কম্মানুভাৱুক্খিত্তা পেতযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা অত্তনো ৱচীদুচ্চৰিতানুৰূপং দুক্খং অনুভৱন্তী পুৰিমজাতিসম্বন্ধং অনুস্সৰিত্ৱা আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সন্তিকং উপসঙ্কমিতুকামা তস্স ৱিহাৰদ্ৱাৰং সম্পাপুণি, তস্স ৱিহাৰদ্ৱাৰদেৱতাযো ৱিহাৰপ্পৱেসনং নিৱাৰেসুং. সা কিৰ ইতো পঞ্চমায জাতিযা থেৰস্স মাতুভূতপুব্বা, তস্মা এৱমাহ – ‘‘অহং অয্যস্স সাৰিপুত্তত্থেৰস্স ইতো পঞ্চমায জাতীযা মাতা, দেথ মে দ্ৱাৰপ্পৱেসনং থেৰং দট্ঠু’’ন্তি. তং সুত্ৱা দেৱতা তস্সা পৱেসনং অনুজানিংসু. সা পৱিসিত্ৱা চঙ্কমনকোটিযং ঠত্ৱা থেৰস্স অত্তানং দস্সেসি. থেৰো তং দিস্ৱা কৰুণায সঞ্চোদিতমানসো হুত্ৱা –
১১৬. ‘‘নগ্গা দুব্বণ্ণৰূপাসি, কিসা ধমনিসন্থতা;
উপ্ফাসুলিকে কিসিকে, কা নু ত্ৱং ইধ তিট্ঠসী’’তি. –
গাথায পুচ্ছি. সা থেৰেন পুট্ঠা পটিৱচনং দেন্তী –
১১৭. ‘‘অহং তে সকিযা মাতা, পুব্বে অঞ্ঞাসু জাতীসু;
উপপন্না পেত্তিৱিসযং, খুপ্পিপাসসমপ্পিতা.
১১৮. ‘‘ছড্ডিতং খিপিতং খেড়ং, সিঙ্ঘাণিকং সিলেসুমং;
ৱসঞ্চ ডয্হমানানং, ৱিজাতানঞ্চ লোহিতং.
১১৯. ‘‘ৱণিকানঞ্চ যং ঘান-সীসচ্ছিন্নান লোহিতং;
খুদাপৰেতা ভুঞ্জামি, ইচ্ছিপুৰিসনিস্সিতং.
১২০. ‘‘পুব্বলোহিতং ভক্খামি, পসূনং মানুসান চ;
অলেণা অনগাৰা চ, নীলমঞ্চপৰাযণা.
১২১. ‘‘দেহি পুত্তক মে দানং, দত্ৱা অন্ৱাদিসাহি মে;
অপ্পেৱ নাম মুচ্চেয্যং, পুব্বলোহিতভোজনা’’তি. – পঞ্চগাথা অভাসি;
১১৭. তত্থ অহং তে সকিযা মাতাতি অহং তুয্হং জননিভাৱতো সকিযা মাতা. পুব্বে অঞ্ঞাসু জাতীসূতি মাতা হোন্তীপি ন ইমিস্সং জাতিযং, অথ খো পুব্বে অঞ্ঞাসু জাতীসু, ইতো পঞ্চমিযন্তি দট্ঠব্বং. উপপন্না পেত্তিৱিসযন্তি পটিসন্ধিৱসেন পেতলোকং উপগতা. খুপ্পিপাসসমপ্পিতাতি খুদায চ পিপাসায চ অভিভূতা, নিৰন্তৰং জিঘচ্ছাপিপাসাহি অভিভুয্যমানাতি অত্থো.
১১৮-১১৯. ছড্ডিতন্তি উচ্ছিট্ঠকং, ৱন্তন্তি অত্থো. খিপিতন্তি খিপিতেন সদ্ধিং মুখতো নিক্খন্তমলং. খেড়ন্তি নিট্ঠুভং. সিঙ্ঘাণিকন্তি মত্থলুঙ্গতো ৱিস্সন্দিত্ৱা নাসিকায নিক্খন্তমলং. সিলেসুমন্তি সেম্হং. ৱসঞ্চ ডয্হমানানন্তি চিতকস্মিং ডয্হমানানং কড়েৱৰানং ৱসাতেলঞ্চ. ৱিজাতানঞ্চ লোহিতন্তি পসূতানং ইত্থীনং লোহিতং, গব্ভমলং চ-সদ্দেন সঙ্গণ্হাতি. ৱণিকানন্তি সঞ্জাতৱণানং. যন্তি যং লোহিতন্তি সম্বন্ধো. ঘানসীসচ্ছিন্নানন্তি ঘানচ্ছিন্নানং সীসচ্ছিন্নানঞ্চ যং লোহিতং, তং ভুঞ্জামীতি যোজনা. দেসনাসীসমেতং ‘‘ঘানসীসচ্ছিন্নান’’ন্তি, যস্মা হত্থপাদাদিচ্ছিন্নানম্পি লোহিতং ভুঞ্জামিযেৱ. তথা ‘‘ৱণিকান’’ন্তি ইমিনা তেসম্পি লোহিতং সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. খুদাপৰেতাতি জিঘচ্ছাভিভূতা হুত্ৱা. ইত্থিপুৰিসনিস্সিতন্তি ইত্থিপুৰিসসৰীৰনিস্সিতং যথাৱুত্তং অঞ্ঞঞ্চ চম্মমংসন্হাৰুপুব্বাদিকং পৰিভুঞ্জামীতি দস্সেতি.
১২০-১২১. পসূনন্তি অজগোমহিংসাদীনং. অলেণাতি অসৰণা. অনগাৰাতি অনাৱাসা. নীলমঞ্চপৰাযণাতি সুসানে ছড্ডিতমলমঞ্চসযনা. অথ ৱা নীলাতি ছাৰিকঙ্গাৰবহুলা সুসানভূমি অধিপ্পেতা, তংযেৱ মঞ্চং ৱিয অধিসযনাতি অত্থো. অন্ৱাদিসাহি মেতি যথা দিন্নং দক্খিণং ময্হং উপকপ্পতি, তথা উদ্দিস পত্তিদানং দেহি. অপ্পেৱ নাম মুচ্চেয্যং, পুব্বলোহিতভোজনাতি তৱ উদ্দিসনেন এতস্মা পুব্বলোহিতভোজনা পেতজীৱিকা অপি নাম মুচ্চেয্যং.
তং সুত্ৱা আযস্মা সাৰিপুত্তত্থেৰো দুতিযদিৱসে মহামোগ্গল্লানত্থেৰাদিকে তযো থেৰে আমন্তেত্ৱা তেহি সদ্ধিং ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তো ৰঞ্ঞো বিম্বিসাৰস্স নিৱেসনং অগমাসি. ৰাজা থেৰে দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে, আগতত্থা’’তি আগমনকাৰণং পুচ্ছি. আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পৱত্তিং ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘অঞ্ঞাতং, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা থেৰে ৱিস্সজ্জেত্ৱা সব্বকম্মিকং অমচ্চং পক্কোসাপেত্ৱা আণাপেসি ‘‘নগৰস্স অৱিদূৰে ৱিৱিত্তে ছাযূদকসম্পন্নে ঠানে চতস্সো কুটিযো কাৰেহী’’তি. অন্তেপুৰে চ পহোনকৱিসেসৱসেন তিধা ৱিভজিত্ৱা চতস্সো কুটিযো পটিচ্ছাপেসি, সযঞ্চ তত্থ গন্ত্ৱা কাতব্বযুত্তকং অকাসি. নিট্ঠিতাসু কুটিকাসু সব্বং বলিকৰণং সজ্জাপেত্ৱা অন্নপানৱত্থাদীনি বুদ্ধপ্পমুখস্স চাতুদ্দিসস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স অনুচ্ছৱিকে সব্বপৰিক্খাৰে চ উপট্ঠাপেত্ৱা আযস্মতো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স তং সব্বং নিয্যাদেসি. অথ থেৰো তং পেতিং উদ্দিস্স তং সব্বং বুদ্ধপ্পমুখস্স চাতুদ্দিসস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স অদাসি. সা পেতী তং অনুমোদিত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা সব্বকামসমিদ্ধা চ হুত্ৱা অপৰদিৱসে আযস্মতো মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স সন্তিকং উপগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. তং থেৰো পটিপুচ্ছি, সা অত্তনো পেতূপপত্তিং পুন দেৱূপপত্তিঞ্চ ৱিত্থাৰতো কথেসি. তেন ৱুত্তং –
১২২. ‘‘মাতুযা ৱচনং সুত্ৱা, উপতিস্সোনুকম্পকো;
আমন্তযি মোগ্গল্লানং, অনুৰুদ্ধঞ্চ কপ্পিনং.
১২৩. ‘‘চতস্সো কুটিযো কত্ৱা, সঙ্ঘে চাতুদ্দিসে অদা;
কুটিযো অন্নপানঞ্চ, মাতু দক্খিণমাদিসী.
১২৪. ‘‘সমনন্তৰানুদ্দিট্ঠে, ৱিপাকো উদপজ্জথ;
ভোজনং পানীযং ৱত্থং, দক্খিণায ইদং ফলং.
১২৫. ‘‘ততো সুদ্ধা সুচিৱসনা, কাসিকুত্তমধাৰিনী;
ৱিচিত্তৱত্থাভৰণা, কোলিকং উপসঙ্কমী’’তি.
১২৩. তত্থ সঙ্ঘে চাতুদ্দিসে অদাতি চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স অদাসি, নিয্যাদেসীতি অত্থো. সেসং ৱুত্তত্থমেৱ.
অথাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পেতিং –
১২৬. ‘‘অভিক্কন্তেন ৱণ্ণেন, যা ত্ৱং তিট্ঠসি দেৱতে;
ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৱিয তাৰকা.
১২৭. ‘‘কেন তেতাদিসো ৱণ্ণো, তেন তে ইধ মিজ্ঝতি;
উপ্পজ্জন্তি চ তে ভোগা, যে কেচি মনসো পিযা.
১২৮. ‘‘পুচ্ছামি তং দেৱি মহানুভাৱে, মনুস্সভূতা কিমকাসি পুঞ্ঞং;
কেনাসি এৱং জলিতানুভাৱা,
ৱণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি. – পুচ্ছি;
১২৯-১৩৩. অথ সা ‘‘সাৰিপুত্তস্সাহং মাতা’’তিআদিনা ৱিস্সজ্জেসি. সেসং ৱুত্তত্থমেৱ. অথাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পৱত্তিং ভগৱতো আৰোচেসি. ভগৱা তমত্থং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা সম্পত্তপৰিসায ধম্মং দেসেসি, সা দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
সাৰিপুত্তত্থেৰমাতুপেতিৱত্থুৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মত্তাপেতিৱত্থুৱণ্ণনা
নগ্গা দুব্বণ্ণৰূপাসীতি ইদং সত্থৰি জেতৱনে ৱিহৰন্তে মত্তং নাম পেতিং আৰব্ভ ৱুত্তং. সাৱত্থিযং কিৰ অঞ্ঞতৰো কুটুম্বিকো সদ্ধো পসন্নো অহোসি. তস্স ভৰিযা অস্সদ্ধা অপ্পসন্না কোধনা ৱঞ্ঝা চ অহোসি নামেন মত্তা নাম. অথ সো কুটুম্বিকো কুলৱংসূপচ্ছেদনভযেন সদিসকুলতো তিস্সং নাম অঞ্ঞং কঞ্ঞং আনেসি. সা অহোসি সদ্ধা পসন্না সামিনো চ পিযা মনাপা, সা নচিৰস্সেৱ গব্ভিনী হুত্ৱা দসমাসচ্চযেন পুত্তং ৱিজাযি, ‘‘ভূতো’’তিস্স নামং অহোসি. সা গেহস্সামিনী হুত্ৱা চত্তাৰো ভিক্খূ সক্কচ্চং উপট্ঠহি, ৱঞ্ঝা পন তং উসূযতি.
তা উভোপি একস্মিং দিৱসে সীসং ন্হত্ৱা অল্লকেসা অট্ঠংসু, কুটুম্বিকো গুণৱসেন তিস্সায আবদ্ধসিনেহো মনুঞ্ঞেন হদযেন তায সদ্ধিং বহুং সল্লপন্তো অট্ঠাসি. তং অসহমানা মত্তা ইস্সাপকতা গেহে সম্মজ্জিত্ৱা ঠপিতং সঙ্কাৰং তিস্সায মত্থকে ওকিৰি. সা অপৰেন সমযেন কালং কত্ৱা পেতযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা অত্তনো কম্মবলেন পঞ্চৱিধং দুক্খং অনুভৱতি. তং পন দুক্খং পাড়িতো এৱ ৱিঞ্ঞাযতি. অথেকদিৱসং সা পেতী সঞ্ঝায ৱীতিৱত্তায গেহস্স পিট্ঠিপস্সে ন্হাযন্তিযা তিস্সায অত্তানং দস্সেসি. তং দিস্ৱা তিস্সা –
১৩৪. ‘‘নগ্গা দুব্বণ্ণৰূপাসি, কিসা ধমনিসন্থতা;
উপ্ফাসুলিকে কিসিকে, কা নু ত্ৱং ইধ তিট্ঠসী’’তি. –
গাথায পটিপুচ্ছি. ইতৰা –
১৩৫. ‘‘অহং মত্তা তুৱং তিস্সা, সপত্তী তে পুৰে অহুং;
পাপকম্মং কৰিত্ৱান, পেতলোকং ইতো গতা’’তি. –
গাথায পটিৱচনং অদাসি. তত্থ অহং মত্তা তুৱং তিস্সাতি অহং মত্তা নাম, তুৱং তিস্সা নাম. পুৰেতি পুৰিমত্তভাৱে. তেতি তুয্হং সপত্তী অহুং, অহোসিন্তি অত্থো. পুন তিস্সা –
১৩৬. ‘‘কিং নু কাযেন ৱাচায, মনসা দুক্কটং কতং;
কিস্সকম্মৱিপাকেন, পেতলোকং ইতো গতা’’তি. –
গাথায কতকম্মং পুচ্ছি. পুন ইতৰা –
১৩৭. ‘‘চণ্ডী চ ফৰুসা চাসিং, ইস্সুকী মচ্ছৰী সঠা;
তাহং দুৰুত্তং ৱত্ৱান, পেতলোকং ইতো গতা’’তি. –
গাথায অত্তনা কতকম্মং আচিক্খি. তত্থ চণ্ডীতি কোধনা. ফৰুসাতি ফৰুসৱচনা. আসিন্তি অহোসিং. তাহন্তি তং অহং. দুৰুত্তন্তি দুব্ভাসিতং নিৰত্থকৱচনং. ইতো পৰম্পি তাসং ৱচনপটিৱচনৱসেনেৱ গাথা পৱত্তা –
১৩৮. ‘‘সব্বং অহম্পি জানামি, যথা ত্ৱং চণ্ডিকা অহু;
অঞ্ঞঞ্চ খো তং পুচ্ছামি, কেনাসি পংসুকুন্থিতা.
১৩৯. ‘‘সীসংন্হাতা তুৱং আসি, সুচিৱত্থা অলঙ্কতা;
অহঞ্চ খো অধিমত্তং, সমলঙ্কততৰা তযা.
১৪০. ‘‘তস্সা মে পেক্খমানায, সামিকেন সমন্তযি;
ততো মে ইস্সা ৱিপুলা, কোধো মে সমজাযথ.
১৪১. ‘‘ততো পংসুং গহেত্ৱান, পংসুনা তঞ্হি ওকিৰিং;
তস্সকম্মৱিপাকেন, তেনম্হি পংসুকুন্থিতা.
১৪২. ‘‘সব্বং অহম্পি জানামি, পংসুনা মং ত্ৱমোকিৰি;
অঞ্ঞঞ্চ খো তং পুচ্ছামি, কেন খজ্জসি কচ্ছুযা.
১৪৩. ‘‘ভেসজ্জহাৰী উভযো, ৱনন্তং অগমিম্হসে;
ত্ৱঞ্চ ভেসজ্জমাহৰি, অহঞ্চ কপিকচ্ছুনো.
১৪৪. ‘‘তস্সা ত্যাজানমানায, সেয্যং ত্যাহং সমোকিৰিং;
তস্সকম্মৱিপাকেন, তেন খজ্জামি কচ্ছুযা.
১৪৫. ‘‘সব্বং অহম্পি জানামি, সেয্যং মে ত্ৱং সমোকিৰি;
অঞ্ঞঞ্চ খো তং পুচ্ছামি, কেনাসি নগ্গিযা তুৱং.
১৪৬. ‘‘সহাযানং সমযো আসি, ঞাতীনং সমিতী অহু;
ত্ৱঞ্চ আমন্তিতা আসি, সসামিনী নো চ খোহং.
১৪৭. ‘‘তস্সা ত্যাজানমানায, দুস্সং ত্যাহং অপানুদিং;