৩. চূড়ৱগ্গো

১. অভিজ্জমানপেতৱত্থুৱণ্ণনা

অভিজ্জমানে ৱাৰিম্হীতি ইদং সত্থৰি ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তে অঞ্ঞতৰং লুদ্দপেতং আৰব্ভ ৱুত্তং. বাৰাণসিযং কিৰ অপৰদিসাভাগে পাৰগঙ্গায ৱাসভগামং অতিক্কমিত্ৱা চুন্দট্ঠিলনামকে গামে একো লুদ্দকো অহোসি. সো অৰঞ্ঞে মিগে ৱধিত্ৱা ৱৰমংসং অঙ্গাৰে পচিত্ৱা খাদিত্ৱা অৱসেসং পণ্ণপুটে বন্ধিত্ৱা কাজেন গহেত্ৱা গামং আগচ্ছতি. তং বালদাৰকা গামদ্ৱাৰে দিস্ৱা ‘‘মংসং মে দেহি, মংসং মে দেহী’’তি হত্থে পসাৰেত্ৱা উপধাৱন্তি. সো তেসং থোকং থোকং মংসং দেতি. অথেকদিৱসং মংসং অলভিত্ৱা উদ্দালকপুপ্ফং পিড়ন্ধিত্ৱা বহুঞ্চ হত্থেন গহেত্ৱা গামং গচ্ছন্তং তং দাৰকা গামদ্ৱাৰে দিস্ৱা ‘‘মংসং মে দেহি, মংসং মে দেহী’’তি হত্থে পসাৰেত্ৱা উপধাৱিংসু. সো তেসং একেকং পুপ্ফমঞ্জৰিং অদাসি.

অথ অপৰেন সমযেন কালং কত্ৱা পেতেসু নিব্বত্তো নগ্গো ৱিৰূপৰূপো ভযানকদস্সনো সুপিনেপি অন্নপানং অজানন্তো সীসে আবন্ধিতউদ্দালককুসুমমালাকলাপো ‘‘চুন্দট্ঠিলাযং ঞাতকানং সন্তিকে কিঞ্চি লভিস্সামী’’তি গঙ্গায উদকে অভিজ্জমানে পটিসোতং পদসা গচ্ছতি. তেন চ সমযেন কোলিযো নাম ৰঞ্ঞো বিম্বিসাৰস্স মহামত্তো কুপিতং পচ্চন্তং ৱূপসমেত্ৱা পটিনিৱত্তেন্তো হত্থিঅস্সাদিপৰিৱাৰবলং থলপথেন পেসেত্ৱা সযং গঙ্গায নদিযা অনুসোতং নাৱায আগচ্ছন্তো তং পেতং তথা গচ্ছন্তং দিস্ৱা পুচ্ছন্তো –

৩৮৭. ‘‘অভিজ্জমানে ৱাৰিম্হি, গঙ্গায ইধ গচ্ছসি;

নগ্গো পুব্বদ্ধপেতোৱ, মালধাৰী অলঙ্কতো;

কুহিং গমিস্সসি পেত, কত্থ ৱাসো ভৱিস্সতী’’তি. –

গাথমাহ. তত্থ অভিজ্জমানেতি পদনিক্খেপেন অভিজ্জমানে সঙ্ঘাতে, ৱাৰিম্হি গঙ্গাযাতি গঙ্গায নদিযা উদকে. ইধাতি ইমস্মিং ঠানে. পুব্বদ্ধপেতোৱাতি কাযস্স পুৰিমদ্ধেন অপেতো ৱিয অপেতযোনিকো দেৱপুত্তো ৱিয. কথং? মালধাৰী অলঙ্কতোতি, মালাহি পিড়ন্ধিত্ৱা অলঙ্কতসীসগ্গোতি অত্থো. কত্থ ৱাসো ভৱিস্সতীতি কতৰস্মিং গামে দেসে ৱা তুয্হং নিৱাসো ভৱিস্সতি, তং কথেহীতি অত্থো.

ইদানি যং তদা তেন পেতেন কোলিযেন চ ৱুত্তং, তং দস্সেতুং সঙ্গীতিকাৰা –

৩৮৮. ‘‘চুন্দট্ঠিলং গমিস্সামি, পেতো সো ইতি ভাসতি;

অন্তৰে ৱাসভগামং, বাৰাণসিঞ্চ সন্তিকে.

৩৮৯. ‘‘তঞ্চ দিস্ৱা মহামত্তো, কোলিযো ইতি ৱিস্সুতো;

সত্তুং ভত্তঞ্চ পেতস্স, পীতকঞ্চ যুগং অদা.

৩৯০. ‘‘নাৱায তিট্ঠমানায, কপ্পকস্স অদাপযি;

কপ্পকস্স পদিন্নম্হি, ঠানে পেতস্স দিস্সথ.

৩৯১. ‘‘ততো সুৱত্থৱসনো, মালধাৰী অলঙ্কতো;

ঠানে ঠিতস্স পেতস্স, দক্খিণা উপকপ্পথ;

তস্মা দজ্জেথ পেতানং, অনুকম্পায পুনপ্পুন’’ন্তি. – গাথাযো অৱোচুং;

৩৮৮. তত্থ চুন্দট্ঠিলন্তি এৱংনামকং গামং. অন্তৰে ৱাসভগামং, বাৰাণসিঞ্চ সন্তিকেতি ৱাসভগামস্স চ বাৰাণসিযা চ ৱেমজ্ঝে. অন্তৰা-সদ্দযোগেন হেতং সাম্যত্থে উপযোগৱচনং. বাৰাণসিযা সন্তিকে হি সো গামোতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো – অন্তৰে ৱাসভগামস্স চ বাৰাণসিযা চ যো চুন্দট্ঠিলনামকো গামো বাৰাণসিযা অৱিদূৰে, তং গামং গমিস্সামীতি.

৩৮৯. কোলিযো ইতি ৱিস্সুতোতি কোলিযোতি এৱংপকাসিতনামো. সত্তুং ভত্তঞ্চাতি সত্তুঞ্চেৱ ভত্তঞ্চ. পীতকঞ্চ যুগং অদাতি পীতকং সুৱণ্ণৱণ্ণং একং ৱত্থযুগঞ্চ অদাসি.

৩৯০. কদা অদাসীতি চে আহ নাৱায তিট্ঠমানায. কপ্পকস্স অদাপযীতি গচ্ছন্তিং নাৱং ঠপেত্ৱা তত্থ একস্স ন্হাপিতস্স উপাসকস্স দাপেসি, দিন্নম্হি ৱত্থযুগেতি যোজনা. ঠানেতি ঠানসো তঙ্খণঞ্ঞেৱ. পেতস্স দিস্সথাতি পেতস্স সৰীৰে পঞ্ঞাযিত্থ, তস্স নিৱাসনপাৰুপনৱত্থং সম্পজ্জি. তেনাহ ‘‘ততো সুৱত্থৱসনো, মালধাৰী অলঙ্কতো’’তি, সুৱত্থৱসনো মালাভৰণেহি সুমণ্ডিতপসাধিতো. ঠানে ঠিতস্স পেতস্স, দক্খিণা উপকপ্পথাতি দক্খিণেয্যট্ঠানে ঠিতা পনেসা দক্খিণা তস্স পেতস্স যস্মা উপকপ্পতি, ৱিনিযোগং অগমাসি. তস্মা দজ্জেথ পেতানং, অনুকম্পায পুনপ্পুনন্তি পেতানং অনুকম্পায পেতে উদ্দিস্স পুনপ্পুনং দক্খিণং দদেয্যাতি অত্থো.

অথ সো কোলিযমহামত্তো তং পেতং অনুকম্পমানো দানৱিধিং সম্পাদেত্ৱা অনুসোতং আগন্ত্ৱা সূৰিযে উগ্গচ্ছন্তে বাৰাণসিং সম্পাপুণি. ভগৱা চ তেসং অনুগ্গহত্থং আকাসেন আগন্ত্ৱা গঙ্গাতীৰে অট্ঠাসি. কোলিযমহামত্তোপি নাৱাতো ওতৰিত্ৱা হট্ঠপহট্ঠো ভগৱন্তং নিমন্তেসি – ‘‘অধিৱাসেথ মে, ভন্তে, ভগৱা অজ্জতনায ভত্তং অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. সো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা তাৱদেৱ ৰমণীযে ভূমিভাগে মহন্তং সাখামণ্ডপং উপৰি চতূসু চ পস্সেসু নানাৱিৰাগৱণ্ণৱিচিত্তৱিৱিধৱসনসমলঙ্কতং কাৰেত্ৱা তত্থ ভগৱতো আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা অদাসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে.

অথ সো মহামত্তো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা গন্ধপুপ্ফাদীহি পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো হেট্ঠা অত্তনো ৱুত্তৱচনং পেতস্স চ পটিৱচনং ভগৱতো আৰোচেসি. ভগৱা ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো আগচ্ছতূ’’তি চিন্তেসি. চিন্তিতসমনন্তৰমেৱ বুদ্ধানুভাৱসঞ্চোদিতো সুৱণ্ণহংসগণো ৱিয ধতৰট্ঠহংসৰাজং ভিক্খুসঙ্ঘো ধম্মৰাজং সম্পৰিৱাৰেসি. তাৱদেৱ মহাজনো সন্নিপতি ‘‘উড়াৰা ধম্মদেসনা ভৱিস্সতী’’তি. তং দিস্ৱা পসন্নমানসো মহামত্তো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সন্তপ্পেসি. ভগৱা কতভত্তকিচ্চো মহাজনস্স অনুকম্পায ‘‘বাৰাণসিসমীপগামৱাসিনো সন্নিপতন্তূ’’তি অধিট্ঠাসি. সব্বে চ তে ইদ্ধিবলেন মহাজনা সন্নিপতিংসু, উড়াৰে চস্স পেতে পাকটে অকাসি. তেসু কেচি ছিন্নভিন্নপিলোতিকখণ্ডধৰা, কেচি অত্তনো কেসেহেৱ পটিচ্ছাদিতকোপিনা, কেচি নগ্গা যথাজাতৰূপা খুপ্পিপাসাভিভূতা তচপৰিযোনদ্ধা অট্ঠিমত্তসৰীৰা ইতো চিতো চ পৰিব্ভমন্তা মহাজনস্স পচ্চক্খতো পঞ্ঞাযিংসু.

অথ ভগৱা তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খাসি, যথা তে একজ্ঝং সন্নিপতিত্ৱা অত্তনা কতং পাপকম্মং মহাজনস্স পৱেদেসুং. তমত্থং দীপেন্তা সঙ্গীতিকাৰা –

৩৯২. ‘‘সাতুন্নৱসনা একে, অঞ্ঞে কেসনিৱাসনা;

পেতা ভত্তায গচ্ছন্তি, পক্কমন্তি দিসোদিসং.

৩৯৩. ‘‘দূৰে একে পধাৱিত্ৱা, অলদ্ধাৱ নিৱত্তৰে;

ছাতা পমুচ্ছিতা ভন্তা, ভূমিযং পটিসুম্ভিতা.

৩৯৪. ‘‘কেচি তত্থ পপতিত্ৱা, ভূমিযং পটিসুম্ভিতা;

পুব্বে অকতকল্যাণা, অগ্গিদড্ঢাৱ আতপে.

৩৯৫. ‘‘মযং পুব্বে পাপধম্মা, ঘৰণী কুলমাতৰো;

সন্তেসু দেয্যধম্মেসু, দীপং নাকম্হ অত্তনো.

৩৯৬. ‘‘পহূতং অন্নপানম্পি, অপিস্সু অৱকিৰীযতি;

সম্মগ্গতে পব্বজিতে, ন চ কিঞ্চি অদম্হসে.

৩৯৭. ‘‘অকম্মকামা অলসা, সাদুকামা মহগ্ঘসা;

আলোপপিণ্ডদাতাৰো, পটিগ্গহে পৰিভাসিম্হসে.

৩৯৮. ‘‘তে ঘৰা তা চ দাসিযো, তানেৱাভৰণানি নো;

তে অঞ্ঞে পৰিচাৰেন্তি, মযং দুক্খস্স ভাগিনো.

৩৯৯. ‘‘ৱেণী ৱা অৱঞ্ঞা হোন্তি, ৰথকাৰী চ দুব্ভিকা;

চণ্ডালী কপণা হোন্তি, কপ্পকা চ পুনপ্পুনং.

৪০০. ‘‘যানি যানি নিহীনানি, কুলানি কপণানি চ;

তেসু তেস্ৱেৱ জাযন্তি, এসা মচ্ছৰিনো গতি.

৪০১. ‘‘পুব্বে চ কতকল্যাণা, দাযকা ৱীতমচ্ছৰা;

সগ্গং তে পৰিপূৰেন্তি, ওভাসেন্তি চ নন্দনং.

৪০২. ‘‘ৱেজযন্তে চ পাসাদে, ৰমিত্ৱা কামকামিনো;

উচ্চাকুলেসু জাযন্তি, সভোগেসু ততো চুতা.

৪০৩. ‘‘কূটাগাৰে চ পাসাদে, পল্লঙ্কে পোনকত্থতে;

বীজিতঙ্গা মোৰহত্থেহি, কুলে জাতা যসস্সিনো.

৪০৪. ‘‘অঙ্কতো অঙ্কং গচ্ছন্তি, মালধাৰী অলঙ্কতা;

ধাতিযো উপতিট্ঠন্তি, সাযং পাতং সুখেসিনো.

৪০৫. ‘‘নযিদং অকতপুঞ্ঞানং, কতপুঞ্ঞানমেৱিদং;

অসোকং নন্দনং ৰম্মং, তিদসানং মহাৱনং.

৪০৬. ‘‘সুখং অকতপুঞ্ঞানং, ইধ নত্থি পৰত্থ চ;

সুখঞ্চ কতপুঞ্ঞানং, ইধ চেৱ পৰত্থ চ.

৪০৭. ‘‘তেসং সহব্যকামানং, কত্তব্বং কুসলং বহুং;

কতপুঞ্ঞা হি মোদন্তি, সগ্গে ভোগসমঙ্গিনো’’তি. – গাথাযো অৱোচুং;

৩৯২. তত্থ সাতুন্নৱসনাতি ছিন্নভিন্নপিলোতিকখণ্ডনিৱাসনা. একেতি একচ্চে. কেসনিৱাসনাতি কেসেহেৱ পটিচ্ছাদিতকোপিনা. ভত্তায গচ্ছন্তীতি ‘‘অপ্পেৱ নাম ইতো গতা যত্থ ৱা তত্থ ৱা কিঞ্চি উচ্ছিট্ঠভত্তং ৱা ৱমিতভত্তং ৱা গব্ভমলাদিকং ৱা লভেয্যামা’’তি কত্থচিদেৱ অট্ঠত্ৱা ঘাসত্থায গচ্ছন্তি. পক্কমন্তি দিসোদিসন্তি দিসতো দিসং অনেকযোজনন্তৰিকং ঠানং পক্কমন্তি.

৩৯৩. দূৰেতি দূৰেৱ ঠানে. একেতি একচ্চে পেতা. পধাৱিত্ৱাতি ঘাসত্থায উপধাৱিত্ৱা. অলদ্ধাৱ নিৱত্তৰেতি কিঞ্চি ঘাসং ৱা পানীযং ৱা অলভিত্ৱা এৱ নিৱত্তন্তি. পমুচ্ছিতাতি খুপ্পিপাসাদিদুক্খেন সঞ্জাতমুচ্ছা. ভন্তাতি পৰিব্ভমন্তা. ভূমিযং পটিসুম্ভিতাতি তায এৱ মুচ্ছায উপ্পত্তিযা ঠত্ৱা অৱক্খিত্তমত্তিকাপিণ্ডা ৱিয ৱিস্সুস্সিত্ৱা পথৱিযং পতিতা.

৩৯৪. তত্থাতি গতট্ঠানে. ভূমিযং পটিসুম্ভিতাতি পপাতে পতিতা ৱিয জিঘচ্ছাদিদুক্খেন ঠাতুং অসমত্থভাৱেন ভূমিযং পতিতা, তত্থ ৱা গতট্ঠানে ঘাসাদীনং অলাভেন ছিন্নাসা হুত্ৱা কেনচি পটিমুখং সুম্ভিতা পোথিতা ৱিয ভূমিযং পতিতা হোন্তীতি অত্থো. পুব্বে অকতকল্যাণাতি পুৰিমভৱে অকতকুসলা. অগ্গিদড্ঢাৱ আতপেতি নিদাঘকালে আতপট্ঠানে অগ্গিনা দড্ঢা ৱিয, খুপ্পিপাসগ্গিনা ডয্হমানা মহাদুক্খং অনুভৱন্তীতি অত্থো.

৩৯৫. পুব্বেতি অতীতভৱে. পাপধম্মাতি ইস্সুকীমচ্ছৰীআদিভাৱেন লামকসভাৱা. ঘৰণীতি ঘৰসামিনিযো. কুলমাতৰোতি কুলদাৰকানং মাতৰো, কুলপুৰিসানং ৱা মাতৰো. দীপন্তি পতিট্ঠং, পুঞ্ঞন্তি অত্থো. তঞ্হি সত্তানং সুগতীসু পতিট্ঠাভাৱতো ‘‘পতিট্ঠা’’তি ৱুচ্চতি. নাকম্হাতি ন কৰিম্হ.

৩৯৬. পহূতন্তি বহুং. অন্নপানম্পীতি অন্নঞ্চ পানঞ্চ. অপিস্সু অৱকিৰীযতীতি সূতি নিপাতমত্তং, অপি অৱকিৰীযতি ছট্টীযতি. সম্মগ্গতেতি সম্মা গতে সম্মা পটিপন্নে সম্মা পটিপন্নায. পব্বজিতেতি পব্বজিতায. সম্পদানে হি ইদং ভুম্মৱচনং. সম্মগ্গতে ৱা পব্বজিতে সতি লব্ভমানেতি অত্থো. ন চ কিঞ্চি অদম্হসেতি ‘‘কিঞ্চিমত্তম্পি দেয্যধম্মং নাদম্হা’’তি ৱিপ্পটিসাৰাভিভূতা ৱদন্তি.

৩৯৭. অকম্মকামাতি সাধূতি অকত্তব্বং কম্মং অকুসলং কামেন্তীতি অকম্মকামা, সাধূহি ৱা কত্তব্বং কুসলং কামেন্তীতি কম্মকামা, ন কম্মকামাতি অকম্মকামা, কুসলধম্মেসু অচ্ছন্দিকাতি অত্থো. অলসাতি কুসীতা কুসলকম্মকৰণে নিব্বীৰিযা. সাদুকামাতি সাতমধুৰৱত্থুপিযা. মহগ্ঘসাতি মহাভোজনা, উভযেনাপি সুন্দৰঞ্চ মধুৰঞ্চ ভোজনং লভিত্ৱা অত্থিকানং কিঞ্চি অদত্ৱা সযমেৱ ভুঞ্জিতাৰোতি দস্সেতি. আলোপপিণ্ডদাতাৰোতি আলোপমত্তস্সপি ভোজনপিণ্ডস্স দাযকা. পটিগ্গহেতি তস্স পটিগ্গণ্হনকে. পৰিভাসিম্হসেতি পৰিভৱং কৰোন্তা ভাসিম্হ, অৱমঞ্ঞিম্হ উপ্পণ্ডিম্হা চাতি অত্থো.

৩৯৮. তে ঘৰাতি যত্থ মযং পুব্বে ‘‘অম্হাকং ঘৰ’’ন্তি মমত্তং অকৰিম্হা, তানি ঘৰানি যথাঠিতানি, ইদানি নো ন কিঞ্চি উপকপ্পতীতি অধিপ্পাযো. তা চ দাসিযো তানেৱাভৰণানি নোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. তত্থ নোতি অম্হাকং. তেতি তে ঘৰাদিকে. অঞ্ঞে পৰিচাৰেন্তি, পৰিভোগাদিৱসেন ৱিনিযোগং কৰোন্তীতি অত্থো. মযং দুক্খস্স ভাগিনোতি মযং পন পুব্বে কেৱলং কীড়নপ্পসুতা হুত্ৱা সাপতেয্যং পহায গমনীযং অনুগামিকং কাতুং অজানন্তা ইদানি খুপ্পিপাসাদিদুক্খস্স ভাগিনো ভৱামাতি অত্তানং গৰহন্তা ৱদন্তি.

৩৯৯. ইদানি যস্মা পেতযোনিতো চৱিত্ৱা মনুস্সেসু উপ্পজ্জন্তাপি সত্তা যেভুয্যেন তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন হীনজাতিকা কপণৱুত্তিনোৱ হোন্তি, তস্মা তমত্থং দস্সেতুং ‘‘ৱেণিৱা’’তিআদিনা দ্ৱে গাথা ৱুত্তা. তত্থ ৱেণিৱাতি ৱেনজাতিকা, ৱিলীৱকাৰা নড়কাৰা হোন্তীতি অত্থো. ৱা-সদ্দো অনিযমত্থো. অৱঞ্ঞাতি অৱঞ্ঞেয্যা, অৱজানিতব্বাতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘ৱম্ভনা’’তি ৱা পাঠো, পৰেহি বাধনীযাতি অত্থো. ৰথকাৰীতি চম্মকাৰিনো. দুব্ভিকাতি মিত্তদুব্ভিকা মিত্তানং বাধিকা. চণ্ডালীতি চণ্ডালজাতিকা. কপণাতি ৱনিব্বকা অতিৱিয কাৰুঞ্ঞপ্পত্তা. কপ্পকাতি কপ্পকজাতিকা, সব্বত্থ ‘‘হোন্তি পুনপ্পুন’’ন্তি যোজনা, অপৰাপৰম্পি ইমেসু নিহীনকুলেসু উপ্পজ্জন্তীতি ৱুত্তং হোতি.

৪০০. তেসু তেস্ৱেৱ জাযন্তীতি যানি যানি অঞ্ঞানিপি নেসাদপুক্কুসকুলাদীনি কপণানি অতিৱিয ৱম্ভনিযানি পৰমদুগ্গতানি চ, তেসু তেসু এৱ নিহীনকুলেসু মচ্ছৰিযমলেন পেতেসু নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতা নিব্বত্তন্তি. তেনাহ ‘‘এসা মচ্ছৰিনো গতী’’তি.

৪০১. এৱং অকতপুঞ্ঞানং সত্তানং গতিং দস্সেত্ৱা ইদানি কতপুঞ্ঞানং গতিং দস্সেতুং ‘‘পুব্বে চ কতকল্যাণা’’তি সত্ত গাথা ৱুত্তা. তত্থ সগ্গং তে পৰিপূৰেন্তীতি যে পুব্বে পুৰিমজাতিযং কতকল্যাণা দাযকা দানপুঞ্ঞাভিৰতা ৱিগতমলমচ্ছেৰা, তে অত্তনো ৰূপসম্পত্তিযা চেৱ পৰিৱাৰসম্পত্তিযা চ সগ্গং দেৱলোকং পৰিপূৰেন্তি পৰিপুণ্ণং কৰোন্তি. ওভাসেন্তি চ নন্দনন্তি ন কেৱলং পৰিপূৰেন্তিযেৱ, অথ খো কপ্পৰুক্খাদীনং পভাহি সভাৱেনেৱ ওভাসমানম্পি নন্দনৱনং অত্তনো ৱত্থাভৰণজুতীহি সৰীৰপ্পভায চ অভিভৱিত্ৱা চেৱ ওভাসেত্ৱা চ জোতেন্তি.

৪০২. কামকামিনোতি যথিচ্ছিতেসু কামগুণেসু যথাকামং পৰিভোগৱন্তো. উচ্চাকুলেসূতি উচ্চেসু খত্তিযকুলাদীসু কুলেসু. সভোগেসূতি মহাৱিভৱেসু. ততো চুতাতি ততো দেৱলোকতো চুতা.

৪০৩. কূটাগাৰে চ পাসাদেতি কূটাগাৰে চ পাসাদে চ. বীজিতঙ্গাতি বীজিযমানদেহা. মোৰহত্থেহীতি মোৰপিঞ্ছপটিমণ্ডিতবীজনীহত্থেহি. যসস্সিনোতি পৰিৱাৰৱন্তো ৰমন্তীতি অধিপ্পাযো.

৪০৪. অঙ্কতো অঙ্কং গচ্ছন্তীতি দাৰককালেপি ঞাতীনং ধাতীনঞ্চ অঙ্কট্ঠানতো অঙ্কট্ঠানমেৱ গচ্ছন্তি, ন ভূমিতলন্তি অধিপ্পাযো. উপতিট্ঠন্তীতি উপট্ঠানং কৰোন্তি. সুখেসিনোতি সুখমিচ্ছন্তা, ‘‘মা সীতং ৱা উণ্হং ৱা’’তি অপ্পকম্পি দুক্খং পৰিহৰন্তা উপতিট্ঠন্তীতি অধিপ্পাযো.

৪০৫. নযিদং অকতপুঞ্ঞানন্তি ইদং সোকৱত্থুঅভাৱতো অসোকং ৰম্মং ৰমণীযং তিদসানং তাৱতিংসদেৱানং মহাৱনং মহাউপৱনভূতং নন্দনং নন্দনৱনং অকতপুঞ্ঞানং ন হোতি, তেহি লদ্ধুং ন সক্কাতি অত্থো.

৪০৬. ইধাতি ইমস্মিং মনুস্সলোকে ৱিসেসতো পুঞ্ঞং কৰীযতি, তং সন্ধাযাহ. ইধাতি ৱা দিট্ঠধম্মে. পৰত্থাতি সম্পৰাযে.

৪০৭. তেসন্তি তেহি যথাৱুত্তেহি দেৱেহি. সহব্যকামানন্তি সহভাৱং ইচ্ছন্তেহি. ভোগসমঙ্গিনোতি ভোগেহি সমন্নাগতা, দিব্বেহি পঞ্চকামগুণেহি সমপ্পিতা মোদন্তীতি অত্থো. সেসং উত্তানত্থমেৱ.

এৱং তেহি পেতেহি সাধাৰণতো অত্তনা কতকম্মস্স চ গতিযা পুঞ্ঞকম্মস্স চ গতিযা পৱেদিতায সংৱিগ্গমনস্স কোড়িযামচ্চপমুখস্স তত্থ সন্নিপতিতস্স মহাজনস্স অজ্ঝাসযানুৰূপং ভগৱা ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

অভিজ্জমানপেতৱত্থুৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সাণৱাসিত্থেৰপেতৱত্থুৱণ্ণনা

কুণ্ডিনাগৰিযো থেৰোতি ইদং সত্থৰি ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তে আযস্মতো সাণৱাসিত্থেৰস্স ঞাতিপেতে আৰব্ভ ৱুত্তং. অতীতে কিৰ বাৰাণসিযং কিতৱস্স নাম ৰঞ্ঞো পুত্তো উয্যানকীড়ং কীড়িত্ৱা নিৱত্তন্তো সুনেত্তং নাম পচ্চেকবুদ্ধং পিণ্ডায চৰিত্ৱা নগৰতো নিক্খমন্তং দিস্ৱা ইস্সৰিযমদমত্তো হুত্ৱা ‘‘কথঞ্হি নাম ময্হং অঞ্জলিং অকত্ৱা অযং মুণ্ডকো গচ্ছতী’’তি পদুট্ঠচিত্তো হত্থিক্খন্ধতো ওতৰিত্ৱা ‘‘কচ্চি তে পিণ্ডপাতো লদ্ধো’’তি আলপন্তো হত্থতো পত্তং গহেত্ৱা পথৱিযং পাতেত্ৱা ভিন্দি. অথ নং সব্বত্থ তাদিভাৱপ্পত্তিযা নিব্বিকাৰং কৰুণাৱিপ্ফাৰসোমনস্সনিপাতপসন্নচিত্তমেৱ ওলোকেন্তং অট্ঠানাঘাতেন দূসিতচিত্তো ‘‘কিং মং কিতৱস্স ৰঞ্ঞো পুত্তং ন জানাসি, ত্ৱং ওলোকযন্তো ময্হং কিং কৰিস্সসী’’তি ৱত্ৱা অৱহসন্তো পক্কামি. পক্কন্তমত্তস্সেৱ চস্স নৰকগ্গিদাহপটিভাগো বলৱসৰীৰদাহো উপ্পজ্জি. সো তেন মহাসন্তাপেনাভিভূতকাযো অতিবাড়্হং দুক্খৱেদনাভিতুন্নো কালং কত্ৱা অৱীচীমহানিৰযে নিব্বত্তি.

সো তত্থ দক্খিণপস্সেন ৱামপস্সেন উত্তানো অৱকুজ্জোতি বহূহি পকাৰেহি পৰিৱত্তিত্ৱা চতুৰাসীতি ৱস্সসহস্সানি পচ্চিত্ৱা ততো চুতো পেতেসু অপিৰিমিতকালং খুপ্পিপাসাদিদুক্খং অনুভৱিত্ৱা ততো চুতো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কুণ্ডিনগৰস্স সমীপে কেৱট্টগামে নিব্বত্তি. তস্স জাতিস্সৰঞাণং উপ্পজ্জি, তেন সো পুব্বে অত্তনা অনুভূতপুব্বং দুক্খং অনুস্সৰন্তো ৱযপ্পত্তোপি পাপভযেন ঞাতকেহিপি সদ্ধিং মচ্ছবন্ধনত্থং ন গচ্ছতি. তেসু গচ্ছন্তেসু মচ্ছে ঘাতেতুং অনিচ্ছন্তো নিলীযতি, গতো চ জালং ভিন্দতি, জীৱন্তে ৱা মচ্ছে গহেত্ৱা উদকে ৱিস্সজ্জেতি, তস্স তং কিৰিযং অৰোচন্তা ঞাতকা গেহতো তং নীহৰিংসু. একো পনস্স ভাতা সিনেহবদ্ধহদযো অহোসি.

তেন চ সমযেন আযস্মা আনন্দো কুণ্ডিনগৰং উপনিস্সায সাণপব্বতে ৱিহৰতি. অথ সো কেৱট্টপুত্তো ঞাতকেহি পৰিচ্চত্তো হুত্ৱা ইতো চিতো চ পৰিব্ভমন্তো তং পদেসং পত্তো ভোজনৱেলায থেৰস্স সন্তিকং উপসঙ্কমি. থেৰো তং পুচ্ছিত্ৱা ভোজনেন অত্থিকভাৱং ঞত্ৱা তস্স ভত্তং দত্ৱা কতভত্তকিচ্চো সব্বং তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ধম্মকথায পসন্নমানসং ঞত্ৱা ‘‘পব্বজিস্সসি, আৱুসো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, পব্বজিস্সামী’’তি. থেৰো তং পব্বাজেত্ৱা তেন সদ্ধিং ভগৱতো সন্তিকং অগমাসি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘আনন্দ, ইমং সামণেৰং অনুকম্পেয্যাসী’’তি. সো চ অকতকুসলত্তা অপ্পলাভো অহোসি. অথ নং সত্থা অনুগ্গণ্হন্তো ভিক্খূনং পৰিভোগত্থায পানীযঘটানং পৰিপূৰণে নিযোজেসি. তং দিস্ৱা উপাসকা তস্স বহূনি নিচ্চভত্তানি পট্ঠপেসুং.

সো অপৰেন সমযেন লদ্ধূপসম্পদো অৰহত্তং পত্ৱা থেৰো হুত্ৱা দ্ৱাদসহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সাণপব্বতে ৱসি. তস্স পন ঞাতকা পঞ্চসতমত্তা অনুপচিতকুসলকম্মা উপচিতমচ্ছেৰাদিপাপধম্মা কালং কত্ৱা পেতেসু নিব্বত্তিংসু. তস্স পন মাতাপিতৰো ‘‘এস অম্হেহি পুব্বে গেহতো নিক্কড্ঢিতো’’তি সাৰজ্জমানা তং অনুপসঙ্কমিত্ৱা তস্মিং বদ্ধসিনেহং ভাতিকং পেসেসুং. সো থেৰস্স গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠসমযে দক্খিণজাণুমণ্ডলং পথৱিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা কতঞ্জলী অত্তানং দস্সেত্ৱা ‘‘মাতা পিতা চ তে, ভন্তে’’তিআদিগাথা অৱোচ. কুণ্ডিনাগৰিযো থেৰোতিআদযো পন আদিতো পঞ্চ গাথা তাসং সম্বন্ধদস্সনত্থং ধম্মসঙ্গাহকেহি ঠপিতা.

৪০৮. ‘‘কুণ্ডিনাগৰিযো থেৰো, সাণৱাসিনিৱাসিকো;

পোট্ঠপাদোতি নামেন, সমণো ভাৱিতিন্দ্ৰিযো.

৪০৯. ‘‘তস্স মাতা পিতা ভাতা, দুগ্গতা যমলোকিকা;

পাপকম্মং কৰিত্ৱান, পেতলোকং ইতো গতা.

৪১০. ‘‘তে দুগ্গতা সূচিকট্টা, কিলন্তা নগ্গিনো কিসা;

উত্তসন্তা মহত্তাসা, ন দস্সেন্তি কুৰূৰিনো.

৪১১. ‘‘তস্স ভাতা ৱিতৰিত্ৱা, নগ্গো একপথেককো;

চতুকুণ্ডিকো ভৱিত্ৱান, থেৰস্স দস্সযীতুমং.

৪১২. ‘‘থেৰো চামনসিকত্ৱা, তুণ্হীভূতো অতিক্কমি;

সো চ ৱিঞ্ঞাপযী থেৰং, ‘ভাতা পেতগতো অহং’.

৪১৩. ‘‘মাতা পিতা চ তে ভন্তে, দুগ্গতা যমলোকিকা;

পাপকম্মং কৰিত্ৱান, পেতলোকং ইতো গতা.

৪১৪. ‘‘তেন দুগ্গতা সূচিকট্টা, কিলন্তা নগ্গিনো কিসা;

উত্তসন্তা মহত্তাসা, ন দস্সেন্তি কুৰূৰিনো.

৪১৫. ‘‘অনুকম্পস্সু কাৰুণিকো, দত্ৱা অন্ৱাদিসাহি নো;

তৱ দিন্নেন দানেন, যাপেস্সন্তি কুৰূৰিনো’’তি.

৪০৮-৯. তত্থ কুণ্ডিনাগৰিযো থেৰোতি এৱংনামকে নগৰে জাতসংৱড্ঢত্থেৰো, ‘‘কুণ্ডিকনগৰো থেৰো’’তিপি পাঠো, সো এৱত্থো. সাণৱাসিনিৱাসিকোতি সাণপব্বতৱাসী. পোট্ঠপাদোতি নামেনাতি নামেন পোট্ঠপাদো নাম. সমণোতি সমিতপাপো. ভাৱিতিন্দ্ৰিযোতি অৰিযমগ্গভাৱনায ভাৱিতসদ্ধাদিইন্দ্ৰিযো, অৰহাতি অত্থো. তস্সাতি তস্স সাণৱাসিত্থেৰস্স. দুগ্গতাতি দুগ্গতিগতা.

৪১০. সূচিকট্টাতি পূতিনা লূখগত্তা অট্টকা, সূচিকাতি লদ্ধনামায খুপ্পিপাসায অট্টা পীড়িতা. ‘‘সূচিকণ্ঠা’’তি কেচি পঠন্তি, সূচিছিদ্দসদিসমুখদ্ৱাৰাতি অত্থো. কিলন্তাতি কিলন্তকাযচিত্তা. নগ্গিনোতি নগ্গৰূপা নিচ্চোড়া. কিসাতি অট্ঠিত্তচমত্তসৰীৰতায কিসদেহা. উত্তসন্তাতি ‘‘অযং সমণো অম্হাকং পুত্তো’’তি ওত্তপ্পেন উত্ৰাসং আপজ্জন্তা. মহত্তাসাতি অত্তনা পুব্বে কতকম্মং পটিচ্চ সঞ্জাতমহাভযা. ন দস্সেন্তীতি অত্তানং ন দস্সেন্তি, সম্মুখীভাৱং ন গচ্ছন্তি. কুৰূৰিনোতি দাৰুণকম্মন্তা.

৪১১. তস্স ভাতাতি সাণৱাসিত্থেৰস্স ভাতা. ৱিতৰিত্ৱাতি ৱিতিণ্ণো হুত্ৱা, ওত্তপ্পসন্তাসভযাতি অত্থো. ৱিতুৰিত্ৱাতি ৱা পাঠো, তুৰিতো হুত্ৱা, তৰমানৰূপো হুত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. একপথেতি একপদিকমগ্গে. এককোতি একিকো অদুতিযো. চতুকুণ্ডিকো ভৱিত্ৱানাতি চতূহি অঙ্গেহি কুণ্ডেতি অত্তভাৱং পৱত্তেতীতি চতুকুণ্ডিকো, দ্ৱীহি জাণূহি দ্ৱীহি হত্থেহি গচ্ছন্তো তিট্ঠন্তো চ, এৱংভূতো হুত্ৱাতি অত্থো. সো হি এৱং পুৰতো কোপীনপটিচ্ছাদনা হোতীতি তথা অকাসি. থেৰস্স দস্সযীতুমন্তি থেৰস্স অত্তানং উদ্দিসযি দস্সেসি.

৪১২. অমনসিকত্ৱাতি ‘‘অযং নাম এসো’’তি এৱং মনসি অকৰিত্ৱা অনাৱজ্জেত্ৱা. সো চাতি সো পেতো. ভাতা পেতগতো অহন্তি ‘‘অহং অতীতত্তভাৱে ভাতা, ইদানি পেতভূতো ইধাগতো’’তি ৱত্ৱা ৱিঞ্ঞাপযি থেৰন্তি যোজনা.

৪১৩-৫. যথা পন ৱিঞ্ঞাপযি, তং দস্সেতুং ‘‘মাতা পিতা চা’’তিআদিনা তিস্সো গাথা ৱুত্তা. তত্থ মাতা পিতা চ তেতি তৱ মাতা চ পিতা চ. অনুকম্পস্সূতি অনুগ্গণ্হ অনুদযং কৰোহি. অন্ৱাদিসাহীতি আদিস. নোতি অম্হাকং. তৱ দিন্নেনাতি তযা দিন্নেন.

তং সুত্ৱা থেৰো যথা পটিপজ্জি, তং দস্সেতুং –

৪১৬. ‘‘থেৰো চৰিত্ৱা পিণ্ডায, ভিক্খূ অঞ্ঞে চ দ্ৱাদস;

একজ্ঝং সন্নিপতিংসু, ভত্তৱিস্সগ্গকাৰণা.

৪১৭. ‘‘থেৰো সব্বেৱ তে আহ, যথালদ্ধং দদাথ মে;

সঙ্ঘভত্তং কৰিস্সামি, অনুকম্পায ঞাতিনং.

৪১৮. ‘‘নিয্যাদযিংসু থেৰস্স, থেৰো সঙ্ঘং নিমন্তযি;

দত্ৱা অন্ৱাদিসি থেৰো, মাতু পিতু চ ভাতুনো;

‘ইদং মে ঞাতীনং হোতু, সুখিতা হোন্তু ঞাতযো’.

৪১৯. ‘‘সমনন্তৰানুদ্দিট্ঠে, ভোজনং উদপজ্জথ;

সুচিং পণীতং সম্পন্নং, অনেকৰসব্যঞ্জনং.

৪২০. ‘‘ততো উদ্দস্সযী ভাতা, ৱণ্ণৱা বলৱা সুখী;

পহূতং ভোজনং ভন্তে, পস্স নগ্গাম্হসে মযং;

তথা ভন্তে পৰক্কম, যথা ৱত্থং লভামসে.

৪২১. ‘‘থেৰো সঙ্কাৰকূটম্হা, উচ্চিনিত্ৱান নন্তকে;

পিলোতিকং পটং কত্ৱা, সঙ্ঘে চাতুদ্দিসে অদা.

৪২২. ‘‘দত্ৱা অন্ৱাদিসী থেৰো, মাতু পিতু চ ভাতুনো;

‘ইদং মে ঞাতীনং হোতু, সুখিতা হোন্তু ঞাতযো’.

৪২৩. ‘‘সমনন্তৰানুদ্দিট্ঠে, ৱত্থানি উদপজ্জিসুং;

ততো সুৱত্থৱসনো, থেৰস্স দস্সযীতুমং.

৪২৪. ‘‘যাৱতা নন্দৰাজস্স, ৱিজিতস্মিং পটিচ্ছদা;

ততো বহুতৰা ভন্তে, ৱত্থানচ্ছাদনানি নো.

৪২৫. ‘‘কোসেয্যকম্বলীযানি, খোমকপ্পাসিকানি চ;

ৱিপুলা চ মহগ্ঘা চ, তেপাকাসেৱলম্বৰে.

৪২৬. ‘‘তে মযং পৰিদহাম, যং যঞ্হি মনসো পিযং;

তথা ভন্তে পৰক্কম, যথা গেহং লভামসে.

৪২৭. ‘‘থেৰো পণ্ণকুটিং কত্ৱা, সঙ্ঘে চাতুদ্দিসে অদা;

দত্ৱা চ অন্ৱাদিসী থেৰো, মাতু পিতু চ ভাতুনো;

‘ইদং মে ঞাতীনং হোতু, সুখিতা হোন্তু ঞাতযো’.

৪২৮. ‘‘সমনন্তৰানুদ্দিট্ঠে, ঘৰানি উদপজ্জিসুং;

কূটাগাৰনিৱেসনা, ৱিভত্তা ভাগসো মিতা.

৪২৯. ‘‘ন মনুস্সেসু ঈদিসা, যাদিসা নো ঘৰা ইধ;

অপি দিব্বেসু যাদিসা, তাদিসা নো ঘৰা ইধ.

৪৩০. ‘‘দদ্দল্লমানা আভেন্তি, সমন্তা চতুৰো দিসা;

তথা ভন্তে পৰক্কম, যথা পানীযং লভামসে.

৪৩১. ‘‘থেৰো কৰণং পূৰেত্ৱা, সঙ্ঘে চাতুদ্দিসে অদা;

দত্ৱা অন্ৱাদিসী থেৰো, মাতু পিতু চ ভাতুনো;

‘ইদং মে ঞাতীনং হোতু, সুখিতা হোন্তু ঞাতযো’.

৪৩২. ‘‘সমনন্তৰানুদ্দিট্ঠে, পানীযং উদপজ্জথ;

গম্ভীৰা চতুৰস্সা চ, পোক্খৰঞ্ঞো সুনিম্মিতা.

৪৩৩. ‘‘সীতোদিকা সুপ্পতিত্থা, সীতা অপ্পটিগন্ধিযা;

পদুমুপ্পলসঞ্ছন্না, ৱাৰিকিঞ্জক্খপূৰিতা.

৪৩৪. ‘‘তত্থ ন্হত্ৱা পিৱিত্ৱা চ, থেৰস্স পটিদস্সযুং;

পহূতং পানীযং ভন্তে, পাদা দুক্খা ফলন্তি নো.

৪৩৫. ‘‘আহিণ্ডমানা খঞ্জাম, সক্খৰে কুসকণ্টকে;

তথা ভন্তে পৰক্কম, যথা যানং লভামসে.

৪৩৬. ‘‘থেৰো সিপাটিকং লদ্ধা, সঙ্ঘে চাতুদ্দিসে অদা;

দত্ৱা অন্ৱাদিসী থেৰো, মাতু পিতু চ ভাতুনো;

‘ইদং মে ঞাতীনং হোতু, সুখিতা হোন্তু ঞাতযো’.

৪৩৭. ‘‘সমনন্তৰানুদ্দিট্ঠে, পেতা ৰথেন মাগমুং;

অনুকম্পিতম্হ ভদন্তে, ভত্তেনচ্ছাদনেন চ.