১৩. ঢুব্বৰিপেতৱত্থুৱণ্ণনা
অহু ৰাজা ব্ৰহ্মদত্তোতি ইদং উব্বৰিপেতৱত্থুং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং উপাসিকং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযং কিৰ অঞ্ঞতৰায উপাসিকায সামিকো কালমকাসি. সা পতিৱিযোগদুক্খাতুৰা সোচন্তী আড়াহনং গন্ত্ৱা ৰোদতি. ভগৱা তস্সা সোতাপত্তিফলস্স উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৱা কৰুণায সঞ্চোদিতমানসো হুত্ৱা তস্সা গেহং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. উপাসিকা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ নং সত্থা ‘‘কিং, উপাসিকে, সোচসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘আম, ভগৱা, পিযৱিপ্পযোগেন সোচামী’’তি ৱুত্তে তস্সা সোকং অপনেতুকামো অতীতং আহৰি.
অতীতে পঞ্চালৰট্ঠে কপিলনগৰে চূড়নীব্ৰহ্মদত্তো নাম ৰাজা অহোসি. সো অগতিগমনং পহায অত্তনো ৱিজিতে পজায হিতকৰণনিৰতো দস ৰাজধম্মে অকোপেত্ৱা ৰজ্জং অনুসাসমানো কদাচি ‘‘অত্তনো ৰজ্জে কিং ৱদন্তী’’তি সোতুকামো তুন্নৱাযৱেসং গহেত্ৱা একো অদুতিযো নগৰতো নিক্খমিত্ৱা গামতো গামং জনপদতো জনপদং ৱিচৰিত্ৱা সব্বৰজ্জং অকণ্টকং অনুপপীড়ং মনুস্সে সম্মোদমানে অপাৰুতঘৰে মঞ্ঞে ৱিহৰন্তে দিস্ৱা সোমনস্সজাতো নিৱত্তিত্ৱা নগৰাভিমুখো আগচ্ছন্তো অঞ্ঞতৰস্মিং গামে একিস্সা ৱিধৱায দুগ্গতিত্থিযা গেহং পাৱিসি. সা তং দিস্ৱা আহ – ‘‘কো নু ত্ৱং, অয্যো, কুতো ৱা আগতোসী’’তি? ‘‘অহং তুন্নৱাযো, ভদ্দে, ভতিযা তুন্নৱাযকম্মং কৰোন্তো ৱিচৰামি. যদি তুম্হাকং তুন্নৱাযকম্মং অত্থি, ভত্তঞ্চ ৱেতনঞ্চ দেথ, তুম্হাকম্পি কম্মং কৰোমী’’তি. ‘‘নত্থম্হাকং কম্মং ভত্তৱেতনং ৱা, অঞ্ঞেসং কৰোহি, অয্যা’’তি. সো তত্থ কতিপাহং ৱসন্তো ধঞ্ঞপুঞ্ঞলক্খণসম্পন্নং তস্সা ধীতৰং দিস্ৱা মাতৰং আহ – ‘‘অযং দাৰিকা কিং কেনচি কতপৰিগ্গহা, উদাহু অকতপৰিগ্গহা. সচে পন কেনচি অকতপৰিগ্গহা, ইমং ময্হং দেথ, অহং তুম্হাকং সুখেন জীৱনূপাযং কাতুং সমত্থো’’তি. ‘‘সাধু, অয্যা’’তি সা তস্স তং অদাসি.
সো তায সদ্ধিং কতিপাহং ৱসিত্ৱা তস্সা কহাপণসহস্সং দত্ৱা ‘‘অহং কতিপাহেনেৱ নিৱত্তিস্সামি. ভদ্দে, ত্ৱং মা উক্কণ্ঠসী’’তি ৱত্ৱা অত্তনো নগৰং গন্ত্ৱা, নগৰস্স চ তস্স গামস্স চ অন্তৰে মগ্গং সমং কাৰাপেত্ৱা অলঙ্কাৰাপেত্ৱা মহতা ৰাজানুভাৱেন তত্থ গন্ত্ৱা তং দাৰিকং কহাপণৰাসিম্হি ঠপেত্ৱা সুৱণ্ণৰজতকলসেহি ন্হাপেত্ৱা ‘‘উব্বৰী’’তি নামং কাৰাপেত্ৱা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেত্ৱা তঞ্চ গামং তস্সা ঞাতীনং দত্ৱা মহতা ৰাজানুভাৱেন তং নগৰং আনেত্ৱা তায সদ্ধিং অভিৰমমানো যাৱজীৱং ৰজ্জসুখং অনুভৱিত্ৱা আযুপৰিযোসানে কালমকাসি. কালকতে চ তস্মিং, কতে চ সৰীৰকিচ্চে উব্বৰী পতিৱিযোগেন সোকসল্লসমপ্পিতহদযা আড়াহনং গন্ত্ৱা বহূ দিৱসে গন্ধপুপ্ফাদীহি পূজেত্ৱা ৰঞ্ঞো গুণে কিত্তেত্ৱা উম্মাদপ্পত্তা ৱিয কন্দন্তী পৰিদেৱন্তী আড়াহনং পদক্খিণং কৰোতি.
তেন চ সমযেন অম্হাকং ভগৱা বোধিসত্তভূতো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অধিগতজ্ঝানাভিঞ্ঞো হিমৱন্তস্স সামন্তা অঞ্ঞতৰস্মিং অৰঞ্ঞাযতনে ৱিহৰন্তো সোকসল্লসমপ্পিতং উব্বৰিং দিব্বেন চক্খুনা দিস্ৱা আকাসেন আগন্ত্ৱা দিস্সমানৰূপো আকাসে ঠত্ৱা তত্থ ঠিতে মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘কস্সিদং আড়াহনং, কস্সত্থায চাযং ইত্থী ‘ব্ৰহ্মদত্ত, ব্ৰহ্মদত্তা’তি কন্দন্তী পৰিদেৱতী’’তি. তং সুত্ৱা মনুস্সা ‘‘ব্ৰহ্মদত্তো নাম পঞ্চালানং ৰাজা, সো আযুপৰিযোসানে কালমকাসি, তস্সিদং আড়াহনং, তস্স অযং অগ্গমহেসী উব্বৰী নাম ‘ব্ৰহ্মদত্ত, ব্ৰহ্মদত্তা’তি তস্স নামং গহেত্ৱা কন্দন্তী পৰিদেৱতী’’তি আহংসু. তমত্থং দীপেন্তা সঙ্গীতিকাৰা –
৩৬৮. ‘‘অহু ৰাজা ব্ৰহ্মদত্তো, পঞ্চালানং ৰথেসভো;
অহোৰত্তানমচ্চযা, ৰাজা কালমক্ৰুব্বথ.
৩৬৯. ‘‘তস্স আড়াহনং গন্ত্ৱা, ভৰিযা কন্দতি উব্বৰি;
ব্ৰহ্মদত্তং অপস্সন্তী, ব্ৰহ্মদত্তাতি কন্দতি.
৩৭০. ‘‘ইসি চ তত্থ আগচ্ছি, সম্পন্নচৰণো মুনি;
সো চ তত্থ অপুচ্ছিত্থ, যে তত্থ সু সমাগতা.
৩৭১. ‘‘‘কস্স ইদং আড়াহনং, নানাগন্ধসমেৰিতং;
কস্সাযং কন্দতি ভৰিযা, ইতো দূৰগতং পতিং;
ব্ৰহ্মদত্তং অপস্সন্তী, ব্ৰহ্মদত্তাতি কন্দতি’.
৩৭২. ‘‘তে চ তত্থ ৱিযাকংসু, যে তত্থ সু সমাগতা;
ব্ৰহ্মদত্তস্স ভদ্দন্তে, ব্ৰহ্মদত্তস্স মাৰিস.
৩৭৩. ‘‘তস্স ইদং আড়াহনং, নানাগন্ধসমেৰিতং;
তস্সাযং কন্দতি ভৰিযা, ইতো দূৰগতং পতিং;
ব্ৰহ্মদত্তং অপস্সন্তী, ব্ৰহ্মদত্তাতি কন্দতী’’তি. – ছ গাথা ঠপেসুং;
৩৬৮-৯. তত্থ অহূতি অহোসি. পঞ্চালানন্তি পঞ্চালৰট্ঠৱাসীনং, পঞ্চালৰট্ঠস্সেৱ ৱা. একোপি হি জনপদো জনপদিকানং ৰাজকুমাৰানং ৱসেন ৰুড়্হিযা ‘‘পঞ্চালান’’ন্তি বহুৱচনেন নিদ্দিসীযতি. ৰথেসভোতি ৰথেসু উসভসদিসো, মহাৰথোতি অত্থো. তস্স আড়াহনন্তি তস্স ৰঞ্ঞো সৰীৰস্স দড্ঢট্ঠানং.
৩৭০. ইসীতি ঝানাদীনং গুণানং এসনট্ঠেন ইসি. তত্থাতি তস্মিং উব্বৰিযা ঠিতট্ঠানে, সুসানেতি অত্থো. আগচ্ছীতি অগমাসি. সম্পন্নচৰণোতি সীলসম্পদা, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতা, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা, জাগৰিযানুযোগো, সদ্ধাদযো সত্ত সদ্ধম্মা, চত্তাৰি ৰূপাৱচৰঝানানীতি ইমেহি পন্নৰসহি চৰণসঙ্খাতেহি গুণেহি সম্পন্নো সমন্নাগতো, চৰণসম্পন্নোতি অত্থো. মুনীতি অত্তহিতঞ্চ পৰহিতঞ্চ মুনাতি জানাতীতি মুনি. সো চ তত্থ অপুচ্ছিত্থাতি সো তস্মিং ঠানে ঠিতে জনে পটিপুচ্ছি. যে তত্থ সু সমাগতাতি যে মনুস্সা তত্থ সুসানে সমাগতা. সূতি নিপাতমত্তং. ‘‘যে তত্থাসুং সমাগতা’’তি ৱা পাঠো. আসুন্তি অহেসুন্তি অত্থো.
৩৭১. নানাগন্ধসমেৰিতন্তি নানাৱিধেহি গন্ধেহি সমন্ততো এৰিতং উপৱাসিতং. ইতোতি মনুস্সলোকতো. দূৰগতন্তি পৰলোকং গতত্তা ৱদতি. ব্ৰহ্মদত্তাতি কন্দতীতি ব্ৰহ্মদত্তাতি এৱং নামসংকিত্তনং কত্ৱা পৰিদেৱনৱসেন অৱ্হাযতি.
৩৭২-৩. ব্ৰহ্মদত্তস্স ভদ্দন্তে, ব্ৰহ্মদত্তস্স মাৰিসাতি মাৰিস, নিৰামযকাযচিত্ত মহামুনি ব্ৰহ্মদত্তস্স ৰঞ্ঞো ইদং আড়াহনং, তস্সেৱ ব্ৰহ্মদত্তস্স ৰঞ্ঞো অযং ভৰিযা, ভদ্দং তে তস্স চ ব্ৰহ্মদত্তস্স ভদ্দং হোতু, তাদিসানং মহেসীনং হিতানুচিন্তনেন পৰলোকে ঠিতানম্পি হিতসুখং হোতিযেৱাতি অধিপ্পাযো.
অথ সো তাপসো তেসং ৱচনং সুত্ৱা অনুকম্পং উপাদায উব্বৰিযা সন্তিকং গন্ত্ৱা তস্সা সোকৱিনোদনত্থং –
৩৭৪. ‘‘ছড়াসীতিসহস্সানি, ব্ৰহ্মদত্তস্সনামকা;
ইমস্মিং আড়াহনে দড্ঢা, তেসং কমনুসোচসী’’তি. –
গাথমাহ. তত্থ ছড়াসীতিসহস্সানীতি ছসহস্সাধিকঅসীতিসহস্সসঙ্খা. ব্ৰহ্মদত্তস্সনামকাতি ব্ৰহ্মদত্তোতি এৱংনামকা. তেসং কমনুসোচসীতি তেসং ছড়াসীতিসহস্সসঙ্খাতানং ব্ৰহ্মদত্তানং কতমং ব্ৰহ্মদত্তং ত্ৱং অনুসোচসি, কতমং পটিচ্চ তে সোকো উপ্পন্নোতি পুচ্ছি.
এৱং পন তেন ইসিনা পুচ্ছিতা উব্বৰী অত্তনা অধিপ্পেতং ব্ৰহ্মদত্তং আচিক্খন্তী –
৩৭৫. ‘‘যো ৰাজা চূড়নীপুত্তো, পঞ্চালানং ৰথেসভো;
তং ভন্তে অনুসোচামি, ভত্তাৰং সব্বকামদ’’ন্তি. –
গাথমাহ. তত্থ চূড়নীপুত্তোতি এৱংনামস্স ৰঞ্ঞো পুত্তো. সব্বকামদন্তি ময্হং সব্বস্স ইচ্ছিতিচ্ছিতস্স দাতাৰং, সব্বেসং ৱা সত্তানং ইচ্ছিতদাযকং.
এৱং উব্বৰিযা ৱুত্তে পুন তাপসো –
৩৭৬. ‘‘সব্বেৱাহেসুং ৰাজানো, ব্ৰহ্মদত্তস্সনামকা;
সব্বেৱ চূড়নীপুত্তা, পঞ্চালানং ৰথেসভা.
৩৭৭. ‘‘সব্বেসং অনুপুব্বেন, মহেসিত্তমকাৰযি;
কস্মা পুৰিমকে হিত্ৱা, পচ্ছিমং অনুসোচসী’’তি. – গাথাদ্ৱযমাহ;
৩৭৬. তত্থ সব্বেৱাহেসুন্তি সব্বেৱ তে ছড়াসীতিসহস্সসঙ্খা ৰাজানো ব্ৰহ্মদত্তস্স নামকা চূড়নীপুত্তা পঞ্চালানং ৰথেসভাৱ অহেসুং. ইমে ৰাজভাৱাদযো ৱিসেসা তেসু একস্সাপি নাহেসুং.
৩৭৭. মহেসিত্তমকাৰযীতি ত্ৱঞ্চ তেসং সব্বেসম্পি অনুপুব্বেন অগ্গমহেসিভাৱং অকাসি, অনুপ্পত্তাতি অত্থো. কস্মাতি গুণতো চ সামিকভাৱতো চ অৱিসিট্ঠেসু এত্তকেসু জনেসু পুৰিমকে ৰাজানো পহায পচ্ছিমং একংমেৱ কস্মা কেন কাৰণেন অনুসোচসীতি পুচ্ছি.
তং সুত্ৱা উব্বৰী সংৱেগজাতা পুন তাপসং –
৩৭৮. ‘‘আতুমে ইত্থিভূতায, দীঘৰত্তায মাৰিস;
যস্সা মে ইত্থিভূতায, সংসাৰে বহুভাসসী’’তি. –
গাথমাহ. তত্থ আতুমেতি অত্তনি. ইত্থিভূতাযাতি ইত্থিভাৱং উপগতায. দীঘৰত্তাযাতি দীঘৰত্তং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ইত্থিভূতায অত্তনি সব্বকালং ইত্থীযেৱ হোতি, উদাহু পুৰিসভাৱম্পি উপগচ্ছতীতি. যস্সা মে ইত্থিভূতাযাতি যস্সা ময্হং ইত্থিভূতায এৱং তাৱ বহুসংসাৰে মহেসিভাৱং মহামুনি ত্ৱং ভাসসি কথেসীতি অত্থো. ‘‘আহু মে ইত্থিভূতাযা’’তি ৱা পাঠো. তত্থ আতি অনুস্সৰণত্থে নিপাতো. আহু মেতি সযং অনুস্সৰিতং অঞ্ঞাতমিদং মযা, ইত্থিভূতায ইত্থিভাৱং উপগতায এৱং ময্হং এত্তকং কালং অপৰাপৰুপ্পত্তি অহোসি. কস্মা? যস্মা যস্সা মে ইত্থিভূতায সব্বেসং অনুপুব্বেন মহেসিত্তমকাৰযি, কিং ত্ৱং, মহামুনি, সংসাৰে বহুং ভাসসীতি যোজনা.
তং সুত্ৱা তাপসো অযং নিযমো সংসাৰে নত্থি ‘‘ইত্থী ইত্থীযেৱ হোতি, পুৰিসো পুৰিসো এৱা’’তি দস্সেন্তো –
৩৭৯. ‘‘অহু ইত্থী অহু পুৰিসো, পসুযোনিম্পি আগমা;
এৱমেতং অতীতানং, পৰিযন্তো ন দিস্সতী’’তি. –
গাথমাহ. তত্থ অহু ইত্থী অহু পুৰিসোতি ত্ৱং কদাচি ইত্থীপি অহোসি, কদাচি পুৰিসোপি অহোসি. ন কেৱলং ইত্থিপুৰিসভাৱমেৱ, অথ খো পসু যোনিম্পি অগমাসি, কদাচি পসুভাৱম্পি অগমাসি, তিৰচ্ছানযোনিম্পি উপগতা অহোসি. এৱমেতং অতীতানং, পৰিযন্তো ন দিস্সতীতি এৱং যথাৱুত্তং এতং ইত্থিভাৱং পুৰিসভাৱং তিৰচ্ছানাদিভাৱঞ্চ উপগতানং অতীতানং অত্তভাৱানং পৰিযন্তো ঞাণচক্খুনা মহতা উস্সাহেন পস্সন্তানম্পি ন দিস্সতি. ন কেৱলং তৱেৱ, অথ খো সব্বেসম্পি সংসাৰে পৰিব্ভমন্তানং সত্তানং অত্তভাৱস্স পৰিযন্তো ন দিস্সতেৱ ন পঞ্ঞাযতেৱ. তেনাহ ভগৱা –
‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো, পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৱতং সংসৰত’’ন্তি (সং. নি. ২.১২৪).
এৱং তেন তাপসেন সংসাৰস্স অপৰিযন্ততং কম্মস্সকতঞ্চ ৱিভাৱেন্তেন দেসিতং ধম্মং সুত্ৱা সংসাৰে সংৱিগ্গহদযা ধম্মে চ পসন্নমানসা ৱিগতসোকসল্লা হুত্ৱা অত্তনো পসাদং সোকৱিগমনঞ্চ পকাসেন্তী –
৩৮০. ‘‘আদিত্তং ৱত মং সন্তং, ঘতসিত্তংৱ পাৱকং;
ৱাৰিনা ৱিয ওসিঞ্চং, সব্বং নিব্বাপযে দৰং.
৩৮১. ‘‘অব্বহী ৱত মে সল্লং, সোকং হদযনিস্সিতং;
যো মে সোকপৰেতায, পতিসোকং অপানুদি.
৩৮২. ‘‘সাহং অব্বূড়্হসল্লাস্মি, সীতিভূতাস্মি নিব্বুতা;
ন সোচামি ন ৰোদামি, তৱ সুত্ৱা মহামুনী’’তি. –
তিস্সো গাথা অভাসি. তাসং অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ.
ইদানি সংৱিগ্গহদযায উব্বৰিযা পটিপত্তিং দস্সেন্তো সত্থা –
৩৮৩. ‘‘তস্স তং ৱচনং সুত্ৱা, সমণস্স সুভাসিতং;
পত্তচীৱৰমাদায, পব্বজি অনগাৰিযং.
৩৮৪. ‘‘সা চ পব্বজিতা সন্তা, অগাৰস্মা অনগাৰিযং;
মেত্তচিত্তং আভাৱেসি, ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযা.
৩৮৫. ‘‘গামা গামং ৱিচৰন্তী, নিগমে ৰাজধানিযো;
উৰুৱেড়া নাম সো গামো, যত্থ কালমক্ৰুব্বথ.
৩৮৬. ‘‘মেত্তচিত্তং আভাৱেত্ৱা, ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযা;
ইত্থিচিত্তং ৱিৰাজেত্ৱা, ব্ৰহ্মলোকূপগা অহূ’’তি. – চতস্সো গাথা অভাসি;
৩৮৩-৪. তত্থ তস্সাতি তস্স তাপসস্স. সুভাসিতন্তি সুট্ঠু ভাসিতং, ধম্মন্তি অত্থো. পব্বজিতা সন্তাতি পব্বজ্জং উপগতা সমানা, পব্বজিত্ৱা ৱা হুত্ৱা সন্তকাযৱাচা. মেত্তচিত্তন্তি মেত্তাসহগতং চিত্তং. চিত্তসীসেন মেত্তজ্ঝানং ৱদতি. ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযাতি তঞ্চ সা মেত্তচিত্তং ভাৱেন্তী ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযা অভাৱেসি, ন ৱিপস্সনাপাদকাদিঅত্থং. অনুপ্পন্নে হি বুদ্ধে ব্ৰহ্মৱিহাৰাদিকে ভাৱেন্তা তাপসপৰিব্বাজকা যাৱদেৱ ভৱসম্পত্তিঅত্থমেৱ ভাৱেসুং.
৩৮৫-৬. গামা গামন্তি গামতো অঞ্ঞং গামং. আভাৱেত্ৱাতি ৱড্ঢেত্ৱা ব্ৰূহেত্ৱা. ‘‘অভাৱেত্ৱা’’তি কেচি পঠন্তি, তেসং অ-কাৰো নিপাতমত্তং. ইত্থিচিত্তং ৱিৰাজেত্ৱাতি ইত্থিভাৱে চিত্তং অজ্ঝাসযং অভিৰুচিং ৱিৰাজেত্ৱা ইত্থিভাৱে ৱিৰত্তচিত্তা হুত্ৱা. ব্ৰহ্মলোকূপগাতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন ব্ৰহ্মলোকং উপগমনকা অহোসি. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানমেৱ.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা তস্সা উপাসিকায সোকং ৱিনোদেত্ৱা উপৰি চতুসচ্চদেসনং অকাসি. সচ্চপৰিযোসানে সা উপাসিকা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. সম্পত্তপৰিসায চ দেসনা সাত্থিকা অহোসীতি.
উব্বৰিপেতৱত্থুৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি খুদ্দক-অট্ঠকথায পেতৱত্থুস্মিং
তেৰসৱত্থুপটিমণ্ডিতস্স
দুতিযস্স উব্বৰিৱগ্গস্স অত্থসংৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.