৮. গোণপেতৱত্থুৱণ্ণনা
কিং নু উম্মত্তৰূপো ৱাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং মতপিতিকং কুটুম্বিকং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযং কিৰ অঞ্ঞতৰস্স কুটুম্বিকস্স পিতা কালমকাসি. সো পিতু মৰণেন সোকসন্তত্তহদযো ৰোদমানো উম্মত্তকো পিয ৱিচৰন্তো যং যং পস্সতি, তং তং পুচ্ছতি – ‘‘অপি মে পিতৰং পস্সিত্থা’’তি? ন কোচি তস্স সোকং ৱিনোদেতুং অসক্খি. তস্স পন হদযে ঘটে পদীপো ৱিয সোতাপত্তিফলস্স উপনিস্সযো পজ্জলতি.
সত্থা পচ্চূসসমযে লোকং ওলোকেন্তো তস্স সোতাপত্তিফলস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা ‘‘ইমস্স অতীতকাৰণং আহৰিত্ৱা সোকং ৱূপসমেত্ৱা সোতাপত্তিফলং দাতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা পুনদিৱসে পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো পচ্ছাসমণং অনাদায তস্স ঘৰদ্ৱাৰং অগমাসি. সো ‘‘সত্থা আগতো’’তি সুত্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা সত্থাৰং গেহং পৱেসেত্ৱা সত্থৰি পঞ্ঞত্তে আসনে নিসিন্নে সযং ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘কিং, ভন্তে, ময্হং পিতু গতট্ঠানং জানাথা’’তি আহ. অথ নং সত্থা, ‘‘উপাসক, কিং ইমস্মিং অত্তভাৱে পিতৰং পুচ্ছসি, উদাহু অতীতে’’তি আহ. সো তং ৱচনং সুত্ৱা ‘‘বহূ কিৰ ময্হং পিতৰো’’তি তনুভূতসোকো থোকং মজ্ঝত্ততং পটিলভি. অথস্স সত্থা সোকৱিনোদনং ধম্মকথং কত্ৱা অপগতসোকং কল্লচিত্তং ৱিদিত্ৱা সামুক্কংসিকায ধম্মদেসনায সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৱা ৱিহাৰং অগমাসি.
অথ ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘পস্সথ, আৱুসো, বুদ্ধানুভাৱং, তথা সোকপৰিদেৱসমাপন্নো উপাসকো খণেনেৱ ভগৱতা সোতাপত্তিফলে ৱিনীতো’’তি. সত্থা তত্থ গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছি. ভিক্খূ তমত্থং ভগৱতো আৰোচেসুং. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ মযা ইমস্স সোকো অপনীতো, পুব্বেপি অপনীতোযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং অঞ্ঞতৰস্স গহপতিকস্স পিতা কালমকাসি. সো পিতু মৰণেন সোকপৰিদেৱসমাপন্নো অস্সুমুখো ৰত্তক্খো কন্দন্তো চিতকং পদক্খিণং কৰোতি. তস্স পুত্তো সুজাতো নাম কুমাৰো পণ্ডিতো ব্যত্তো বুদ্ধিসম্পন্নো পিতুসোকৱিনযনূপাযং চিন্তেন্তো একদিৱসং বহিনগৰে একং মতগোণং দিস্ৱা তিণঞ্চ পানীযঞ্চ আহৰিত্ৱা তস্স পুৰতো ঠপেত্ৱা ‘‘খাদ, খাদ, পিৱ, পিৱা’’তি ৱদন্তো অট্ঠাসি. আগতাগতা তং দিস্ৱা ‘‘সম্ম সুজাত, কিং উম্মত্তকোসি, যো ত্ৱং মতস্স গোণস্স তিণোদকং উপনেসী’’তি ৱদন্তি? সো ন কিঞ্চি পটিৱদতি. মনুস্সা তস্স পিতু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘পুত্তো তে উম্মত্তকো জাতো, মতগোণস্স তিণোদকং দেতী’’তি আহংসু. তং সুত্ৱা চ কুটুম্বিকস্স পিতৰং আৰব্ভ ঠিতো সোকো অপগতো. সো ‘‘ময্হং কিৰ পুত্তো উম্মত্তকো জাতো’’তি সংৱেগপ্পত্তো ৱেগেন গন্ত্ৱা ‘‘ননু ত্ৱং, তাত সুজাত, পণ্ডিতো ব্যত্তো বুদ্ধিসম্পন্নো, কস্মা মতগোণস্স তিণোদকং দেসী’’তি চোদেন্তো –
৪৬. ‘‘কিং নু উম্মত্তৰূপোৱ, লাযিত্ৱা হৰিতং তিণং;
খাদ খাদাতি লপসি, গতসত্তং জৰগ্গৱং.
৪৭. ‘‘ন হি অন্নেন পানেন, মতো গোণো সমুট্ঠহে;
ত্ৱংসি বালো চ দুম্মেধো, যথা তঞ্ঞোৱ দুম্মতী’’তি. –
গাথাদ্ৱযমাহ. তত্থ কিং নূতি পুচ্ছাৱচনং. উম্মত্তৰূপোৱাতি উম্মত্তকসভাৱো ৱিয চিত্তক্খেপং পত্তো ৱিয. লাযিত্ৱাতি লৱিত্ৱা. হৰিতং তিণন্তি অল্লতিণং. লপসি ৱিলপসি. গতসত্তন্তি ৱিগতজীৱিতং. জৰগ্গৱন্তি বলিবদ্দং জিণ্ণগোণং. অন্নেন পানেনাতি তযা দিন্নেন হৰিততিণেন ৱা পানীযেন ৱা. মতো গোণো সমুট্ঠহেতি কালকতো গোণো লদ্ধজীৱিতো হুত্ৱা ন হি সমুট্ঠহেয্য. ত্ৱংসি বালো চ দুম্মেধোতি ত্ৱং বাল্যযোগতো বালো, মেধাসঙ্খাতায পঞ্ঞায অভাৱতো দুম্মেধো অসি. যথা তঞ্ঞোৱ দুম্মতীতি যথা তং অঞ্ঞোপি নিপ্পঞ্ঞো ৱিপ্পলপেয্য, এৱং ত্ৱং নিৰত্থকং ৱিপ্পলপসীতি অত্থো. যথা তন্তি নিপাতমত্তং.
তং সুত্ৱা সুজাতো পিতৰং সঞ্ঞাপেতুং অত্তনো অধিপ্পাযং পকাসেন্তো –
৪৮. ‘‘ইমে পাদা ইদং সীসং, অযং কাযো সৱালধি;
নেত্তা তথেৱ তিট্ঠন্তি, অযং গোণো সমুট্ঠহে.
৪৯. ‘‘নায্যকস্স হত্থপাদা, কাযো সীসঞ্চ দিস্সতি;
ৰুদং মত্তিকথূপস্মিং, ননু ত্ৱঞ্ঞেৱ দুম্মতী’’তি. –
গাথাদ্ৱযং অভাসি. তস্সত্থো – ইমস্স গোণস্স ইমে চত্তাৰো পাদা, ইদং সীসং, সহ ৱালধিনা ৱত্ততীতি সৱালধি অযং কাযো. ইমানি চ নেত্তা নযনানি যথা মৰণতো পুব্বে, তথেৱ অভিন্নসণ্ঠানানি তিট্ঠন্তি. অযং গোণো সমুট্ঠহেতি ইমস্মা কাৰণা অযং গোণো সমুট্ঠহেয্য সমুত্তিট্ঠেয্যাতি মম চিত্তং ভৱেয্য. ‘‘মঞ্ঞে গোণো সমুট্ঠহে’’তি কেচি পঠন্তি, তেন কাৰণেন অযং গোণো সহসাপি কাযং সমুট্ঠহেয্যাতি অহং মঞ্ঞেয্যং, এৱং মে মঞ্ঞনা সম্ভৱেয্যাতি অধিপ্পাযো. অয্যকস্স পন ময্হং পিতামহস্স ন হত্থপাদা কাযো সীসং দিস্সতি, কেৱলং পন তস্স অট্ঠিকানি পক্খিপিত্ৱা কতে মত্তিকামযে থূপে ৰুদন্তো সতগুণেন সহস্সগুণেন, তাত, ত্ৱঞ্ঞেৱ দুম্মতি নিপ্পঞ্ঞো, ভিজ্জনধম্মা সঙ্খাৰা ভিজ্জন্তি, তত্থ ৱিজানতং কা পৰিদেৱনাতি পিতু ধম্মং কথেসি.
তং সুত্ৱা বোধিসত্তস্স পিতা ‘‘মম মুত্তো পণ্ডিতো মং সঞ্ঞাপেতুং ইমং কম্মং অকাসী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘তাত সুজাত, ‘সব্বেপি সত্তা মৰণধম্মা’তি অঞ্ঞাতমেতং, ইতো পট্ঠায ন সোচিস্সামি, সোকহৰণসমত্থেন নাম মেধাৱিনা তাদিসেনেৱ ভৱিতব্ব’’ন্তি পুত্তং পসংসন্তো –
৫০. ‘‘আদিত্তং ৱত মং সন্তং, ঘতসিত্তংৱ পাৱকং;
ৱাৰিনা ৱিয ওসিঞ্চং, সব্বং নিব্বাপযে দৰং.
৫১. ‘‘অব্বহী ৱত মে সল্লং, সোকং হদযনিস্সিতং;
যো মে সোকপৰেতস্স, পিতুসোকং অপানুদি.
৫২. ‘‘স্ৱাহং অব্বূড়্হসল্লোস্মি, সীতিভূতোস্মি নিব্বুতো;
ন সোচামি ন ৰোদামি, তৱ সুত্ৱান মাণৱ.
৫৩. ‘‘এৱং কৰোন্তি সপ্পঞ্ঞা, যে হোন্তি অনুকম্পকা;
ৱিনিৱত্তযন্তি সোকম্হা, সুজাতো পিতৰং যথা’’তি. –
চতস্সো গাথা অভাসি. তত্থ আদিত্তন্তি সোকগ্গিনা আদিত্তং জলিতং. সন্তন্তি সমানং. পাৱকন্তি অগ্গি. ৱাৰিনা ৱিয ওসিঞ্চন্তি উদকেন অৱসিঞ্চন্তো ৱিয. সব্বং নিব্বাপযে দৰন্তি সব্বং মে চিত্তদৰথং নিব্বাপেসি. অব্বহী ৱতাতি নীহৰি ৱত. সল্লন্তি সোকসল্লং. হদযনিস্সিতন্তি চিত্তসন্নিস্সিতসল্লভূতং. সোকপৰেতস্সাতি সোকেন অভিভূতস্স. পিতুসোকন্তি পিতৰং আৰব্ভ উপ্পন্নং সোকং. অপানুদীতি অপনেসি. তৱ সুত্ৱান মাণৱাতি, কুমাৰ, তৱ ৱচনং সুত্ৱা ইদানি পন ন সোচামি ন ৰোদামি. সুজাতো পিতৰং যথাতি যথা অযং সুজাতো অত্তনো পিতৰং সোকতো ৱিনিৱত্তেসি, এৱং অঞ্ঞেপি যে অনুকম্পকা অনুগ্গণ্হসীলা হোন্তি, তে সপ্পঞ্ঞা এৱং কৰোন্তি পিতূনং অঞ্ঞেসঞ্চ উপকাৰং কৰোন্তীতি অত্থো.
মাণৱস্স ৱচনং সুত্ৱা পিতা অপগতসোকো হুত্ৱা সীসং নহাযিত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱা কম্মন্তে পৱত্তেত্ৱা কালং কত্ৱা সগ্গপৰাযণো অহোসি. সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা তেসং ভিক্খূনং সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপৰিযোসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীসু পতিট্ঠহিংসু. তদা সুজাতো লোকনাথো অহোসীতি.
গোণপেতৱত্থুৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.