১১. নাগপেতৱত্থুৱণ্ণনা
পুৰতোৱ সেতেন পলেতি হত্থিনাতি ইদং সত্থৰি জেতৱনে ৱিহৰন্তে দ্ৱে ব্ৰাহ্মণপেতে আৰম্ভ ৱুত্তং. আযস্মা কিৰ সংকিচ্চো সত্তৱস্সিকো খুৰগ্গেযেৱ অৰহত্তং পত্ৱা সামণেৰভূমিযং ঠিতো তিংসমত্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং অৰঞ্ঞাযতনে ৱসন্তো তেসং ভিক্খূনং পঞ্চন্নং চোৰসতানং হত্থতো আগতং মৰণম্পি বাহিত্ৱা তে চ চোৰে দমেত্ৱা পব্বাজেত্ৱা সত্থু সন্তিকং অগমাসি. সত্থা তেসং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেসি, দেসনাৱসানে তে ভিক্খূ অৰহত্তং পাপুণিংসু. অথাযস্মা সংকিচ্চো পৰিপুণ্ণৱস্সো লদ্ধূপসম্পদো তেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ইসিপতনে ৱিহাসি. মনুস্সা থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পসন্নমানসা ৱীথিপটিপাটিযা ৱগ্গৱগ্গা হুত্ৱা আগন্তুকদানং অদংসু. তত্থ অঞ্ঞতৰো উপাসকো মনুস্সে নিচ্চভত্তে সমাদপেসি, তে যথাবলং নিচ্চভত্তং পট্ঠপেসুং.
তেন চ সমযেন বাৰাণসিযং অঞ্ঞতৰস্স মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স ব্ৰাহ্মণস্স দ্ৱে পুত্তা একা চ ধীতা অহেসুং. তেসু জেট্ঠপুত্তো তস্স উপাসকস্স মিত্তো অহোসি. সো তং গহেত্ৱা আযস্মতো সংকিচ্চস্স সন্তিকং অগমাসি. আযস্মা সংকিচ্চো তস্স ধম্মং দেসেসি. সো মুদুচিত্তো অহোসি. অথ নং সো উপাসকো আহ – ‘‘ত্ৱং একস্স ভিক্খুনো নিচ্চভত্তং দেহী’’তি. ‘‘অনাচিণ্ণং অম্হাকং ব্ৰাহ্মণানং সমণানং সক্যপুত্তিযানং নিচ্চভত্তদানং, তস্মা নাহং দস্সামী’’তি. ‘‘কিং ময্হম্পি ভত্তং ন দস্সসী’’তি? ‘‘কথং ন দস্সামী’’তি আহ. ‘‘যদি এৱং যং ময্হং দেসি, তং একস্স ভিক্খুস্স দেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা দুতিযদিৱসে পাতোৱ ৱিহাৰং গন্ত্ৱা একং ভিক্খুং আনেত্ৱা ভোজেসি.
এৱং গচ্ছন্তে কালে ভিক্খূনং পটিপত্তিং দিস্ৱা ধম্মঞ্চ সুণিত্ৱা তস্স কনিট্ঠভাতা চ ভগিনী চ সাসনে অভিপ্পসন্না পুঞ্ঞকম্মৰতা চ অহেসুং. এৱং তে তযো জনা যথাৱিভৱং দানানি দেন্তা সমণব্ৰাহ্মণে সক্কৰিংসু গৰুং কৰিংসু মানেসুং পূজেসুং. মাতাপিতৰো পন নেসং অস্সদ্ধা অপ্পসন্না সমণব্ৰাহ্মণেসু অগাৰৱা পুঞ্ঞকিৰিযায অনাদৰা অচ্ছন্দিকা অহেসুং. তেসং ধীতৰং দাৰিকং মাতুলপুত্তস্সত্থায ঞাতকা ৱাৰেসুং. সো চ আযস্মতো সংকিচ্চস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা সংৱেগজাতো পব্বজিত্ৱা নিচ্চং অত্তনো মাতু-গেহং ভুঞ্জিতুং গচ্ছতি. তং মাতা অত্তনো ভাতু-ধীতায দাৰিকায পলোভেতি. তেন সো উক্কণ্ঠিতো হুত্ৱা উপজ্ঝাযং উপসঙ্গমিত্ৱা আহ – ‘‘উপ্পব্বজিস্সামহং, ভন্তে, অনুজানাথ ম’’ন্তি. উপজ্ঝাযো তস্স উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৱা আহ – ‘‘সামণেৰ, মাসমত্তং আগমেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা মাসে অতিক্কন্তে তথেৱ আৰোচেসি. উপজ্ঝাযো পুন ‘‘অড্ঢমাসং আগমেহী’’তি আহ. অড্ঢমাসে অতিক্কন্তে তথেৱ ৱুত্তে পুন ‘‘সত্তাহং আগমেহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণি. অথ তস্মিং অন্তোসত্তাহে সামণেৰস্স মাতুলানিযা গেহং ৱিনট্ঠচ্ছদনং জিণ্ণং দুব্বলকুট্টং ৱাতৱস্সাভিহতং পৰিপতি. তত্থ ব্ৰাহ্মণো ব্ৰাহ্মণী দ্ৱে পুত্তা ঘীতা চ গেহেন অজ্ঝোত্থটা কালমকংসু. তেসু ব্ৰাহ্মণো ব্ৰাহ্মণী চ পেতযোনিযং নিব্বত্তিংসু, দ্ৱে পুত্তা ধীতা চ ভুম্মদেৱেসু. তেসু জেট্ঠপুত্তস্স হত্থিযানং নিব্বত্তি, কনিট্ঠস্স অস্সতৰীৰথো, ধীতায সুৱণ্ণসিৱিকা. ব্ৰাহ্মণো চ ব্ৰাহ্মণী চ মহন্তে মহন্তে অযোমুগ্গৰে গহেত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং আকোটেন্তি, অভিহতট্ঠানেসু মহন্তা মহন্তা ঘটপ্পমাণা গণ্ডা উট্ঠহিত্ৱা মুহুত্তেনেৱ পচিত্ৱা পৰিভেদপ্পত্তা হোন্তি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গণ্ডে ফালেত্ৱা কোধাভিভূতা নিক্কৰুণা ফৰুসৱচনেহি তজ্জেন্তা পুব্বলোহিতং পিৱন্তি, ন চ তিত্তিং পটিলভন্তি.
অথ সামণেৰো উক্কণ্ঠাভিভূতো উপজ্ঝাযং উপসঙ্কমিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, মযা পটিঞ্ঞাতদিৱসা ৱীতিৱত্তা, গেহং গমিস্সামি, অনুজানাথ ম’’ন্তি. অথ নং উপজ্ঝাযো ‘‘অত্থঙ্গতে সূৰিযে কালপক্খচাতুদ্দসিযা পৱত্তমানায এহী’’তি ৱত্ৱা ইসিপতনৱিহাৰস্স পিট্ঠিপস্সেন থোকং গন্ত্ৱা অট্ঠাসি. তেন চ সমযেন তে দ্ৱে দেৱপুত্তা সদ্ধিং ভগিনিযা তেনেৱ মগ্গেন যক্খসমাগমং সম্ভাৱেতুং গচ্ছন্তি, তেসং পন মাতাপিতৰো মুগ্গৰহত্থা ফৰুসৱাচা কাড়ৰূপা আকুলাকুললূখপতিতকেসভাৰা অগ্গিদড্ঢতালক্খন্ধসদিসা ৱিগলিতপুব্বলোহিতা ৱলিতগত্তা অতিৱিয জেগুচ্ছবীভচ্ছদস্সনা তে অনুবন্ধন্তি.
অথাযস্মা সংকিচ্চো যথা সো সামণেৰো তে সব্বে গচ্ছন্তে পস্সতি, তথাৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা সামণেৰং আহ – ‘‘পস্সসি ত্ৱং, সামণেৰ, ইমে গচ্ছন্তে’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, পস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি ইমেহি কতকম্মং পটিপুচ্ছা’’তি. সো হত্থিযানাদীহি গচ্ছন্তে অনুক্কমেন পটিপুচ্ছি. তে আহংসু – ‘‘যে পচ্ছতো পেতা আগচ্ছন্তি, তে পটিপুচ্ছা’’তি. সামণেৰো তে পেতে গাথাহি অজ্ঝভাসি –
৭৩. ‘‘পুৰতোৱ সেতেন পলেতি হত্থিনা, মজ্ঝে পন অস্সতৰীৰথেন;
পচ্ছা চ কঞ্ঞা সিৱিকায নীযতি, ওভাসযন্তী দস সব্বসো দিসা.
৭৪. ‘‘তুম্হে পন মুগ্গৰহত্থপাণিনো, ৰুদংমুখা ছিন্নপভিন্নগত্তা;
মনুস্সভূতা কিমকত্থ পাপং, যেনঞ্ঞমঞ্ঞস্স পিৱাথ লোহিত’’ন্তি.
তত্থ পুৰতোতি সব্বপঠমং. সেতেনাতি পণ্ডৰেন. পলেতীতি গচ্ছতি. মজ্ঝে পনাতি হত্থিং আৰুড়্হস্স সিৱিকং আৰুড়্হায চ অন্তৰে. অস্সতৰীৰথেনাতি অস্সতৰীযুত্তেন ৰথেন পলেতীতি যোজনা. নীযতীতি ৱহীযতি. ওভাসযন্তী দস সব্বসো দিসাতি সব্বতো সমন্ততো সব্বা দস দিসা অত্তনো সৰীৰপ্পভাহি ৱত্থাভৰণাদিপ্পভাহি চ ৱিজ্জোতযমানা. মুগ্গৰহত্থপাণিনোতি মুগ্গৰা হত্থসঙ্খাতেসু পাণীসু যেসং তে মুগ্গৰহত্থপাণিনো, ভূমিসণ্হকৰণীযাদীসু পাণিৱোহাৰস্স লব্ভমানত্তা হত্থসদ্দেন পাণি এৱ ৱিসেসিতো. ছিন্নপভিন্নগত্তাতি মুগ্গৰপ্পহাৰেন তত্থ তত্থ ছিন্নপভিন্নসৰীৰা. পিৱাথাতি পিৱথ.
এৱং সামণেৰেন পুট্ঠা তে পেতা সব্বং তং
পৱত্তিং চতূহি গাথাহি পচ্চভাসিংসু –
৭৫. ‘‘পুৰতোৱ যো গচ্ছতি কুঞ্জৰেন, সেতেন নাগেন চতুক্কমেন;
অম্হাক পুত্তো অহু জেট্ঠকো সো, দানানি দত্ৱান সুখী পমোদতি.
৭৬. ‘‘যো যো মজ্ঝে অস্সতৰীৰথেন, চতুব্ভি যুত্তেন সুৱগ্গিতেন;
অম্হাক পুত্তো অহু মজ্ঝিমো সো, অমচ্ছৰী দানপতী ৱিৰোচতি.
৭৭. ‘‘যা সা চ পচ্ছা সিৱিকায নীযতি, নাৰী সপঞ্ঞা মিগমন্দলোচনা;
অম্হাক ধীতা অহু সা কনিট্ঠিকা, ভাগড্ঢভাগেন সুখী পমোদতি.
৭৮. ‘‘এতে চ দানানি অদংসু পুব্বে, পসন্নচিত্তা সমণব্ৰাহ্মণানং;
মযং পন মচ্ছৰীনো অহুম্হ, পৰিভাসকা সমণব্ৰাহ্মণানং;
এতে চ দত্ৱা পৰিচাৰযন্তি, মযঞ্চ সুস্সাম নড়োৱ ছিন্নো’’তি.
৭৫. তত্থ পুৰতোৱ যো গচ্ছতীতি ইমেসং গচ্ছন্তানং যো পুৰতো গচ্ছতি. ‘‘যোসো পুৰতো গচ্ছতী’’তি ৱা পাঠো, তস্স যো এসো পুৰতো গচ্ছতীতি অত্থো. কুঞ্জৰেনাতি কুং পথৱিং জীৰযতি, কুঞ্জেসু ৱা ৰমতি চৰতীতি ‘‘কুঞ্জৰো’’তি লদ্ধনামেন হত্থিনা. নাগেনাতি, নাস্স অগমনীযং অনভিভৱনীযং অত্থীতি নাগা, তেন নাগেন. চতুক্কমেনাতি চতুপ্পদেন. জেট্ঠকোতি পুব্বজো.
৭৬-৭৭. চতুব্ভীতি চতূহি অস্সতৰীহি. সুৱগ্গিতেনাতি সুন্দৰগমনেন চাতুৰগমনেন. মিগমন্দলোচনাতি মিগী ৱিয মন্দক্খিকা. ভাগড্ঢভাগেনাতি ভাগস্স অড্ঢভাগেন, অত্তনা লদ্ধকোট্ঠাসতো অড্ঢভাগদানেন হেতুভূতেন. সুখীতি সুখিনী. লিঙ্গৱিপল্লাসেন হেতং ৱুত্তং.
৭৮. পৰিভাসকাতি অক্কোসকা. পৰিচাৰযন্তীতি দিব্বেসু কামগুণেসু অত্তনো ইন্দ্ৰিযানি ইতো চিতো চ যথাসুখং চাৰেন্তি, পৰিজনেহি ৱা অত্তনো পুঞ্ঞানুভাৱনিস্সন্দেন পৰিচৰিযং কাৰেন্তি. মযঞ্চ সুস্সাম নড়োৱ ছিন্নোতি মযং পন ছিন্নো আতপে খিত্তো নড়ো ৱিয সুস্সাম, খুপ্পিপাসাহি অঞ্ঞমঞ্ঞং দণ্ডাভিঘাতেহি চ সুক্খা ৱিসুক্খা ভৱামাতি.
এৱং অত্তনো পাপং সম্পৱেদেত্ৱা ‘‘মযং তুয্হং মাতুলমাতুলানিযো’’তি আচিক্খিংসু. তং সুত্ৱা সামণেৰো সঞ্জাতসংৱেগো ‘‘এৱৰূপানং কিব্বিসকাৰীনং কথং নু খো ভোজনানি সিজ্ঝন্তী’’তি পুচ্ছন্তো –
৭৯. ‘‘কিং তুম্হাকং ভোজনং কিং সযানং, কথঞ্চ যাপেথ সুপাপধম্মিনো;
পহূতভোগেসু অনপ্পকেসু, সুখং ৱিৰাধায দুক্খজ্জ পত্তা’’তি. –
ইমং গাথমাহ. তত্থ কিং তুম্হাকং ভোজনন্তি কীদিসং তুম্হাকং ভোজনং? কিং সযানন্তি কীদিসং সযনং? ‘‘কিং সযানা’’তি কেচি পঠন্তি, কীদিসা সযনা, কীদিসে সযনে সযথাতি অত্থো. কথঞ্চ যাপেথাতি কেন পকাৰেন যাপেথ, ‘‘কথং ৱো যাপেথা’’তিপি পাঠো, কথং তুম্হে যাপেথাতি অত্থো. সুপাপধম্মিনোতি সুট্ঠু অতিৱিয পাপধম্মা. পহূতভোগেসূতি অপৰিযন্তেসু উড়াৰেসু ভোগেসু সন্তেসু. অনপ্পকেসূতি ন অপ্পকেসু বহূসু. সুখং ৱিৰাধাযাতি সুখহেতুনো পুঞ্ঞস্স অকৰণেন সুখং ৱিৰজ্ঝিত্ৱা ৱিৰাধেত্ৱা. ‘‘সুখস্স ৱিৰাধেনা’’তি কেচি পঠন্তি. দুক্খজ্জ পত্তাতি অজ্জ ইদানি ইদং পেতযোনিপৰিযাপন্নং দুক্খং অনুপ্পত্তাতি.
এৱং সামণেৰেন পুট্ঠা পেতা তেন পুচ্ছিতমত্থং ৱিস্সজ্জেন্তা –
৮০. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱধিত্ৱান, পিৱাম পুব্বলোহিতং;
বহুং ৱিত্ৱা ন ধাতা হোম, নচ্ছাদিম্হসে মযং.
৮১. ‘‘ইচ্চেৱ মচ্চা পৰিদেৱযন্তি, অদাযকা পেচ্চ যমস্স ঠাযিনো;
যে তে ৱিদিচ্চ অধিগম্ম ভোগে, ন ভুঞ্জৰে নাপি কৰোন্তি পুঞ্ঞং.
৮২. ‘‘তে খুপ্পিপাসূপগতা পৰত্থ, পচ্ছা চিৰং ঝাযৰে ডয্হমানা;
কম্মানি কত্ৱান দুখুদ্ৰানি, অনুভোন্তি দুক্খং কটুকপ্ফলানি.
৮৩. ‘‘ইত্তৰঞ্হি ধনং ধঞ্ঞং, ইত্তৰং ইধ জীৱিতং;
ইত্তৰং ইত্তৰতো ঞত্ৱা, দীপং কযিৰাথ পণ্ডিতো.
৮৪. ‘‘যে তে এৱং পজানন্তি, নৰা ধম্মস্স কোৱিদা;
তে দানে নপ্পমজ্জন্তি, সুত্ৱা অৰহতং ৱচো’’তি. –
পঞ্চ গাথা অভাসিংসু.
৮০-৮১. তত্থ ন ধাতা হোমাতি ধাতা সুহিতা তিত্তা ন হোম. নচ্ছাদিম্হসেতি ন ৰুচ্চাম, ন ৰুচিং উপ্পাদেম, ন তং মযং অত্তনো ৰুচিযা পিৱিস্সামাতি অত্থো. ইচ্চেৱাতি এৱমেৱ. মচ্চা পৰিদেৱযন্তীতি মযং ৱিয অঞ্ঞেপি মনুস্সা কতকিব্বিসা পৰিদেৱন্তি কন্দন্তি. অদাযকাতি অদানসীলা মচ্ছৰিনো. যমস্স ঠাযিনোতি যমলোকসঞ্ঞিতে যমস্স ঠানে পেত্তিৱিসযে ঠানসীলা. যে তে ৱিদিচ্চ অধিগম্মভোগেতি যে তে সম্পতি আযতিঞ্চ সুখৱিসেসৱিধাযকে ভোগে ৱিন্দিত্ৱা পটিলভিত্ৱা. ন ভুঞ্জৰে নাপি কৰোন্তি পুঞ্ঞন্তি অম্হে ৱিয সযম্পি ন ভুঞ্জন্তি, পৰেসং দেন্তা দানমযং পুঞ্ঞম্পি ন কৰোন্তি.
৮২. তে খুপ্পিপাসূপগতা পৰত্থাতি তে সত্তা পৰত্থ পৰলোকে পেত্তিৱিসযে জিঘচ্ছাপিপাসাভিভূতা হুত্ৱা. চিৰং ঝাযৰে ডয্হমানাতি খুদাদিহেতুকেন দুক্খগ্গিনা ‘‘অকতং ৱত অম্হেহি কুসলং, কতং পাপ’’ন্তিআদিনা ৱত্তমানেন ৱিপ্পটিসাৰগ্গিনা পৰিডয্হমানা ঝাযন্তি, অনুত্থুনন্তীতি অত্থো. দুখুদ্ৰানীতি দুক্খৱিপাকানি. অনুভোন্তি দুক্খং কটুকপ্ফলানীতি অনিট্ঠফলানি পাপকম্মানি কত্ৱা চিৰকালং দুক্খং আপাযিকদুক্খং অনুভৱন্তি.
৮৩-৮৪. ইত্তৰন্তি ন চিৰকালট্ঠাযী, অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং. ইত্তৰং ইধ জীৱিতন্তি ইধ মনুস্সলোকে সত্তানং জীৱিতম্পি ইত্তৰং পৰিত্তং অপ্পকং. তেনাহ ভগৱা – ‘‘যো চিৰং জীৱতি, সো ৱস্সসতং অপ্পং ৱা ভিয্যো’’তি (দী. নি. ২.৯১; সং. নি. ১.১৪৫; অ. নি. ৭.৭৪). ইত্তৰং ইত্তৰতো ঞত্ৱাতি ধনধঞ্ঞাদিউপকৰণং মনুস্সানং জীৱিতঞ্চ ইত্তৰং পৰিত্তং খণিকং ন চিৰস্সন্তি পঞ্ঞায উপপৰিক্খিত্ৱা. দীপং কযিৰাথ পণ্ডিতোতি সপঞ্ঞো পুৰিসো দীপং অত্তনো পতিট্ঠং পৰলোকে হিতসুখাধিট্ঠানং কৰেয্য. যে তে এৱং পজানন্তীতি যে তে মনুস্সা মনুস্সানং ভোগানং জীৱিতস্স চ ইত্তৰভাৱং যাথাৱতো জানন্তি, তে দানে সব্বকালং নপ্পমজ্জন্তি. সুত্ৱা অৰহতং ৱচোতি অৰহতং বুদ্ধাদীনং অৰিযানং ৱচনং সুত্ৱা, সুতত্তাতি অত্থো. সেসং পাকটমেৱ.
এৱং তে পেতা সামণেৰেন পুট্ঠা তমত্থং আচিক্খিত্ৱা ‘‘মযং তুয্হং মাতুলমাতুলানিযো’’তি পৱেদেসুং. তং সুত্ৱা সামণেৰো সঞ্জাতসংৱেগো উক্কণ্ঠং পটিৱিনোদেত্ৱা উপজ্ঝাযস্স পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘যং, ভন্তে, অনুকম্পকেন কৰণীযং অনুকম্পং উপাদায, তং মে তুম্হেহি কতং, মহতা ৱতম্হি অনত্থপাততো ৰক্খিতো, ন দানি মে ঘৰাৱাসেন অত্থো, অভিৰমিস্সামি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসে’’তি. অথাযস্মা সংকিচ্চো তস্স অজ্ঝাসযানুৰূপং কম্মট্ঠানং আচিক্খি. সো কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জন্তো নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. আযস্মা পন সংকিচ্চো তং পৱত্তিং ভগৱতো আৰোচেসি. সত্থা তমত্থং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা সম্পত্তপৰিসায ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেসি, সা দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
নাগপেতৱত্থুৱণণনা নিট্ঠিতা.