৪. ৱিৱেককথা
ৱিৱেককথাৱণ্ণনা
২২. ইদানি পহানাৱসানায অভিসমযকথায অনন্তৰং পহানাকাৰং দস্সেন্তেন কথিতায সুত্তন্তপুব্বঙ্গমায ৱিৱেককথায অপুব্বত্থানুৱণ্ণনা. তত্থ সুত্তন্তে তাৱ যে কেচীতি অনৱসেসপৰিযাদানং. বলকৰণীযাতি ঊৰুবলেন বাহুবলেন কত্তব্বা. কম্মন্তাতি ধাৱনলঙ্ঘনকসনৱপনাদীনি কম্মানি. কৰীযন্তীতি বলৱন্তেহি কৰীযন্তি. সীলং নিস্সাযাতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং নিস্সযং কত্ৱা. ভাৱেতীতি ভিন্নসীলস্স ভাৱনাভাৱতো ইধ পন লোকিযলোকুত্তৰা মগ্গভাৱনা অধিপ্পেতাতি. ৱিৱেকনিস্সিতন্তি তদঙ্গৱিৱেকং সমুচ্ছেদৱিৱেকং নিস্সৰণৱিৱেকং নিস্সিতং. ৱিৱেকোতি ৱিৱিত্ততা. অযঞ্হি অৰিযমগ্গভাৱনানুযুত্তো যোগী ৱিপস্সনাক্খণে কিচ্চতো তদঙ্গৱিৱেকনিস্সিতং, অজ্ঝাসযতো নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিতং, মগ্গক্খণে কিচ্চতো সমুচ্ছেদৱিৱেকনিস্সিতং, আৰম্মণতো নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিতং ভাৱেতি. এস নযো ৱিৰাগনিস্সিতাদীসু. ৱিৱেকোযেৱ হি ৱিৰজ্জনট্ঠেন ৱিৰাগো, নিৰোধট্ঠেন নিৰোধো, ৱোসজ্জনট্ঠেন ৱোসগ্গো. অথ ৱা কিলেসেহি ৱিৱিত্তত্তা ৱিৱেকো, কিলেসেহি ৱিৰত্তত্তা ৱিৰাগো, কিলেসানং নিৰুদ্ধত্তা নিৰোধো, কিলেসানঞ্চ পৰিচ্চত্তত্তা ৱিস্সট্ঠত্তা, নিব্বানেচত্তস্স চ ৱিস্সট্ঠত্তা ৱোসগ্গো. ৱোসগ্গো পন দুৱিধো পৰিচ্চাগৱোসগ্গো চ পক্খন্দনৱোসগ্গো চ. তত্থ পৰিচ্চাগৱোসগ্গোতি ৱিপস্সনাক্খণে তদঙ্গৱসেন, মগ্গক্খণে সমুচ্ছেদৱসেন কিলেসপ্পহানং. পক্খন্দনৱোসগ্গোতি ৱিপস্সনাক্খণে তন্নিন্নভাৱেন, মগ্গক্খণে আৰম্মণকৰণেন নিব্বানপক্খন্দনং. তদুভযম্পি ইমস্মিং লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকে অত্থৱণ্ণনানযে ৱট্টতি. তথা হি অযং সম্মাদিট্ঠিআদীসু একেকো ধম্মো যথাৱুত্তেন পকাৰেন কিলেসে চ পৰিচ্চজতি, নিব্বানঞ্চ পক্খন্দতি. ৱোসগ্গপৰিণামিন্তি ইমিনা পন সকলেন ৱচনেন ৱোসগ্গত্থং পৰিণামিতং পৰিণতং, পৰিপচ্চিতং পৰিপক্কঞ্চাতি ৱুত্তং হোতি. অযম্পি অৰিযমগ্গভাৱনানুযুত্তো ভিক্খু যথা সম্মাদিট্ঠিআদীসু একেকো ধম্মো কিলেসপৰিচ্চাগৱোসগ্গত্থঞ্চ নিব্বানপক্খন্দনৱোসগ্গত্থঞ্চ পৰিপচ্চতি, যথা চ পৰিপক্কো হোতি, তথা নং ভাৱেতি.
২৩. বীজগামভূতগামাতি এত্থ মূলবীজং খন্ধবীজং অগ্গবীজং ফড়ুবীজং বীজবীজন্তি (পাচি. ৯১) পঞ্চৱিধং বীজং, বীজগামো নাম বীজসমূহোতি অত্থো. তদেৱ পন সম্পন্ননীলঙ্কুৰপাতুভাৱতো পট্ঠায ভূতগামো নাম, ভূতানং জাতানং নিব্বত্তমূলনীলঙ্কুৰানং সমূহোতি অত্থো. দেৱতাপৰিগ্গহে সতি নীলঙ্কুৰকালতো পভুতি হোতীতি তেসং দেৱতাসঙ্খাতানং ভূতানং গামোতিপি ভূতগামোতি ৱদন্তি. ৱুদ্ধিন্তি অঙ্কুৰাদিৱসেন. ৱিৰুড়্হিন্তি খন্ধাদিৱসেন. ৱেপুল্লন্তি পুপ্ফাদিৱসেন. ধম্মেসু পন ৱুদ্ধিন্তি অপুব্বধম্মপ্পৱত্তিৱসেন. ৱিৰুড়িন্তি সকিচ্চকৰণসাধনৱসেন. ৱেপুল্লন্তি কিচ্চনিপ্ফত্তিৱসেন ৱিপুলভাৱন্তি অত্থো. ৱিপুলত্তন্তিপি পাঠো. অথ ৱা এতানি তীণি পদানি সীলসমাধিপঞ্ঞাহিপি যোজেন্তি.
মগ্গঙ্গনিদ্দেসৱণ্ণনা
২৪. সুত্তন্তনিদ্দেসে সম্মাদিট্ঠিযাতি সামিৱচনং. ঝানৱিপস্সনামগ্গফলনিব্বানেসু লোকিযৱিৰতিসম্পযুত্তচিত্তে চ যথাযোগং সম্পযোগতো চ আৰম্মণতো চ ৱত্তমানায সম্মাদিট্ঠিযা সামঞ্ঞলক্খণতো একীভূতায সম্মাদিট্ঠিযা. ৱিক্খম্ভনৱিৱেকোতি ৱিক্খম্ভনৱসেন দূৰীকৰণৱসেন ৱিৱেকো. কেসং? নীৱৰণানং. তস্স পঠমং ঝানং ভাৱযতোতিআদি ৱিক্খম্ভনৱসেন পঠমজ্ঝানমেৱ ৱুত্তং. তস্মিং ৱুত্তে সেসজ্ঝানানিপি ৱুত্তানেৱ হোন্তি. ঝানেসুপি সম্মাদিট্ঠিযা ৱিজ্জমানত্তা সম্মাদিট্ঠিযা ৱিৱেকো নাম হোতি. তদঙ্গৱিৱেকোতি তেন তেন ৱিপস্সনাঞাণঙ্গেন ৱিৱেকো. দিট্ঠিগতানন্তি দিট্ঠিৱিৱেকস্স দুক্কৰত্তা পধানত্তা চ দিট্ঠিৱিৱেকোৱ ৱুত্তো. তস্মিং ৱুত্তে নিচ্চসঞ্ঞাদিৱিৱেকোপি ৱুত্তোৱ হোতি. নিব্বেধভাগিযং সমাধিন্তি ৱিপস্সনাসম্পযুত্তসমাধিং. সমুচ্ছেদৱিৱেকোতি কিলেসানং সমুচ্ছেদেন ৱিৱেকো. লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গন্তি খযসঙ্খাতনিব্বানগামিলোকুত্তৰমগ্গং. পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকোতি কিলেসানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা ৱিৱেকো. নিস্সৰণৱিৱেকোতি সব্বসঙ্খতনিস্সৰণভূতো সঙ্খাৰৱিৱেকো. ছন্দজাতো হোতীতি পুব্বভাগে জাতধম্মছন্দো হোতি. সদ্ধাধিমুত্তোতি পুব্বভাগেযেৱ সদ্ধায অধিমুত্তো হোতি. চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতন্তি পুব্বভাগেযেৱ চিত্তঞ্চ অস্স যোগিস্স সুঅধিট্ঠিতং সুট্ঠু পতিট্ঠিতং হোতি. ইতি ছন্দো সদ্ধা চিত্তন্তি ইমে তযো ধম্মা পুব্বভাগে উপ্পন্নৱিৱেকানং উপনিস্সযত্তা নিস্সযা নাম. কেচি পন ‘‘চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতন্তি সমাধি ৱুত্তো’’তি ৱদন্তি. ৱিৰাগাদীসুপি এসেৱ নযো.
নিৰোধৱাৰে পন নিৰোধসদ্দতো অঞ্ঞং পৰিযাযৱচনং দস্সেন্তেন অমতা ধাতূতি ৱুত্তং, সেসেসু নিৰোধো নিব্বানন্তি উভযত্থাপি নিব্বানমেৱ. দ্ৱাদস নিস্সযাতি ছন্দসদ্ধাচিত্তানিযেৱ ৱিৱেকাদীসু চতূসু একেকস্মিং তযো তযো কত্ৱা দ্ৱাদস নিস্সযা হোন্তি.
২৫. সম্মাসঙ্কপ্পৱাযামসতিসমাধীনম্পি ইমিনাৱ নযেন অত্থযোজনা ৱেদিতব্বা. সম্মাৱাচাকম্মন্তা জীৱানং পন ঝানক্খণে ৱিপস্সনাক্খণে চ অভাৱা ঝানৱিপস্সনানং পুব্বভাগপৰভাগৱসেন ৱত্তমানা ৱিৰতিযো ঝানৱিপস্সনা সন্নিস্সিতা কত্ৱা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বং. নীৱৰণানং দিট্ঠিগতানঞ্চ ৱিৱেকৱিৰাগনিৰোধপটিনিস্সগ্গা তথা পৱত্তমানানং ৱিৰতীনং ৱিৱেকাদযো নামাতি ৱেদিতব্বং. যথা অট্ঠকনিপাতে ‘‘ততো, ত্ৱং ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৱিতক্কং সৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কৱিচাৰমত্তম্পি ভাৱেয্যাসি, অৱিতক্কং অৱিচাৰম্পি ভাৱেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৱেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৱেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৱেয্যাসী’’তি (অ. নি. ৮.৬৩) মেত্তাদযো কাযানুপস্সনাদযো চ নিযকজ্ঝত্তমূলসমাধিৱসেন চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানিকা ৱিয ৱুত্তা, এৱমিধাপি পুব্বভাগপৰভাগৱসেন ৱিৰতিযো ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বং. ব্যঞ্জনচ্ছাযমত্তং গহেত্ৱা ন ভগৱা অব্ভাচিক্খিতব্বো. গম্ভীৰঞ্হি বুদ্ধৱচনং, আচৰিযে পযিৰুপাসিত্ৱা অধিপ্পাযতো গহেতব্বং.
২৬-২৭. বোজ্ঝঙ্গবলইন্দ্ৰিযৱাৰেসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বোতি.
ৱিৱেককথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.