৫০. ইদ্ধিৱিধঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা
১০১. ইদ্ধিৱিধঞাণনিদ্দেসং ইধ ভিক্খূতি ইমস্মিং সাসনে ভিক্খু. ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতন্তি এত্থ ছন্দহেতুকো সমাধি, ছন্দাধিকো ৱা সমাধি ছন্দসমাধি, কত্তুকম্যতাছন্দং অধিপতিং কৰিত্ৱা পটিলদ্ধসমাধিস্সেতং অধিৱচনং. পধানভূতা সঙ্খাৰা পধানসঙ্খাৰা, চতুকিচ্চসাধকস্স সম্মপ্পধানৱীৰিযস্সেতং অধিৱচনং. চতুকিচ্চসাধনৱসেন বহুৱচনং কতং. সমন্নাগতন্তি ছন্দসমাধিনা চ পধানসঙ্খাৰেহি চ উপেতং. ইদ্ধিপাদন্তি নিপ্ফত্তিপৰিযাযেন ৱা ইজ্ঝনট্ঠেন, ইজ্ঝন্তি এতায সত্তা ইদ্ধা ৱুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতি ইমিনা ৱা পৰিযাযেন ইদ্ধীতি সঙ্খং গতানং উপচাৰজ্ঝানাদিকুসলচিত্তসম্পযুত্তানং ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰানং অধিট্ঠানট্ঠেন পাদভূতং সেসচিত্তচেতসিকৰাসিন্তি অত্থো. ৱুত্তঞ্হি ইদ্ধিপাদৱিভঙ্গে সুত্তন্তভাজনীযে ‘‘ইদ্ধিপাদোতি তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তি (ৱিভ. ৪৩৪). অভিধম্মভাজনীযে চ ‘‘ইদ্ধিপাদোতি তথাভূতস্স ফস্সো ৱেদনা…পে… পগ্গাহো অৱিক্খেপো’’তি (ৱিভ. ৪৪৭) ৱুত্তং. তস্মা ‘‘সেসচিত্তচেতসিকৰাসি’’ন্তি এত্থ? ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰেসু একেকং ইদ্ধিং কত্ৱা দ্ৱীহি দ্ৱীহি সহ সেসৱচনং কতন্তি ৱেদিতব্বং. এৱঞ্হি চত্তাৰো খন্ধা সব্বে চ ফস্সাদযো ধম্মা সঙ্গহিতা হোন্তি. ইমিনা নযেন সেসেসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো. যথেৱ হি ছন্দং অধিপতিং কৰিত্ৱা পটিলদ্ধসমাধি ছন্দসমাধীতি ৱুত্তো, এৱং ৱীৰিযং চিত্তং ৱীমংসং অধিপতিং কৰিত্ৱা পটিলদ্ধসমাধি ৱীমংসাসমাধীতি ৱুচ্চতি. এৱমেকেকস্মিং ইদ্ধিপাদে ছন্দাদযো ৱীৰিযাদযো চিত্তাদযো ৱীমংসাদযোতি তযো তযো ধম্মা ইদ্ধীপি হোন্তি ইদ্ধিপাদাপি, সেসা পন সম্পযুত্তকা চত্তাৰো খন্ধা ইদ্ধিপাদাযেৱ. যস্মা ৱা ইমে তযো তযো ধম্মা সম্পযুত্তকেহি চতূহি খন্ধেহি সদ্ধিংযেৱ ইজ্ঝন্তি, ন ৱিনা তেহি, তস্মা তেন পৰিযাযেন সব্বে চত্তাৰোপি খন্ধা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি নাম হোন্তি, পতিট্ঠট্ঠেন পাদা নামাতিপি ৱেদিতব্বং.
ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতন্তি এত্থ পন ৱীৰিযন্তি চ পধানসঙ্খাৰোতি চ একোযেৱ. কস্মা দ্ৱিধা ৱুত্তন্তি চে? ৱীৰিযস্স অধিপতিভাৱদস্সনৱসেনেত্থ পঠমং ৱীৰিযগ্গহণং কতং, তস্সেৱ চতুকিচ্চসাধকত্তদস্সনত্থং পধানসঙ্খাৰৱচনং কতং. এৱং দ্ৱিধা ৱুত্তত্তা এৱ চেত্থাপি তযো তযো ধম্মাতি ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘ৱিভঙ্গে ‘ইদ্ধীতি যা তেসং তেসং ধম্মানং ইদ্ধি সমিদ্ধি ইজ্ঝনা সমিজ্ঝনা’তি (ৱিভ. ৪৩৪) ৱুত্তত্তা ইদ্ধি নাম অনিপ্ফন্না, ইদ্ধিপাদো নিপ্ফন্নো’’তি ৱদন্তি. ইধ পন ইদ্ধিপি ইদ্ধিপাদোপি নিপ্ফন্নো লক্খণব্ভাহতোতি সন্নিট্ঠানং কতং. ইদ্ধি সমিদ্ধীতিআদীহি ইজ্ঝনাকাৰেন ধম্মা এৱ ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বং.
ভাৱেতীতি আসেৱতি. সুত্তন্তভাজনীযে (ৱিভ. ৪৩১ আদযো) ৱিয ইধাপি ইদ্ধিপাদভাৱনা লোকিযা এৱ. তস্মা ইদ্ধিৱিধং তাৱ সম্পাদেতুকামো লোকিযং ইদ্ধিপাদং ভাৱেন্তো পথৱীকসিণাদীসু অট্ঠসু কসিণেসু অধিকতৱসিপ্পত্তঅট্ঠসমাপত্তিকো কসিণানুলোমতো কসিণপটিলোমতো কসিণানুলোমপটিলোমতো ঝানানুলোমতো ঝানপটিলোমতো ঝানানুলোমপটিলোমতো ঝানুক্কন্তিকতো কসিণুক্কন্তিকতো ঝানকসিণুক্কন্তিকতো অঙ্গসঙ্কন্তিকতো আৰম্মণসঙ্কন্তিকতো অঙ্গাৰম্মণসঙ্কন্তিকতো অঙ্গৱৱত্থানতো আৰম্মণৱৱত্থানতোতি ইমেহি চুদ্দসহি আকাৰেহি চিত্তং পৰিদমেত্ৱা ছন্দসীসৱীৰিযসীসচিত্তসীসৱীমংসাসীসৱসেন পুনপ্পুনং ঝানং সমাপজ্জতি. অঙ্গাৰম্মণৱৱত্থানম্পি কেচি ইচ্ছন্তি. পুব্বহেতুসম্পন্নেন পন কসিণেসু চতুক্কজ্ঝানমত্তে চিণ্ণৱসিনাপি কাতুং ৱট্টতীতি তং তং ইদ্ধিপাদং সমাধিং ভাৱেন্তো ‘‘অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদাযা’’তিআদিকং (ৱিভ. ৪৩২) চতুপ্পকাৰং ৱীৰিযং অধিট্ঠাতি, তস্স চ হানিৱুদ্ধিযো ঞত্ৱা ৱীৰিযসমতং অধিট্ঠাতি. সো এৱং চতূসু ইদ্ধিপাদেসু চিত্তং পৰিভাৱেত্ৱা ইদ্ধিৱিধং সম্পাদেতি.
সো ইমেসু চতূসু ইদ্ধিপাদেসূতিআদীসু সোতি সো ভাৱিতচতুৰিদ্ধিপাদো ভিক্খু. চতূসু ইদ্ধিপাদেসু চিত্তং পৰিভাৱেতীতি পুনপ্পুনং ছন্দাদীসু একেকং অধিপতিং কত্ৱা ঝানসমাপজ্জনৱসেন তেসু চিত্তং পৰিভাৱেতি নাম, ছন্দাদিৱাসনং গাহাপেতীতি অত্থো. পৰিদমেতীতি নিব্বিসেৱনং কৰোতি. পুৰিমং পচ্ছিমস্স কাৰণৱচনং. পৰিভাৱিতঞ্হি চিত্তং পৰিদমিতং হোতীতি. মুদুং কৰোতীতি তথা দন্তং চিত্তং ৱসিপ্পত্তং কৰোতি. ৱসে ৱত্তমানঞ্হি চিত্তং ‘‘মুদূ’’তি ৱুচ্চতি. কম্মনিযন্তি কম্মক্খমং কম্মযোগ্গং কৰোতি. মুদু হি চিত্তং কম্মনিযং হোতি সুধন্তমিৱ সুৱণ্ণং, ইধ পন ইদ্ধিৱিধকম্মক্খমং. সোতি সো পৰিভাৱিতচিত্তো ভিক্খু. কাযম্পি চিত্তে সমোদহতীতিআদি ইদ্ধিকৰণকালে যথাসুখং চিত্তচাৰস্স ইজ্ঝনত্থং যোগৱিধানং দস্সেতুং ৱুত্তং. তত্থ কাযম্পি চিত্তে সমোদহতীতি অত্তনো কৰজকাযম্পি পাদকজ্ঝানচিত্তে সমোদহতি পৱেসেতি আৰোপেতি, কাযং চিত্তানুগতিকং কৰোতীতি অত্থো. এৱং কৰণং অদিস্সমানেন কাযেন গমনস্স উপকাৰায হোতি. চিত্তম্পি কাযে সমোদহতীতি পাদকজ্ঝানচিত্তং অত্তনো কৰজকাযে সমোদহতি আৰোপেতি, চিত্তম্পি কাযানুগতিকং কৰোতীতি অত্থো. এৱং কৰণং দিস্সমানেন কাযেন গমনস্স উপকাৰায হোতি. সমাদহতীতিপি পাঠো, পতিট্ঠাপেতীতি অত্থো. কাযৱসেন চিত্তং পৰিণামেতীতি পাদকজ্ঝানচিত্তং গহেত্ৱা কৰজকাযে আৰোপেতি কাযানুগতিকং কৰোতি, ইদং চিত্তং কাযে সমোদহনস্স ৱেৱচনং. চিত্তৱসেন কাযং পৰিণামেতীতি কৰজকাযং গহেত্ৱা পাদকজ্ঝানচিত্তে আৰোপেতি, চিত্তানুগতিকং কৰোতি, ইদং কাযং চিত্তে সমোদহনস্স ৱেৱচনং. অধিট্ঠাতীতি ‘‘এৱং হোতূ’’তি অধিট্ঠাতি. সমোদহনস্স অত্থৱিৱৰণত্থং পৰিণামো ৱুত্তো, পৰিণামস্স অত্থৱিৱৰণত্থং অধিট্ঠানং ৱুত্তং. যস্মা সমোদহতীতি মূলপদং, পৰিণামেতি অধিট্ঠাতীতি তস্স অত্থনিদ্দেসপদানি, তস্মা তেসং দ্ৱিন্নংযেৱ পদানং ৱসেন পৰিণামেত্ৱাতি অধিট্ঠহিত্ৱাতি ৱুত্তং, ন ৱুত্তং সমোদহিত্ৱাতি.
সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ কাযে ওক্কমিত্ৱা ৱিহৰতীতি চতুত্থজ্ঝানেন সহজাতসুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ সমাপজ্জনৱসেন কৰজকাযে ওক্কমিত্ৱা পৱেসেত্ৱা ৱিহৰতি. তায সঞ্ঞায ওক্কন্তকাযস্স পনস্স কৰজকাযোপি তূলপিচু ৱিয লহুকো হোতি. সোতি সো কতযোগৱিধানো ভিক্খু. তথাভাৱিতেন চিত্তেনাতি ইত্থম্ভূতলক্খণে কৰণৱচনং, হেতুঅত্থে ৱা, তথাভাৱিতেন চিত্তেন হেতুভূতেনাতি অত্থো. পৰিসুদ্ধেনাতি উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিভাৱতো পৰিসুদ্ধেন. পৰিসুদ্ধত্তাযেৱ পৰিযোদাতেন, পভস্সৰেনাতি অত্থো. ইদ্ধিৱিধঞাণাযাতি ইদ্ধিকোট্ঠাসে, ইদ্ধিৱিকপ্পে ৱা ঞাণত্থায. চিত্তং অভিনীহৰতীতি সো ভিক্খু ৱুত্তপ্পকাৰৱসেন তস্মিং চিত্তে অভিঞ্ঞাপাদকে জাতে ইদ্ধিৱিধঞাণাধিগমত্থায পৰিকম্মচিত্তং অভিনীহৰতি, কসিণাৰম্মণতো অপনেত্ৱা ইদ্ধিৱিধাভিমুখং পেসেতি. অভিনিন্নামেতীতি অধিগন্তব্বইদ্ধিপোণং ইদ্ধিপব্ভাৰং কৰোতি. সোতি সো এৱং কতচিত্তাভিনীহাৰো ভিক্খু. অনেকৱিহিতন্তি অনেকৱিধং নানপ্পকাৰকং. ইদ্ধিৱিধন্তি ইদ্ধিকোট্ঠাসং, ইদ্ধিৱিকপ্পং ৱা. পচ্চনুভোতীতি পচ্চনুভৱতি, ফস্সেতি সচ্ছিকৰোতি পাপুণাতীতি অত্থো.
১০২. ইদানিস্স অনেকৱিহিতভাৱং দস্সেন্তো একোপি হুত্ৱাতিআদিমাহ. তত্থ একোপি হুত্ৱাতি ইদ্ধিকৰণতো পুব্বে পকতিযা একোপি হুত্ৱা. বহুধা হোতীতি বহুন্নং সন্তিকে চঙ্কমিতুকামো ৱা, সজ্ঝাযং ৱা কত্তুকামো, পঞ্হং ৱা পুচ্ছিতুকামো হুত্ৱা সতম্পি সহস্সম্পি হোতি. কথং পনাযমেৱং হোতি? ইদ্ধিযা ভূমিপাদপদমূলভূতে ধম্মে সম্পাদেত্ৱা অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায সচে সতং ইচ্ছতি, ‘‘সতং হোমি সতং হোমী’’তি পৰিকম্মং কত্ৱা পুন পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায অধিট্ঠাতি. অধিট্ঠানচিত্তেন সহেৱ সতং হোতি. সহস্সাদীসুপি এসেৱ নযো. সচে এৱং ন ইজ্ঝতি, পুন পৰিকম্মং কত্ৱা দুতিযম্পি সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায অধিট্ঠাতব্বং. সংযুত্তট্ঠকথাযঞ্হি ‘‘একৱাৰং দ্ৱেৱাৰং সমাপজ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. তত্থ পাদকজ্ঝানচিত্তং নিমিত্তাৰম্মণং, পৰিকম্মচিত্তানি সতাৰম্মণানি ৱা সহস্সাৰম্মণানি ৱা. তানি চ খো ৱণ্ণৱসেনেৱ, নো পণ্ণত্তিৱসেন. অধিট্ঠানচিত্তম্পি তথেৱ সতাৰম্মণং ৱা সহস্সাৰম্মণং ৱা, তং পঠমপ্পনাচিত্তমিৱ গোত্ৰভুঅনন্তৰং একমেৱ উপ্পজ্জতি ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানিকং. তত্থ যে তে বহূ নিম্মিতা, তে অনিযমেত্ৱা নিম্মিতত্তা ইদ্ধিমতা সদিসাৱ হোন্তি. ঠাননিসজ্জাদীসু ৱা ভাসিততুণ্হীভাৱাদীসু ৱা যং যং ইদ্ধিমা কৰোতি, তংতদেৱ কৰোন্তি. সচে পন নানাৱণ্ণে কাতুকামো হোতি, কেচি পঠমৱযে কেচি মজ্ঝিমৱযে কেচি পচ্ছিমৱযে, তথা দীঘকেসে উপড্ঢমুণ্ডমুণ্ডে মিস্সককেসে উপড্ঢৰত্তচীৱৰে পণ্ডুকচীৱৰে পদভাণধম্মকথাসৰভঞ্ঞপঞ্হপুচ্ছনপঞ্হৱিস্সজ্জনৰজনপচনচীৱৰসিব্বনধোৱনাদীনি কৰোন্তে, অপৰেপি ৱা নানপ্পকাৰকে কাতুকামো হোতি, তেন পাদকজ্ঝানতো ৱুট্ঠায ‘‘এত্তকা ভিক্খূ পঠমৱযা হোন্তূ’’তিআদিনা নযেন পৰিকম্মং কত্ৱা পুন সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায অধিট্ঠাতব্বং. অধিট্ঠানচিত্তেন সদ্ধিং ইচ্ছিতপ্পকাৰাযেৱ হোন্তীতি. এস নযো ‘‘বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতী’’তিআদীসু. অযং পন ৱিসেসো – ইমিনা হি ভিক্খুনা এৱং বহুভাৱং নিম্মিনিত্ৱা পুন ‘‘একোৱ হুত্ৱা চঙ্কমিস্সামি, সজ্ঝাযং কৰিস্সামি, পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ৱা ‘‘অযং ৱিহাৰো অপ্পভিক্খুকো, সচে কেচি আগমিস্সন্তি, কুতো ইমে এত্তকা একসদিসা ভিক্খূ অদ্ধা থেৰস্স এসানুভাৱোতি মং জানিস্সন্তী’’তি অপ্পিচ্ছতায ৱা অন্তৰাৱ ‘‘একো হোমী’’তি ইচ্ছন্তেন পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ‘‘একো হোমী’’তি পৰিকম্মং কত্ৱা পুন সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ‘‘একো হোমী’’তি অধিট্ঠাতব্বং. অধিট্ঠানচিত্তেন সদ্ধিংযেৱ একো হোতি. এৱং অকৰোন্তো পন যথাপৰিচ্ছিন্নকালৱসেন সযমেৱ একো হোতি.
আৱিভাৱন্তি পাকটভাৱং কৰোতীতি অত্থো. তিৰোভাৱন্তি পটিচ্ছন্নভাৱং কৰোতীতি অত্থো. আৱিভাৱং পচ্চনুভোতি, তিৰোভাৱং পচ্চনুভোতীতি পুৰিমেন ৱা সম্বন্ধো. তত্ৰাযং ইদ্ধিমা আৱিভাৱং কত্তুকামো অন্ধকাৰং ৱা আলোকং কৰোতি, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱটং কৰোতি, অনাপাথং ৱা আপাথং কৰোতি. কথং? অযঞ্হি যথা পটিচ্ছন্নোপি দূৰে ঠিতোপি ৱা দিস্সতি, এৱং অত্তানং ৱা পৰং ৱা কত্তুকামো পাদকজ্ঝানতো ৱুট্ঠায ‘‘ইদং অন্ধকাৰং আলোকজাতং হোতূ’’তি ৱা, ‘‘ইদং পটিচ্ছন্নং ৱিৱটং হোতূ’’তি ৱা, ‘‘ইদং অনাপাথং আপাথং হোতূ’’তি ৱা আৱজ্জিত্ৱা পৰিকম্মং কত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অধিট্ঠাতি. সহ অধিট্ঠানা যথাধিট্ঠিতমেৱ হোতি. পৰে দূৰে ঠিতাপি পস্সন্তি, সযম্পি পস্সিতুকামো পস্সতি. তিৰোভাৱং কত্তুকামো পন আলোকং ৱা অন্ধকাৰং কৰোতি, অপ্পটিচ্ছন্নং ৱা পটিচ্ছন্নং, আপাথং ৱা অনাপাথং কৰোতি. কথং? অযঞ্হি যথা অপ্পটিচ্ছন্নোপি সমীপে ঠিতোপি ৱা ন দিস্সতি, এৱং অত্তানং ৱা পৰং ৱা কত্তুকামো পাদকজ্ঝানা ৱুট্ঠহিত্ৱা ‘‘ইদং আলোকট্ঠানং অন্ধকাৰং হোতূ’’তি ৱা, ‘‘ইদং অপ্পটিচ্ছন্নং পটিচ্ছন্নং হোতূ’’তি ৱা, ‘‘ইদং আপাথং অনাপাথং হোতূ’’তি ৱা আৱজ্জিত্ৱা পৰিকম্মং কত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অধিট্ঠাতি. সহ অধিট্ঠানা যথাধিট্ঠিতমেৱ হোতি. পৰে সমীপে ঠিতাপি ন পস্সন্তি, সযম্পি অপস্সিতুকামো ন পস্সতি. অপিচ সব্বম্পি পাকটপাটিহাৰিযং আৱিভাৱো নাম, অপাকটপাটিহাৰিযং তিৰোভাৱো নাম. তত্থ পাকটপাটিহাৰিযে ইদ্ধিপি পঞ্ঞাযতি ইদ্ধিমাপি. তং যমকপাটিহাৰিযেন দীপেতব্বং. অপাকটপাটিহাৰিযে ইদ্ধিযেৱ পঞ্ঞাযতি, ন ইদ্ধিমা. তং মহকসুত্তেন (সং. নি. ৪.৩৪৬) চ ব্ৰহ্মনিমন্তনিকসুত্তেন (ম. নি. ১.৫০১ আদযো) চ দীপেতব্বং.
তিৰোকুট্টন্তি পৰকুট্টং, কুট্টস্স পৰভাগন্তি ৱুত্তং হোতি. এস নযো তিৰোপাকাৰতিৰোপব্বতেসু. কুট্টোতি চ গেহভিত্তি. পাকাৰোতি গেহৱিহাৰগামাদীনং পৰিক্খেপপাকাৰো. পব্বতোতি পংসুপব্বতো ৱা পাসাণপব্বতো ৱা. অসজ্জমানোতি অলগ্গমানো. সেয্যথাপি আকাসেতি আকাসে ৱিয. এৱং গন্তুকামেন পন আকাসকসিণং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায কুট্টং ৱা পাকাৰং ৱা পব্বতং ৱা আৱজ্জিত্ৱা কতপৰিকম্মেন ‘‘আকাসো হোতূ’’তি অধিট্ঠাতব্বো, আকাসোৱ হোতি. অধো ওতৰিতুকামস্স, উদ্ধং ৱা আৰোহিতুকামস্স সুসিৰো হোতি, ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা গন্তুকামস্স ছিদ্দো. সো তত্থ অসজ্জমানো গচ্ছতি. সচে পনস্স ভিক্খুনো অধিট্ঠহিত্ৱা গচ্ছন্তস্স অন্তৰা পব্বতো ৱা ৰুক্খো ৱা উট্ঠেতি, কিং পুন সমাপজ্জিত্ৱা অধিট্ঠাতব্বন্তি? দোসো নত্থি. পুন সমাপজ্জিত্ৱা অধিট্ঠানঞ্হি উপজ্ঝাযস্স সন্তিকে নিস্সযগ্গহণসদিসং হোতি. ইমিনা পন ভিক্খুনা ‘‘আকাসো হোতূ’’তি অধিট্ঠিতত্তা আকাসো হোতিযেৱ. পুৰিমাধিট্ঠানবলেনেৱ চস্স অন্তৰা অঞ্ঞো পব্বতো ৱা ৰুক্খো ৱা উতুমযো উট্ঠহিস্সতীতি অট্ঠানমেতং. অঞ্ঞেন ইদ্ধিমতা নিম্মিতে পন পঠমং নিম্মানং বলৱং হোতি. ইতৰেন তস্স উদ্ধং ৱা অধো ৱা গন্তব্বং.
পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জন্তি এত্থ উম্মুজ্জন্তি উট্ঠানং, নিমুজ্জন্তি সংসীদনং, উম্মুজ্জঞ্চ নিমুজ্জঞ্চ উম্মুজ্জনিমুজ্জং. এৱং কত্তুকামেন পন আপোকসিণং সমাপজ্জিত্ৱা উট্ঠায ‘‘এত্তকে ঠানে পথৱী উদকং হোতূ’’তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পৰিকম্মং কত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অধিট্ঠাতব্বং. সহ অধিট্ঠানা যথাপৰিচ্ছিন্নে ঠানে পথৱী উদকমেৱ হোতি. সো তত্থ উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি সেয্যথাপি উদকে. ন কেৱলঞ্চ উম্মুজ্জনিমুজ্জমেৱ, ন্হানপানমুখধোৱনভণ্ডকধোৱনাদীসু যং যং ইচ্ছতি, তং তং কৰোতি. ন কেৱলঞ্চ উদকমেৱ কৰোতি, সপ্পিতেলমধুফাণিতাদীসুপি যং যং ইচ্ছতি, তং তং ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ এত্তকং হোতূ’’তি আৱজ্জিত্ৱা পৰিকম্মং কত্ৱা অধিট্ঠহন্তস্স যথাধিট্ঠিতমেৱ হোতি. উদ্ধৰিত্ৱা ভাজনগতং কৰোন্তস্স সপ্পি সপ্পিযেৱ হোতি, তেলাদীনি তেলাদীনিযেৱ, উদকং উদকমেৱ. সো তত্থ তেমিতুকামোৱ তেমেতি, ন তেমিতুকামো ন তেমেতি. তস্সেৱ চ সা পথৱী উদকং হোতি, সেসজনস্স পথৱীযেৱ. তত্থ মনুস্সা পত্তিকাপি গচ্ছন্তি, যানাদীহিপি গচ্ছন্তি, কসিকম্মাদীনিপি কৰোন্তিযেৱ. সচে পনাযং ‘‘তেসম্পি উদকং হোতূ’’তি ইচ্ছতি, হোতিযেৱ. পৰিচ্ছিন্নকালং পন অতিক্কমিত্ৱা যং পকতিযা ঘটতড়াকাদীসু উদকং, তং ঠপেত্ৱা অৱসেসং পৰিচ্ছিন্নট্ঠানং পথৱীযেৱ হোতি.
উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতীতি এত্থ যং উদকং অক্কমিত্ৱা সংসীদতি, তং ভিজ্জমানন্তি ৱুচ্চতি, ৱিপৰীতং অভিজ্জমানং. এৱং গন্তুকামেন পন পথৱীকসিণং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ‘‘এত্তকে ঠানে উদকং পথৱী হোতূ’’তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পৰিকম্মং কত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অধিট্ঠাতব্বং. সহ অধিট্ঠানা যথাপৰিচ্ছিন্নট্ঠানে উদকং পথৱীযেৱ হোতি. সো তত্থ গচ্ছতি সেয্যথাপি পথৱিযং. ন কেৱলঞ্চ গচ্ছতি, যং যং ইৰিযাপথং ইচ্ছতি, তং তং কপ্পেতি. ন কেৱলঞ্চ পথৱিমেৱ কৰোতি, মণিসুৱণ্ণপব্বতৰুক্খাদীসুপি যং যং ইচ্ছতি, তং তং ৱুত্তনযেনেৱ আৱজ্জিত্ৱা অধিট্ঠাতি, যথাধিট্ঠিতমেৱ হোতি. তস্সেৱ চ তং উদকং পথৱী হোতি, সেসজনস্স উদকমেৱ. মচ্ছকচ্ছপা চ উদককাকাদযো চ যথাৰুচি ৱিচৰন্তি. সচে পনাযং অঞ্ঞেসম্পি মনুস্সানং তং পথৱিং কাতুং ইচ্ছতি, কৰোতিযেৱ. যথাপৰিচ্ছিন্নকালাতিক্কমেন পন উদকমেৱ হোতি.
আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতীতি অন্তলিক্খে সমন্ততো ঊৰুবদ্ধাসনেন গচ্ছতি. পক্খী সকুণোতি পক্খেহি যুত্তো সকুণো, ন অপৰিপুণ্ণপক্খো লূনপক্খো ৱা. তাদিসো হি আকাসে গন্তুং ন সক্কোতি. এৱমাকাসে গন্তুকামেন পন পথৱীকসিণং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায সচে নিসিন্নো গন্তুমিচ্ছতি, পল্লঙ্কপ্পমাণং ঠানং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পৰিকম্মং কত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অধিট্ঠাতব্বং. সচে নিপন্নো গন্তুকামো হোতি, মঞ্চপ্পমাণং, সচে পদসা গন্তুকামো হোতি, মগ্গপ্পমাণন্তি এৱং যথানুৰূপং ঠানং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ ‘‘পথৱী হোতূ’’তি অধিট্ঠাতব্বং. সহ অধিট্ঠানা পথৱীযেৱ হোতি. আকাসে গন্তুকামেন চ ভিক্খুনা দিব্বচক্খুলাভিনাপি ভৱিতব্বং. কস্মা? যস্মা অন্তৰা উতুসমুট্ঠানা ৱা পব্বতৰুক্খাদযো হোন্তি, নাগসুপণ্ণাদযো ৱা উসূযন্তা মাপেন্তি, তেসং দস্সনত্থং. তে পন দিস্ৱা কিং কাতব্বন্তি? পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ‘‘আকাসো হোতূ’’তি পৰিকম্মং কত্ৱা অধিট্ঠাতব্বং. অপিচ ওকাসে ওৰোহণত্থম্পি ইমিনা দিব্বচক্খুলাভিনা ভৱিতব্বং. অযঞ্হি সচে অনোকাসে ন্হানতিত্থে ৱা গামদ্ৱাৰে ৱা ওৰোহতি, মহাজনস্স পাকটো হোতি, তস্মা দিব্বচক্খুনা পস্সিত্ৱা অনোকাসং ৱজ্জেত্ৱা ওকাসে ওতৰতীতি.
ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱেতি এত্থ চন্দিমসূৰিযানং দ্ৱাচত্তালীসযোজনসহস্সোপৰিচৰণেন মহিদ্ধিকতা, তীসু দীপেসু একক্খণে আলোককৰণেন মহানুভাৱতা ৱেদিতব্বা, এৱং উপৰিচৰণআলোকফৰণেহি ৱা মহিদ্ধিকে, তেনেৱ মহিদ্ধিকত্তেন মহানুভাৱে. পৰামসতীতি পৰিগ্গণ্হাতি, একদেসে ৱা ফুসতি. পৰিমজ্জতীতি সমন্ততো আদাসতলং ৱিয পৰিমজ্জতি. অযং পনস্স ইদ্ধি অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানৱসেনেৱ ইজ্ঝতি, নত্থেত্থ কসিণসমাপত্তিনিযমো. স্ৱাযং যদি ইচ্ছতি গন্ত্ৱা পৰামসিতুং, গন্ত্ৱা পৰামসতি. সচে পন ইধেৱ নিসিন্নকো ৱা নিপন্নকো ৱা পৰামসিতুকামো হোতি, ‘‘হত্থপাসে হোতূ’’তি অধিট্ঠাতি. অধিট্ঠানবলেন ৱণ্টা মুত্ততালফলং ৱিয আগন্ত্ৱা হত্থপাসে ঠিতে ৱা পৰামসতি, হত্থং ৱা ৱড্ঢেত্ৱা পৰামসতি. হত্থং ৱড্ঢেন্তস্স পন কিং উপাদিন্নকং ৱড্ঢতি অনুপাদিন্নকং ৱাতি? উপাদিন্নকং নিস্সায অনুপাদিন্নকং ৱড্ঢতি. যো এৱং কত্ৱা ন কেৱলং চন্দিমসূৰিযে পৰামসতি, সচে ইচ্ছতি, পাদকথলিকং কত্ৱা পাদে ঠপেতি, পীঠং কত্ৱা নিসীদতি, মঞ্চং কত্ৱা নিপজ্জতি, অপস্সেনফলকং কত্ৱা অপস্সযতি. যথা একো, এৱং অপৰোপি. অনেকেসুপি হি ভিক্খুসতসহস্সেসু এৱং কৰোন্তেসু তেসঞ্চ একমেকস্স তথেৱ ইজ্ঝতি. চন্দিমসূৰিযানঞ্চ গমনম্পি আলোককৰণম্পি তথেৱ হোতি. যথা হি পাতিসহস্সেসু উদকপূৰেসু সব্বপাতীসু চন্দমণ্ডলানি দিস্সন্তি, পাকতিকমেৱ চন্দস্স গমনং আলোককৰণঞ্চ হোতি, তথূপমমেতং পাটিহাৰিযং. যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতীতি ব্ৰহ্মলোকং পৰিচ্ছেদং কত্ৱা এত্থন্তৰে অনেকৱিধং অভিঞ্ঞং কৰোন্তো অত্তনো কাযেন ৱসং ইস্সৰিযং ৱত্তেতি. ৱিত্থাৰো পনেত্থ ইদ্ধিকথাযং আৱিভৱিস্সতীতি.
ইদ্ধিৱিধঞাণনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.