১২. ওতৰণহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা
৪২. তত্থ কতমো ওতৰণো হাৰোতি ওতৰণহাৰৱিভঙ্গো. তত্থ অসেক্খা ৱিমুত্তীতি অযং তেধাতুকে ৱীতৰাগতা অসেক্খা ফলৱিমুত্তি. তানিযেৱাতি তানি অসেক্খাযং ৱিমুত্তিযং সদ্ধাদীনি. অযং ইন্দ্ৰিযেহি ওতৰণাতি অসেক্খায ৱিমুত্তিযা নিদ্ধাৰিতেহি সদ্ধাদীহি ইন্দ্ৰিযেহি সংৱণ্ণনায ওতৰণা.
পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৱিজ্জাতি সম্মাসঙ্কপ্পো ৱিয সম্মাদিট্ঠিযা উপকাৰকত্তা পঞ্ঞাক্খন্ধে সদ্ধাদীনি চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি ৱিজ্জায উপকাৰকত্তা সঙ্গণ্হনৱসেন ৱুত্তানি. সঙ্খাৰপৰিযাপন্নানীতি পঞ্চসু খন্ধেসু সঙ্খাৰক্খন্ধে অন্তোগধানি. যে সঙ্খাৰা অনাসৱাতি তং সঙ্খাৰক্খন্ধং ৱিসেসেতি, অগ্গফলস্স অধিপ্পেতত্তা. ততো এৱ চ নো ভৱঙ্গা. ধম্মধাতুসঙ্গহিতাতি অট্ঠাৰসধাতূসু ধম্মধাতুসঙ্গহিতা. যদিপি পুব্বে ৱীতৰাগতা অসেক্খা ৱিমুত্তি দস্সিতা, তস্সা পন পটিপত্তিদস্সনত্থং ‘‘অযং অহমস্মীতি অনানুপস্সী’’তি দস্সনমগ্গো ইধ ৱুত্তোতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘অযং অহমস্মীতি অনানুপস্সী’’তিআদি ৱুত্তং. সব্বং ৱুত্তনযমেৱ.
৪৩. নিস্সিতস্স চলিতন্তি তণ্হাদিট্ঠিৱসেন কম্মং অনৱট্ঠানং. চুতূপপাতোতি অপৰাপৰং চৱনং উপপতনঞ্চ. নিস্সিতপদে লব্ভমানং নিস্সযনং উদ্ধৰন্তো আহ – ‘‘নিস্সযো নামা’’তি. তণ্হানিস্সযোতি তণ্হাভিনিৱেসো. সো হি তণ্হাচৰিতস্স পতিট্ঠাভাৱেন তথা ৱুত্তো. এৱং দিট্ঠিনিস্সযোপি দট্ঠব্বো. ৰত্তস্স চেতনাতি চেতনাপধানত্তা সঙ্খাৰক্খন্ধধম্মানং চেতনাসীসেন তণ্হং এৱ ৱদতি. তেনেৱাহ – ‘‘অযং তণ্হানিস্সযো’’তি. যস্মা পন ৱিপৰীতাভিনিৱেসো মোহস্স বলৱভাৱে এৱ হোতি, তস্মা ‘‘যা মূড়্হস্স চেতনা, অযং দিট্ঠিনিস্সযো’’তি ৱুত্তং.
এৱং চেতনাসীসেন তণ্হাদিট্ঠিযো ৱত্ৱা ইদানি তত্থ নিপ্পৰিযাযেন চেতনংযেৱ গণ্হন্তো ‘‘চেতনা পন সঙ্খাৰা’’তি আহ. যা ৰত্তস্স ৱেদনা, অযং সুখা ৱেদনাতি সুখায ৱেদনায ৰাগো অনুসেতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. তথা অদুক্খমসুখায ৱেদনায অৱিজ্জা অনুসেতীতি আহ – ‘‘যা সম্মূড়্হস্স ৱেদনা, অযং অদুক্খমসুখা ৱেদনা’’তি. ইধ ৱেদনাসীসেন চেতনা ৱুত্তা. তণ্হাযাতি তণ্হং. দিট্ঠিযাতি দিট্ঠিং. যথা ৱা সেসধম্মানং তণ্হায নিস্সযভাৱে পুগ্গলো তণ্হায নিস্সিতোতি ৱুচ্চতি. এৱং তণ্হায সেসধম্মানং পচ্চযভাৱে পুগ্গলো তণ্হায নিস্সিতোতি ৱুচ্চতীতি আহ – ‘‘তণ্হায অনিস্সিতো’’তি.
পস্সদ্ধীতি দৰথপটিপ্পস্সম্ভনা. কাযিকাতি কৰজকাযসন্নিস্সিতা. চেতসিকাতি চিত্তসন্নিস্সিতা. যস্মা পন সা দৰথপটিপ্পস্সদ্ধি কাযচিত্তানং সুখে সতি পাকটা হোতি, তস্মা ‘‘যং কাযিকং সুখ’’ন্তিআদিনা ফলূপচাৰেন ৱুত্তায পস্সদ্ধিযা নতিঅভাৱস্স কাৰণভাৱং দস্সেতুং ‘‘পস্সদ্ধকাযো’’তিআদি ৱুত্তং. সোতি এৱং ৱিমুত্তচিত্তো খীণাসৱো. ৰূপসঙ্খযে ৱিমুত্তোতি ৰূপানং সঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে ৱিমুত্তো. অত্থীতিপি ন উপেতীতি সস্সতো অত্তা চ লোকো চাতিপি তণ্হাদিট্ঠিউপযেন ন উপেতি ন গণ্হাতি. নত্থীতি অসস্সতোতি. অত্থি নত্থীতি একচ্চং সস্সতং একচ্চং অসস্সতন্তি. নেৱত্থি নো নত্থীতি অমৰাৱিক্খেপৱসেন. গম্ভীৰোতি উত্তানভাৱহেতূনং কিলেসানং অভাৱেন গম্ভীৰো. নিব্বুতোতি অত্থীতিআদিনা উপগমনকিলেসানং ৱূপসমেন পৰিনিব্বুতো সীতিভূতো.
ইধাগতীতি পৰলোকতো ইধ আগতি. গতীতি ইধলোকতো পৰলোকগমনং. তং পন পুনব্ভৱোতি আহ ‘‘পেচ্চভৱো’’তি. ইধ হুৰন্তি দ্ৱাৰাৰম্মণধম্মা দস্সিতাতি ‘‘উভযমন্তৰেনা’’তি পদেন দ্ৱাৰপ্পৱত্তধম্মে দস্সেন্তো ‘‘ফস্সসমুদিতেসু ধম্মেসূ’’তি আহ. তস্সত্থো – ফস্সেন সদ্ধিং ফস্সেন কাৰণভূতেন চ সমুদিতেসু সম্ভূতেসু ৱিঞ্ঞাণৱেদনাসঞ্ঞাচেতনাৱিতক্কৱিচাৰাদিধম্মেসু. অত্তানং ন পস্সতীতি তেসং ধম্মানং অনত্তভাৱেনেৱ তত্থ অত্তানং ন পস্সতি. ৱিৰজ্জতি ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতীতি পদেহি লোকুত্তৰধম্মানং পটিচ্চসমুপ্পাদভাৱং দস্সেন্তো তদত্থতায সীলাদীনম্পি পৰিযাযেন তব্ভাৱমাহ ‘‘লোকুত্তৰো’’তিআদিনা.
৪৪. নামসম্পযুত্তোতি নামেন মিস্সিতো. সউপাদিসেসা নিব্বানধাতূতি অৰহত্তফলং অধিপ্পেতং. তঞ্চ পঞ্ঞাপধানন্তি আহ – ‘‘সউপাদিসেসা নিব্বানধাতু ৱিজ্জাতি. সেসং সব্বং উত্তানমেৱ.
ওতৰণহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.