১০. ৱেৱচনহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা
৩৭. তত্থ কতমো ৱেৱচনো হাৰোতি ৱেৱচনহাৰৱিভঙ্গো. তত্থ যথা ৱেৱচননিদ্দেসো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘একং ভগৱা ধম্মং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি ৱেৱচনেহি নিদ্দিসতী’’তি ৱুত্তং. ৱেৱচনেহীতি পৰিযাযসদ্দেহীতি অত্থো. পদত্থো পুব্বে ৱুত্তো এৱ. কস্মা পন ভগৱা একং ধম্মং অনেকপৰিযাযেহি নিদ্দিসতীতি? ৱুচ্চতে – দেসনাকালে আযতিঞ্চ কস্সচি কথঞ্চি তদত্থপটিবোধো সিযাতি পৰিযাযৱচনং, তস্মিং খণে ৱিক্খিত্তচিত্তানং অঞ্ঞৱিহিতানং অঞ্ঞেন পৰিযাযেন তদত্থাৱবোধনত্থং পৰিযাযৱচনং. তেনেৱ পদেন পুন ৱচনে তদঞ্ঞেসং তত্থ অধিগততা সিযাতি মন্দবুদ্ধীনং পুনপ্পুনং তদত্থসল্লক্খণে অসম্মোসনত্থং পৰিযাযৱচনং. অনেকেপি অত্থা সমানব্যঞ্জনা হোন্তীতি যা অত্থন্তৰপৰিকপ্পনা সিযা, তস্সা পৰিৱজ্জনত্থম্পি পৰিযাযৱচনং অনঞ্ঞস্স ৱচনে অনেকাহি তাহি তাহি সঞ্ঞাহি তেসং তেসং অত্থানং ঞাপনত্থম্পি পৰিযাযৱচনং সেয্যথাপি নিঘণ্টুসত্থে. ধম্মকথিকানং তন্তিঅত্থুপনিবন্ধনপৰাৱবোধনানং সুখসিদ্ধিযাপি পৰিযাযৱচনং. অত্তনো ধম্মনিৰুত্তিপটিসম্ভিদাপ্পত্তিযা ৱিভাৱনত্থং, ৱেনেয্যানং তত্থ বীজাৱাপনত্থং ৱা পৰিযাযৱচনং ভগৱা নিদ্দিসতি.
কিং বহুনা যস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধা যথা সব্বস্মিং অত্থে অপ্পটিহতঞাণাচাৰা, তথা সব্বস্মিং সদ্দৱোহাৰেতি একম্পি অত্থং অনেকেহি পৰিযাযেহি বোধেতি, ন তত্থ দন্ধাযিতত্তং ৱিত্থাযিতত্তং অত্থস্স. নাপি ধম্মদেসনাহানি, আৱেণিকোৱাযং বুদ্ধধম্মোতি পৰিযাযদেসনং দস্সেন্তো ‘‘আসা’’তিআদিমাহ. তত্থ অত্থং দস্সেন্তো ‘‘আসা নাম ৱুচ্চতি যা ভৱিস্সস্স অত্থস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ ভৱিস্সস্স অত্থস্সাতি অনাগতস্স ইচ্ছিতব্বস্স অত্থস্স. ‘‘অৱস্সং আগমিস্সতী’’তিআদিনা তস্সা পৱত্তিযাকাৰং দস্সেতি. অনাগতত্থৱিসযা তণ্হা আসা. অনাগতপচ্চুপ্পন্নত্থৱিসযা তণ্হা পিহাতি অযমেতাসং ৱিসেসো.
অত্থনিপ্ফত্তিপটিপালনাতি যায ইচ্ছিতস্স অত্থস্স নিপ্ফত্তিং পটিপালেতি আগমেতি, যায ৱা নিপ্ফন্নং অত্থং পটিপালেতি ৰক্খতি. অযং অভিনন্দনা নাম, যথালদ্ধস্স অত্থস্স কেলাযনা নামাতি অত্থো. তং অত্থনিপ্ফত্তিং সত্তসঙ্খাৰৱসেন ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘পিযং ৱা ঞাতি’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ধম্মন্তি ৰূপাদিআৰম্মণধম্মং, অতিইট্ঠাৰম্মণং অভিনন্দতি, অনিট্ঠাৰম্মণেহিপি তং দস্সেতুং ‘‘অপ্পটিক্কূলতো ৱা অভিনন্দতী’’তি ৱুত্তং. পটিক্কূলেপি হি ৱিপল্লাসৱসেন সত্তং, সঙ্খাৰং ৱা অপ্পটিক্কূলতো অভিনন্দতি.
যাসু অনেকধাতূসু পৱত্তিযা তণ্হা ‘‘অনেকধাতূসু সৰা’’তি ৱুত্তা, তা ধাতুযো ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘চক্খুধাতূ’’তিআদি ৱুত্তং. কিঞ্চাপি ধাতুৱিভঙ্গাদীসু (ৱিভ. ১৭২ আদযো) কামধাতুআদযো অঞ্ঞাপি অনেকধাতুযো আগতা, তাসম্পি এত্থেৱ সমৱৰোধোতি দস্সনত্থং অট্ঠাৰসেৱেত্থ দস্সিতা. কেচি ৰূপাধিমুত্তাতিআদি তাসু ধাতূসু তণ্হায পৱত্তিদস্সনং. তত্থ যস্মা পঞ্চ অজ্ঝত্তিকা ধাতুযো সত্ত চ ৱিঞ্ঞাণধাতুযো ধম্মধাতু চ ধম্মাৰম্মণেনেৱ সঙ্গহিতা, তস্মা অট্ঠাৰস ধাতুযো উদ্দিসিত্ৱা ছড়েৱ তণ্হায পৱত্তিট্ঠানানি ৱিভত্তানীতি দট্ঠব্বং. তণ্হাপক্খা নেক্খম্মস্সিতাপি দোমনস্সুপৱিচাৰা তস্স অনুত্তৰেসু ৱিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো উপ্পজ্জতি ‘‘পিহপচ্চযা দোমনস্স’’ন্তি ৱচনতো, কো পন ৱাদো গেহস্সিতেসু দোমনস্সুপৱিচাৰেসূতি ইমানি চতুৱীসতি পদানি ‘‘তণ্হাপক্খো’’তি ৱুত্তং. গেহস্সিতা পন উপেক্খা অঞ্ঞাণুপেক্খতায যথাভিনিৱেসস্স পচ্চযো হোতীতি ‘‘যা ছ উপেক্খা গেহস্সিতা, অযং দিট্ঠিপক্খো’’তি ৱুত্তং.
৩৮. ইদানি তেসং উপৱিচাৰানং তণ্হাপৰিযাযং দস্সেন্তো ‘‘সাযেৱ পত্থনাকাৰেন ধম্মনন্দী’’তিআদিমাহ. পুন চিত্তং পঞ্ঞা ভগৱা ধম্মো সঙ্ঘো সীলং চাগোতি ইমেসং পৰিযাযৱচননিদ্ধাৰণেন ৱেৱচনহাৰং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘চিত্তং মনো ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ ‘‘অঞ্ঞম্পি এৱং জাতিয’’ন্তি ইমিনা পঞ্ঞা পজাননা ৱিচযো পৱিচযো ধম্মৱিচযো সল্লক্খণা উপলক্খণা পচ্চুপলক্খণা পণ্ডিচ্চং কোসল্লং নেপুঞ্ঞং ৱেভব্যা চিন্তা উপপৰিক্খা ভূৰী মেধা পৰিণাযিকা ৱিপস্সনা সম্পজঞ্ঞং পতোদো পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পঞ্ঞাবলং পঞ্ঞাসত্থং পঞ্ঞাপাসাদো পঞ্ঞাআলোকো পঞ্ঞাওভাসো পঞ্ঞাপজ্জোতো পঞ্ঞাৰতনং অমোহোতি (মহানি. ১৪৯) এৱমাদীনম্পি পঞ্ঞায পৰিযাযসদ্দানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.
পঞ্চিন্দ্ৰিযানি লোকুত্তৰানীতি খযে ঞাণন্তিআদীনি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি লোকুত্তৰানি, লোকুত্তৰপঞ্ঞায ৱেৱচনানীতি অত্থো. সব্বা পঞ্ঞাতি ইতৰেহি ৱেৱচনেহি ৱুত্তা সব্বা পঞ্ঞা লোকিযলোকুত্তৰমিস্সিকাতি অত্থো. ‘‘অপি চা’’তিআদিনা ইমিনাপি পৰিযাযেন ৱেৱচনং ৱত্তব্বন্তি দস্সেতি. আধিপতেয্যট্ঠেনাতি অধিমোক্খলক্খণে আধিপতেয্যট্ঠেন. যথা চ বুদ্ধানুস্সতিযং ৱুত্তন্তি যথা বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসে (ৱিসুদ্ধি. ১.১২৩) ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনা পাড়িযা সো ভগৱা ইতিপি অৰহং…পে… ইতিপি ভগৱাতি অনেকেহি ৱেৱচনেহি ভগৱা অনুস্সৰিতব্বোতি ৱুত্তং. ইমিনাৱ নযেন বলনিপ্ফত্তিগতো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো যাৱ ধম্মোভাসপজ্জোতকৰোতি, এতেহি পৰিযাযেহি বুদ্ধস্স ভগৱতো ৱেৱচনং বুদ্ধানুস্সতিযং ৱত্তব্বন্তি পদং আহৰিত্ৱা সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. এতানিপি কতিপযানি এৱ ভগৱতো ৱেৱচনানি. অসঙ্খ্যেয্যা হি বুদ্ধগুণা গুণনেমিত্তকানি চ ভগৱতো নামানি. ৱুত্তঞ্হেতং ধম্মসেনাপতিনা –
‘‘অসঙ্খ্যেয্যানি নামানি, সগুণেন মহেসিনো;
গুণেন নামমুদ্ধেয্যং, অপি নাম সহস্সতো’’তি. (উদা. অট্ঠ. ৫৩);
ধম্মানুস্সতিযং ‘‘অসঙ্খত’’ন্তিআদীসু ন কেনচি পচ্চযেন সঙ্খতন্তি অসঙ্খতং. নত্থি এতস্স অন্তো ৱিনাসোতি অনন্তং. আসৱানং অনাৰম্মণতো অনাসৱং. অৱিপৰীতসভাৱত্তা সচ্চং. সংসাৰস্স পৰতীৰভাৱতো পাৰং. নিপুণঞাণৱিসযত্তা সুখুমসভাৱত্তা চ নিপুণ. অনুপচিতঞাণসম্ভাৰেহি দট্ঠুং ন সক্কাতি সুদুদ্দসং. উপ্পাদজৰাহি অনব্ভাহতত্তা অজজ্জৰং. থিৰভাৱেন ধুৱং. জৰামৰণেহি অপলুজ্জনতো অপলোকিতং. মংসচক্খুনা দিব্বচক্খুনা চ অপস্সিতব্বত্তা অনিদস্সনং. ৰাগাদিপপঞ্চাভাৱেন নিপ্পপঞ্চং. কিলেসাভিসঙ্খাৰানং ৱূপসমহেতুতায সন্তং.
অমতহেতুতায ভঙ্গাভাৱতো চ অমতং. উত্তমট্ঠেন অতপ্পকট্ঠেন চ পণীতং. অসিৱানং কম্মকিলেসৱিপাকৱট্টানং অভাৱেন সিৱং. চতূহি যোগেহি অনুপদ্দৱভাৱেন খেমং. তণ্হা খীযতি এত্থাতি তণ্হক্খযো. কতপুঞ্ঞেহিপি কদাচিদেৱ পস্সিতব্বত্তা অচ্ছৰিযং. অভূতপুব্বত্তা অব্ভুতং. অনন্তৰাযত্তা অনীতিকং. অনন্তৰাযভাৱহেতুতো অনীতিকধম্মং (সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.৩৭৭-৪০৯).
অনিব্বত্তিসভাৱত্তা অজাতং. ততো এৱ অভূতং. উভযেনাপি উপ্পাদৰহিতন্তি ৱুত্তং হোতি. কেনচি অনুপদ্দুতত্তা অনুপদ্দৱং. ন কেনচি পচ্চযেন কতন্তি অকতং. নত্থি এত্থ সোকোতি অসোকং. সোকহেতুৱিগমেন ৱিসোকং. কেনচি অনুপসজ্জিতব্বত্তা অনুপসগ্গং. অনুপসগ্গভাৱহেতুতো অনুপসগ্গধম্মং.
গম্ভীৰঞাণগোচৰতো গম্ভীৰং. সম্মাপটিপত্তিং ৱিনা পস্সিতুং পত্তুং অসক্কুণেয্যত্তা দুপ্পস্সং. সব্বলোকং উত্তৰিত্ৱা ঠিতন্তি উত্তৰং. নত্থি এতস্স উত্তৰন্তি অনুত্তৰং. সমস্স সদিসস্স অভাৱেন অসমং. পটিভাগাভাৱেন অপ্পটিসমং. উত্তমট্ঠেন জেট্ঠং, পাসংসতমত্তা ৱা জেট্ঠং. সংসাৰদুক্খট্টিতেহি লেতব্বতো লেণং. ততো ৰক্খণতো তাণং. ৰণাভাৱেন অৰণং. অঙ্গণাভাৱেন অনঙ্গণং. নিদ্দোসতায অকাচং. ৰাগাদিমলাপগমেন ৱিমলং. চতূহি ওঘেহি অনজ্ঝোত্থৰণীযতো দীপো. সংসাৰৱূপসমসুখতায সুখং. পমাণকৰধম্মাভাৱতো অপ্পমাণং, গণেতুং এতস্স ন সক্কাতি চ অপ্পমাণং. সংসাৰসমুদ্দে অনোসীদনট্ঠানতায পতিট্ঠা. ৰাগাদিকিঞ্চনাভাৱেন পৰিগ্গহাভাৱেন চ অকিঞ্চনন্তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো.
সঙ্ঘানুস্সতিযং সত্তানং সাৰোতি সীলসাৰাদিসাৰগুণযোগতো সত্তেসু সাৰভূতো. সত্তানং মণ্ডোতি গোৰসেসু সপ্পিমণ্ডো ৱিয সত্তেসু মণ্ডভূতো. সাৰগুণৱসেনেৱ সত্তেসু উদ্ধৰিতব্বতো সত্তানং উদ্ধাৰো. নিচ্চলগুণতায সত্তানং এসিকা. গুণসোভাসুৰভিভাৱেন সত্তানং পসূনং সুৰভি কুসুমন্তি অত্থো.
গুণেসু উত্তমঙ্গং পঞ্ঞা তস্সা উপসোভাহেতুতায সীলং উত্তমঙ্গোপসোভনং ৱুত্তং. সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনো অনিজ্ঝন্তা নাম গুণা নত্থীতি ‘‘নিধানঞ্চ সীলং সব্বদোভগ্গসমতিক্কমনট্ঠেনা’’তি ৱুত্তং. অযঞ্চ অত্থো আকঙ্খেয্যসুত্তেন (ম. নি. ১.৬৪ আদযো) দীপেতব্বো. অপৰম্পি ৱুত্তং – ‘‘ইজ্ঝতি, ভিক্খৱে, সীলৱতো চেতোপণিধি ৱিসুদ্ধত্তা’’তি (দী. নি. ৩.৩৩৭; সং. নি. ৪.৩৫২; অ. নি. ৮.৩৫). সিপ্পন্তি ধনুসিপ্পং. ধঞ্ঞন্তি ধনাযিতব্বং. ধম্মৱোলোকনতাযাতি সমথৱিপস্সনাদিধম্মস্স ৱোলোকনভাৱেন. ৱোলোকনট্ঠেনাতি সত্তভূমকাদিপাসাদে ৱিয সীলে ঠত্ৱা অভিঞ্ঞাচক্খুনা লোকস্স ৱোলোকেতুং সক্কাতি ৱুত্তং. সব্বভূমানুপৰিৱত্তি চ সীলং চতুভূমককুসলস্সাপি তদনুৱত্তনতো. সেসং উত্তানমেৱাতি.
ৱেৱচনহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.