১৪. অধিট্ঠানহাৰসম্পাতৱণ্ণনা

৭৬. অধিট্ঠানহাৰসম্পাতে সম্মাদিট্ঠি নাম যং দুক্খে ঞাণন্তিআদিনা চতুসচ্চহেতুহেতুসমুপ্পন্নপচ্চযপচ্চযুপ্পন্নসঙ্খাতস্স ৱিসযস্স ৱসেন ৱেমত্ততং দস্সেত্ৱা পুন যং তত্থ তত্থ যথাভূতং ঞাণদস্সনন্তি পাড়িপাড়িঅত্থানং অৱসিট্ঠৱিসযৱসেনেৱ ৱেমত্ততং দীপেতি. তত্থ যং সচ্চাগমনন্তি যং সচ্চতো অৱিপৰীততো ৱিসযস্স আগমনং, অধিগমোতি অত্থো. ‘‘যং পচ্চাগমন’’ন্তিপি পাঠো, তস্স যং পটিপাটিৱিসযস্স আগমনং, তংতংৱিসযাধিগমোতি অত্থো. সেসমেত্থ পৰিক্খাৰসমাৰোপনহাৰসম্পাতেসু যং ৱত্তব্বং, তং পুব্বে ৱুত্তনযত্তা উত্তানমেৱ.

অধিট্ঠানহাৰসম্পাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মিস্সকহাৰসম্পাতৱণ্ণনা

অপি চেত্থ হাৰসম্পাতনিদ্দেসো ইমিনাপি নযেন ৱেদিতব্বো –

‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনোসেট্ঠা মনোমযা;

মনসা চে পসন্নেন, ভাসতি ৱা কৰোতি ৱা;

ততো নং সুখমন্ৱেতি, ছাযাৱ অনপাযিনী’’তি. (ধ. প. ২);

তত্থ কতমো দেসনাহাৰসম্পাতো? মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মাতি মনোতি খন্ধৱৱত্থানেন ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধং দেসেতি. আযতনৱৱত্থানেন মনাযতনং, ধাতুৱৱত্থানেন ৱিঞ্ঞাণধাতুং, ইন্দ্ৰিযৱৱত্থানেন মনিন্দ্ৰিযং. কতমে ধম্মা পুব্বঙ্গমা? ছ ধম্মা পুব্বঙ্গমা, কুসলানং কুসলমূলানি, অকুসলানং অকুসলমূলানি, সাধিপতিকানং অধিপতি, সব্বচিত্তুপ্পাদানং ইন্দ্ৰিযানি. অপি চ ইমস্মিং সুত্তে মনো অধিপ্পেতো. যথা বলগ্গস্স ৰাজা পুব্বঙ্গমো, এৱমেৱং ধম্মানং মনো পুব্বঙ্গমো. তত্থ তিৱিধেন মনো পুব্বঙ্গমো নেক্খম্মছন্দেন অব্যাপাদছন্দেন অৱিহিংসাছন্দেন. তত্থ অলোভস্স নেক্খম্মছন্দেন মনোপুব্বঙ্গমং, অদোসস্স অব্যাপাদছন্দেন মনোপুব্বঙ্গমং, অমোহস্স অৱিহিংসাছন্দেন মনোপুব্বঙ্গমং.

মনোসেট্ঠাতি মনো তেসং ধম্মানং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং উত্তমং পৱৰং মূলং পমুখং পামোক্খং, তেন ৱুচ্চতি ‘‘মনোসেট্ঠা’’তি. মনোমযাতি মনেন কতা, মনেন নিম্মিতা, মনেন নিব্বত্তা, মনো তেসং পচ্চযো, তেন ৱুচ্চতি ‘‘মনোমযা’’তি. তে পন ধম্মা ছন্দসমুদানিতা অনাৱিলসঙ্কপ্পসমুট্ঠানা ফস্সসমোধানা ৱেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খাৰক্খন্ধো. মনসা চে পসন্নেনাতি যা সদ্ধা সদ্দহনা ওকপ্পনা অভিপ্পসাদো. ইতি ইমিনা পসাদেন উপেতো সমুপেতো উপগতো সমুপগতো সম্পন্নো সমন্নাগতো, তেন ৱুচ্চতি ‘‘পসন্নেনা’’তি ইদং মনোকম্মং. ভাসতি ৱাতি ৱচীকম্মং. কৰোতি ৱাতি কাযকম্মং. ইতি দসকুসলকম্মপথা দস্সিতা.

ততোতি দসৱিধস্স কুসলকম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা. নন্তি যো সো কতপুঞ্ঞো কতকুসলো কতভীৰুত্তাণো, তং পুগ্গলং. সুখন্তি দুৱিধং সুখং কাযিকং চেতসিকঞ্চ. অন্ৱেতীতি অনুগচ্ছতি.

ইধস্সু পুৰিসো অপ্পহীনানুসযো সংযোজনিযেসু ধম্মেসু অস্সাদং অনুপস্সতি, সো সংযোজনিযেসু ধম্মেসু অস্সাদং অনুপস্সন্তো যথাদিট্ঠং যথাসুতং সম্পত্তিভৱং পত্থেতি. ইচ্চস্স অৱিজ্জা চ ভৱতণ্হা চ অনুবদ্ধা হোন্তি, সো যথাদিট্ঠং যথাসুতং সম্পত্তিভৱং পত্থেন্তো পসাদনীযৱত্থুস্মিং চিত্তং পসাদেতি সদ্দহতি ওকপ্পেতি. সো পসন্নচিত্তো তিৱিধং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং অনুতিট্ঠতি দানমযং সীলমযং ভাৱনামযং কাযেন ৱাচায মনসা. সো তস্স ৱিপাকং পচ্চনুভোতি দিট্ঠেৱ ধম্মে উপপজ্জে ৱা অপৰাপৰে ৱা পৰিযাযে. ইতি খো পনস্স অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা সুখৱেদনীযো ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনাতি এৱং সন্তং তং সুখমন্ৱেতি. তস্সেৱং ৱেদনায অপৰাপৰং পৰিৱত্তমানায উপ্পজ্জতি তণ্হা. তণ্হাপচ্চযা উপাদানং…পে… সমুদযো হোতীতি.

তত্থ যং মনো, যে চ মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, যঞ্চ সুখং, ইমে ৱুচ্চন্তি পঞ্চক্খন্ধা, তে দুক্খসচ্চং. তেসং পুৰিমকাৰণভূতা অৱিজ্জা ভৱতণ্হা চ সমুদযসচ্চং. তেসং পৰিঞ্ঞায পহানায ভগৱা ধম্মং দেসেতি, দুক্খস্স পৰিঞ্ঞায সমুদযস্স পহানায. যেন পৰিজানাতি, যেন পজহতি, অযং মগ্গো. যত্থ চ মগ্গো পৱত্ততি, অযং নিৰোধো. ইমানি চত্তাৰি সচ্চানি এৱং আযতনধাতুইন্দ্ৰিযমুখেনাপি নিদ্ধাৰেতব্বানি. তত্থ সমুদযেন অস্সাদো, দুক্খেন আদীনৱো, মগ্গনিৰোধেহি নিস্সৰণং, সুখস্স অন্ৱযো ফলং, মনসা পসন্নেন কাযৱচীসমীহা উপাযো, মনোপুব্বঙ্গমত্তা ধম্মানং অত্তনো সুখকামেন পসন্নেন মনসা ৱচীকম্মং কাযকম্মঞ্চ পৱত্তেতব্বন্তি অযং ভগৱতো আণত্তি. অযং দেসনাহাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো ৱিচযহাৰসম্পাতো? মননতো আৰম্মণৱিজাননতো মনো. মননলক্খণে সম্পযুত্তেসু আধিপচ্চকৰণতো পুব্বঙ্গমো ঈহাভাৱতো নিস্সত্তনিজ্জীৱট্ঠেন ধম্মা. গামেসু গামণি ৱিয পধানট্ঠেন মনো সেট্ঠো এতেসন্তি মনোসেট্ঠা. সহজাতাদিপচ্চযভূতেন মনসা নিব্বত্তাতি মনোমযা. অকালুস্সিযতো, আৰম্মণস্স ওকপ্পনতো চ পসন্নেন ৱচীৱিঞ্ঞত্তিৱিপ্ফাৰতো তথা সাদিযনতো চ ভাসতি. চোপনকাযৱিপ্ফাৰতো তথা সাদিযনতো চ কৰোতি. তথা পসুতত্তা অনঞ্ঞত্তা চ ‘‘ততো’’তি ৱুত্তং. সুখনতো সাতভাৱতো ইট্ঠভাৱতো চ ‘‘সুখ’’ন্তি ৱুত্তং. কতূপচিতত্তা অৱিপক্কৱিপাকত্তা চ ‘‘অন্ৱেতী’’তি ৱুত্তং. কাৰণাযত্তৱুত্তিতো অসঙ্কন্তিতো চ ‘‘ছাযাৱ অনপাযিনী’’তি ৱুত্তং. অযং অনুপদৱিচযতো ৱিচযহাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো যুত্তিহাৰসম্পাতো? মনস্স ধম্মানং আধিপচ্চযোগতো পুব্বঙ্গমতা যুজ্জতি. ততো এৱ তেসং মনস্স অনুৱত্তনতো ধম্মানং মনোসেট্ঠতা যুজ্জতি. সহজাতাদিপচ্চযৱসেন মনসা নিব্বত্তত্তা ধম্মানং মনোমযতা যুজ্জতি. মনসা পসন্নেন সমুট্ঠানানং কাযৱচীকম্মানং কুসলভাৱো যুজ্জতি. যেন কুসলকম্মং উপচিতং, তং ছাযা ৱিয সুখং অন্ৱেতীতি যুজ্জতি. অযং যুত্তিহাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো পদট্ঠানো হাৰসম্পাতো? মনো মনোপৱিচাৰানং পদট্ঠানং. মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা সব্বস্স কুসলপক্খস্স পদট্ঠানং. ‘‘ভাসতী’’তি সম্মাৱাচা, ‘‘কৰোতী’’তি সম্মাকম্মন্তো, তে সম্মাআজীৱস্স পদট্ঠানং. সম্মাআজীৱো সম্মাৱাযামস্স পদট্ঠানং. সম্মাৱাযামো সম্মাসতিযা পদট্ঠানং. সম্মাসতি সম্মাসমাধিস্স পদট্ঠানং. ‘‘মনসা পসন্নেনা’’তি এত্থ পসাদো সদ্ধিন্দ্ৰিযং, তং সীলস্স পদট্ঠানং. সীলং সমাধিস্স পদট্ঠানং. সমাধি পঞ্ঞাযাতি যাৱ ৱিমুত্তিঞাণদস্সনা যোজেতব্বং. অযং পদট্ঠানহাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো লক্খণো হাৰসম্পাতো? ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি মনোপুব্বঙ্গমতাৱচনেন ধম্মানং ছন্দপুব্বঙ্গমতাপি ৱীৰিযপুব্বঙ্গমতাপি ৱীমংসাপুব্বঙ্গমতাপি ৱুত্তা হোতি আধিপতেয্যলক্খণেন ছন্দাদীনং মনসা একলক্খণত্তা. তথা নেসং সদ্ধাদিপুব্বঙ্গমতাপি ৱুত্তা হোতি ইন্দ্ৰিযলক্খণেন সদ্ধাদীনং মনসা একলক্খণত্তা. ‘‘মনসা চে পসন্নেনা’’তি যথা মনস্স পসাদসমন্নাগমো তংসমুট্ঠানানং কাযৱচীকম্মানং অনৱজ্জভাৱলক্খণং. এৱং চিত্তস্স সতিআদিসমন্নাগমোপি নেসং অনৱজ্জভাৱলক্খণং যোনিসোমনসিকাৰসমুট্ঠানভাৱেন একলক্খণত্তা. ‘‘সুখমন্ৱেতী’’তি সুখানুগমনৱচনেন সুখস্স পচ্চযভূতানং মনাপিযৰূপাদীনং অনুগমো ৱুত্তো হোতি তেসম্পি কম্মপচ্চযতায একলক্খণত্তাতি. অযং লক্খণহাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো চতুব্যূহো হাৰসম্পাতো? ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা’’তিআদীসু ‘‘মনো’’তিআদীনং পদানং নিব্বচনং নিৰুত্তং, তং পদত্থনিদ্দেসৱসেন ৱেদিতব্বং. পদত্থো চ ৱুত্তনযেন সুৱিঞ্ঞেয্যোৱ. যে সুখেন অত্থিকা, তেহি পসন্নেন মনসা কাযৱচীমনোকম্মানি পৱত্তেতব্বানীতি অযমেত্থ ভগৱতো অধিপ্পাযো. পুঞ্ঞকিৰিযায অঞ্ঞেসম্পি পুব্বঙ্গমা হুত্ৱা তত্থ তেসং সম্মা উপনেতাৰো ইমিস্সা দেসনায নিদানং. ‘‘ছদ্ৱাৰাধিপতী ৰাজা (ধ. প. অট্ঠ. ২.১৮১ এৰকপত্তনাগৰাজৱত্থু), চিত্তানুপৰিৱত্তিনো ধম্মা (ধ. স. দুকমাতিকা ৬২; ১২০৫-১২০৬), চিত্তস্স একধম্মস্স, সব্বেৱ ৱসমন্ৱগূ’’তি (সং. নি. ১.৬২) এৱমাদিসমানযনেন ইমিস্সা দেসনায সংসন্দনা দেসনানুসন্ধি. পদানুসন্ধিযো পন সুৱিঞ্ঞেয্যাৱাতি. অযং চতুব্যূহো হাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো আৱট্টো হাৰসম্পাতো? ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি তত্থ যানি তীণি কুসলমূলানি, তানি অট্ঠন্নং সম্মত্তানং হেতু. যে সম্মত্তা, অযং অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. যং মনোসহজনামৰূপং, ইদং দুক্খং. অসমুচ্ছিন্না পুৰিমনিপ্ফন্না অৱিজ্জা ভৱতণ্হা, অযং সমুদযো. যত্থ তেসং পহানং, অযং নিৰোধোতি ইমানি চত্তাৰি সচ্চানি. অযং আৱট্টো হাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো ৱিভত্তিহাৰসম্পাতো? ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনসা চে পসন্নেন, ততো নং সুখমন্ৱেতী’’তি নযিদং যথাৰুতৱসেন গহেতব্বং. যো হি সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা পাণাতিপাতিম্হি মিচ্ছাদিট্ঠিকে মিচ্ছাপটিপন্নে সকং চিত্তং পসাদেতি, পসন্নেন চ চিত্তেন অভূতগুণাভিত্থৱনৱসেন ভাসতি ৱা নিপচ্চকাৰং ৱাস্স যং কৰোতি, ন ততো নং সুখমন্ৱেতি. দুক্খমেৱ পন তং ততো চক্কংৱ ৱহতো পদমন্ৱেতি. ইতি হি ইদং ৱিভজ্জব্যাকৰণীযং. যং মনসা চে পসন্নেন ভাসতি ৱা কৰোতি ৱা, তঞ্চে ৱচীকম্মং কাযকম্মঞ্চ সুখৱেদনীযন্তি. তং কিস্স হেতু? সম্মত্তগতেহি সুখৱেদনীযং মিচ্ছাগতেহি দুক্খৱেদনীযন্তি. কথং পনাযং পসাদো দট্ঠব্বো? নাযং পসাদো, পসাদপতিৰূপকো পন মিচ্ছাধিমোক্খোতি ৱদামি. অযং ৱিভত্তিহাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো পৰিৱত্তনো হাৰসম্পাতো? মনোপুব্বঙ্গমাতিআদি. যং মনসা পদুট্ঠেন ভাসতি ৱা কৰোতি ৱা দুক্খস্সানুগামী. ইদঞ্হি সুত্তং এতস্স উজুপটিপক্খো. অযং পৰিৱত্তনো হাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো ৱেৱচনো হাৰসম্পাতো? ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা’’তি মনো চিত্তং মনাযতনং মনিন্দ্ৰিযং মনোৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণধাতূতি পৰিযাযৱচনং. পুব্বঙ্গমা পুৰেচাৰিনো পুৰেগামিনোতি পৰিযাযৱচনং. ধম্মা অত্তা সভাৱাতি পৰিযাযৱচনং. সেট্ঠং পধানং পৱৰন্তি পৰিযাযৱচনং. মনোমযা মনোনিব্বত্তা মনোসম্ভূতাতি পৰিযাযৱচনং. পসন্নেন সদ্দহন্তেন ওকপ্পেন্তেনাতি পৰিযাযৱচনং. সুখং সাতং ৱেদযিতন্তি পৰিযাযৱচনং. অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অনুবন্ধতীতি পৰিযাযৱচনং. অযং ৱেৱচনো হাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো পঞ্ঞত্তিহাৰসম্পাতো? মনোপুব্বঙ্গমাতি অযং মনসো কিচ্চপঞ্ঞত্তি. ধম্মাতি সভাৱপঞ্ঞত্তি, কুসলকম্মপথপঞ্ঞত্তি. মনোসেট্ঠাতি পধানপঞ্ঞত্তি. মনোমযাতি সহজাতপঞ্ঞত্তি. পসন্নেনাতি সদ্ধিন্দ্ৰিযেন সমন্নাগতপঞ্ঞত্তি, অস্সদ্ধিযস্স পটিক্খেপপঞ্ঞত্তি. ভাসতি ৱা কৰোতি ৱাতি সম্মাৱাচাসম্মাকম্মন্তানং নিক্খেপপঞ্ঞত্তি. ততো নং সুখমন্ৱেতীতি কম্মস্স ফলানুবন্ধপঞ্ঞত্তি, কম্মস্স অৱিনাসপঞ্ঞত্তীতি. অযং পঞ্ঞত্তিহাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো ওতৰণো হাৰসম্পাতো? মনোতি ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো. ধম্মাতি ৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰক্খন্ধা. ভাসতি ৱা কৰোতি ৱাতি কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিযো. তাসং নিস্সযা চত্তাৰো মহাভূতাতি ৰূপক্খন্ধোতি অযং খন্ধেহি ওতৰণো. মনোতি অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণন্তি মনোগ্গহণেন অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা গহিতাতি. সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং…পে… সমুদযো হোতীতি অযং পটিচ্চসমুপ্পাদেন ওতৰণোতি. অযং ওতৰণো হাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো সোধনো হাৰসম্পাতো? মনোতি আৰম্ভো নেৱ পদসুদ্ধি, ন আৰম্ভসুদ্ধি. মনোপুব্বঙ্গমাতি পদসুদ্ধি, ন আৰম্ভসুদ্ধি. তথা ধম্মাতি যাৱ সুখন্তি পদসুদ্ধি, ন আৰম্ভসুদ্ধি. সুখমন্ৱেতীতি পন পদসুদ্ধি চেৱ আৰম্ভসুদ্ধি চাতি. অযং সোধনো হাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো অধিট্ঠানো হাৰসম্পাতো? মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনোসেট্ঠা মনোমযাতি একত্ততা. মনসা চে পসন্নেনাতি ৱেমত্ততা, তথা মনসা চে পসন্নেনাতি একত্ততা. ভাসতি ৱা কৰোতি ৱাতি ৱেমত্ততা, তথা মনসা চে পসন্নেনাতি একত্ততা. সো পসাদো দুৱিধো অজ্ঝত্তঞ্চ ব্যাপাদৱিক্খম্ভনতো, বহিদ্ধা চ ওকপ্পনতো. তথা সম্পত্তিভৱহেতুভূতোপি ৱড্ঢিহেতুভূতোৱাতি অযং ৱেমত্ততা. তযিদং সুত্তং দ্ৱীহি আকাৰেহি অধিট্ঠাতব্বং হেতুনা চ যো পসন্নমানসো, ৱিপাকেন চ যো সুখৱেদনীযোতি. অযং অধিট্ঠানো হাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো পৰিক্খাৰো হাৰসম্পাতো? মনোপুব্বঙ্গমাতি এত্থ মনোতি কুসলৱিঞ্ঞাণং. তস্স চ ঞাণসম্পযুত্তস্স অলোভো অদোসো অমোহোতি তযো সম্পযুত্তা হেতূ, ঞাণৱিপ্পযুত্তস্স অলোভো অদোসোতি দ্ৱে সম্পযুত্তা হেতূ. সব্বেসং অৱিসেসেন যোনিসোমনসিকাৰো হেতু, চত্তাৰি সম্পত্তিচক্কানি পচ্চযো. তথা সদ্ধম্মস্সৱনং, তস্স চ দানাদিৱসেন পৱত্তমানস্স দেয্যধম্মাদযো পচ্চযো. ধম্মাতি চেত্থ ৱেদনাদীনং ইট্ঠাৰম্মণাদযো. তথা তযো ৱিঞ্ঞাণস্স, ৱেদনাদযো পসাদস্স, সদ্ধেয্যৱত্থুকুসলাভিসঙ্খাৰো ৱিপাকসুখস্স পচ্চযোতি. অযং পৰিক্খাৰো হাৰসম্পাতো.

তত্থ কতমো সমাৰোপনো হাৰসম্পাতো? মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মাতি মনোতি পুঞ্ঞচিত্তং, তং তিৱিধং – দানমযং, সীলমযং, ভাৱনামযন্তি. তত্থ দানমযস্স অলোভো পদট্ঠানং, সীলমযস্স অদোসো পদট্ঠানং, ভাৱনামযস্স অমোহো পদট্ঠানং. সব্বেসং অভিপ্পসাদো পদট্ঠানং, ‘‘সদ্ধাজাতো উপসঙ্কমতি, উপসঙ্কমন্তো পযিৰুপাসতী’’তি (ম. নি. ২.১৮৩) সুত্তং ৱিত্থাৰেতব্বং. কুসলচিত্তং সুখস্স ইট্ঠৱিপাকস্স পদট্ঠানং. যোনিসোমনসিকাৰো কুসলচিত্তস্স পদট্ঠানং. যোনিসো হি মনসি কৰোন্তো কুসলচিত্তং অধিট্ঠাতি কুসলচিত্তং ভাৱেতি, সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি, উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং…পে… পদহতি. তস্সেৱং চতূসু সম্মপ্পধানেসু ভাৱিযমানেসু চত্তাৰো সতিপট্ঠানা যাৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতীতি অযং ভাৱনায সমাৰোপনা. সতি চ ভাৱনায পহানঞ্চ সিদ্ধমেৱাতি. অযং সমাৰোপনো হাৰসম্পাতো.

তথা –

‘‘দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতি, সংযমতো ৱেৰং ন চীযতি;

কুসলো চ জহাতি পাপকং, ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতো’’তি. (দী. নি. ২.১৯৭; উদা. ৭৫; পেটকো. ১৬);

তত্থ দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু ৱুত্তং. সংযমতো ৱেৰং ন চীযতীতি সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু ৱুত্তং. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি লোভস্স চ দোসস্স চ মোহস্স চ পহানমাহ. তেন ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু ৱুত্তং. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি অনুপাদাপৰিনিব্বানমাহ.

দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি অলোভো কুসলমূলং. সংযমতো ৱেৰং ন চীযতীতি অদোসো কুসলমূলং. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি অমোহো কুসলমূলং. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি তেসং নিস্সৰণং ৱুত্তং.

দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি সীলক্খন্ধস্স পদট্ঠানং. সংযমতো ৱেৰং ন চীযতীতি সমাধিক্খন্ধস্স পদট্ঠানং. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি পঞ্ঞাক্খন্ধস্স ৱিমুত্তিক্খন্ধস্স পদট্ঠানং. দানেন ওড়াৰিকানং কিলেসানং পহানং, সীলেন মজ্ঝিমানং, পঞ্ঞায সুখুমানং. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি কতাৱীভূমিং দস্সেতি.

দদতো পুঞ্ঞং…পে… জহাতি পাপকন্তি সেক্খভূমি দস্সিতা. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি অগ্গফলং ৱুত্তং.

তথা দদতো পুঞ্ঞং…পে… ন চীযতীতি লোকিযকুসলমূলং ৱুত্তং. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি লোকুত্তৰকুসলমূলং ৱুত্তং. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি লোকুত্তৰস্স কুসলমূলস্স ফলং ৱুত্তং.

দদতো…পে… ন চীযতীতি পুথুজ্জনভূমি দস্সিতা. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি সেক্খভূমি দস্সিতা. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি অসেক্খভূমি দস্সিতা.

দদতো …পে… ন চীযতীতি সগ্গগামিনী পটিপদা ৱুত্তা. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি সেক্খৱিমুত্তি. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি অসেক্খৱিমুত্তি ৱুত্তা.

দদতো…পে… ন চীযতীতি দানকথং সীলকথং সগ্গকথং লোকিযানং ধম্মানং দেসনমাহ. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি লোকে আদীনৱানুপস্সনায সদ্ধিং সামুক্কংসিকং ধম্মদেসনমাহ. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি তস্সা দেসনায ফলমাহ.

দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি ধম্মদানং আমিসদানঞ্চ ৱদতি. সংযমতো ৱেৰং ন চীযতীতি পাণাতিপাতা ৱেৰমণিযা সত্তানং অভযদানং ৱদতি. এৱং সব্বানিপি সিক্খাপদানি ৱিত্থাৰেতব্বানি. তেন চ সীলসংযমেন সীলে পতিট্ঠিতো চিত্তং সংযমেতি, তস্স সমথো পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱং সো সমথে ঠিতো ৱিপস্সনাকোসল্লযোগতো কুসলো চ জহাতি পাপকং ৰাগং জহাতি, দোসং জহাতি, মোহং জহাতি, অৰিযমগ্গেন সব্বেপি পাপকে অকুসলে ধম্মে জহাতি. এৱং পটিপন্নো চ ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি ৰাগাদীনং পৰিক্খযা দ্ৱেপি ৱিমুত্তিযো অধিগচ্ছতীতি অযং সুত্তনিদ্দেসো.

তত্থ কতমো দেসনাহাৰসম্পাতো? ইমস্মিং সুত্তে কিং দেসিতং? দ্ৱে সুগতিযো দেৱা চ মনুস্সা চ, দিব্বা চ পঞ্চ কামগুণা, মানুসকা চ পঞ্চ কামগুণা, দিব্বা চ পঞ্চুপাদানক্খন্ধা, মানুসকা চ পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. ইদং ৱুচ্চতি দুক্খং অৰিযসচ্চং. তস্স কাৰণভাৱেন পুৰিমপুৰিমনিপ্ফন্না তণ্হা সমুদযো অৰিযসচ্চং. তযিদং ৱুচ্চতি অস্সাদো চ আদীনৱো চ. সব্বস্স পুৰিমেহি দ্ৱীহি পদেহি নিদ্দেসো ‘‘দদতো…পে… ন চীযতী’’তি. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি মগ্গো ৱুত্তো. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি দ্ৱে নিব্বানধাতুযো সউপাদিসেসা চ অনুপাদিসেসা চ. ইদং নিস্সৰণং. ফলাদীনি পন যথাৰহং ৱেদিতব্বানীতি. অযং দেসনাহাৰসম্পাতো.

ৱিচযোতি ‘‘দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তি ইমিনা পঠমেন পদেন তিৱিধম্পি দানমযং সীলমযং ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু ৱুত্তং. দসৱিধস্সপি দেয্যধম্মস্স পৰিচ্চাগো ৱুত্তো. তথা ছব্বিধস্সপি ৰূপাদিআৰম্মণস্স. ‘‘সংযমতো ৱেৰং ন চীযতী’’তি দুতিযেন পদেন অৱেৰা অসপত্তা অব্যাপাদা চ পটিপদা ৱুত্তা. ‘‘কুসলো চ জহাতি পাপক’’ন্তি ততিযেন পদেন ঞাণুপ্পাদো অঞ্ঞাণনিৰোধো সব্বোপি অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সব্বেপি বোধিপক্খিযা ধম্মা ৱুত্তা. ‘‘ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতো’’তি ৰাগক্খযেন ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি, মোহক্খযেন অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তি ৱুত্তাতি. অযং ৱিচযো হাৰসম্পাতো.

যুত্তীতি দানে ঠিতো উভযং পৰিপূৰেতি মচ্ছৰিযপ্পহানঞ্চ পুঞ্ঞাভিসন্দঞ্চাতি অত্থেসা যুত্তি. সীলসংযমে ঠিতো উভযং পৰিপূৰেতি উপচাৰসমাধিং অপ্পনাসমাধিঞ্চাতি অত্থেসা যুত্তি. পাপকে ধম্মে পজহন্তো দুক্খং পৰিজানাতি, নিৰোধং সচ্ছিকৰোতি, মগ্গং ভাৱেতীতি অত্থেসা যুত্তি. ৰাগদোসমোহেসু সব্বসো পৰিক্খীণেসু অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতীতি অত্থেসা যুত্তীতি. অযং যুত্তিহাৰসম্পাতো.

পদট্ঠানন্তি দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি চাগাধিট্ঠানস্স পদট্ঠানং. সংযমতো ৱেৰং ন চীযতীতি সচ্চাধিট্ঠানস্স পদট্ঠানং. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি পঞ্ঞাধিট্ঠানস্স পদট্ঠানং. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি উপসমাধিট্ঠানস্স পদট্ঠানন্তি. অযং পদট্ঠানো হাৰসম্পাতো.

লক্খণোতি ‘‘দদতো’’তি এতেন পেয্যৱজ্জং অত্থচৰিযং সমানত্ততা চ দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা সঙ্গহৱত্থুভাৱেন একলক্খণত্তা. ‘‘সংযমতো’’তি এতেন খন্তিমেত্তাঅৱিহিংসাঅনুদ্দযাদযো দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা ৱেৰানুপ্পাদনলক্খণেন একলক্খণত্তা. ‘‘ৱেৰং ন চীযতী’’তি এতেন হিৰীওত্তপ্পঅপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠিতাদযো দস্সিতা ৱেৰাৱড্ঢনেন একলক্খণত্তা. তথা অহিৰীকানোত্তপ্পাদযো অচেতব্বভাৱেন একলক্খণত্তা. ‘‘কুসলো’’তি এতেন কোসল্লদীপনেন সম্মাসঙ্কপ্পাদযো দস্সিতা মগ্গঙ্গাদিভাৱেন একলক্খণত্তা. ‘‘জহাতি পাপক’’ন্তি এতেন পৰিঞ্ঞাভিসমযাদযোপি দস্সিতা অভিসমযলক্খণেন একলক্খণত্তা. ‘‘ৰাগদোসমোহক্খযা’’তি এতেন অৱসিট্ঠকিলেসাদীনম্পি খযা দস্সিতা খেপেতব্বভাৱেন একলক্খণত্তাতি অযং লক্খণো.

চতুব্যূহোতি দদতোতি গাথাযং ভগৱতো কো অধিপ্পাযো? যে মহাভোগতং পত্থযিস্সন্তি, তে দানং দস্সন্তি দালিদ্দিযপ্পহানায. যে অৱেৰতং ইচ্ছন্তি, তে পঞ্চ ৱেৰানি পজহিস্সন্তি. যে কুসলধম্মেহি ছন্দকামা, তে অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেস্সন্তি. যে নিব্বাযিতুকামা, তে ৰাগদোসমোহং পজহিস্সন্তীতি অযমেত্থ ভগৱতো অধিপ্পাযো. এৱং নিব্বচননিদানসন্ধযো ৱত্তব্বাতি. অযং চতুব্যূহো.

আৱট্টোতি যঞ্চ অদদতো মচ্ছৰিযং, যঞ্চ অসংযমতো ৱেৰং, যঞ্চ অকুসলস্স পাপস্স অপ্পহানং, অযং পটিপক্খনিদ্দেসেন সমুদযো. তস্স অলোভেন চ অদোসেন চ অমোহেন চ দানাদীহি পহানং, ইমানি তীণি কুসলমূলানি. তেসং পচ্চযো অট্ঠ সম্মত্তানি, অযং মগ্গো. যো ৰাগদোসমোহানং খযো, অযং নিৰোধোতি. অযং আৱট্টো.

ৱিভত্তীতি দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি একংসেন যো ভযহেতু দেতি, ৰাগহেতু দেতি, আমিসকিঞ্চিক্খহেতু দেতি, ন তস্স পুঞ্ঞং ৱড্ঢতি. যঞ্চ দণ্ডদানং সত্থদানং পৰৱিহেঠনত্থং অপুঞ্ঞং অস্স পৱড্ঢতি. যং পন কুসলেন চিত্তেন অনুকম্পন্তো ৱা অপচাযমানো ৱা অন্নং দেতি, পানং ৱত্থং যানং মালাগন্ধৱিলেপনং সেয্যাৱসথং পদীপেয্যং দেতি, সব্বসত্তানং ৱা অভযদানং দেতি, মেত্তচিত্তো হিতজ্ঝাসযো নিস্সৰণসঞ্ঞী ধম্মং দেসেতি. সংযমতো ৱেৰং ন চীযতীতি একংসেন অভযূপৰতস্স চীযতি, কিংকাৰণং? যং অসমত্থো, ভযূপৰতো দিট্ঠধম্মিকস্স ভাযতি ‘‘মা মং ৰাজানো গহেত্ৱা হত্থং ৱা ছিন্দেয্যুং…পে… জীৱন্তম্পি সূলে উত্তাসেয্যু’’ন্তি, তেন সংযমেন অৱেৰং চীযতি. যো পন এৱং সমানো ৱেৰং ন চীযতি. যো পন এৱং সমাদিযতি, পাণাতিপাতস্স পাপকো ৱিপাকো দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযে চ, এৱং সব্বস্স অকুসলস্স, সো ততো আৰমতি, ইমিনা সংযমেন ৱেৰং ন চীযতি. সংযমো নাম সীলং. তং চতুব্বিধং চেতনা সীলং, চেতসিকং সীলং, সংৱৰো সীলং, অৱীতিক্কমো সীলন্তি. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি পাপপহাযকা সত্তত্তিংস বোধিপক্খিযা ধম্মা ৱত্তব্বাতি. অযং ৱিভত্তি.

পৰিৱত্তনোতি দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতি, অদদতোপি পুঞ্ঞং পৱড্ঢতি, ন দানমযিকং. সংযমতো ৱেৰং ন চীযতি অসংযমতোপি ৱেৰং ন চীযতি, যং দানেন পটিসঙ্খানবলেন ভাৱনাবলেন. কুসলো চ জহাতি পাপকং, অকুসলো পন ন জহাতি. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতো, তেসং অপৰিক্খযা নত্থি নিব্বুতীতি. অযং পৰিৱত্তনো.

ৱেৱচনোতি দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতি. পৰিচ্চাগতো কুসলং উপচীযতি. অনুমোদতোপি পুঞ্ঞং পৱড্ঢতি চিত্তপ্পসাদতোপি ৱেয্যাৱচ্চকিৰিযাযপি. সংযমতোতি সীলসংৱৰতো সোৰচ্চতো. ৱেৰং ন চীযতীতি পাপং ন ৱড্ঢতি, অকুসলং ন ৱড্ঢতি. কুসলোতি পণ্ডিতো নিপুণো মেধাৱী পৰিক্খকো. জহাতীতি সমুচ্ছিন্দতি সমুগ্ঘাটেতি. অযং ৱেৱচনো.

পঞ্ঞত্তীতি দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি লোভস্স পটিনিস্সগ্গপঞ্ঞত্তি, অলোভস্স নিক্খেপপঞ্ঞত্তি. সংযমতো ৱেৰং ন চীযতীতি দোসস্স ৱিক্খম্ভনপঞ্ঞত্তি, অদোসস্স নিক্খেপপঞ্ঞত্তি. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি মোহস্স সমুগ্ঘাতপঞ্ঞত্তি, অমোহস্স ভাৱনাপঞ্ঞত্তি. ৰাগদোসমোহস্স পহানপঞ্ঞত্তি, অলোভাদোসামোহস্স ভাৱনাপঞ্ঞত্তি. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি কিলেসানং পটিপ্পস্সদ্ধিপঞ্ঞত্তি, নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযপঞ্ঞত্তীতি. অযং পঞ্ঞত্তি.

ওতৰণোতি দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি দানং নাম সদ্ধাদীহি ইন্দ্ৰিযেহি হোতীতি অযং ইন্দ্ৰিযেহি ওতৰণো. সংযমতো ৱেৰং ন চীযতীতি সংযমো নাম সীলক্খন্ধোতি অযং খন্ধেহি ওতৰণো. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি পাপপ্পহানং নাম তীহি ৱিমোক্খেহি হোতি. তেসং উপাযভূতানি তীণি ৱিমোক্খমুখানীতি অযং ৱিমোক্খমুখেহি ওতৰণো. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি ৱিমুত্তিক্খন্ধো. সো চ ধম্মধাতু ধম্মাযতনঞ্চাতি অযং ধাতূহি চ আযতনেহি চ ওতৰণোতি. অযং ওতৰণো.

সোধনোতি দদতোতিআদিকা পদসুদ্ধি, নো আৰম্ভসুদ্ধি. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি অযং পদসুদ্ধি চ আৰম্ভসুদ্ধি চাতি. অযং সোধনো.

অধিট্ঠানোতি দদতোতি অযং একত্ততা, চাগো পৰিচ্চাগো ধম্মদানং আমিসদানং অভযদানং, অট্ঠ দানানি ৱিত্থাৰেতব্বানি. অযং ৱেমত্ততা. সংযমোতি অযং একত্ততা. পাতিমোক্খসংৱৰো সতিসংৱৰোতি অযং ৱেমত্ততা. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি অযং একত্ততা. সক্কাযদিট্ঠিং পজহতি ৱিচিকিচ্ছং পজহতীতিআদিকা অযং ৱেমত্ততা. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি অযং একত্ততা. সউপাদিসেসা নিব্বানধাতু অনুপাদিসেসা নিব্বানধাতূতি অযং ৱেমত্ততাতি. অযং অধিট্ঠানো.

পৰিক্খাৰোতি দানস্স পামোজ্জং পচ্চযো. অলোভো হেতু, সংযমস্স হিৰোত্তপ্পাদযো পচ্চযো. যোনিসোমনসিকাৰো অদোসো চ হেতু, পাপপ্পহানস্স সমাধি যথাভূতঞাণদস্সনঞ্চ পচ্চযো. তিস্সো অনুপস্সনা হেতু, নিব্বুতিযা মগ্গসম্মাদিট্ঠি হেতু, সম্মাসঙ্কপ্পাদযো পচ্চযোতি. অযং পৰিক্খাৰো.

সমাৰোপনো হাৰসম্পাতোতি দদতো পুঞ্ঞং পৱড্ঢতীতি দানমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু, তং সীলস্স পদট্ঠানং. সংযমতো ৱেৰং ন চীযতীতি সীলমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু, তং সমাধিস্স পদট্ঠানং. সীলেন হি ঝানেনপি ৰাগাদিকিলেসা ন চীযন্তি. যেপিস্স তপ্পচ্চযা উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, তেপিস্স ন হোন্তি. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি পহানপৰিঞ্ঞা, তং ভাৱনামযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু. ৰাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি ৰাগস্সপি খযা দোসস্সপি খযা মোহস্সপি খযা. তত্থ ৰাগোতি যো ৰাগো সাৰাগো চেতসো সাৰজ্জনা লোভো লুব্ভনা লুব্ভিতত্তং অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. দোসোতি যো দোসো দুস্সনা দুস্সিতত্তং ব্যাপাদো চেতসো ব্যাপজ্জনা দোসো অকুসলমূলং. মোহোতি যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং অনভিসমযো অসম্বোধো অপ্পটিৱেধো দুম্মেজ্ঝং বাল্যং অসম্পজঞ্ঞং মোহো অকুসলমূলং. ইতি ইমেসং ৰাগাদীনং খযো নিৰোধো পটিনিস্সগ্গো নিব্বুতি নিব্বাযনা পৰিনিব্বানং সউপাদিসেসা নিব্বানধাতু অনুপাদিসেসা নিব্বানধাতূতি. অযং সমাৰোপনো হাৰসম্পাতো.

মিস্সকহাৰসম্পাতৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.