১৫. পৰিক্খাৰহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা

৪৯. তত্থ কতমো পৰিক্খাৰো হাৰোতি পৰিক্খাৰহাৰৱিভঙ্গো. তত্থ যো ধম্মো যং ধম্মং জনযতি, তস্স সো পৰিক্খাৰোতি সঙ্খেপতো পৰিক্খাৰলক্খণং ৱত্ৱা তং ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘কিংলক্খণো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ হিনোতি অত্তনো ফলং পটিকাৰণভাৱং গচ্ছতীতি হেতু. পটিচ্চ এতস্মা ফলং এতীতি পচ্চযো. কিঞ্চাপি হেতুপচ্চযসদ্দেহি কাৰণমেৱ ৱুচ্চতি, তথাপি তত্থ ৱিসেসং ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘অসাধাৰণলক্খণো’’তিআদি ৱুত্তং. সভাৱো হেতূতি সমানভাৱো বীজং হেতু. ননু চ বীজং অঙ্কুৰাদিসদিসং ন হোতীতি? নো ন হোতি, অঞ্ঞতো হি তাদিসস্স অনুপ্পজ্জনতো.

‘‘যথা ৱা পনা’’তিআদিনাপি উদাহৰণন্তৰদস্সনেন হেতুপচ্চযানং ৱিসেসমেৱ ৱিভাৱেতি. তত্থ দুদ্ধন্তি খীৰং. দধি ভৱতীতি একত্তনযেন অভেদোপচাৰেন ৱা ৱুত্তং, ন অঞ্ঞথা. ন হি খীৰং দধি হোতি. তেনেৱাহ – ‘‘ন চত্থি এককালসমৱধানং দুদ্ধস্স চ দধিস্স চা’’তি. অথ ৱা ঘটে দুদ্ধং পক্খিত্তং দধি ভৱতি, দধি তত্থ কালন্তৰে জাযতি পচ্চযন্তৰসমাযোগেন, তস্মা ন চত্থি এককালসমৱধানং দুদ্ধস্স চ দধিস্স চ ৰসখীৰৱিপাকাদীহি ভিন্নসভাৱত্তা. এৱমেৱন্তি যথা হেতুভূতস্স খীৰস্স ফলভূতেন দধিনা ন এককালসমৱধানং, এৱমঞ্ঞস্সাপি হেতুস্স ফলেন ন এককালসমৱধানং, ন তথা পচ্চযস্স, ন হি পচ্চযো একন্তেন ফলেন ভিন্নকালো এৱাতি. এৱম্পি হেতুপচ্চযানং ৱিসেসো ৱেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো.

এৱং বাহিৰং হেতুপচ্চযৱিভাগং দস্সেত্ৱা ইদানি অজ্ঝত্তিকং দস্সেতুং ‘‘অযঞ্হি সংসাৰো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘অৱিজ্জা অৱিজ্জায হেতূ’’তি ৱুত্তে কিং একস্মিং চিত্তুপ্পাদে অনেকা অৱিজ্জা ৱিজ্জন্তীতি? আহ ‘‘পুৰিমিকা অৱিজ্জা পচ্ছিমিকায অৱিজ্জায হেতূ’’তি. তেন একস্মিং কালে হেতুফলানং সমৱধানং নত্থীতি এতমেৱত্থং সমত্থেতি. তত্থ ‘‘পুৰিমিকা অৱিজ্জা’’তিআদিনা হেতুফলভূতানং অৱিজ্জানং ৱিভাগং দস্সেতি. ‘‘বীজঙ্কুৰো ৱিযা’’তিআদিনা ইমমত্থং দস্সেতি – যথা বীজং অঙ্কুৰস্স হেতু হোন্তং সমনন্তৰহেতুতায হেতু হোতি. যং পন বীজতো ফলং নিব্বত্ততি, তস্স বীজং পৰম্পৰহেতুতায হেতু হোতি. এৱং অৱিজ্জাযপি হেতুভাৱে দট্ঠব্বন্তি.

পুন ‘‘যথা ৱা পনা’’তিআদিনাপি হেতুপচ্চযৱিভাগমেৱ দস্সেতি. তত্থ থালকন্তি দীপকপল্লিকা. অনগ্গিকন্তি অগ্গিং ৱিনা. দীপেতুন্তি জালেতুং. ইতি সভাৱো হেতূতি এৱং পদীপুজ্জালনাদীসু অগ্গিআদিপদীপসদিসং কাৰণং সভাৱো হেতু. পৰভাৱো পচ্চযোতি তত্থেৱ কপল্লিকাৱট্টিতেলাদিসদিসো অগ্গিতো অঞ্ঞো সভাৱো পচ্চযো. অজ্ঝত্তিকোতি নিযকজ্ঝত্তিকো নিযকজ্ঝত্তে ভৱো. বাহিৰোতি ততো বহিভূতো. জনকোতি নিব্বত্তকো. পৰিগ্গাহকোতি উপত্থম্ভকো. অসাধাৰণোতি আৱেণিকো. সাধাৰণোতি অঞ্ঞেসম্পি পচ্চযুপ্পন্নানং সমানো.

ইদানি যস্মা কাৰণং ‘‘পৰিক্খাৰো’’তি ৱুত্তং, কাৰণভাৱো চ ফলাপেক্খায, তস্মা কাৰণস্স যো কাৰণভাৱো যথা চ সো হোতি, যঞ্চ ফলং যো চ তস্স ৱিসেসো, যো চ কাৰণফলানং সম্বন্ধো, তং সব্বং ৱিভাৱেতুং ‘‘অৱুপচ্ছেদত্থো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কাৰণফলভাৱেন সম্বন্ধতা সন্ততি. কো চ তত্থ সম্বন্ধো, কো কাৰণফলভাৱো চ? সো এৱ অৱুপচ্ছেদত্থো. যো ফলভূতো অঞ্ঞস্স অকাৰণং হুত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, সো ৱুপচ্ছিন্নো নাম হোতি, যথা তং অৰহতো চুতিচিত্তং. যো পন অত্তনো অনুৰূপস্স ফলস্স হেতু হুত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, সো অনুপচ্ছিন্নো এৱ নাম হোতি, হেতুফলসম্বন্ধস্স ৱিজ্জমানত্তাতি আহ – ‘‘অৱুপচ্ছেদত্থো সন্ততিঅত্থো’’তি.

যস্মা চ কাৰণতো নিব্বত্তং ফলং নাম, ন অনিব্বত্তং, তস্মা ‘‘নিব্বত্তিঅত্থো ফলত্থো’’তি ৱুত্তং. যস্মা পন পুৰিমভৱেন অনন্তৰভৱপটিসন্ধানৱসেন পৱত্তা উপপত্তিক্খন্ধা পুনব্ভৱো, তস্মা ৱুত্তং – ‘‘পটিসন্ধিঅত্থো পুনব্ভৱত্থো’’তি. তথা যস্স পুগ্গলস্স কিলেসা উপ্পজ্জন্তি, তং পলিবুন্ধেন্তি সম্মা পটিপজ্জিতুং ন দেন্তি. যাৱ চ মগ্গেন অসমুগ্ঘাতিতা, তাৱ অনুসেন্তি নাম, তেন ৱুত্তং – ‘‘পলিবোধত্থো পৰিযুট্ঠানত্থো, অসমুগ্ঘাতত্থো অনুসযত্থো’’তি. পৰিঞ্ঞাভিসমযৱসেন পৰিঞ্ঞাতে ন কদাচি তং নামৰূপঙ্কুৰস্স কাৰণং হেস্সতীতি আহ – ‘‘অপৰিঞ্ঞাতত্থো ৱিঞ্ঞাণস্স বীজত্থো’’তি. যত্থ অৱুপচ্ছেদো তত্থ সন্ততীতি যত্থ ৰূপাৰূপপ্পৱত্তিযং যথাৱুত্তো অৱুপচ্ছেদো, তত্থ সন্ততিৱোহাৰো. যত্থ সন্ততি তত্থ নিব্বত্তীতিআদি পচ্চযপৰম্পৰদস্সনং হেতুফলসম্বন্ধৱিভাৱনমেৱ.

‘‘যথা ৱা পন চক্খুঞ্চ পটিচ্চা’’তিআদিনা ‘‘সভাৱো হেতূ’’তি ৱুত্তমেৱত্থং ৱিভাগেন দস্সেতি. তত্থ সন্নিস্সযতাযাতি উপনিস্সযপচ্চযতায. মনসিকাৰোতি কিৰিযামনোধাতু. সা হি চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স ৱিঞ্ঞাণভাৱেন সমানজাতিতায সভাৱো হেতু. সঙ্খাৰা ৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযো সভাৱো হেতূতি পুঞ্ঞাদিঅভিসঙ্খাৰা পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযো, তত্থ যো সভাৱো, সো হেতূতি. সঙ্খাৰাতি চেত্থ সব্বো লোকিযো কুসলাকুসলচিত্তুপ্পাদো অধিপ্পেতো. ইমিনা নযেন সেসপদেসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো. এৱং যো কোচি উপনিস্সযো সব্বো সো পৰিক্খাৰোতি যথাৱুত্তপ্পভেদো যো কোচি পচ্চযো, সো সব্বো অত্তনো ফলস্স পৰিক্খৰণতো অভিসঙ্খৰণতো পৰিক্খাৰো. তস্স নিদ্ধাৰেত্ৱা কথনং পৰিক্খাৰো হাৰোতি.

পৰিক্খাৰহাৰৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.