২. উদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা

১. এৱং সঙ্গহৱাৰেন সঙ্খেপতো দস্সিতে হাৰাদযো ইদানি ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘তত্থ কতমে সোড়স হাৰা’’তিআদিদেসনা আৰদ্ধা. তত্থ তত্থাতি যং ৱুত্তং – ‘‘সোড়সহাৰা নেত্তী’’তি, তস্মিং ৱচনে, তিস্সং ৱা গাথাযং, যানি হাৰনযমূলপদানি উদ্ধটানি, তেসূতি অত্থো. কতমেতি পুচ্ছাৱচনং. পুচ্ছা চ নামেসা পঞ্চৱিধা অদিট্ঠজোতনাপুচ্ছা দিট্ঠসংসন্দনাপুচ্ছা ৱিমতিচ্ছেদনাপুচ্ছা অনুমতিপুচ্ছা কথেতুকম্যতাপুচ্ছাতি. তাসু অযং কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. সোড়সাতি গণনৱসেন পৰিচ্ছেদো. তেন নেসং ন ততো উদ্ধং অধো চাতি এতপৰমতং দস্সেতি. সা চেতপৰমতা পৰতো আৱি ভৱিস্সতি. হাৰাতি গণনৱসেন পৰিচ্ছিন্নানং সামঞ্ঞতো দস্সনং. দেসনা ৱিচযোতিআদি সৰূপদস্সনং.

তত্থ কেনট্ঠেন হাৰা? হৰীযন্তি এতেহি, এত্থ ৱা সুত্তগেয্যাদিৱিসযা অঞ্ঞাণসংসযৱিপল্লাসাতি হাৰা, হৰন্তি ৱা সযং তানি, হৰণমত্তমেৱ ৱাতি হাৰা ফলূপচাৰেন. অথ ৱা হৰীযন্তি ৱোহৰীযন্তি ধম্মসংৱণ্ণকধম্মপটিগ্গাহকেহি ধম্মস্স দানগ্গহণৱসেনাতি হাৰা. অথ ৱা হাৰা ৱিযাতি হাৰা. যথা হি অনেকৰতনাৱলিসমূহো হাৰসঙ্খাতো অত্তনো অৱযৱভূতৰতনসম্ফস্সেহি সমুপ্পজ্জনীযমানহিলাদসুখো হুত্ৱা তদুপভোগীজনসৰীৰসন্তাপং নিদাঘপৰিড়াহুপজনিতং ৱূপসমেতি, এৱমেতেপি নানাৱিধপৰমত্থৰতনপ্পবন্ধা সংৱণ্ণনাৱিসেসা অত্তনো অৱযৱভূতপৰমত্থৰতনাধিগমেন সমুপ্পাদিযমাননিব্বুতিসুখা ধম্মপটিগ্গাহকজনহদযপৰিতাপং কামৰাগাদিকিলেসহেতুকং ৱূপসমেন্তীতি. অথ ৱা হাৰযন্তি অঞ্ঞাণাদীনং হাৰং অপগমং কৰোন্তি আচিক্খন্তীতি ৱা হাৰা. অথ ৱা সোতুজনচিত্তস্স হৰণতো ৰমণতো চ হাৰা নিৰুত্তিনযেন, যথা – ‘‘ভৱেসু ৱন্তগমনো ভগৱা’’তি (ৱিসুদ্ধি. ১.১৪৪; পাৰা. অট্ঠ. ১.১ ৱেৰঞ্জকণ্ডৱণ্ণনা). অযং তাৱ হাৰানং সাধাৰণতো অত্থো.

অসাধাৰণতো পন দেসীযতি সংৱণ্ণীযতি এতায সুত্তত্থোতি দেসনা, দেসনাসহচৰণতো ৱা দেসনা. ননু চ অঞ্ঞেপি হাৰা দেসনাসঙ্খাতস্স সুত্তস্স অত্থসংৱণ্ণনতো দেসনাসহচাৰিনোৱাতি? সচ্চমেতং, অযং পন হাৰো যেভুয্যেন যথাৰুতৱসেনেৱ ৱিঞ্ঞাযমানো দেসনায সহ চৰতীতি ৱত্তব্বতং অৰহতি, ন তথা পৰে. ন হি অস্সাদাদীনৱনিস্সৰণাদিসন্দস্সনৰহিতা সুত্তদেসনা অত্থি. অস্সাদাদিসন্দস্সনৱিভাৱনলক্খণো চাযং হাৰোতি.

ৱিচিযন্তি এতেন, এত্থ ৱা পদপঞ্হাদযো, ৱিচিতি এৱ ৱা তেসন্তি ৱিচযো. পাড়িযং পন ৱিচিনতীতি ৱিচযোতি অযমত্থো দস্সিতো.

যুত্তীতি উপপত্তিসাধনযুত্তি, ইধ পন যুত্তিৱিচাৰণা যুত্তি উত্তৰপদলোপেন ‘‘ৰূপভৱো ৰূপ’’ন্তি যথা, যুত্তিসহচৰণতো ৱা. ইধাপি দেসনাহাৰে ৱুত্তনযেন অত্থো ৱিত্থাৰেতব্বো.

পদট্ঠানন্তি আসন্নকাৰণং, ইধাপি পদট্ঠানৱিচাৰণাতিআদি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

লক্খীযন্তি এতেন, এত্থ ৱা একলক্খণা ধম্মা অৱুত্তাপি একৱচনেনাতি লক্খণং.

ৱিযূহীযন্তি ৱিভাগেন পিণ্ডীযন্তি এতেন, এত্থ ৱাতি ব্যূহো. নিব্বচনাদীনং সুত্তে দস্সিযমানানং চতুন্নং ব্যূহোতি চতুব্যূহো, চতুন্নং ৱা ব্যূহো এত্থাতি চতুব্যূহো.

আৱট্টীযন্তি এতেন, এত্থ ৱা সভাগা ৱিসভাগা চ ধম্মা, তেসং ৱা আৱট্টনন্তি আৱট্টো.

ৱিভজীযন্তি এতেন, এত্থ ৱা সাধাৰণাসাধাৰণানং সংকিলেসৱোদানধম্মানং ভূমিযোতি ৱিভত্তি, ৱিভজনং ৱা এতেসং ভূমিযাতি ৱিভত্তি.

পটিপক্খৱসেন পৰিৱত্তীযন্তি ইমিনা, এত্থ ৱা সুত্তে ৱুত্তধম্মা, পৰিৱত্তনং ৱা তেসন্তি পৰিৱত্তনো.

ৱিৱিধং ৱচনং একস্সেৱত্থস্স ৱাচকমেত্থাতি ৱিৱচনং, ৱিৱচনমেৱ ৱেৱচনং, ৱিৱিধং ৱুচ্চতি এতেন অত্থোতি ৱা ৱিৱচনং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

পকাৰেহি পভেদতো ৱা ঞাপীযন্তি ইমিনা, এত্থ ৱা অত্থাতি পঞ্ঞত্তি.

ওতাৰীযন্তি অনুপ্পৱেসীযন্তি এতেন, এত্থ ৱা সুত্তাগতা ধম্মা পটিচ্চসমুপ্পাদাদীসূতি ওতৰণো.

সোধীযন্তি সমাধীযন্তি এতেন, এত্থ ৱা সুত্তে পদপদত্থপঞ্হাৰম্ভাতি সোধনো.

অধিট্ঠীযন্তি অনুপৱত্তীযন্তি এতেন, এত্থ ৱা সামঞ্ঞৱিসেসভূতা ধম্মা ৱিনা ৱিকপ্পেনাতি অধিট্ঠানো.

পৰিকৰোতি অভিসঙ্খৰোতি ফলন্তি পৰিক্খাৰো, হেতু পচ্চযো চ, পৰিক্খাৰং আচিক্খতীতি পৰিক্খাৰো, হাৰো, পৰিক্খাৰৱিসযত্তা পৰিক্খাৰসহচৰণতো ৱা পৰিক্খাৰো.

সমাৰোপীযন্তি এতেন, এত্থ ৱা পদট্ঠানাদিমুখেন ধম্মাতি সমাৰোপনো. সব্বত্থ চ ভাৱসাধনৱসেনাপি অত্থো সম্ভৱতীতি তস্সাপি ৱসেন যোজেতব্বং.

তস্সাতি যথাৱুত্তস্স হাৰুদ্দেসস্স. অনুগীতীতি ৱুত্তস্সেৱত্থস্স সুখগ্গহণত্থং অনুপচ্ছা গাযনগাথা, তাসু ওসানগাথায অত্থতো অসংকিণ্ণাতি পদত্থেন সঙ্কৰৰহিতা, তেন যদিপি কেচি হাৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং অৱিসিট্ঠা ৱিয দিস্সন্তি, তথাপি তেসং অত্থতো সঙ্কৰো নত্থীতি দস্সেতি. সো চ নেসং অসঙ্কৰো লক্খণনিদ্দেসে সুপাকটো হোতি. এতেসঞ্চেৱাতি এতেসং সোড়সন্নং হাৰানং. যথা অসঙ্কৰো, তথা চেৱ ভৱতি. কিং ভৱতি? ৱিত্থাৰতযা ৱিত্থাৰেন. নযৱিভত্তি নযেন উপাযেন ঞাযেন ৱিভাগো. এতেন তং এৱ অসঙ্কিণ্ণতং ৱিভাৱেতি. কেচি ‘‘ৱিত্থাৰনযা’’তি পঠন্তি, তং ন সুন্দৰং, অযঞ্চ গাথা কেসুচি পোত্থকেসু নত্থি.

২. এৱং হাৰে উদ্দিসিত্ৱা ইদানি নযে উদ্দিসিতুং ‘‘তত্থ কতমে’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ নযন্তি সংকিলেসে ৱোদানানি চ ৱিভাগতো ঞাপেন্তীতি নযা, নীযন্তি ৱা তানি এতেহি, এত্থ ৱাতি নযা, নযনমত্তমেৱ ৱাতি নযা, নীযন্তি ৱা সযং ধম্মকথিকেহি উপনীযন্তি সুত্তস্স অত্থপৱিচযত্থন্তি নযা. অথ ৱা নযা ৱিযাতি নযা. যথা হি একত্তাদযো নযা সম্মা পটিৱিজ্ঝিযমানা পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নধম্মানং যথাক্কমং সম্বন্ধৱিভাগব্যাপাৰৱিৰহানুৰূপফলভাৱদস্সনেন অসঙ্কৰতো সম্মুতিসচ্চপৰমত্থসচ্চানং সভাৱং পৱেদযন্তা পৰমত্থসচ্চপ্পটিৱেধায সংৱত্তন্তি, এৱমেতেপি কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগধম্মৱিভাগদস্সনেন অৱিপৰীতসুত্তত্থাৱবোধায অভিসম্ভুণন্তা ৱেনেয্যানং চতুসচ্চপ্পটিৱেধায সংৱত্তন্তি. অথ ৱা পৰিযত্তিঅত্থস্স নযনতো সংকিলেসতো যমনতো চ নযা নিৰুত্তিনযেন.

নন্দিযাৱট্টোতিআদীসু নন্দিযাৱট্টস্স ৱিয আৱট্টো এতস্সাতি নন্দিযাৱট্টো, যথা হি নন্দিযাৱট্টো অন্তোঠিতেন পধানাৱযৱেন বহিদ্ধা আৱট্টতি, এৱমযম্পি নযোতি অত্থো. অথ ৱা নন্দিযা তণ্হায পমোদস্স ৱা আৱট্টো এত্থাতি নন্দিযাৱট্টো. তীহি অৱযৱেহি লোভাদীহি সংকিলেসপক্খে অলোভাদীহি চ ৱোদানপক্খে পুক্খলো সোভনোতি তিপুক্খলো. অসন্তাসনজৱপৰক্কমাদিৱিসেসযোগেন সীহো ভগৱা, তস্স ৱিক্কীড়িতং দেসনাৱচীকম্মভূতো ৱিহাৰোতি কত্ৱা ৱিপল্লাসতপ্পটিপক্খপৰিদীপনতো সীহস্স ৱিক্কীড়িতং এত্থাতি সীহৱিক্কীড়িতো, নযো. বলৱিসেসযোগদীপনতো ৱা সীহৱিক্কীড়িতসদিসত্তা নযো সীহৱিক্কীড়িতো. বলৱিসেসো চেত্থ সদ্ধাদিবলং, দসবলানি এৱ ৱা. অত্থনযত্তযদিসাভাৱেন কুসলাদিধম্মানং আলোচনং দিসালোচনং. তথা আলোচিতানং তেসং ধম্মানং অত্থনযত্তযযোজনে সমানযনতো অঙ্কুসো ৱিয অঙ্কুসো. গাথাসু লঞ্জেতি পকাসেতি সুত্তত্থন্তি লঞ্জকো, নযো চ সো লঞ্জকো চাতি নযলঞ্জকো. গতাতি ঞাতা, মতাতি অত্থো. সো এৱ ৱা পাঠো. সেসং ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং.

৩. এৱং নযেপি উদ্দিসিত্ৱা ইদানি মূলপদানি উদ্দিসিতুং ‘‘তত্থ কতমানী’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ মূলানি চ তানি নযানং পট্ঠানভাগানঞ্চ পতিট্ঠাভাৱতো পদানি চ অধিগমূপাযভাৱতো কোট্ঠাসভাৱতো চাতি মূলপদানি. কোসল্লসম্ভূতট্ঠেন, কুচ্ছিতানং ৱা পাপধম্মানং সলনতো ৱিদ্ধংসনতো, কুসানং ৱা ৰাগাদীনং লৱনতো, কুসা ৱিয ৱা লৱনতো, কুসেন ৱা ঞাণেন লাতব্বতো পৱত্তেতব্বতো কুসলানি, তপ্পটিপক্খতো অকুসলানীতি পদত্থো ৱেদিতব্বো.

এৱং গণনপৰিচ্ছেদতো জাতিভেদতো চ মূলপদানি দস্সেত্ৱা ইদানি সৰূপতো দস্সেন্তো সংকিলেসপক্খংযেৱ পঠমং উদ্দিসতি ‘‘তণ্হা’’তিআদিনা. তত্থ তসতি পৰিতসতীতি তণ্হা. অৱিন্দিযং ৱিন্দতি, ৱিন্দিযং ন ৱিন্দতীতি অৱিজ্জা, ৱিজ্জাপটিপক্খাতি ৱা অৱিজ্জা. লুব্ভন্তি তেন, সযং ৱা লুব্ভতি, লুব্ভনমত্তমেৱ ৱা সোতি লোভো. দোসমোহেসুপি এসেৱ নযো. অসুভে ‘‘সুভ’’ন্তি পৱত্তা সঞ্ঞা সুভসঞ্ঞা. সুখসঞ্ঞাদীসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. সঙ্গহন্তি গণনং. সমোসৰণন্তি সমোৰোপনং.

পচ্চনীকধম্মে সমেতীতি সমথো. অনিচ্চাদীহি ৱিৱিধেহি আকাৰেহি পস্সতীতি ৱিপস্সনা. অলোভাদযো লোভাদিপটিপক্খতো ৱেদিতব্বা. অসুভে ‘‘অসুভ’’ন্তি পৱত্তা সঞ্ঞা অসুভসঞ্ঞা, কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং. সঞ্ঞাসীসেন হি দেসনা. দুক্খসঞ্ঞাদীসুপি এসেৱ নযো.

ইদং উদ্দানন্তি ইদং ৱুত্তস্সেৱ অত্থস্স ৱিপ্পকিণ্ণভাৱেন নস্সিতুং অদত্ৱা উদ্ধং দানং ৰক্খণং উদ্দানং, সঙ্গহৱচনন্তি অত্থো. ‘‘চত্তাৰো ৱিপল্লাসা’’তিপি পাঠো. কিলেসভূমীতি সংকিলেসভূমি সব্বেসং অকুসলধম্মানং সমোসৰণট্ঠানত্তা. কুসলানং যানি তীণি মূলানি. ‘‘কুসলানী’’তিপি পঠন্তি. সতিপট্ঠানাতি অসুভসঞ্ঞাদযো সন্ধাযাহ. ইন্দ্ৰিযভূমীতি সদ্ধাদীনং ৱিমুত্তিপৰিপাচনিন্দ্ৰিযানং সমোসৰণট্ঠানত্তা ৱুত্তং. যুজ্জন্তীতি যোজীযন্তি. খোতি পদপূৰণে, অৱধাৰণত্থে ৱা নিপাতো. তেন এতে এৱাতি দস্সেতি. অট্ঠাৰসেৱাতি ৱা. মূলপদাতি মূলপদানি, লিঙ্গৱিপল্লাসো ৱা.

উদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.