১৪. পোসালমাণৱসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮১. চুদ্দসমে পোসালসুত্তে – যো অতীতং আদিসতীতি যো ভগৱা অত্তনো চ পৰেসঞ্চ ‘‘একম্পি জাতি’’ন্তিআদিভেদং অতীতং আদিসতি.

একম্পি জাতিন্তি একম্পি পটিসন্ধিমূলকং চুতিপৰিযোসানং একভৱপৰিযাপন্নং খন্ধসন্তানং. এস নযো দ্ৱেপি জাতিযোতিআদীসু. অনেকেপি সংৱট্টকপ্পেতিআদীসু পন পৰিহাযমানো কপ্পো সংৱট্টকপ্পো, তদা সব্বেসং ব্ৰহ্মলোকে সন্নিপতনতো. ৱড্ঢমানো কপ্পো ৱিৱট্টকপ্পো, তদা ব্ৰহ্মলোকতো সত্তানং ৱিৱট্টনতো. তত্থ সংৱট্টেন সংৱট্টট্ঠাযী গহিতো হোতি তংমূলকত্তা, ৱিৱট্টেন চ ৱিৱট্টট্ঠাযী. এৱঞ্হি সতি যানি তানি ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, কপ্পস্স অসঙ্খ্যেয্যানি. কতমানি চত্তাৰি? সংৱট্টো সংৱট্টট্ঠাযী ৱিৱট্টো ৱিৱট্টট্ঠাযী’’তি ৱুত্তানি (অ. নি. ৪.১৫৬), তানি পৰিগ্গহিতানি হোন্তি. সংৱট্টকপ্পে ৱিৱট্টকপ্পেতি চ কপ্পস্স অদ্ধং গহেত্ৱা ৱুত্তং. সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পেতি সকলং কপ্পং গহেত্ৱা ৱুত্তং. কথং অনুস্সৰতীতি চে? অমুত্ৰাসিন্তিআদিনা নযেন. তত্থ অমুত্ৰাসিন্তি অমুম্হি সংৱট্টকপ্পে অহং অমুম্হি ভৱে ৱা যোনিযা ৱা গতিযা ৱা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা ৱা সত্তাৱাসে ৱা সত্তনিকাযে ৱা আসিং. এৱংনামোতি তিস্সো ৱা ফুস্সো ৱা. এৱংগোত্তোতি কচ্চানো ৱা কস্সপো ৱা. ইদমস্স অতীতভৱে অত্তনো নামগোত্তানুস্সৰণৱসেন ৱুত্তং. সচে পন তস্মিং কালে অত্তনো ৱণ্ণসম্পত্তিং ৱা লূখপণীতজীৱিতভাৱং ৱা সুখদুক্খবহুলতং ৱা অপ্পাযুকদীঘাযুকভাৱং ৱা অনুস্সৰিতুকামো, তম্পি অনুস্সৰতিযেৱ. তেনাহ – ‘‘এৱংৱণ্ণো এৱমাযুপৰিযন্তো’’তি. তত্থ এৱংৱণ্ণোতি ওদাতো ৱা সামো ৱা. এৱমাহাৰোতি সালিমংসোদনাহাৰো ৱা পৱত্তফলভোজনো ৱা. এৱং সুখদুক্খপটিসংৱেদীতি অনেকপ্পকাৰেন কাযিকচেতসিকানং সামিসনিৰামিসাদিপ্পভেদানং ৱা সুখদুক্খানং পটিসংৱেদী. এৱমাযুপৰিযন্তোতি এৱং ৱস্সসতপৰমাযুপৰিযন্তো ৱা চতুৰাসীতি কপ্পসহস্সপৰমাযুপৰিযন্তো ৱা.

সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিন্তি সো অহং ততো ভৱতো যোনিতো গতিতো ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিতো সত্তাৱাসতো সত্তনিকাযতো ৱা চুতো পুন অমুকস্মিং নাম ভৱে যোনিযা গতিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা সত্তাৱাসে সত্তনিকাযে ৱা উদপাদিং. তত্ৰাপাসিন্তি অথ তত্ৰাপি ভৱে যোনিযা গতিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা সত্তাৱাসে সত্তনিকাযে ৱা পুন অহোসিং. এৱংনামোতিআদিৱুত্তনযমেৱ.

অপি চ – যস্মা অমুত্ৰাসিন্তি ইদং অনুপুব্বেন আৰোহন্তস্স যাৱদিচ্ছকং অনুস্সৰণং. সো ততো চুতোতি পটিনিৱত্তন্তস্স পচ্চৱেক্খণং. তস্মা ইধূপপন্নোতি ইমিস্সা ইধূপপত্তিযা অনন্তৰমেৱস্স উপপত্তিট্ঠানং সন্ধায অমুত্ৰ উদপাদিন্তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্ৰাপাসিন্তি এৱমাদি পনস্স তত্ৰা ইমিস্সা উপপত্তিযা অন্তৰে উপপত্তিট্ঠানে নামগোত্তাদীনং অনুস্সৰণদস্সনত্থং ৱুত্তং. সো ততো চুতো ইধূপপন্নোতি স্ৱাহং ততো অনন্তৰূপপত্তিট্ঠানতো চুতো ইধ অসুকস্মিং নাম খত্তিযকুলে ৱা ব্ৰাহ্মণকুলে ৱা নিব্বত্তো.

ইতিতি এৱং. সাকাৰং সউদ্দেসন্তি নামগোত্তৱসেন সউদ্দেসং, ৱণ্ণাদিৱসেন সাকাৰং. নামগোত্তেন হি সত্তো ‘‘তিস্সো কস্সপো’’তি উদ্দিসিযতি, ৱণ্ণাদীহি ‘‘ওদাতো সামো’’তি নানত্ততো পঞ্ঞাযতি. তস্মা নামগোত্তং উদ্দেসো, ইতৰে আকাৰাতি. পুব্বেনিৱাসন্তি পুব্বে অতীতজাতীসু নিৱুট্ঠক্খন্ধা পুব্বেনিৱাসো. নিৱুট্ঠাতি অজ্ঝাৱুট্ঠা অনুভূতা অত্তনো সন্তানে উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধা, নিৱুট্ঠধম্মা ৱা. নিৱুট্ঠাতি গোচৰনিৱাসেন নিৱুট্ঠা, অত্তনো ৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাতা পৰিচ্ছিন্না, পৰৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাতাপি ৱা ছিন্নৱটুমকানুস্সৰণাদীসু. তে বুদ্ধানংযেৱ লব্ভন্তি. তং পুব্বেনিৱাসং আদিসতি কথেতি. পৰেসং অতীতন্তি অঞ্ঞেসং পৰপুগ্গলানং পুব্বেনিৱাসং একম্পি জাতিন্তিআদিনা নযেন আদিসতি.

মহাপদানিযসুত্তন্তন্তি মহাপুৰিসানং অপদাননিযুত্তং মহাপদানসুত্তং (দী. নি. ২.১ আদযো). মহাসুদস্সনিযসুত্তন্তন্তি মহাসুদস্সনস্স সম্পত্তিযুত্তং মহাসুদস্সনসুত্তং (দী. নি. ২.২৪১ আদযো). মহাগোৱিন্দিযসুত্তন্তন্তি মহাগোৱিন্দব্ৰাহ্মণস্স অপদাননিযুত্তং মহাগোৱিন্দসুত্তং (দী. নি. ২.২৯৩ আদযো). মাঘদেৱিযসুত্তন্তন্তি মঘদেৱৰঞ্ঞো অপদাননিযুত্তং মঘদেৱসুত্তং (ম. নি. ২.৩০৮ আদযো). সতানুসাৰিঞ্ঞাণং হোতীতি পুব্বেনিৱাসানুস্সতিসম্পযুত্তঞাণং হোতি.

যাৱতকং আকঙ্খতীতি যত্তকং ঞাতুং ইচ্ছতি, তত্তকং জানিস্সামীতি ঞাণং পেসেতি. অথস্স দুব্বলপত্তপুটে পক্খন্দনাৰাধো ৱিয অপ্পটিহতং অনিৱাৰিতং ঞাণং গচ্ছতি. তেন যাৱতকং আকঙ্খতি, তাৱতকং অনুস্সৰতি. বোধিজন্তি বোধিযা মূলে জাতং. ঞাণং উপ্পজ্জতীতি চতুমগ্গঞাণং উপ্পজ্জতি. অযমন্তিমা জাতীতি তেন ঞাণেন জাতিমূলস্স পহীনত্তা পুন ‘‘অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’তি (দী. নি. ২.৩১) অপৰম্পি ঞাণং উপ্পজ্জতি. ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণন্তি এত্থ উপৰি ‘‘সত্তান’’ন্তি পদং ইধেৱ আহৰিত্ৱা সত্তানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণন্তি যোজেতব্বং. পৰানি চ অপৰানি চ ‘‘পৰাপৰানী’’তি ৱত্তব্বে সন্ধিৱসেন ৰো-কাৰং কত্ৱা ‘‘পৰোপৰানী’’তি ৱুচ্চতি. পৰোপৰানং ভাৱো পৰোপৰিযং, পৰোপৰিযমেৱ পৰোপৰিযত্তং, ৱেনেয্যসত্তানং সদ্ধাদীনং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং পৰোপৰিযত্তং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং, ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তস্স ঞাণং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণং, ইন্দ্ৰিযানং উত্তমানুত্তমভাৱঞাণন্তি অত্থো. ‘‘ইন্দ্ৰিযৱৰোৱৰিযত্তঞাণ’’ন্তিপি পাঠো, ৱৰানি চ অৱৰানি চ ৱৰোৱৰিযানি, ৱৰোৱৰিযানং ভাৱো ৱৰোৱৰিযত্তন্তি যোজেতব্বং. অৱৰিযানীতি চ উত্তমানীতি অত্থো. অথ ৱা – পৰানি চ ওপৰানি চ পৰোপৰানি, তেসং ভাৱো পৰোপৰিযত্তন্তি যোজেতব্বং. ওপৰানীতি চ ওৰানীতি ৱুত্তং হোতি, লামকানীতি অত্থো ‘‘পৰোপৰাযস্স সমেচ্চ ধম্মা’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৫; সু. নি. ৪৭৯) ৱিয. ‘‘ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তে ঞাণ’’ন্তি ভুম্মৱচনেনপি পাঠো (পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.৬৮).

তথাগতস্সাতি যথা ৱিপস্সিআদযো পুব্বকা ইসযো আগতা, তথা আগতস্স. যথা চ তে গতা, তথা গতস্স. তথাগতবলন্তি অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং তথাগতস্সেৱ বলং. যথা ৱা পুব্ববুদ্ধানং বলং পুঞ্ঞুস্সযসম্পত্তিযা আগতং, তথা আগতবলন্তিপি অত্থো. তত্থ দুৱিধং তথাগতস্স বলং কাযবলঞ্চ ঞাণবলঞ্চ. তেসু কাযবলং হত্থিকুলানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং পোৰাণেহি –

‘‘কাড়াৱকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডৰং তম্বপিঙ্গলং;

গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথছদ্দন্তিমে দসা’’তি. (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৪৮; সং. নি. অট্ঠ. ২.২.২২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.১০.২১; ৱিভ. অট্ঠ. ৭৬০; উদা. অট্ঠ. ৭৫; পটি. ম. অট্ঠ. ২.২.৪৪);

যদেতং পকতিহত্থিগ্গণনায হত্থীনং কোটিসহস্সস্স, পুৰিসগণনায দসন্নং পুৰিসকোটিসহস্সানং বলং হোতি, ইদং তাৱ তথাগতস্স কাযবলং. ঞাণবলং পন মহাসীহনাদে (ম. নি. ১.১৪৬ আদযো) আগতং দসবলঞাণং চতুৱেসাৰজ্জঞাণং অট্ঠসু পৰিসাসু অকম্পনঞাণং চতুযোনিপৰিচ্ছেদকঞাণং পঞ্চগতিপৰিচ্ছেদকঞাণং সংযুত্তকে (সং. নি. ২.৩৩-৩৪) আগতানি তেসত্ততি ঞাণানি সত্তসত্ততি ঞাণানীতি এৱং অঞ্ঞানিপি অনেকানি ঞাণসহস্সানি, এতং ঞাণবলং নাম. ইধাপি ঞাণবলমেৱ অধিপ্পেতং, ঞাণঞ্হি অকম্পিযট্ঠেন উপথম্ভকট্ঠেন চ বলন্তি (পটি. ম. অট্ঠ. ২.২.৪৪) ৱুত্তং.

সত্তানং আসযানুসযে ঞাণন্তি এত্থ ৰূপাদীসু খন্ধেসু ছন্দৰাগেন সত্তা ৱিসত্তাতি সত্তা. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –

‘‘ৰূপে খো, ৰাধ, যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তত্ৰ সত্তো তত্ৰ ৱিসত্তো, তস্মা ‘সত্তো’তি ৱুচ্চতি. ৱেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু… ৱিঞ্ঞাণে যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তত্ৰ সত্তো তত্ৰ ৱিসত্তো, তস্মা ‘সত্তো’তি ৱুচ্চতী’’তি (সং. নি. ৩.১৬১; মহানি. ৭).

অক্খৰচিন্তকা পন অত্থং অৱিচাৰেত্ৱা ‘‘নামমত্তমেত’’ন্তি ইচ্ছন্তি. যেপি অত্থং ৱিচাৰেন্তি, তে সত্ৱযোগেন সত্তাতি ইচ্ছন্তি. তেসং সত্তানং আসযন্তি নিস্সযন্তি এত্থাতি আসযো, মিচ্ছাদিট্ঠিযা সম্মাদিট্ঠিযা ৱা কামাদীহি নেক্খম্মাদীহি ৱা পৰিভাৱিতস্স চিত্তসন্তানস্সেতং অধিৱচনং. সত্তসন্তানে অনুসেন্তি অনুপৱত্তন্তীতি অনুসযা, থামগতানং কামৰাগাদীনং এতং অধিৱচনং. আসযো চ অনুসযো চ আসযানুসযো. জাতিগ্গহণেন চ দ্ৱন্দসমাসৱসেন চ একৱচনং ৱেদিতব্বং. যস্মা চৰিতাধিমুত্তিযো আসযানুসযসঙ্গহিতা, তস্মা উদ্দেসে চৰিতাধিমুত্তীসু ঞাণানি আসযানুসযঞাণেনেৱ সঙ্গহেত্ৱা ‘‘আসযানুসযে ঞাণ’’ন্তি ৱুত্তং.

যমকপাটিহীৰে ঞাণন্তি এত্থ অগ্গিক্খন্ধউদকধাৰাদীনং অপুব্বং অচৰিমং সকিংযেৱ পৱত্তিতো যমকং, অস্সদ্ধিযাদীনং পটিপক্খধম্মানং হৰণতো পাটিহীৰং, যমকঞ্চ তং পাটিহীৰঞ্চাতি যমকপাটিহীৰং.

মহাকৰুণাসমাপত্তিযা ঞাণন্তি এত্থ পৰদুক্খে সতি সাধূনং হদযকম্পনং কৰোতীতি কৰুণা, কিনাতি ৱা পৰদুক্খং হিংসতি ৱিনাসেতীতি কৰুণা, কিৰীযতি ৱা দুক্খিতেসু ফৰণৱসেন পসাৰীযতীতি কৰুণা, ফৰণকম্মৱসেন কম্মগুণৱসেন চ মহতী কৰুণা মহাকৰুণা, সমাপজ্জন্তি এতং মহাকাৰুণিকাতি সমাপত্তি, মহাকৰুণা চ সা সমাপত্তি চাতি মহাকৰুণাসমাপত্তি, তস্সং মহাকৰুণাসমাপত্তিযং. তং সম্পযুত্তং ৱা ঞাণং.

সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং অনাৱৰণঞাণন্তি এত্থ পঞ্চনেয্যপথপ্পভেদং সব্বং অঞ্ঞাসীতি সব্বঞ্ঞূ, সব্বঞ্ঞুস্স ভাৱো সব্বঞ্ঞুতা, সব্বঞ্ঞুতা এৱ ঞাণং সব্বঞ্ঞুতাঞাণন্তি ৱত্তব্বে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণন্তি ৱুত্তং. সঙ্খতাসঙ্খতাদিভেদা সব্বধম্মা হি সঙ্খাৰো ৱিকাৰো লক্খণং নিব্বানং পঞ্ঞত্তীতি পঞ্চেৱ নেয্যপথা হোন্তি. আৱজ্জনপটিবদ্ধত্তা এৱ হি নত্থি তস্স আৱৰণন্তি তদেৱ অনাৱৰণঞাণন্তি ৱুচ্চতি (পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.৬৮).

সব্বত্থ অসঙ্গমপ্পটিহতমনাৱৰণঞাণন্তি এত্থ অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু অসঙ্গং সঙ্গৱিৰহিতং অপ্পটিহতং পটিপক্খৱিৰহিতং হুত্ৱা পৱত্তং আৱৰণৱিৰহিতং ঞাণং.

অনাগতম্পি আদিসতীতি –

‘‘ইমস্মিং ভদ্দকে কপ্পে, তযো আসিংসু নাযকা;

অহমেতৰহি সম্বুদ্ধো, মেত্তেয্যো চাপি হেস্সতী’’তি. চ –

‘‘অসীতিৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু মেত্তেয্যো নাম ভগৱা লোকে উপ্পজ্জিস্সতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো’’তি চ (দী. নি. ৩.১০৭) –

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, সঙ্খো নাম ৰাজা যো সো যূপো ৰঞ্ঞা মহাপনাদেন কাৰাপিতো, তং যূপং উস্সাপেত্ৱা অজ্ঝাৱসিত্ৱা তং দত্ৱা ৱিস্সজ্জিত্ৱা সমণব্ৰাহ্মণকপণদ্ধিকৱণিব্বকযাচকানং দানং দত্ৱা মেত্তেয্যস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সতী’’তি চ (দী. নি. ৩.১০৮) –

‘‘অনাগতে অট্ঠিস্সৰো নাম পচ্চেকসম্বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি (মি. প. ৪.১.৩) চ, ‘‘সুমনিস্সৰো নাম পচ্চেকসম্বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি চ –

আদিনা নযেন দেৱদত্তাদীনং অনাগতং আচিক্খতি. পচ্চুপ্পন্নম্পি আদিসতীতি ইদং পাকটমেৱ.

৮২. ৱিভূতৰূপসঞ্ঞিস্সাতি সমতিক্কন্তৰূপসঞ্ঞিস্স. সব্বকাযপ্পহাযিনোতি তদঙ্গৱিক্খম্ভনৱসেন সব্বৰূপকাযপহাযিনো, পহীনৰূপভৱপটিসন্ধিকস্সাতি অধিপ্পাযো. নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতোতি ৱিঞ্ঞাণাভাৱদস্সনেন ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি পস্সতো, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনলাভিনোতি ৱুত্তং হোতি. ঞাণং সক্কানুপুচ্ছামীতি সক্কাতি ভগৱন্তং আলপন্তো আহ. তস্স পুগ্গলস্স ঞাণং পুচ্ছামি, কীদিসং ইচ্ছিতব্বন্তি. কথং নেয্যাতি কথঞ্চ সো নেতব্বো, কথমস্স উত্তৰিঞাণং উপ্পাদেতব্বন্তি.

কতমা ৰূপসঞ্ঞাতি এত্থ ৰূপসঞ্ঞাতি সঞ্ঞাসীসেন ৱুত্তৰূপাৱচৰঝানঞ্চেৱ তদাৰম্মণঞ্চ. ৰূপাৱচৰঝানম্পি হি ৰূপন্তি ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীসু (ধ. স. ২৪৮; পটি. ম. ১.২০৯). তস্স আৰম্মণম্পি ‘‘বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তিআদীসু (ধ. স. ২২৩). তস্মা ইধ ৰূপে সঞ্ঞা ৰূপসঞ্ঞাতি এৱং সঞ্ঞাসীসেন ৰূপাৱচৰঝানস্সেতং অধিৱচনং. ৰূপং সঞ্ঞা অস্সাতি ৰূপসঞ্ঞা, ৰূপমস্স নামন্তি ৱুত্তং হোতি. এৱং পথৱীকসিণাদিভেদস্স তদাৰম্মণস্স চেতং অধিৱচনন্তি ৱেদিতব্বং. ইধ পন কুসলৱিপাককিৰিযৱসেন পঞ্চদসঝানসঙ্খাতা ৰূপসঞ্ঞা এৱ অধিপ্পেতা. ৰূপাৱচৰসমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱাতি ৰূপাৱচৰকুসলজ্ঝানসমাপত্তিং সমাপন্নস্স. উপপন্নস্স ৱাতি ৱিপাকজ্ঝানৱসেন তস্মিং ভৱে উপপন্নস্স. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰিস্স ৱাতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে কিৰিযাঝানং সমাপজ্জিত্ৱা সুখং উপ্পাদেত্ৱা ৱিহৰন্তস্স. অৰূপসমাপত্তিযোতি আকাসানঞ্চাযতনাদীনি. পটিলদ্ধস্সাতি উপ্পাদেত্ৱা ঠিতস্স. ৰূপসঞ্ঞা ৱিভূতা হোন্তীতি ৰূপসঞ্ঞা অপগতা হোন্তি. ৱিগতাতি ৱিনাসিতা. ‘‘অভাৱিতা’’তিপি পাঠো, সুন্দৰো.

তদঙ্গসমতিক্কমাতি তদঙ্গপ্পহানৱসেন অতিক্কমেন. ৱিক্খম্ভনপ্পহানেন পহীনোতি অৰূপজ্ঝানপটিলাভেন ৱিক্খম্ভনেন পহীনো. তস্স ৰূপকাযোতি তস্স অৰূপসমাপত্তিপটিলাভিনো অৰূপপুগ্গলস্স ৰূপাৱচৰকাযো.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনন্তি এত্থ নাস্স কিঞ্চনন্তি অকিঞ্চনং, অন্তমসো সঙ্গমত্তম্পি অস্স অৱসিট্ঠং নত্থীতি ৱুত্তং হোতি. অকিঞ্চনস্স ভাৱো আকিঞ্চঞ্ঞং, আকাসানঞ্চাযতনৱিঞ্ঞাণাপগমস্সেতং অধিৱচনং, তং আকিঞ্চঞ্ঞং অধিট্ঠানট্ঠেন ইমিস্সা সঞ্ঞায আযতনন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, আকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণাপগমাৰম্মণস্স ঝানস্সেতং অধিৱচনং. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৱাতি তং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সতোকাৰী হুত্ৱা সমাপজ্জিত্ৱা. ততো ৱুট্ঠহিত্ৱাতি সতোকাৰী হুত্ৱা তায সমাপত্তিযা ৱুট্ঠায. তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণন্তি তং আকাসে পৱত্তিতং মহগ্গতৱিঞ্ঞাণং. অভাৱেতীতি ৱিনাসেতি. ৱিভাৱেতীতি ৱিৱিধা নাসেতি. অন্তৰধাপেতীতি অদস্সনং গমেতি.

কথং সো নেতব্বোতি সো পুগ্গলো কেনপ্পকাৰেন জানিতব্বো. ৱিনেতব্বোতি নানাৱিধেন জানিতব্বো. অনুনেতব্বোতি পুনপ্পুনং চিত্তেন কথং গমযিতব্বো.

৮৩. অথস্স ভগৱা তাদিসে পুগ্গলে অত্তনো অপ্পটিহতঞাণতং পকাসেত্ৱা তং ঞাণং ব্যাকাতুং গাথমাহ. তত্থ ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো সব্বা, অভিজানং তথাগতোতি অভিসঙ্খাৰৱসেন চতস্সো পটিসন্ধিৱসেন সত্তাতি এৱং সব্বা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো অভিজানন্তো তথাগতো. তিট্ঠন্তমেনং জানাতীতি কম্মাভিসঙ্খাৰৱসেন তিট্ঠমেতং পুগ্গলং জানাতি – ‘‘আযতিং অযং এৱংগতিকো ভৱিস্সতী’’তি. ধিমুত্তন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনাদীসু অধিমুত্তং. তপ্পৰাযণন্তি তম্মযং.

ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযোতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স ঠানানি সৱিঞ্ঞাণকা খন্ধা এৱ. তত্থ সেয্যথাপীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো যথা মনুস্সাতি অত্থো. অপৰিমাণেসুপি হি চক্কৱাড়েসু অপৰিমাণানং মনুস্সানং ৱণ্ণসণ্ঠানাদিৱসেন দ্ৱেপি একসদিসা নত্থি. যেপি হি কত্থচি যমকভাতৰো ৱণ্ণেন ৱা সণ্ঠানেন ৱা সদিসা হোন্তি. তেপি আলোকিতৱিলোকিতাদীহি ৱিসদিসাৱ হোন্তি. তস্মা ‘‘নানত্তকাযা’’তি ৱুত্তা. পটিসন্ধিসঞ্ঞা পন নেসং তিহেতুকাপি দুহেতুকাপি অহেতুকাপি হোতি. তস্মা ‘‘নানত্তসঞ্ঞিনো’’তি ৱুত্তা. একচ্চে চ দেৱাতি ছ কামাৱচৰদেৱা. তেসু হি কেসঞ্চি কাযো নীলো হোতি, কেসঞ্চি পীতকাদিৱণ্ণো. সঞ্ঞা পন নেসং তিহেতুকাপি দুহেতুকাপি হোতি, অহেতুকা ন হোতি. একচ্চে চ ৱিনিপাতিকাতি চতুঅপাযৱিনিমুত্তা পুনব্বসুমাতা যক্খিনী পিযঙ্কৰমাতা ফুস্সমিত্তা ধম্মগুত্তাতি এৱমাদযো অঞ্ঞে চ ৱেমানিকা পেতা. এতেসঞ্হি ওদাতকাড়মঙ্গুৰচ্ছৱিসামৱণ্ণাদিৱসেন চেৱ কিসথূলৰস্সদীঘৱসেন চ কাযো নানা হোতি, মনুস্সানং ৱিয তিহেতুকদুহেতুকাহেতুকৱসেন সঞ্ঞাপি. তে পন দেৱা ৱিয ন মহেসক্খা, কপণমনুস্সা ৱিয অপ্পেসক্খা দুল্লভঘাসচ্ছাদনা দুক্খপীড়িতা ৱিহৰন্তি. একচ্চে কাড়পক্খে দুক্খিতা জুণ্হপক্খে সুখিতা হোন্তি, তস্মা সুখসমুস্সযতো ৱিনিপতিতত্তা ৱিনিপাতিকাতি ৱুত্তা. যে পনেত্থ তিহেতুকা, তেসং ধম্মাভিসমযোপি হোতি পিযঙ্কৰমাতাদীনং ৱিয.

ব্ৰহ্মকাযিকাতি ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জব্ৰহ্মপুৰোহিতমহাব্ৰহ্মানো. পঠমাভিনিব্বত্তাতি তে সব্বেপি পঠমজ্ঝানেন নিব্বত্তা. ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জা পন পৰিত্তেন, ব্ৰহ্মপুৰোহিতা মজ্ঝিমেন, কাযোৱ নেসং ৱিপ্ফাৰিকতৰো হোতি. মহাব্ৰহ্মানো পণীতেন, কাযো পন নেসং অতিৱিপ্ফাৰিকতৰো হোতি. ইতি তে কাযস্স নানত্তা, পঠমজ্ঝানৱসেন সঞ্ঞায একত্তা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনোতি ৱুত্তা. যথা চ তে, এৱং চতূসু অপাযেসু সত্তা. নিৰযেসু হি কেসঞ্চি গাৱুতং, কেসঞ্চি অড্ঢযোজনং, কেসঞ্চি তিগাৱুতং অত্তভাৱো হোতি, দেৱদত্তস্স পন যোজনসতিকো জাতো. তিৰচ্ছানেসুপি কেচি খুদ্দকা হোন্তি, কেচি মহন্তা. পেত্তিৱিসযেসুপি কেচি সট্ঠিহত্থা, কেচি অসীতিহত্থা হোন্তি, কেচি সুৱণ্ণা, কেচি দুব্বণ্ণা. তথা কালকঞ্চিকা অসুৰা. অপি চেত্থ দীঘপিট্ঠিকপেতা নাম সট্ঠিযোজনিকাপি হোন্তি. সঞ্ঞা পন সব্বেসম্পি অকুসলৱিপাকাহেতুকাৱ হোতি. ইতি আপাযিকাপি নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনোতি সঙ্খং গচ্ছন্তি.

আভস্সৰাতি দণ্ডউক্কায অচ্চি ৱিয এতেসং সৰীৰতো আভা ছিজ্জিত্ৱা ছিজ্জিত্ৱা পতন্তী ৱিয সৰতি ৱিসৰতীতি আভস্সৰা. তেসু পঞ্চকনযে দুতিযততিযজ্ঝানদ্ৱযং পৰিত্তং ভাৱেত্ৱা উপপন্না পৰিত্তাভা নাম হোন্তি. মজ্ঝিমং ভাৱেত্ৱা উপপন্না অপ্পমাণাভা নাম হোন্তি. পণীতং ভাৱেত্ৱা উপপন্না আভস্সৰা নাম হোন্তি. ইধ পন উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদৱসেন সব্বে গহিতা. সব্বেসঞ্হি তেসং কাযো একৱিপ্ফাৰোৱ হোতি, সঞ্ঞা পন অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা চ অৱিতক্কঅৱিচাৰা চাতি নানা.

সুভকিণ্হাতি সুভেন ৱোকিণ্ণা, সুভেন সৰীৰপ্পভাৱণ্ণেন একগ্ঘনাতি অত্থো. এতেসঞ্হি ন আভস্সৰানং ৱিয ছিজ্জিত্ৱা ছিজ্জিত্ৱা পভা গচ্ছতীতি. চতুক্কনযে ততিযস্স পঞ্চকনযে চতুক্কস্স পৰিত্তমজ্ঝিমপণীতস্স ঝানস্স ৱসেন পৰিত্তসুভঅপ্পমাণসুভসুভকিণ্হা নাম হুত্ৱা নিব্বত্তন্তি. ইতি সব্বেপি তে একত্তকাযা চেৱ চতুত্থজ্ঝানসঞ্ঞায একত্তসঞ্ঞিনো চাতি ৱেদিতব্বা. ৱেহপ্ফলাপি চতুত্থৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিমেৱ ভজন্তি. অসঞ্ঞসত্তা ৱিঞ্ঞাণাভাৱা এত্থ সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি, সত্তাৱাসেসু গচ্ছন্তি.

সুদ্ধাৱাসা ৱিৱট্টপক্খে ঠিতা, ন সব্বকালিকা, কপ্পসতসহস্সম্পি অসঙ্খ্যেয্যম্পি বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে ন উপ্পজ্জন্তি. সোড়সকপ্পসহস্সব্ভন্তৰে বুদ্ধেসু উপ্পন্নেসুযেৱ উপ্পজ্জন্তি. ধম্মচক্কপৱত্তিস্স (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৩; পটি. ম. ২.৩০) ভগৱতো খন্ধাৱাৰসদিসা হোন্তি. তস্মা নেৱ ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিং, ন চ সত্তাৱাসং ভজন্তি. মহাসীৱত্থেৰো পন ‘‘ন খো পন সো, সাৰিপুত্ত, আৱাসো সুলভৰূপো, যো মযা অনাৱুট্ঠপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা অঞ্ঞত্ৰ সুদ্ধাৱাসেহি দেৱেহীতি ইমিনা সুত্তেন (ম. নি. ১.১৬০) সুদ্ধাৱাসাপি চতুত্থৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিং চতুত্থসত্তাৱাসঞ্চ ভজন্তী’’তি ৱদতি, তং অপ্পটিবাহিতত্তা সুত্তস্স অনুঞ্ঞাতং (অ. নি. অট্ঠ. ৩.৭.৪৪-৪৫; পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.২১).

সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমাতি এত্থ সব্বসোতি সব্বাকাৰেন, সব্বাসং ৱা অনৱসেসানন্তি অত্থো. ৰূপসঞ্ঞানন্তি সঞ্ঞাসীসেন ৱুত্তৰূপাৱচৰজ্ঝানানঞ্চেৱ তদাৰম্মণানঞ্চ. ৰূপাৱচৰজ্ঝানম্পি হি ৰূপন্তি ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীসু (ধ. স. ২৪৮; পটি. ম. ১.২০৯), তস্স আৰম্মণম্পি ‘‘বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তিআদীসু (ধ. স. ২২৩). তস্মা ইধ ‘‘ৰূপে সঞ্ঞা ৰূপসঞ্ঞা’’তি এৱং সঞ্ঞাসীসেন ৱুত্তৰূপাৱচৰজ্ঝানস্সেতং অধিৱচনং. ৰূপং সঞ্ঞা অস্সাতি ৰূপসঞ্ঞা, ৰূপমস্স নামন্তি ৱুত্তং হোতি. এৱং পথৱীকসিণাদিভেদস্স তদাৰম্মণস্স চেতং অধিৱচনন্তি ৱেদিতব্বং.

সমতিক্কমাতি ৱিৰাগা নিৰোধা চ. কিং ৱুত্তং হোতি? এতাসং কুসলৱিপাককিৰিযৱসেন পঞ্চদসন্নং ঝানসঙ্খাতানং ৰূপসঞ্ঞানং এতেসঞ্চ পথৱীকসিণাদিৱসেন অট্ঠন্নং আৰম্মণসঙ্খাতানং ৰূপসঞ্ঞানং সব্বাকাৰেন অনৱসেসানং ৱা ৱিৰাগা চ নিৰোধা চ ৱিৰাগহেতু চেৱ নিৰোধহেতু চ আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ন হি সক্কা সব্বসো অনতিক্কন্তৰূপসঞ্ঞেন এতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুন্তি. তত্থ যস্মা আৰম্মণে অৱিৰত্তস্স সঞ্ঞাসমতিক্কমো ন হোতি, সমতিক্কন্তাসু চ সঞ্ঞাসু আৰম্মণং সমতিক্কন্তমেৱ হোতি. তস্মা আৰম্মণসমতিক্কমং অৱত্ৱা –

‘‘তত্থ কতমা ৰূপসঞ্ঞা? ৰূপাৱচৰসমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱা উপপন্নস্স ৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰিস্স ৱা সঞ্ঞা সঞ্জাননা সঞ্জানিতত্তং, ইমা ৱুচ্চন্তি ৰূপসঞ্ঞাযো. ইমা ৰূপসঞ্ঞাযো অতিক্কন্তো হোতি ৱীতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো, তেন ৱুচ্চতি সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা’’তি –

এৱং ৱিভঙ্গে (ৱিভ. ৬০২) সঞ্ঞানংযেৱ সমতিক্কমো ৱুত্তো. যস্মা পন আৰম্মণসমতিক্কমেন পত্তব্বা এতা সমাপত্তিযো, ন একস্মিংযেৱ আৰম্মণে পঠমজ্ঝানাদীনি ৱিয, তস্মা অযং আৰম্মণসমতিক্কমৱসেনাপি অত্থৱণ্ণনা কতাতি ৱেদিতব্বা.

পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমাতি চক্খাদীনং ৱত্থূনং ৰূপাদীনং আৰম্মণানঞ্চ পটিঘাতেন উপ্পন্না সঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা, ৰূপসঞ্ঞাদীনং এতং অধিৱচনং. যথাহ – ‘‘তত্থ কতমা পটিঘসঞ্ঞা? ৰূপসঞ্ঞা সদ্দসঞ্ঞা গন্ধসঞ্ঞা ৰসসঞ্ঞা ফোট্ঠব্বসঞ্ঞা, ইমা ৱুচ্চন্তি পটিঘসঞ্ঞাযো’’তি (ৱিভ. ৬০৩). তাসং কুসলৱিপাকানং পঞ্চন্নং অকুসলৱিপাকানং পঞ্চন্নন্তি সব্বসো দসন্নং পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা পহানা অসমুপ্পাদা, অপ্পৱত্তিং কত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি.

কামঞ্চেতা পঠমজ্ঝানাদীনি সমাপন্নস্সাপি ন সন্তি, ন হি তস্মিং সমযে পঞ্চদ্ৱাৰৱসেন চিত্তং পৱত্ততি, এৱং সন্তেপি অঞ্ঞত্থ পহীনানং সুখদুক্খানং চতুত্থজ্ঝানে ৱিয সক্কাযদিট্ঠাদীনং ততিযমগ্গে ৱিয চ ইমস্মিংযেৱ ঝানে উস্সাহজননত্থং ইমস্স ঝানস্স পসংসাৱসেন এতাসং এত্থ ৱচনং ৱেদিতব্বং. অথ ৱা – কিঞ্চাপি তা ৰূপাৱচৰং সমাপন্নস্স ন সন্তি, অথ খো ন পহীনত্তা ন সন্তি, ন হি ৰূপৱিৰাগায ৰূপাৱচৰভাৱনা সংৱত্ততি, ৰূপাযত্তা চ এতাসং পৱত্তি, অযং পন ভাৱনা ৰূপৱিৰাগায সংৱত্ততি. তস্মা তা এত্থ ‘‘পহীনা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. ন কেৱলঞ্চ ৱত্তুং, একংসেনেৱ এৱং ধাৰেতুম্পি ৱট্টতি. তাসঞ্হি ইতো পুব্বে অপ্পহীনত্তাযেৱ ‘‘পঠমজ্ঝানং সমাপন্নস্স সদ্দো কণ্টকো’’তি (অ. নি. ১০.৭২) ৱুত্তো ভগৱতা. ইধ চ পহীনত্তাযেৱ অৰূপসমাপত্তীনং আনেঞ্জতা সন্তৱিমোক্খতা চ ৱুত্তা – ‘‘আড়াৰো চ কালামো অৰূপং সমাপন্নো পঞ্চমত্তানি সকটসতানি নিস্সায নিস্সায অতিক্কন্তানি নেৱ অদ্দস, ন পন সদ্দং অস্সোসী’’তি (দী. নি. ২.১৯২).

নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰাতি নানত্তে গোচৰে পৱত্তানং সঞ্ঞানং, নানত্তানং ৱা সঞ্ঞানং. যস্মা হি এতা –

‘‘তত্থ কতমা নানত্তসঞ্ঞা? অসমাপন্নস্স মনোধাতুসমঙ্গিস্স ৱা মনোৱিঞ্ঞাণধাতুসমঙ্গিস্স ৱা সঞ্ঞা সঞ্জাননা সঞ্জানিতত্তং, ইমা ৱুচ্চন্তি নানত্তসঞ্ঞাযো’’তি (ৱিভ. ৬০৪) –

এৱং ৱিভঙ্গে ৱিভজিত্ৱা ৱুত্তাৱ ইধ অধিপ্পেতা অসমাপন্নস্স মনোধাতুমনোৱিঞ্ঞাণধাতুসঙ্গহিতা সঞ্ঞা ৰূপসদ্দাদিভেদে নানত্তে নানাসভাৱে গোচৰে পৱত্তন্তি. যস্মা চেতা অট্ঠ কামাৱচৰকুসলসঞ্ঞা দ্ৱাদস অকুসলসঞ্ঞা একাদস কামাৱচৰকুসলৱিপাকসঞ্ঞা দ্ৱে অকুসলৱিপাকসঞ্ঞা একাদস কামাৱচৰকিৰিযসঞ্ঞাতি এৱং চতুচত্তালীসম্পি সঞ্ঞা নানত্তা নানাসভাৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং অসদিসা, তস্মা ‘‘নানত্তসঞ্ঞা’’তি ৱুত্তা. তাসং সব্বসো নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা অনাৱজ্জনা অসমন্নাহাৰা অপচ্চৱেক্খণা. যস্মা তা নাৱজ্জতি ন মনসিকৰোতি ন পচ্চৱেক্খতি, তস্মাতি ৱুত্তং হোতি.

যস্মা চেত্থ পুৰিমা ৰূপসঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা চ ইমিনা ঝানেন নিব্বত্তে ভৱেপি ন ৱিজ্জন্তি, পগেৱ তস্মিং ভৱে ইমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰণকালে, তস্মা তাসং ‘‘সমতিক্কমা অত্থঙ্গমা’’তি দ্ৱেধাপি অভাৱোযেৱ ৱুত্তো. নানত্তসঞ্ঞাসু পন যস্মা অট্ঠ কামাৱচৰকুসলসঞ্ঞা নৱ কিৰিযসঞ্ঞা দস অকুসলসঞ্ঞাতি, ইমা সত্তৱীসতি সঞ্ঞা ইমিনা ঝানেন নিব্বত্তে ভৱে ৱিজ্জন্তি, তস্মা তাসং ‘‘অমনসিকাৰা’’তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্ৰাপি হি ইমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তো তাসং অমনসিকাৰাযেৱ উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, তা পন মনসিকৰোন্তো অসমাপন্নো হোতীতি. সঙ্খেপতো চেত্থ ‘‘ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা’’তি ইমিনা সব্বৰূপাৱচৰধম্মানং পহানং ৱুত্তং. ‘‘পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা’’তি ইমিনা সব্বেসং কামাৱচৰচিত্তচেতসিকানঞ্চ পহানং অমনসিকাৰো চ ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো (পটি. ম. অট্ঠ. ২.১.২১৩).

ইতি ভগৱা পন্নৰসন্নং ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমেন দসন্নং পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমেন চতুচত্তালীসায নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰেনাতি তীহি পদেহি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৱণ্ণং কথেসি. কিং কাৰণাতি চে? সোতূনং উস্সাহজননত্থঞ্চেৱ পলোভনত্থঞ্চ. সচে হি কেচি অপণ্ডিতা ৱদেয্যুং – ‘‘সত্থা আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং নিব্বত্তেথাতি ৱদতি, কো নু খো এতায নিব্বত্তিতায অত্থো, কো আনিসংসো’’তি. ‘‘তে এৱং ৱত্তুং মা লভন্তূ’’তি ইমেহি আকাৰেহি সমাপত্তিযা ৱণ্ণং কথেসি. তঞ্হি নেসং সুত্ৱা এৱং ভৱিস্সতি – ‘‘এৱং সন্তা কিৰ অযং সমাপত্তি এৱং পণীতা, নিব্বত্তেস্সাম ন’’ন্তি, অথস্সা নিব্বত্তনত্থায উস্সাহং কৰিস্সন্তীতি.

পলোভনত্থঞ্চাপি তেসং এতিস্সা ৱণ্ণং কথেসি ৱিসকণ্টকৱাণিজোৱিয, ৱিসকণ্টকৱাণিজো নাম গুড়ৱাণিজো ৱুচ্চতি. সো কিৰ গুড়ফাণিতখণ্ডসক্কৰাদীনি সকটেন আদায পচ্চন্তগামং গন্ত্ৱা ‘‘ৱিসকণ্টকং গণ্হথ, ৱিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৱা গামিকা ‘‘ৱিসং নাম কক্খড়ং, যো নং খাদতি, সো মৰতি, কণ্টকোপি ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰেতি, উভোপেতে কক্খড়া, কো এত্থ আনিসংসো’’তি গেহদ্ৱাৰানি থকেসুং, দাৰকে চ পলাপেসুং. তং দিস্ৱা ৱাণিজো ‘‘অৱোহাৰকুসলা ইমে গামিকা, হন্দ নে উপাযেন গণ্হাপেমী’’তি ‘‘অতিমধুৰং গণ্হথ, অতিসাদুং গণ্হথ, গুড়ং ফাণিতং সক্কৰং সমগ্ঘং লব্ভতি, কূটমাসককূটকহাপণাদীহিপি লব্ভতী’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৱা গামিকা হট্ঠপহট্ঠা নিক্খন্তা বহুম্পি মূলং দত্ৱা গহেসুং.

তত্থ ৱাণিজস্স ‘‘ৱিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসনং ৱিয ভগৱতো ‘‘আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং নিব্বত্তেথা’’তি ৱচনং. ‘‘উভোপেতে কক্খড়া, কো এত্থ আনিসংসো’’তি গামিকানং চিন্তনং ৱিয ‘‘ভগৱা ‘আকাসানঞ্চাযতনং নিব্বত্তেথা’তি আহ, কো নু খো এত্থ আনিসংসো, নাস্স গুণং জানামা’’তি সোতূনং চিন্তনং. অথস্স ৱাণিজস্স ‘‘অতিমধুৰং গণ্হথা’’তিআদিৱচনং ৱিয ভগৱতো ৰূপসঞ্ঞাসমতিক্কমনাদিকং আনিসংসপ্পকাসনং. ইদঞ্হি সুত্ৱা তে বহুম্পি মূলং দত্ৱা গামিকা ৱিয গুড়ং ‘‘ইমিনা আনিসংসেন পলোভিতচিত্তা মহন্তম্পি উস্সাহং কত্ৱা ইমং সমাপত্তিং নিব্বত্তেস্সন্তী’’তি উস্সাহজননত্থং পলোভনত্থঞ্চ কথেসি.

আকাসানঞ্চাযতনূপগাতি এত্থ নাস্স অন্তোতি অনন্তং, আকাসং অনন্তং আকাসানন্তং, আকাসানন্তং এৱ আকাসানঞ্চং, তং আকাসানঞ্চং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনমস্স সসম্পযুত্তধম্মস্স ঝানস্স দেৱানং দেৱাযতনমিৱাতি আকাসানঞ্চাযতনং. কসিণুগ্ঘাটিমাকাসস্সেতং অধিৱচনং. তত্থ ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা পটিসন্ধিৱসেন আকাসানঞ্চাযতনভৱং উপগতা আকাসানঞ্চাযতনূপগা. ইতো পৰেসু ৱিসেসমত্তমেৱ ৱণ্ণযিস্সাম (ধ. স. অট্ঠ. ২৬৫, ১৪৩৬-৭).

আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থ তাৱ পুব্বে ৱুত্তনযেন আকাসানঞ্চং আযতনমস্স অধিট্ঠানট্ঠেনাতি ঝানম্পি আকাসানঞ্চাযতনং, ৱুত্তনযেনেৱ আৰম্মণম্পি. এৱমেতং ঝানঞ্চ আৰম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৱত্তিকৰণেন চ অমনসিকৰণেন চ সমতিক্কমিত্ৱাৱ যস্মা ইদং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতব্বং, তস্মা উভযম্পেতং একজ্ঝং কত্ৱা ‘‘আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মা’’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগাতি এত্থ পন ‘‘অনন্ত’’ন্তি মনসিকাতব্বৱসেন নাস্স অন্তোতি অনন্তং, অনন্তমেৱ আনঞ্চং, ৱিঞ্ঞাণং আনঞ্চং ‘‘ৱিঞ্ঞাণানঞ্চ’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চ’’ন্তি ৱুত্তং. অযঞ্হেত্থ ৰুড়্হীসদ্দো. তদেৱ ৱিঞ্ঞাণঞ্চং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং. তত্থ ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনভৱং উপগতা ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগা.

ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থপি পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিঞ্ঞাণঞ্চং আযতনমস্স অধিট্ঠানট্ঠেনাতি ঝানম্পি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, ৱুত্তনযেনেৱ চ আৰম্মণম্পি. এৱমেতং ঝানঞ্চ আৰম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৱত্তিকৰণেন চ অমনসিকৰণেন চ সমতিক্কমিত্ৱাৱ যস্মা ইদং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতব্বং, তস্মা উভযম্পেতং একজ্ঝং কত্ৱা ‘‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মা’’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগাতি এত্থ পন নাস্স কিঞ্চনন্তি অকিঞ্চনং, অন্তমসো ভঙ্গমত্তম্পি অস্স অৱসিট্ঠং নত্থীতি ৱুত্তং হোতি. অকিঞ্চনস্স ভাৱো আকিঞ্চঞ্ঞং, আকাসানঞ্চাযতনৱিঞ্ঞাণাপগমস্সেতং অধিৱচনং. তং আকিঞ্চঞ্ঞং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. তত্থ ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনভৱং উপগতা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগা. অযং সত্তমৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীতি ইমং সত্তমং পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স ঠানং জানাতি. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং যথেৱ সঞ্ঞায, এৱং ৱিঞ্ঞাণস্সাপি সুখুমত্তা নেৱ ৱিঞ্ঞাণং নাৱিঞ্ঞাণং, তস্মা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু ন ৱুত্তং.

অভূতন্তি অভূতত্থং ‘‘ৰূপং অত্তা’’তিআদিৱচনং. তং ৱিপল্লাসভাৱতো অতচ্ছং. দিট্ঠিনিস্সযতো অনত্থসঞ্হিতং. অথ ৱা অভূতন্তি অসন্তং অৱিজ্জমানং. অচোৰস্সেৱ ‘‘ইদং তে চোৰিকায আভতং, ন ইদং তুয্হং ঘৰে ধন’’ন্তিআদিৱচনং. অতচ্ছন্তি অতথাকাৰং অঞ্ঞথা সন্তং. অনত্থসঞ্হিতন্তি ন ইধলোকত্থং ৱা পৰলোকত্থং ৱা নিস্সিতং. ন তং তথাগতো ব্যাকৰোতীতি তং অনিয্যানিককথং তথাগতো ন কথেতি. ভূতং তচ্ছং অনত্থসঞ্হিতন্তি ৰাজকথাদিতিৰচ্ছানকথং. ভূতং তচ্ছং অত্থসঞ্হিতন্তি অৰিযসচ্চসন্নিস্সিতং. তত্ৰ কালঞ্ঞূ তথাগতো হোতীতি তস্মিং ততিযব্যাকৰণে তস্স পঞ্হস্স ব্যাকৰণত্থায তথাগতো কালঞ্ঞূ হোতি. মহাজনস্স আদানকালং গহণকালং জানিত্ৱা সহেতুকং সকাৰণং কত্ৱা যুত্তপত্তকালেযেৱ ব্যাকৰোতীতি অত্থো.

যুত্তপত্তকালে ৱদতীতি কালৱাদী. ভূতং সভাৱং ৱদতীতি ভূতৱাদী. পৰমত্থং নিব্বানং ৱদতীতি অত্থৱাদী. মগ্গফলধম্মং ৱদতীতি ধম্মৱাদী. সংৱৰাদিৱিনযং ৱদতীতি ৱিনযৱাদী. তত্থ দিট্ঠন্তি অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু অপৰিমাণানং সত্তানং চক্খুদ্ৱাৰেসু আপাথং আগচ্ছন্তং ৰূপাৰম্মণং নাম অত্থি, তং সব্বাকাৰতো জানাতি পস্সতি. এৱং জানতা পস্সতা চ তেন তং ইট্ঠানিট্ঠাদিৱসেন ৱা দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতেসু লব্ভমানকপদৱসেন ৱা ‘‘কতমং তং ৰূপং ৰূপাযতনং? যং ৰূপং চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায ৱণ্ণনিভা সনিদস্সনং সপ্পটিঘং নীলং পীতক’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ৬১৭-৬১৮) নযেন অনেকেহি নামেহি তেৰসহি ৱাৰেহি দ্ৱিপঞ্ঞাসায নযেহি ৱিভজ্জমানং তথমেৱ হোতি ৱিতথং নত্থি. এস নযো সোতদ্ৱাৰাদীসুপি. আপাথমাগচ্ছন্তেসু সদ্দাদীসু তেসং ৱিৱিধং দস্সেতুং ‘‘দিট্ঠং সুত’’ন্তি আহ. তত্থ দিট্ঠন্তি ৰূপাযতনং. সুতন্তি সদ্দাযতনং. মুতন্তি পত্ৱা গহেতব্বতো গন্ধাযতনং ৰসাযতনং ফোট্ঠব্বাযতনং. ৱিঞ্ঞাতন্তি সুখদুক্খাদিধম্মাৰম্মণং. পত্তন্তি পৰিযেসিত্ৱা ৱা অপৰিযেসিত্ৱা ৱা পত্তং. পৰিযেসিতন্তি পত্তং ৱা অপত্তং ৱা পৰিযেসিতং. অনুৱিচৰিতং মনসাতি চিত্তেন অনুসঞ্চৰিতং.

তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধন্তি ইমিনা এতং দস্সেতি – যঞ্হি অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স নীলং পীতকন্তিআদি ৰূপাৰম্মণং চক্খুদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ৰূপাৰম্মণং দিস্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং. তথা যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স ভেৰিসদ্দো মুদিঙ্গসদ্দোতিআদি সদ্দাৰম্মণং সোতদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, মূলগন্ধো তচগন্ধোতিআদি গন্ধাৰম্মণং ঘানদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, মূলৰসো খন্ধৰসোতিআদি ৰসাৰম্মণং জিৱ্হাদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, কক্খড়ং মুদুকন্তিআদি পথৱীধাতুতেজোধাতুৱাযোধাতুভেদং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং কাযদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ফোট্ঠব্বাৰম্মণং ফুসিত্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং. তথা যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স সুখদুক্খাদিভেদং ধম্মাৰম্মণং মনোদ্ৱাৰস্স আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ধম্মাৰম্মণং ৱিজানিত্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং.

যঞ্হি, চুন্দ, ইমেসং সত্তানং দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং, তত্থ তথাগতেন অদিট্ঠং ৱা অসুতং ৱা অমুতং ৱা অৱিঞ্ঞাতং ৱা নত্থি, ইমস্স পন মহাজনস্স পৰিযেসিত্ৱা অপত্তম্পি অত্থি, অপৰিযেসিত্ৱা অপত্তম্পি অত্থি, পৰিযেসিত্ৱা পত্তম্পি অত্থি, অপৰিযেসিত্ৱা পত্তম্পি অত্থি, সব্বম্পি তথাগতস্স অসম্পত্তং নাম নত্থি ঞাণেন অসচ্ছিকতং. তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতীতি যং তথা লোকেন গতং, তস্স তথেৱ গতত্তা তথাগতোতি ৱুচ্চতীতি. পাড়িযং পন ‘‘অভিসম্বুদ্ধ’’ন্তি ৱুত্তং, তং গতসদ্দেন একত্থং. ইমিনা নযেন সব্বৱাৰেসু তথাগতোতি নিগমস্স অত্থো ৱেদিতব্বো (দী. নি. অট্ঠ. ৩.১৮৮; অ. নি. অট্ঠ. ২.৪.২৩).

‘‘যঞ্চ, চুন্দ, ৰত্তিং তথাগতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ ৰত্তিং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতি, যং এতস্মিং অন্তৰে ভাসতি লপতি নিদ্দিসতি, সব্বং তং তথেৱ হোতি, নো অঞ্ঞথা, তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতী’’তি –

এত্থ যং ৰত্তিং ভগৱা বোধিমণ্ডে অপ্পৰাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নো তিণ্ণং মাৰানং মত্থকং মদ্দিত্ৱা অনুত্তৰসম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, যঞ্চ ৰত্তিং যমকসালানমন্তৰে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযি, এত্থন্তৰে পঞ্চচত্তালীসৱস্সপৰিমাণে কালে পঠমবোধিযাপি মজ্ঝিমবোধিযাপি পচ্ছিমবোধিযাপি যং ভগৱতা ভাসিতং সুত্তং গেয্যং…পে… ৱেদল্লং, তং সব্বং অত্থতো চ ব্যঞ্জনতো চ অনুপৱজ্জং অনূনমনধিকং সব্বাকাৰপৰিপুণ্ণং ৰাগমদনিম্মদনং দোসমোহমদনিম্মদনং নত্থি, তত্থ ৱাড়গ্গমত্তম্পি অৱক্খলিতং, সব্বং তং একমুদ্দিকায লঞ্ছিতং ৱিয, একনাড়িযা মিতং ৱিয, একতুলায তুলিতং ৱিয চ তথমেৱ হোতি ৱিতথং নত্থি. তেনাহ – ‘‘যঞ্চ, চুন্দ, ৰত্তিং তথাগতো…পে… সব্বং তং তথমেৱ হোতি, নো অঞ্ঞথা তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতী’’তি. গদঅত্থো হি এত্থ গতসদ্দো.

অপি চ – আগদনং আগদো, ৱচনন্তি অত্থো. তথো অৱিপৰীতো আগদো অস্সাতি দ-কাৰস্স ত-কাৰং কত্ৱা গতোতি এৱমেতস্মিং অত্থে পদসিদ্ধি ৱেদিতব্বা.

‘‘যথাৱাদী, চুন্দ…পে… ৱুচ্চতী’’তি এত্থ ভগৱতো ৱাচায কাযো অনুলোমেতি কাযস্সপি ৱাচা, তস্মা ভগৱা যথাৱাদী তথাকাৰী, যথাকাৰী তথাৱাদী চ হোতি, এৱংভূতস্স চস্স যথা ৱাচা, কাযোপি তথা গতো পৱত্তোতি অত্থো. যথা চ কাযো, ৱাচাপি তথা গতা পৱত্তাতি তথাগতোতি এৱমেত্থ পদসিদ্ধি ৱেদিতব্বা.

অভিভূ অনভিভূতোতি উপৰি ভৱগ্গং হেট্ঠা অৱীচিপৰিযন্তং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু সব্বসত্তে অভিভৱতি সীলেনপি সমাধিনাপি পঞ্ঞাযপি ৱিমুত্তিযাপি ন তস্স তুলা ৱা পমাণং ৱা অত্থি. অতুলো অপ্পমেয্যো অনুত্তৰো ৰাজৰাজা দেৱদেৱো সক্কানং অতিসক্কো ব্ৰহ্মানং অতিব্ৰহ্মা. অঞ্ঞদত্থূতি একংসত্থে নিপাতো. দক্খতীতি দসো. ৱসং ৱত্তেতীতি ৱসৱত্তী.

তত্ৰাযং পদসিদ্ধি ৱেদিতব্বা – অগদো ৱিয অগদো, কো পনেস? দেসনাৱিলাসো চেৱ পুঞ্ঞুস্সযো চ. তেন হেস মহানুভাৱো ভিসক্কো দিব্বাগদেন সপ্পে ৱিয সব্বপৰপ্পৱাদিনো সদেৱকঞ্চ লোকং অভিভৱতি. ইতি সব্বলোকাভিভৱনে তথো অৱিপৰীতো দেসনাৱিলাসমযো চেৱ পুঞ্ঞুস্সযো চ অগদো অস্সাতি দ-কাৰস্স ত-কাৰং কত্ৱা তথাগতোতি ৱেদিতব্বো (দী. নি. অট্ঠ. ১.৭).

ইধত্থঞ্ঞেৱ জানাতি কম্মাভিসঙ্খাৰৱসেনাতি অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰৱসেন ইধত্থঞ্ঞেৱ জানাতি. কাযস্স ভেদা পৰং মৰণাতি উপাদিন্নখন্ধভেদা মৰণতো পৰং. অপাযন্তিআদীসু ৱুড্ঢিসঙ্খাতসুখসাততো অযা অপেতত্তা অপাযো. দুক্খস্স গতি পটিসৰণন্তি দুগ্গতি. দুক্কৰকাৰিনো এত্থ ৱিনিপতন্তীতি ৱিনিপাতো. নিৰতিঅট্ঠেন নিৰস্সাদট্ঠেন নিৰযো. তং অপাযং…পে… নিৰযং. উপপজ্জিস্সতীতি পটিসন্ধিৱসেন উপ্পজ্জিস্সতি. তিৰচ্ছানযোনিন্তি তিৰিযং অঞ্চন্তীতি তিৰচ্ছানা, তেসং যোনি তিৰচ্ছানযোনি, তং তিৰচ্ছানযোনিং. পেত্তিৱিসযন্তি পচ্চভাৱং পত্তানং ৱিসযোতি পেত্তিৱিসযো, তং পেত্তিৱিসযং. মনসো উস্সন্নতায মনুস্সা, তেসু মনুস্সেসু. ইতো পৰং কম্মাভিসঙ্খাৰৱসেনাতি এত্থ পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰৱসেন অত্থো গহেতব্বো.

আসৱানং খযাতি আসৱানং ৱিনাসেন. অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিন্তি আসৱৱিৰহিতং অৰহত্তফলসমাধিং. পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি অৰহত্তফলপঞ্ঞং. অৰহত্তফলসমাধি ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি, অৰহত্তফলপঞ্ঞা অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বা. তণ্হাচৰিতেন ৱা অপ্পনাঝানবলেন কিলেসে ৱিক্খম্ভেত্ৱা অধিগতং অৰহত্তফলং ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি, দিট্ঠিচৰিতেন উপচাৰজ্ঝানমত্তং নিব্বত্তেত্ৱা ৱিপস্সিত্ৱা অধিগতং অৰহত্তফলং অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তি. অনাগামিফলং ৱা কামৰাগং সন্ধায ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি, অৰহত্তফলং সব্বপ্পকাৰতো অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তি.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং ধিমুত্তন্তি ৱিমোক্খেনাতি কেনট্ঠেন ৱিমোক্খো ৱেদিতব্বোতি? অধিমুচ্চনট্ঠেন. কো অযং অধিমুচ্চনট্ঠো নাম? পচ্চনীকধম্মেহি চ সুট্ঠু ৱিমুচ্চনট্ঠো, আৰম্মণে চ অভিৰতিৱসেন সুট্ঠু ৱিমুচ্চনট্ঠো, পিতু অঙ্কে ৱিস্সট্ঠঅঙ্গপচ্চঙ্গস্স দাৰকস্স সযনং ৱিয অনিগ্গহিতভাৱেন নিৰাসঙ্কতায আৰম্মণে পৱত্তীতি ৱুত্তং হোতি. এৱৰূপেন ৱিমোক্খেন ধিমুত্তন্তি. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং মুঞ্চিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নিৰাসঙ্কৱসেন ধিমুত্তং অল্লীনং. তত্ৰাধিমুত্তন্তি তস্মিং সমাধিম্হি অল্লীনং. তদধিমুত্তন্তি তস্মিং ঝানে অধিমুত্তং. তদাধিপতেয্যন্তি তং ঝানং জেট্ঠকং. ৰূপাধিমুত্তোতিআদীনি পঞ্চ কামগুণগৰুকৱসেন ৱুত্তানি. কুলাধিমুত্তোতিআদীনি তীণি খত্তিযাদিকুলগৰুকৱসেন ৱুত্তানি. লাভাধিমুত্তোতিআদীনি অট্ঠ লোকধম্মৱসেন ৱুত্তানি. ধীৱৰাধিমুত্তোতিআদীনি চত্তাৰি পচ্চযৱসেন ৱুত্তানি. সুত্তন্তাধিমুত্তোতিআদীনি পিটকত্তযৱসেন ৱুত্তানি. আৰঞ্ঞকঙ্গাধিমুত্তোতিআদীনি ধুতঙ্গসমাদানৱসেন ৱুত্তানি. পঠমজ্ঝানাধিমুত্তোতিআদীনি পটিলাভৱসেন ৱুত্তানি.

কম্মপৰাযণন্তি অভিসঙ্খাৰৱসেন. ৱিপাকপৰাযণন্তি পৱত্তিৱসেন. কম্মগৰুকন্তি চেতনাগৰুকং. পটিসন্ধিগৰুকন্তি উপপত্তিগৰুকং.

৮৪. আকিঞ্চঞ্ঞাসম্ভৱং ঞত্ৱাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিতো ৱুট্ঠহিত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনজনককম্মাভিসঙ্খাৰং ঞত্ৱা ‘‘কিন্তি পলিবোধো অয’’ন্তি. নন্দিসংযোজনং ইতীতি যা চতুত্থঅৰূপৰাগসঙ্খাতা নন্দী তঞ্চ সংযোজনং ঞত্ৱা. ততো তত্থ ৱিপস্সতীতি অথ তত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিতো ৱুট্ঠহিত্ৱা তং সমাপত্তিং অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সতি. এতং ঞাণং তথং তস্সাতি এতং তস্স পুগ্গলস্স এৱং ৱিপস্সতো অনুক্কমেন উপ্পন্নং অৰহত্তঞাণং অৱিপৰীতং. ৱুসীমতোতি ৱুসিতৱন্তস্স. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৱ.

এৱং ভগৱা ইদম্পি সুত্তং অৰহত্তনিকূটেনেৱ দেসেসি, দেসনাপৰিযোসানে চ পুব্বসদিসো এৱ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায চূড়নিদ্দেস-অট্ঠকথায

পোসালমাণৱসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.