৭. তিস্সমেত্তেয্যসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা
৪৯. সত্তমে তিস্সমেত্তেয্যসুত্তে মেথুনমনুযুত্তস্সাতি মেথুনধম্মং সমাযুত্তস্স. ইতীতি এৱমাহ. আযস্মাতি পিযৱচনমেতং. তিস্সোতি নামং তস্স থেৰস্স. সোপি হি তিস্সোতি নামেন. মেত্তেয্যোতি গোত্তং, গোত্তৱসেনেৱ এস পাকটো অহোসি. তস্মা অট্ঠুপ্পত্তিযং (সু. নি. অট্ঠ. ২.৮২১) ৱুত্তং – ‘‘তিস্সমেত্তেয্যা নাম দ্ৱে সহাযা’’তি. ৱিঘাতন্তি উপঘাতং. ব্ৰূহীতি আচিক্খ. মাৰিসাতি পিযৱচনমেতং, নিদ্দুক্খাতি ৱুত্তং হোতি. সুত্ৱান তৱ সাসনন্তি তৱ ৱচনং সুত্ৱা. ৱিৱেকে সিক্খিস্সামসেতি সহাযং আৰব্ভ ধম্মদেসনং যাচন্তো ভণতি, সো পন সিক্খিতসিক্খোযেৱ.
মেথুনধম্মো নামাতি ইদং নিদ্দিসিতব্বস্স মেথুনধম্মস্স উপদেসপদং. অসদ্ধম্মোতি অসতং নীচজনানং ধম্মো. গামধম্মোতি গামৱাসীনং সেৱনধম্মো. ৱসলধম্মোতি ৱসলানং ধম্মো, কিলেসৱস্সনতো ৱা সযমেৱ ৱসলো ধম্মোতি ৱসলধম্মো. দুট্ঠুল্লোতি দুট্ঠো চ কিলেসেহি দুট্ঠত্তা, থূলো চ অনিপুণভাৱতোতি দুট্ঠুল্লো. যস্মা চ তস্স ধম্মস্স পৰিৱাৰভূতং দস্সনম্পি গহণম্পি আমসনম্পি ফুসনম্পি ঘট্টনম্পি দুট্ঠুল্লং, তস্মাপি দুট্ঠুল্লো সো মেথুনধম্মো. ওদকন্তিকোতি উদকং অস্স অন্তে সুদ্ধত্থং আদিযতীতি উদকন্তো, উদকন্তোযেৱ ওদকন্তিকো. ৰহো পটিচ্ছন্নে ওকাসে কত্তব্বতায ৰহস্সো. ৱিনযে পন ‘‘দুট্ঠুল্লং ওদকন্তিকং ৰহস্স’’ন্তি (পাৰা. ৩৯) পাঠো. তত্থ তীসু পদেসু যো সোতি পদং পৰিৱত্তেত্ৱা যং তন্তি কত্ৱা যোজেতব্বং ‘‘যং তং দুট্ঠুল্লং, সো মেথুনধম্মো, যং তং ওদকন্তিকং সো মেথুনধম্মো, যং তং ৰহস্সং, সো মেথুনধম্মো’’তি. ইধ পন ‘‘যো সো অসদ্ধম্মো, সো মেথুনধম্মো…পে… যো সো ৰহস্সো, সো মেথুনধম্মো’’তি এৱং যোজনা ৱেদিতব্বা. দ্ৱযেন দ্ৱযেন সমাপজ্জিতব্বতো দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তি. তত্থ যোজনা – যা সা দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তি, সো মেথুনধম্মো নামাতি. কিংকাৰণা ৱুচ্চতি মেথুনধম্মোতি কেন কাৰণেন কেন পৰিযাযেন মেথুনধম্মোতি কথীযতি. তং কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘উভিন্নং ৰত্তান’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ উভিন্নং ৰত্তানন্তি দ্ৱিন্নং ইত্থিপুৰিসানং ৰাগেন ৰঞ্জিতানং. সাৰত্তানন্তি ৱিসেসেন সুট্ঠু ৰঞ্জিতানং. অৱস্সুতানন্তি কিলেসেন তিন্তানং. পৰিযুট্ঠিতানন্তি কুসলাচাৰং পৰিযাদিযিত্ৱা মদ্দিত্ৱা ঠিতানং ‘‘মগ্গে চোৰা পৰিযুট্ঠিতা’’তিআদীসু ৱিয. পৰিযাদিন্নচিত্তানন্তি কুসলচিত্তং পৰিযাদিযিত্ৱা খেপেত্ৱা ঠিতচিত্তানং. উভিন্নং সদিসানন্তি দ্ৱিন্নং কিলেসেন সদিসানং. ধম্মোতি সভাৱো. তং কাৰণাতি তেন কাৰণেন. তং উপমায সাধেন্তো ‘‘উভো কলহকাৰকা’’তিআদিমাহ. তত্থ উভো কলহকাৰকাতি পুব্বভাগে কলহকাৰকা দ্ৱে. মেথুনকাতি ৱুচ্চন্তীতি সদিসাতি ৱুচ্চন্তি. ভণ্ডনকাৰকাতি তত্থ তত্থ গন্ত্ৱা ভণ্ডনং কৰোন্তা. ভস্সকাৰকাতি ৱাচাকলহং কৰোন্তা. ৱিৱাদকাৰকাতি নানাৱচনং কৰোন্তা. অধিকৰণকাৰকাতি ৱিনিচ্ছযপাপুণনৱিসেসকাৰণং কৰোন্তা. ৱাদিনোতি ৱাদপটিৱাদিনো. সল্লাপকাতি ৱাচং কথেন্তা এৱমেৱন্তি উপমাসংসন্দনং.
যুত্তস্সাতি সঞ্ঞুত্তস্স. পযুত্তস্সাতি আদৰেন যুত্তস্স. আযুত্তস্সাতি ৱিসেসেন যুত্তস্স. সমাযুত্তস্সাতি একতো যুত্তস্স. তচ্চৰিতস্সাতি তংচৰিতং কৰোন্তস্স. তব্বহুলস্সাতি তংবহুলং কৰোন্তস্স. তগ্গৰুকস্সাতি তংগৰুং কৰোন্তস্স. তন্নিন্নস্সাতি তস্মিং নতচিত্তস্স. তপ্পোণস্সাতি তস্মিং নতকাযস্স. তপ্পব্ভাৰস্সাতি তস্মিং অভিমুখকাযস্স. তদধিমুত্তস্সাতি তস্মিং অধিহৰিতস্স. তদধিপতেয্যস্সাতি তং অধিপতিং জেট্ঠকং কত্ৱা পৱত্তস্স.
ৱিঘাতন্তি নিদ্দেসস্স উদ্দেসৱচনং. ৱিঘাতন্তি পীড়নং. উপঘাতন্তি সমীপং কত্ৱা পীড়নং. পীড়নন্তি ঘট্টনং. ঘট্টনন্তি পীড়নং. সব্বং অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনং. উপদ্দৱন্তি হিংসনং. উপসগ্গন্তি তত্থ তত্থ উপগন্ত্ৱা পীড়নাকাৰং. ব্ৰূহীতি কথেহি. আচিক্খাতি ৱিস্সজ্জেহি. দেসেহীতি দস্সেহি. পঞ্ঞপেহীতি ঞাপেহি. পট্ঠপেহীতি ঠপেহি. ৱিৱৰাতি পাকটং কৰোহি. ৱিভজাতি ভাজেহি. উত্তানীকৰোহীতি তীৰং পাপেহি. পকাসেহীতি পাকটং কৰোহি.
তুয্হং ৱচনন্তি তৱ ৱাচং. ব্যপ্পথন্তি ৱচনং. দেসনন্তি আচিক্খনং. অনুসাসনন্তি ওৱাদং. অনুসিট্ঠন্তি অনুসাসনং. সুত্ৱাতি সোতেন সুত্ৱা. সুণিত্ৱাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. উগ্গহেত্ৱাতি সম্মা গহেত্ৱা. উপধাৰযিত্ৱাতি অনাসেত্ৱা. উপলক্খযিত্ৱাতি সল্লক্খেত্ৱা.
৫০. মুস্সতে ৱাপি সাসনন্তি পৰিযত্তিপটিপত্তিতো দুৱিধম্পি সাসনং নস্সতি. ৱাপীতি পদপূৰণমত্তং. এতং তস্মিং অনৰিযন্তি তস্মিং পুগ্গলে এতং অনৰিযং, যদিদং মিচ্ছাপটিপদা. গাৰৱাধিৱচনন্তি গুণৱিসিট্ঠসব্বসত্তুত্তমগৰুগাৰৱাধিৱচনং. তেনাহু পোৰাণা –
‘‘ভগৱাতি ৱচনং সেট্ঠং, ভগৱাতি ৱচনমুত্তমং;
গৰু গাৰৱযুত্তো সো, ভগৱা তেন ৱুচ্চতী’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ১.১৪২);
চতুব্বিধং ৱা নামং আৱত্থিকং, লিঙ্গিকং, নেমিত্তিকং, অধিচ্চসমুপ্পন্নন্তি. অধিচ্চসমুপ্পন্নং নাম লোকিযৱোহাৰেন ‘‘যদিচ্ছক’’ন্তি ৱুত্তং হোতি. তত্থ ৱচ্ছো, দম্মো, বলীবদ্ধোতি এৱমাদি আৱত্থিকং, দণ্ডী, ছত্তী, সিখী, কৰীতি এৱমাদি লিঙ্গিকং, তেৱিজ্জো, ছড়ভিঞ্ঞোতি এৱমাদি নেমিত্তিকং, সিৰিৱড্ঢকো, ধনৱড্ঢকোতি এৱমাদি ৱচনত্থং অনপেক্খিত্ৱা পৱত্তং অধিচ্চসমুপ্পন্নং. ইদং পন ভগৱাতি নামং নেমিত্তিকং, ন মহামাযায, ন সুদ্ধোদনমহাৰাজেন, ন অসীতিযা ঞাতিসহস্সেহি কতং, ন সক্কসন্তুসিতাদীহি দেৱতাৱিসেসেহি কতং. ৱক্খতি চ ‘‘ভগৱাতি নেতং নামং মাতৰা কতং…পে… পটিলাভা সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি যদিদং ভগৱা’’তি (মহানি. ৮৪).
‘‘ভাগ্যৱা ভগ্গৱা যুত্তো, ভগেহি চ ৱিভত্তৱা;
ভত্তৱা ৱন্তগমনো, ভৱেসু ভগৱা ততো’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ১.১৪৪);
তত্থ –
‘‘ৱণ্ণাগমো ৱণ্ণৱিপৰিযাযো, দ্ৱে চাপৰে ৱণ্ণৱিকাৰনাসা;
ধাতূনমত্থাতিসযেন যোগো, তদুচ্চতে পঞ্চৱিধং নিৰুত্তি’’ন্তি. –
এৱং ৱুত্তনিৰুত্তিলক্খণং গহেত্ৱা পদসিদ্ধি ৱেদিতব্বা. তত্থ ‘‘নক্খত্তৰাজাৰিৱ তাৰকান’’ন্তি এত্থ ৰকাৰাগমো ৱিয অৱিজ্জমানস্স অক্খৰস্স আগমো ৱণ্ণাগমো নাম. ‘‘হিংসনা, হিংসো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সীহো’’তি ৱিয ৱিজ্জমানক্খৰানং হেট্ঠুপৰিযৱসেন পৰিৱত্তনং ৱণ্ণৱিপৰিযাযো নাম. ‘‘নৱে ছন্নকে দানং দিয্যতী’’তি এত্থ অকাৰস্স একাৰাপজ্জনতা ৱিয অঞ্ঞক্খৰস্স অঞ্ঞক্খৰাপজ্জনতা ৱণ্ণৱিকাৰো নাম. ‘‘জীৱনস্স মূতো জীৱনমূতো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘জীমূতো’’তি ৱকাৰনকাৰানং ৱিনাসো ৱিয ৱিজ্জমানক্খৰৱিনাসো ৱণ্ণৱিনাসো নাম. ‘‘ফৰুসাহি ৱাচাহি পক্ৰুব্বমানো আসজ্জ মং ত্ৱং ৱদসি কুমাৰা’’তি এত্থ পক্ৰুব্বমানোতি পদস্স অভিভৱমানোতি অত্থপটিপাদনং ৱিয তত্থ তত্থ যথাযোগং ৱিসেসত্থযোগো ধাতূনং অত্থাতিসযেন যোগো নাম.
এৱং নিৰুত্তিলক্খণং গহেত্ৱা সদ্দনযেন ৱা পিসোদৰাদিনিস্সিতো পতিট্ঠানীতি পিসোদৰাদিপক্খেপলক্খণং গহেত্ৱা যস্মা লোকিযলোকুত্তৰসুখাভিনিব্বত্তকং দানসীলাদিপাৰপ্পত্তং ভাগ্যমস্স অত্থি, তস্মা ‘‘ভাগ্যৱা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘ভগৱা’’তি ৱুচ্চতীতি ঞাতব্বং.
যস্মা পন লোভদোসমোহৱিপৰীতমনসিকাৰঅহিৰিকানোত্তপ্পকোধূপনাহমক্খপড়াসইস্সা- মচ্ছৰিযমাযাসাঠেয্যথম্ভসাৰম্ভমানাতিমানমদপমাদতণ্হাঅৱিজ্জাতিৱিধাকুসলমূলদুচ্চৰিত- সংকিলেসমলৱিসমসঞ্ঞাৱিতক্কপপঞ্চচতুব্বিধৱিপৰিযেসআসৱগন্থওঘযোগঅগতি- তণ্হুপ্পাদুপাদানপঞ্চচেতোখীলৱিনিবন্ধনীৱৰণাভিনন্দনছৱিৱাদমূলতণ্হাকাযসত্তানুসয- অট্ঠমিচ্ছত্তনৱতণ্হামূলকদসাকুসলকম্মপথদ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিগতঅট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতপ্পভেসব্বদৰথ- পৰিড়াহকিলেসসতসহস্সানি, সঙ্খেপতো ৱা পঞ্চ কিলেসখন্ধঅভিসঙ্খাৰদেৱপুত্তমচ্চুমাৰে অভঞ্জি, তস্মা ভগ্গত্তা এতেসং পৰিস্সযানং ‘‘ভগ্গৱা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘ভগৱা’’তি ৱুচ্চতি. আহ চেত্থ –
‘‘ভগ্গৰাগো ভগ্গদোসো, ভগ্গমোহো অনাসৱো;
ভগ্গাস্স পাপকা ধম্মা, ভগৱা তেন ৱুচ্চতী’’তি. (পাৰা. অট্ঠ. ১.৯৬; ৱিসুদ্ধি. ১.১৪৪);
ভাগ্যৱন্ততায চস্স সতপুঞ্ঞজলক্খণৱৰস্স ৰূপকাযসম্পত্তি দীপিতা হোতি. ভগ্গদোসতায ধম্মকাযসম্পত্তি. তথা লোকিযসৰিক্খকানং বহুমতভাৱো, গহট্ঠপব্বজিতেহি অভিগমনীযতা, অভিগতানঞ্চ নেসং কাযচিত্তদুক্খাপনযনে পটিবলভাৱো, আমিসদানধম্মদানেহি উপকাৰিতা, লোকিযলোকুত্তৰসুখেহি চ সঞ্ঞোজনসমত্থতা দীপিতা হোতি.
যস্মা চ লোকে ইস্সৰিযধম্মযসসিৰিকামপযত্তেসু ছসু ধম্মেসু ভগসদ্দো পৱত্ততি, পৰমঞ্চস্স সকচিত্তে ইস্সৰিযং, অণিমালঙ্ঘিমাদিকং ৱা লোকিযসম্মতং সব্বাকাৰপৰিপূৰং অত্থি, তথা লোকুত্তৰো ধম্মো, লোকত্তযব্যাপকো যথাভুচ্চগুণাধিগতো অতিৱিয পৰিসুদ্ধো যসো, ৰূপকাযদস্সনব্যাৱটজননযনপ্পসাদজননসমত্থা সব্বাকাৰপৰিপূৰা সব্বঙ্গপচ্চঙ্গসিৰী, যং যং এতেন ইচ্ছিতং পত্থিতং অত্তহিতং পৰহিতং ৱা, তস্স তস্স তথেৱ অভিনিপ্ফন্নত্তা ইচ্ছিতিচ্ছিতত্থনিপ্ফত্তিসঞ্ঞিতো কামো, সব্বলোকগৰুভাৱপ্পত্তিহেতুভূতো সম্মাৱাযামসঙ্খাতো পযত্তো চ অত্থি, তস্মা ইমেহি ভগেহি যুত্তত্তাপি ভগা অস্স সন্তীতি ইমিনা অত্থেন ‘‘ভগৱা’’তি ৱুচ্চতি.
যস্মা পন কুসলাদীহি ভেদেহি সব্বধম্মে, খন্ধাযতনধাতুসচ্চইন্দ্ৰিযপটিচ্চসমুপ্পাদাদীহি ৱা কুসলাদিধম্মে, পীড়নসঙ্খতসন্তাপৱিপৰিণামট্ঠেন ৱা দুক্খমৰিযসচ্চং, আযূহননিদানসংযোগপলিবোধট্ঠেন সমুদযং, নিস্সৰণৱিৱেকাসঙ্খতঅমতট্ঠেন নিৰোধং, নিয্যানিকহেতুদস্সনাধিপতেয্যট্ঠেন মগ্গং ৱিভত্তৱা, ৱিভজিত্ৱা ৱিৱৰিত্ৱা দেসিতৱাতি ৱুত্তং হোতি, তস্মা ‘‘ৱিভত্তৱা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘ভগৱা’’তি ৱুচ্চতি.
যস্মা চ এস দিব্বব্ৰহ্মঅৰিযৱিহাৰে কাযচিত্তউপধিৱিৱেকে সুঞ্ঞতপ্পণিহিতানিমিত্তৱিমোক্খে অঞ্ঞে চ লোকিযলোকুত্তৰে উত্তৰিমনুস্সধম্মে ভজি সেৱি বহুলমকাসি, তস্মা ‘‘ভত্তৱা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘ভগৱা’’তি ৱুচ্চতি.
যস্মা পন তীসু ভৱেসু তণ্হাসঙ্খাতং গমনং অনেন ৱন্তং, তস্মা ‘‘ভৱেসু ৱন্তগমনো’’তি ৱত্তব্বে ভৱসদ্দতো ভকাৰং গমনসদ্দতো গকাৰং ৱন্তসদ্দতো ৱকাৰঞ্চ দীঘং কত্ৱা আদায ‘‘ভগৱা’’তি ৱুচ্চতি, যথা লোকে ‘‘মেহনস্স খস্স মালা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘মেখলা’’তি ৱুচ্চতি.
পুন অপৰম্পি পৰিযাযং নিদ্দিসন্তো ‘‘অপি চ ভগ্গৰাগোতি ভগৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ ভগ্গো ৰাগো অস্সাতি ভগ্গৰাগো. ভগ্গদোসাদীসুপি এসেৱ নযো. কণ্ডকোতি ৱিনিৱিজ্ঝনট্ঠেন কিলেসা এৱ. ভজীতি উদ্দেসৱসেন ৱিভাগং কত্ৱা ভাজেসি. ৱিভজীতি নিদ্দেসৱসেন ৱিৱিধা ভাজেসি. পৱিভজীতি পটিনিদ্দেসৱসেন পকাৰেন ৱিভজি. উগ্ঘটিতঞ্ঞূনং ৱসেন ভজি. ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূনং ৱসেন ৱিভজি. নেয্যানং ৱসেন পৱিভজি.
ধম্মৰতনন্তি –
‘‘চিত্তীকতং মহগ্ঘঞ্চ, অতুলং দুল্লভদস্সনং;
অনোমসত্তপৰিভোগং, ৰতনং তেন ৱুচ্চতী’’তি. (খু. পা. অট্ঠ. ৬.৩; দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩) –
এৱং ৱণ্ণিতং ধম্মৰতনং তিৱিধেন ভাজেসি. ভৱানং অন্তকৰোতি কামভৱাদীনং নৱন্নং ভৱানং পৰিচ্ছেদং পৰিযন্তং পৰিৱটুমং কাৰকো. ভাৱিতকাযোতি ৱড্ঢিতকাযো. তথা ইতৰেসুপি. ভজীতি সেৱি. অৰঞ্ঞৱনপত্থানীতি গামস্স ৱা নগৰস্স ৱা ইন্দখীলতো বহি অৰঞ্ঞং. ৱনপত্থানি মনুস্সূপচাৰাতিক্কন্তানি ৱনসণ্ডানি. পন্তানীতি যত্থ মনুস্সা ন কসন্তি ন ৱপন্তি দূৰানি সেনাসনানি. কেচি পন ‘‘ৱনপত্তানীতি যস্মা যত্থ ব্যগ্ঘাদযো অত্থি, তং ৱনং তে পালযন্তি ৰক্খন্তি, তস্মা তেহি ৰক্খিতত্তা ৱনপত্তানী’’তি ৱদন্তি. সেনাসনানীতি সেতি চেৱ আসতি চ এত্থাতি সেনাসনানি. অপ্পসদ্দানীতি ৱচনসদ্দেন অপ্পসদ্দানি. অপ্পনিগ্ঘোসানীতি গামনগৰনিগ্ঘোসসদ্দেন অপ্পনিগ্ঘোসানি. ৱিজনৱাতানীতি অন্তোসঞ্চৰণজনস্স সৰীৰৱাতেন ৱিৰহিতানি. ‘‘ৱিজনৱাদানী’’তিপি পাঠো, ‘‘অন্তোজনৱাদেন ৱিৰহিতানী’’তি অত্থো. ‘‘ৱিজনপাতানী’’তিপি পাঠো, ‘‘জনসঞ্চাৰৱিৰহিতানী’’তি অত্থো. মনুস্সৰাহস্সেয্যকানীতি মনুস্সানং ৰহস্সকৰণট্ঠানানি. পটিসল্লানসাৰুপ্পানীতি ৱিৱেকানুৰূপানি. ভাগী ৱাতি ‘‘ভাগো চীৱৰাদিকোট্ঠাসো অস্স অত্থী’’তি ভাগী. ‘‘পটিলাভৱসেন অত্থৰসাদিভাগো অস্স অত্থী’’তি ভাগী. অত্থৰসস্সাতি হেতুফলসম্পত্তিসঙ্খাতস্স অত্থৰসস্স. ধম্মৰসস্সাতি হেতুসম্পত্তিসঙ্খাতস্স ধম্মৰসস্স. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘হেতুফলে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, হেতুম্হি ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা’’তি (ৱিভ. ৭২০). ৱিমুত্তিৰসস্সাতি ফলসম্পত্তিসঙ্খাতস্স ৱিমুত্তিৰসস্স. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘কিচ্চসম্পত্তিঅত্থেন, ৰসো নাম পৱুচ্চতী’’তি (পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.২ মাতিকাৱণ্ণনা; ৱিসুদ্ধি. ১.৮).
চতুন্নং ঝানানন্তি পঠমজ্ঝানাদীনং চতুন্নং ঝানানং. চতুন্নং অপ্পমঞ্ঞানন্তি মেত্তাদীনং ফৰণপ্পমাণৱিৰহিতানং চতুন্নং ব্ৰহ্মৱিহাৰানং. চতুন্নং অৰূপসমাপত্তীনন্তি আকাসানঞ্চাযতনাদীনং চতুন্নং অৰূপজ্ঝানানং. অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানন্তি ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদিনা (ধ. স. ২৪৮) নযেন ৱুত্তানং আৰম্মণৱিমুত্তানং অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানং. অভিভাযতনানন্তি এত্থ অভিভূতানি আযতনানি এতেসং ঝানানন্তি অভিভাযতনানি, ঝানানি. আযতনানীতি অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনসঙ্খাতানি কসিণাৰম্মণানি. ঞাণুত্তৰিকো হি পুগ্গলো ৱিসদঞাণোতি কিং এত্থ আৰম্মণে সমাপজ্জিতব্বং, ন মযি চিত্তেকগ্গতাকৰণে ভাৰো অত্থীতি তানি আৰম্মণানি অভিভৱিত্ৱা সমাপজ্জতি. সহ নিমিত্তুপ্পাদেনেৱেত্থ অপ্পনং নিব্বত্তেতীতি অত্থো. এৱং উপ্পাদিতানি ঝানানি অভিভাযতনানীতি ৱুচ্চন্তি, তেসং অট্ঠন্নং অভিভাযতনানং. নৱন্নং অনুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তীনন্তি পুব্বং পুব্বং অনু অনুপুব্বং, অনুপুব্বং ৱিহৰিতব্বতো সমাপজ্জিতব্বতো অনুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তি, অনুপটিপাটিযা সমাপজ্জিতব্বাতি অত্থো, তাসং নৱন্নং অনুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তীনং. দসন্নং সঞ্ঞাভাৱনানন্তি গিৰিমানন্দসুত্তে (অ. নি. ১০.৬০) আগতানং অনিচ্চসঞ্ঞাদীনং দসন্নং সঞ্ঞাভাৱনানং. দসন্নং কসিণসমাপত্তীনন্তি সকলট্ঠেন কসিণসঙ্খাতানং পথৱীকসিণজ্ঝানাদীনং দসন্নং ঝানানং. আনাপানস্সতিসমাধিস্সাতি আনাপানস্সতিসম্পযুত্তসমাধিস্স. অসুভসমাপত্তিযাতি অসুভজ্ঝানসমাপত্তিযা. দসন্নং তথাগতবলানন্তি দসবলবলানং দসন্নং. চতুন্নং ৱেসাৰজ্জানন্তি ৱিসাৰদভাৱানং চতুন্নং ৱেসাৰজ্জানং. চতুন্নং পটিসম্ভিদানন্তি পটিসম্ভিদাঞাণানং চতুন্নং. ছন্নং অভিঞ্ঞাণানন্তি ইদ্ধিৱিধাদীনং ছন্নং অভিঞ্ঞাণানং. ছন্নং বুদ্ধধম্মানন্তি ‘‘সব্বং কাযকম্মং ঞাণানুপৰিৱত্তী’’তিআদিনা (চূড়নি. মোঘৰাজমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৮৫; নেত্তি. ১৫) নযেন উপৰি আগতানং ছন্নং বুদ্ধধম্মানং.
তত্থ চীৱৰাদযো ভাগ্যসম্পত্তিৱসেন ৱুত্তা. অত্থৰসতিকো পটিৱেধৱসেন ৱুত্তো. অধিসীলতিকো পটিপত্তিৱসেন. ঝানত্তিকো ৰূপাৰূপজ্ঝানৱসেন. ৱিমোক্খত্তিকো সমাপত্তিৱসেন. সঞ্ঞাচতুক্কো উপচাৰপ্পনাৱসেন. সতিপট্ঠানাদযো সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মৱসেন. তথাগতবলানন্তিআদযো আৱেণিকধম্মৱসেন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.
ইতো পৰং ভগৱাতি নেতং নামন্তিআদি ‘‘অত্থমনুগতা অযং পঞ্ঞত্তী’’তি ঞাপনত্থং ৱুত্তং. তত্থ সমণা পব্বজ্জুপগতা. ব্ৰাহ্মণা ভোৱাদিনো সমিতপাপবাহিতপাপা ৱা. দেৱতা সক্কাদযো ব্ৰহ্মানো চ. ৱিমোক্খন্তিকন্তি ৱিমোক্খো অৰহত্তমগ্গো, ৱিমোক্খস্স অন্তো অৰহত্তফলং, তস্মিং ৱিমোক্খন্তে ভৱং ৱিমোক্খন্তিকং নামং. সব্বঞ্ঞুভাৱো হি অৰহত্তমগ্গেন সিজ্ঝতি, অৰহত্তফলাধিগমেন সিদ্ধো হোতি. তস্মা সব্বঞ্ঞুভাৱো ৱিমোক্খন্তে ভৱো হোতি. তং নেমিত্তিকম্পি নামং ৱিমোক্খন্তে ভৱং নাম হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱিমোক্খন্তিকমেতং বুদ্ধানং ভগৱন্তান’’ন্তি. বোধিযা মূলে সহ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পটিলাভাতি মহাবোধিৰুক্খমূলে যথাৱুত্তক্খণে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পটিলাভেন সহ. সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তীতি অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযায সব্বধম্মসচ্ছিকিৰিযায ৱা জাতা পঞ্ঞত্তি. যদিদং ভগৱাতি যা অযং ভগৱাতি পঞ্ঞত্তি.
দ্ৱীহি কাৰণেহীতি দ্ৱীহি কোট্ঠাসেহি. পৰিযত্তিসাসনন্তি তেপিটকং বুদ্ধৱচনং. পটিপত্তীতি পটিপজ্জতি এতাযাতি পটিপত্তি. যং তস্স পৰিযাপুটন্তি তেন পুগ্গলেন যং পৰিযাপুটং সজ্ঝাযিতং কৰণত্থে সামিৱচনং. ‘‘পৰিযাপুট্ট’’ন্তিপি পাঠো. সুত্তন্তি উভতোৱিভঙ্গনিদ্দেসখন্ধকপৰিৱাৰা, সুত্তনিপাতে মঙ্গলসুত্ত- (খু. পা. ৫.১ আদযো; সু. নি. ২৬১ আদযো) ৰতনসুত্ত- (খু. পা. ৬.১ আদযো) তুৱটকসুত্তানি (সু. নি. ৯২১ আদযো), অঞ্ঞম্পি চ সুত্তনামকং তথাগতৱচনং সুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. গেয্যন্তি সব্বম্পি সগাথকং সুত্তং গেয্যন্তি ৱেদিতব্বং, ৱিসেসেন সংযুত্তকে সকলোপি সগাথাৱগ্গো. ৱেয্যাকৰণন্তি সকলং অভিধম্মপিটকং নিগ্গাথকং সুত্তং, যঞ্চ অঞ্ঞম্পি অট্ঠহি অঙ্গেহি অসঙ্গহিতং বুদ্ধৱচনং, তং ‘‘ৱেয্যাকৰণ’’ন্তি ৱেদিতব্বং. গাথাতি ধম্মপদং, থেৰগাথা, থেৰীগাথা, সুত্তনিপাতে নোসুত্তনামিকা সুদ্ধিকগাথা চ ‘‘গাথা’’তি ৱেদিতব্বা. উদানন্তি সোমনস্সঞাণমযিকগাথাপটিসংযুত্তা দ্ৱেঅসীতি সুত্তন্তা ‘‘উদান’’ন্তি ৱেদিতব্বং. ইতিৱুত্তকন্তি ‘‘ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা’’তিআদিনযপ্পৱত্তা (ইতিৱু. ১ আদযো) দসুত্তৰসতসুত্তন্তা ‘‘ইতিৱুত্তক’’ন্তি ৱেদিতব্বং. জাতকন্তি অপণ্ণকজাতকাদীনি (জা. ১.১.১) পণ্ণাসাধিকানি পঞ্চজাতকসতানি ‘‘জাতক’’ন্তি ৱেদিতব্বং. অব্ভুতধম্মন্তি ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অচ্ছৰিযা অব্ভুতধম্মা আনন্দে’’তিআদিনযপ্পৱত্তা (দী. নি. ২.২০৯; অ. নি. ৪.১২৯) সব্বেপি অচ্ছৰিযঅব্ভুতধম্মপটিসংযুত্তা সুত্তন্তা ‘‘অব্ভুতধম্ম’’ন্তি ৱেদিতব্বং. ৱেদল্লন্তি চূড়ৱেদল্ল- (ম. নি. ১.৪৬০ আদযো) মহাৱেদল্ল- (ম. নি. ১.৪৪৯ আদযো) সম্মাদিট্ঠি- (ম. নি. ১.৮৯ আদযো) সক্কপঞ্হ- (দী. নি. ২.৩৪৪ আদযো) সঙ্খাৰভাজনিযমহাপুণ্ণমসুত্তাদযো (ম. নি. ৩.৮৫ আদযো) সব্বেপি ৱেদঞ্চ তুট্ঠিঞ্চ লদ্ধা লদ্ধা পুচ্ছিতসুত্তন্তা ‘‘ৱেদল্ল’’ন্তি ৱেদিতব্বং. ইদং পৰিযত্তিসাসনন্তি ইদং ৱুত্তপ্পকাৰং তেপিটকং বুদ্ধৱচনং পৰিযাপুণিতব্বট্ঠেন পৰিযত্তি, অনুসাসনট্ঠেন সাসনন্তি কত্ৱা পৰিযত্তিসাসনং. তম্পি মুস্সতীতি তম্পি পৰিযত্তিসাসনং নস্সতি. সম্মুস্সতীতি আদিতো নস্সতি. পৰিবাহিৰো হোতীতি পৰম্মুখো হোতি.
কতমং পটিপত্তিসাসনন্তি লোকুত্তৰধম্মতো পুব্বভাগো তদত্থং পটিপজ্জীযতীতি পটিপত্তি. সাসীযন্তি এত্থ ৱেনেয্যাতি সাসনং. সম্মাপটিপদাতিআদযো ৱুত্তনযা এৱ.
পাণম্পি হনতীতি জীৱিতিন্দ্ৰিযম্পি ঘাতেতি. অদিন্নম্পি আদিযতীতি পৰপৰিগ্গহিতম্পি ৱত্থুং গণ্হাতি. সন্ধিম্পি ছিন্দতীতি ঘৰসন্ধিম্পি ছিন্দতি. নিল্লোপম্পি হৰতীতি গামে পহৰিত্ৱা মহাৱিলোপম্পি কৰোতি. একাগাৰিকম্পি কৰোতীতি পণ্ণাসমত্তেহিপি সট্ঠিমত্তেহিপি পৰিৱাৰেত্ৱা জীৱগ্গাহং গহেত্ৱাপি ধনং আহৰাপেতি. পৰিপন্থেপি তিট্ঠতীতি পন্থদূহনকম্মং কৰোতি. পৰদাৰম্পি গচ্ছতীতি পৰদাৰেসু চাৰিত্তং আপজ্জতি. মুসাপি ভণতীতি অত্থভঞ্জনকং মুসাপি ৱদতি. অনৰিযধম্মোতি অনৰিযসভাৱো.
৫১. একো পুব্বে চৰিত্ৱানাতি পব্বজ্জাসঙ্খাতেন ৱা গণাৱৱস্সগ্গট্ঠেন ৱা পুব্বে লোকে ৱিহৰিত্ৱা. যানং ভন্তংৱ তং লোকে, হীনমাহু পুথুজ্জনন্তি তং ৱিব্ভন্তকং পুগ্গলং যথা হত্থিযানাদিযানং অদন্তং ৱিসমম্পি আৰোহতি, আৰোহনকম্পি ভঞ্জতি, পপাতেপি পপততি, এৱং কাযদুচ্চৰিতাদিৱিসমাৰোহনেন নিৰযাদীসু, অত্থভঞ্জনেন জাতিপপাতাদীসু পপতনেন চ যানং ভন্তংৱ হীনং পুথুজ্জনঞ্চ আহূতি.
পব্বজ্জাসঙ্খাতেন ৱাতি পব্বজ্জাকোট্ঠাসেন ৱা ‘‘পব্বজিতো সমণো’’তি গণনাৰোপনেন ৱা. গণাৱৱস্সগ্গট্ঠেন ৱাতি গণসঙ্গণিকাৰামতং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱস্সগ্গট্ঠেন ৱা.
একো পটিক্কমতীতি এককোৱ গামতো নিৱত্ততি. যো নিসেৱতীতি নিদ্দেসস্স উদ্দেসপদং. অপৰেন সমযেনাতি অঞ্ঞস্মিং কালে অপৰভাগে. বুদ্ধন্তি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধং. ধম্মন্তি স্ৱাক্খাততাদিগুণযুত্তং ধম্মং. সঙ্ঘন্তি সুপ্পটিপন্নতাদিগুণযুত্তং সঙ্ঘং. সিক্খন্তি অধিসীলাদিসিক্খিতব্বং সিক্খং. পচ্চক্খাযাতি বুদ্ধাদিং পটিক্খিপিত্ৱা. হীনাযাতি হীনত্থায গিহিভাৱায. আৱত্তিত্ৱাতি নিৱত্তিত্ৱা. সেৱতি একৱাৰং সেৱতি. নিসেৱতি অনেকৱিধেন সেৱতি. সংসেৱতি অল্লীযিত্ৱা সেৱতি. পটিসেৱতি পুনপ্পুনং সেৱতি.
ভন্তন্তি ৱিব্ভন্তং. অদন্তন্তি দন্তভাৱং অনুপনীতং. অকাৰিতন্তি সুসিক্খিতকিৰিযং অসিক্খাপিতং. অৱিনীতন্তি ন ৱিনীতং আচাৰসম্পত্তিযা অসিক্খিতং. উপ্পথং গণ্হাতীতি ৱুত্তপ্পকাৰং যানং অদন্তাতিযুত্তং ভন্তং ৱিসমমগ্গং উপেতি. ৱিসমং খাণুম্পি পাসাণম্পি অভিৰুহতীতি ৱিসমং হুত্ৱা ঠিতং খৰখাণুম্পি তথা পব্বতপাসাণম্পি আৰোহতি. যানম্পি আৰোহনকম্পি ভঞ্জতীতি ৱয্হাদিযানং আৰোহন্তস্স পাজেন্তস্স হত্থপাদাদিম্পি ভিন্দতি. পপাতেপি পপততীতি একতোচ্ছিন্নপব্ভাৰপপাতেপি পাতেতি. সো ৱিব্ভন্তকোতি সো পটিক্কন্তকো. ভন্তযানপটিভাগোতি অনৱট্ঠিতযানসদিসো. উপ্পথং গণ্হাতীতি কুসলকম্মপথতো পটিক্কমিত্ৱা অপাযপথভূতং উপ্পথং মিচ্ছামগ্গং উপেতি. ৱিসমং কাযকম্মং অভিৰুহতীতি সমস্স পটিপক্খং কাযদুচ্চৰিতসঙ্খাতং ৱিসমং কাযকম্মং আৰোহতি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. নিৰযে অত্তানং ভঞ্জতীতি নিৰস্সাদসঙ্খাতে নিৰযে অত্তভাৱং চুণ্ণৱিচুণ্ণং কৰোতি. মনুস্সলোকে অত্তানং ভঞ্জতীতি ৱিৱিধকম্মকাৰণৱসেন ভঞ্জতি. দেৱলোকে অত্তানং ভঞ্জতীতি পিযৱিপ্পযোগাদিদুক্খৱসেন. জাতিপপাতম্পি পপততীতি জাতিপপাতেপি পাতেতি. জৰাপপাতাদীসুপি এসেৱ নযো. মনুস্সলোকেতি ইধ অধিপ্পেতলোকমেৱ দস্সেতি.
পুথুজ্জনাতি নিদ্দেসস্স উদ্দেসপদং. তত্থ পুথুজ্জনাতি –
পুথূনং জননাদীহি, কাৰণেহি পুথুজ্জনো;
পুথুজ্জনন্তোগধত্তা, পুথুৱাযং জনো ইতি.
সো হি পুথূনং নানপ্পকাৰানং কিলেসাদীনং জননাদীহিপি কাৰণেহি পুথুজ্জনো. তং ৱিভাগতো দস্সেতুং ‘‘পুথু কিলেসে জনেন্তী’’তিআদিমাহ. তত্থ বহূনং নানপ্পকাৰানং সক্কাযদিট্ঠীনং অৱিহতত্তা ৱা তা জনেন্তি, তাহি জনিতাতি ৱা পুথুজ্জনা. অৱিহতমেৱত্থং জনসদ্দো ৱদতি. পুথু সত্থাৰানং মুখুল্লোকিকাতি এত্থ পুথূ নানাজনা সত্থুপটিঞ্ঞা এতেসন্তি পুথুজ্জনাতি ৱচনত্থো. পুথু সব্বগতীহি অৱুট্ঠিতাতি এত্থ জনেতব্বা জনযন্তি এত্থাতি জনা, গতিযো. পুথূ জনা এতেসন্তি পুথুজ্জনা. ইতো পৰে জাযন্তি এতেহীতি জনা, অভিসঙ্খাৰাদযো. তে এতেসং ৱিজ্জন্তীতি পুথুজ্জনা. অভিসঙ্খৰণাদিঅত্থো এৱ ৱা জনসদ্দো দট্ঠব্বো. নানাসন্তাপেহি সন্তপন্তীতি ৰাগগ্গিআদযো সন্তাপা. তে এৱ ৱা সব্বেপি ৱা কিলেসা পৰিড়াহা. পুথু পঞ্চসু কামগুণেসূতি এত্থ জাযতীতি জনো, ৰাগো গেধোতি এৱমাদিকো, পুথু জনো এতেসন্তি পুথুজ্জনা. পুথু জাতা ৰত্তাতি এৱং ৰাগাদিঅত্থো এৱ ৱা জনসদ্দো দট্ঠব্বো. পলিবুদ্ধাতি সম্বদ্ধা. আৱুতাতি আৱৰিতা. নিৱুতাতি ৱাৰিতা. ওৱুতাতি উপৰিতো পিহিতা. পিহিতাতি হেট্ঠাভাগেন পিহিতা. পটিচ্ছন্নাতি অপাকটা. পটিকুজ্জিতাতি অধোমুখগতা.
অথ ৱা পুথূনং ৱা গণনপথমতীতানং অৰিযধম্মপৰম্মুখানং নীচধম্মসমাচাৰানং জনানং অন্তোগধত্তাপি পুথুজ্জনা. পুথু ৱা অযং ৱিসুংযেৱ সঙ্খং গতো, ৱিসংসট্ঠো সীলসুতাদিগুণযুত্তেহি অৰিযেহি জনোতিপি পুথুজ্জনো.
এৱং যে তে –
‘‘দুৱে পুথুজ্জনা ৱুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;
অন্ধো পুথুজ্জনো একো, কল্যাণেকো পুথুজ্জনো’’তি. –
দ্ৱেৱ পুথুজ্জনা ৱুত্তা, তেসু অন্ধপুথুজ্জনো ৱুত্তো হোতীতি ৱেদিতব্বো.
৫২. যসো কিত্তি চাতি লাভসক্কাৰো পসংসা চ. পুব্বেতি পব্বজিতভাৱে. হাযতে ৱাপি তস্স সাতি তস্স ৱিব্ভন্তকস্স সতো সো চ যসো সা চ কিত্তি হাযতি. এতম্পি দিস্ৱাতি এতম্পি পুব্বে যসকিত্তীনং লাভং পচ্ছা চ হানিং দিস্ৱা. সিক্খেথ মেথুনং ৱিপ্পহাতৱেতি তিস্সো সিক্খাযো সিক্খেথ. কিং কাৰণা? মেথুনং ৱিপ্পহাতৱে, মেথুনপ্পহানত্থাযাতি ৱুত্তং হোতি.
কিত্তিৱণ্ণগতোতি ভগৱা কিত্তিৱণ্ণো, কিত্তিসদ্দঞ্চেৱ গুণঞ্চ উক্খিপিত্ৱা ৱদন্তো হোতীতি অত্থো. চিত্তং নানানযেন কথনং অস্স অত্থীতি চিত্তকথী. কল্যাণপটিভানোতি সুন্দৰপঞ্ঞো.
হাযতীতি নিদ্দেসস্স উদ্দেসপদং. পৰিহাযতীতি সমন্ততো হাযতি. পৰিধংসতীতি অধোপথৱিং পততি. পৰিপততীতি সমন্ততো অপগচ্ছতি. অন্তৰধাযতীতি অদস্সনং যাতি. ৱিপ্পলুজ্জতীতি উচ্ছিজ্জতি.
খুদ্দকো সীলক্খন্ধোতি থুল্লচ্চযাদি. মহন্তো সীলক্খন্ধোতি পাৰাজিকসংঙ্ঘাদিসেসো.
মেথুনধম্মস্স পহানাযাতি তদঙ্গাদিপহানেন পজহনত্থায. ৱূপসমাযাতি মলানং ৱূপসমনত্থায. পটিনিস্সগ্গাযাতি পক্খন্দনপৰিচ্চাগপটিনিস্সগ্গত্থায. পটিপস্সদ্ধিযাতি পটিপস্সদ্ধিসঙ্খাতস্স ফলস্স অত্থায.
৫৩. যো হি মেথুনং ন ৱিপ্পজহতি সঙ্কপ্পেহি…পে… তথাৱিধো. তত্থ পৰেতোতি সমন্নাগতো. পৰেসং নিগ্ঘোসন্তি উপজ্ঝাযাদীনং নিন্দাৱচনং. মঙ্কু হোতীতি দুম্মনো হোতি.
কামসঙ্কপ্পেনাতি কামপটিসংযুত্তেন ৱিতক্কেন. উপৰিট্ঠেপি এসেৱ নযো. ফুট্ঠোতি ৱিতক্কেহি ফুসিতো. পৰেতোতি অপৰিহীনো. সমোহিতোতি সম্মা ওহিতো অন্তো পৱিট্ঠো. কপণো ৱিযাতি দুগ্গতমনুস্সো ৱিয. মন্দো ৱিযাতি অঞ্ঞাণী ৱিয. মোমূহো ৱিযাতি সম্মোহভূতো ৱিয. ঝাযতীতি চিন্তেতি. পজ্ঝাযতীতি ভুসং চিন্তেতি. নিজ্ঝাযতীতি অনেকৱিধেন চিন্তেতি. অপজ্ঝাযতীতি ততো অপগন্ত্ৱা চিন্তেতি. উলূকোতি উলূকসকুণো. ৰুক্খসাখাযন্তি ৰুক্খে উট্ঠিতসাখায, ৱিটপে ৱা. মূসিকং মগযমানোতি মূসিকং গৱেসমানো, ‘‘মগ্গযমানো’’তিপি পঠন্তি. কোত্থূতি সিঙ্গালো. বিড়াৰোতি বব্বু. সন্ধিসমলসঙ্কটিৰেতি দ্ৱিন্নং ঘৰানং অন্তৰে চ উদকনিদ্ধমনচিক্খল্লকচৱৰনিক্খিপনট্ঠানে চ থণ্ডিলে চ. ৱহচ্ছিন্নোতি পিট্ঠিগীৱমংসচ্ছিন্নো. ইতো পৰা গাথা পাকটসম্বন্ধা এৱ.
৫৪. তাসু সত্থানীতি কাযদুচ্চৰিতাদীনি. তানি হি অত্তনো পৰেসঞ্চ ছেদনট্ঠেন ‘‘সত্থানী’’তি ৱুচ্চন্তি. তেসু ৱাযং ৱিসেসেন তাৱ আদিতো মুসাৱচনসত্থানেৱ কৰোতি, ‘‘ইমিনা কাৰণেনাহং ৱিব্ভন্তো’’তি ভণন্তো. তেনেৱাহ – ‘‘এস খ্ৱস্স মহাগেধো, মোসৱজ্জং পগাহতী’’তি. তত্থ এস খ্ৱস্সাতি এস খো অস্স. মহাগেধোতি মহাবন্ধনং. কতমোতি চে? যদিদং মোসৱজ্জং পগাহতি, স্ৱাযং মুসাৱাদজ্ঝোগাহো ‘‘মহাগেধো’’তি ৱেদিতব্বো.
তীণি সত্থানীতি তযো ছেদকা. কাযদুচ্চৰিতং কাযসত্থং. ৱচীসত্থাদীসুপি এসেৱ নযো. তং ৱিভাগতো দস্সেতুং ‘‘তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং কাযসত্থ’’ন্তি আহ. সম্পজানমুসা ভাসতীতি জানন্তো তুচ্ছং ৱাচং ভাসতি. অভিৰতো অহং ভন্তে অহোসিং পব্বজ্জাযাতি সাসনে পব্বজ্জায অনভিৰতিৱিৰহিতো অহং আসিং. মাতা মে পোসেতব্বাতি মাতা মযা পোসেতব্বা. তেনম্হি ৱিব্ভন্তোতি ভণতীতি তেন কাৰণেন পটিক্কন্তো অস্মীতিপি কথেতি. পিতা মে পোসেতব্বোতিআদীসুপি এসেৱ নযো.
এসো তস্স মহাগেধোতি তস্স পুগ্গলস্স এসো মহাবন্ধো. মহাৱনন্তি মহন্তং দুট্ঠৱনং. গহনন্তি দুৰতিক্কমং. কন্তাৰোতি চোৰকন্তাৰাদিসদিসো. ৱিসমোতি কণ্টকৱিসমো. কুটিলোতি ৱঙ্ককটকসদিসো. পঙ্কোতি পল্ললসদিসো. পলিপোতি কদ্দমসদিসো. পলিবোধোতি মহাদুক্খো. মহাবন্ধনন্তি মহন্তং দুমোচযবন্ধনং. যদিদং সম্পজানমুসাৱাদোতি যো অযং সম্পজানমুসাৱাদো.
সভগ্গতো ৱাতি সভাযং ঠিতো ৱা. পৰিসগ্গতো ৱাতি গামপৰিসাযং ঠিতো ৱা. ঞাতিমজ্ঝগতো ৱাতি দাযাদানং মজ্ঝে ঠিতো ৱা. পূগমজ্ঝগতো ৱাতি সেনীনং মজ্ঝে ঠিতো ৱা. ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱাতি ৰাজকুলস্স মজ্ঝে মহাৱিনিচ্ছযে ঠিতো ৱা. অভিনীতোতি পুচ্ছনত্থায নীতো. সক্খিপুট্ঠোতি সক্খিং কত্ৱা পুচ্ছিতো. এহম্ভো পুৰিসাতি আলপনমেতং. অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱাতি অত্তনো ৱা পৰস্স ৱা হত্থপাদাদিহেতু ৱা ধনহেতু ৱা. আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱাতি এত্থ আমিসন্তি লাভো অধিপ্পেতো. কিঞ্চিক্খন্তি যং ৱা তং ৱা অপ্পমত্তকং, অন্তমসো তিত্তিৰৱট্টকসপ্পিপিণ্ডনৱনীতপিণ্ডাদিমত্তকস্সপি লাভস্স হেতূতি অত্থো. সম্পজানমুসা ভাসতীতি জানন্তোযেৱ মুসাৱাদং কৰোতি.
পুন অঞ্ঞং পৰিযাযং দস্সেন্তো ‘‘অপি চ তীহাকাৰেহি মুসাৱাদো হোতি, পুব্বেৱস্স হোতী’’তিআদিমাহ. তত্থ তীহাকাৰেহীতি সম্পজানমুসাৱাদস্স অঙ্গভূতেহি তীহি কাৰণেহি. পুব্বেৱস্স হোতীতি পুব্বভাগেযেৱ অস্স পুগ্গলস্স এৱং হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি. ভণন্তস্স হোতীতি ভণমানস্স হোতি. ভণিতস্স হোতীতি ভণিতে অস্স হোতি. যং ৱত্তব্বং তস্মিং ৱুত্তে হোতীতি অত্থো. অথ ৱা ভণিতস্সাতি ৱুত্তৱতো নিট্ঠিতৱচনস্স হোতীতি. যো এৱং পুব্বভাগেপি জানাতি, ভণন্তোপি জানাতি, পচ্ছাপি জানাতি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, সো এৱং ৱদন্তো মুসাৱাদকম্মুনা বজ্ঝতীতি অযমেত্থ অত্থো দস্সিতো. কিঞ্চাপি দস্সিতো, অথ খো অযমেত্থ ৱিসেসো – পুচ্ছা তাৱ হোতি, ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি পুব্বভাগো অত্থি, ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি পচ্ছাভাগো নত্থি. ৱুত্তমত্তমেৱ হি কোচি পমুস্সতি কিং তস্স মুসাৱাদো হোতি, ন হোতীতি? সা এৱং অট্ঠকথাসু ৱিস্সজ্জিতা – পুব্বভাগে ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি চ, ভণন্তস্স ‘‘মুসা ভণামী’’তি চ জানতো পচ্ছাভাগে ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি ন সক্কা ন ভৱিতুং, সচেপি ন হোতি, মুসাৱাদোযেৱ. পুৰিমমেৱ হি অঙ্গদ্ৱযং পমাণং. যস্সাপি পুব্বভাগে ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি আভোগো নত্থি, ভণন্তো পন ‘‘মুসা ভণামী’’তি জানাতি. ভণিতেপি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি জানাতি. সো মুসাৱাদেন ন কাৰেতব্বো. পুব্বভাগো হি পমাণতৰো. তস্মিং অসতি দৱা ভণিতং ৱা, ৰৱা ভণিতং ৱা হোতীতি.
এত্থ চ তংঞাণতা চ ঞাণসমোধানঞ্চ পৰিচ্চজিতব্বং. তংঞাণতা পৰিচ্চজিতব্বাতি যেন চিত্তেন ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি জানাতি, তেনেৱ ‘‘মুসা ভণামী’’তি চ, ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি চ জানাতীতি এৱং একচিত্তেনেৱ তীসু খণেসু জানাতীতি অযং তংঞাণতা পৰিচ্চজিতব্বা. ন হি সক্কা তেনেৱ চিত্তেন তং চিত্তং জানিতুং, যথা ন সক্কা তেনেৱ অসিনা সো অসি ছিন্দিতুন্তি. পুৰিমং পুৰিমং পন চিত্তং পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স চিত্তস্স তথা উপ্পত্তিযা পচ্চযো হুত্ৱা নিৰুজ্ঝতি. তেনেতং ৱুচ্চতি –
‘‘পমাণং পুব্বভাগোৱ, তস্মিং সতি ন হেস্সতি;
সেসদ্ৱযন্তি নত্থেত, মিতি ৱাচা তিৱঙ্গিকা’’তি. (পাৰা. অট্ঠ. ২.২০০);
ঞাণসমোধানং পৰিচ্চজিতব্বন্তি এতানি তীণি চিত্তানি একক্খণে উপ্পজ্জন্তীতি ন গহেতব্বানি. ইদঞ্হি চিত্তং নাম –
‘‘অনিৰুদ্ধম্হি পঠমে, ন উপ্পজ্জতি পচ্ছিমং;
নিৰন্তৰুপ্পজ্জনতো, একং ৱিয পকাসতী’’তি. (পাৰা. অট্ঠ. ২.২০০);
ইতো পৰং পন য্ৱাযং অজানংযেৱ ‘‘জানামী’’তিআদিনা নযেন সম্পজানমুসা ভণতি, যস্মা সো ‘‘ইদং অভূত’’ন্তি এৱংদিট্ঠিকো হোতি, তস্স হি অত্থেৱ অযং লদ্ধি. তথা ‘‘ইদং অভূত’’ন্তি এৱমস্স খমতি চেৱ ৰুচ্চতি চ. এৱমস্স সঞ্ঞা, এৱংসভাৱমেৱ চস্স চিত্তং ‘‘ইদং অভূত’’ন্তি. যদা পন মুসা ৱত্তুকামো হোতি, তদা তং দিট্ঠিং ৱা দিট্ঠিযা সহ খন্তিং ৱা দিট্ঠিখন্তীহি সদ্ধিং ৰুচিং ৱা দিট্ঠিখন্তিৰুচীহি সদ্ধিং সঞ্ঞং ৱা দিট্ঠিখন্তিৰুচিসঞ্ঞাহি সদ্ধিং ভাৱং ৱা ৱিনিধায নিক্খিপিত্ৱা পটিচ্ছাদেত্ৱা অভূতং কত্ৱা ভণতি. তস্মা তেসম্পিৱসেন অঙ্গভেদং দস্সেতুং ‘‘অপি চ চতূহাকাৰেহী’’তিআদি ৱুত্তং.
এত্থ চ ৱিনিধায দিট্ঠিন্তি বলৱধম্মৱিনিধানৱসেনেতং ৱুত্তং. ৱিনিধায খন্তিন্তিআদীনি ততো দুব্বলদুব্বলানং ৱিনিধানৱসেন. ৱিনিধায সঞ্ঞন্তি ইদং পনেত্থ সব্বদুব্বলধম্মৱিনিধানৱসেন. সঞ্ঞামত্তম্পি নাম অৱিনিধায সম্পজানমুসা ভাসিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.
৫৫. মন্দোৱ পৰিকিস্সতীতি পাণৱধাদীনি কৰোন্তো ততোনিদানঞ্চ দুক্খমনুভোন্তো ভোগপৰিযেসনাৰক্খণানি চ কৰোন্তো মোমূহো ৱিয পৰিকিলিস্সতি.
তমেনং ৰাজানো গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেন্তীতি ন ৰাজানো কৰোন্তি, ৰাজাধীনপুৰিসা নানাৱিধানি কম্মকাৰণানি কৰোন্তি. কসাহিপি তাড়েন্তীতি কসাদণ্ডকেহিপি ৱিতজ্জেন্তি. ৱেত্তেহীতি ৱেত্তলতাহি. অদ্ধদণ্ডকেহীতি মুগ্গৰেহি, পহাৰসাধনত্থং ৱা চতুহত্থদণ্ডং দ্ৱেধা ছেত্ৱা গহিতদণ্ডকেহি. বিলঙ্গথালিকন্তি কঞ্জিযউক্খলিককম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা সীসকপালং উপ্পাটেত্ৱা তত্তং অযোগুড়ং সণ্ডাসেন গহেত্ৱা তত্থ পক্খিপন্তি, তেন মত্থলুঙ্গং পক্কুট্ঠিত্ৱা উপৰি উত্তৰতি. সঙ্খমুণ্ডিকন্তি সঙ্খমুণ্ডকম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা উত্তৰোট্ঠউভতোকণ্ণচূড়িকগলৱাটকপৰিচ্ছেদেন চম্মং ছিন্দিত্ৱা সব্বকেসে একতো গণ্ঠিং কত্ৱা দণ্ডকেন ৱেঠেত্ৱা উপ্পাটেন্তি, সহ কেসেহি চম্মং উট্ঠহতি. ততো সীসকটাহং থূলসক্খৰাহি ঘংসিত্ৱা ধোৱন্তা সঙ্খৱণ্ণং কৰোন্তি. ৰাহুমুখন্তি ৰাহুমুখকম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা সঙ্কুনা মুখং ৱিৱৰিত্ৱা অন্তোমুখে দীপং জালেন্তি, কণ্ণচূড়িকাহি ৱা পট্ঠায মুখং নিখাদনেন খনন্তি, লোহিতং পগ্ঘৰিত্ৱা মুখং পূৰেতি.
জোতিমালিকন্তি সকলসৰীৰং তেলপিলোতিকায ৱেঠেত্ৱা আলিম্পেন্তি. হত্থপজ্জোতিকন্তি হত্থে তেলপিলোতিকায ৱেঠেত্ৱা দীপং ৱিয পজ্জালেন্তি. এৰকৱত্তিকন্তি এৰকৱত্তকম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা হেট্ঠাগীৱতো পট্ঠায চম্মৱট্টে কন্তিত্ৱা গোপ্ফকে পাতেন্তি. অথ নং যোত্তেহি বন্ধিত্ৱা কড্ঢন্তি. সো অত্তনো চম্মৱট্টে অক্কমিত্ৱা অক্কমিত্ৱা পততি. চিৰকৱাসিকন্তি চিৰকৱাসিককম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা তথেৱ চম্মৱট্টে কন্তিত্ৱা কটিযং ঠপেন্তি, কটিতো পট্ঠায কন্তিত্ৱা গোপ্ফকেসু ঠপেন্তি, উপৰিমেহি হেট্ঠিমসৰীৰং চিৰকনিৱাসননিৱত্থং ৱিয হোতি. এণেয্যকন্তি এণেয্যককম্মকাৰণং. তং কৰোন্তা উভোসু কপ্পৰেসু চ উভোসু জণ্ণুকেসু চ অযৱলযানি দত্ৱা অযসূলানি কোট্টেন্তি, সো চতূহি অযসূলেহি ভূমিযং পতিট্ঠহতি. অথ নং পৰিৱাৰেত্ৱা অগ্গিং কৰোন্তি. ‘‘এণেয্যকো জোতিপৰিগ্গহো যথা’’তি আগতট্ঠানেপি ইদমেৱ ৱুত্তং. তং সন্ধিতো সন্ধিতো সূলানি অপনেত্ৱা চতূহি অট্ঠিকোটীহিযেৱ ঠপেন্তি. এৱৰূপা কম্মকাৰণা নাম নত্থি.
বড়িসমংসিকন্তি উভতোমুখেহি বড়িসেহি পহৰিত্ৱা চম্মমংসন্হাৰূনি উপ্পাটেন্তি. কহাপণিকন্তি সকলসৰীৰং তিণ্হাহি ৱাসীহি কোটিতো পট্ঠায কহাপণমত্তং কহাপণমত্তং পাতেন্তা কোট্টেন্তি. খাৰাপতচ্ছিকন্তি সৰীৰং তত্থ তত্থ আৱুধেহি পহৰিত্ৱা কোচ্ছেহি খাৰং ঘংসেন্তি, চম্মমংসন্হাৰূনি পগ্ঘৰিত্ৱা পসৱন্তি, অট্ঠিকসঙ্খলিকাৱ তিট্ঠতি. পলিঘপৰিৱত্তিকন্তি একেন পস্সেন নিপজ্জাপেত্ৱা কণ্ণচ্ছিদ্দেন অযসূলং কোট্টেত্ৱা পথৱিযা একাবদ্ধং কৰোন্তি. অথ নং পাদে গহেত্ৱা আৱিঞ্ছন্তি. পলালপীঠকন্তি ছেকা কাৰণিকা ছৱিচম্মং অচ্ছিন্দিত্ৱা নিসদপোতকাহি অট্ঠীনি ছিন্দিত্ৱা কেসেসু গহেত্ৱা উক্খিপন্তি, মংসৰাসিযেৱ হোতি. অথ নং কেসেহেৱ পৰিযোনন্ধিত্ৱা গণ্হন্তি, পলালপীঠং ৱিয কত্ৱা পলিৱেঠেন্তি. সুনখেহিপীতি কতিপযানি দিৱসানি আহাৰং অদত্ৱা ছাতসুনখেহি খাদাপেন্তি. তে মুহুত্তেন অট্ঠিসঙ্খলিকমেৱ কৰোন্তি. এৱম্পি কিস্সতীতি এৱম্পি ৱিঘাতং পাপুণাতি. পৰিকিস্সতীতি সব্বভাগেন ৱিঘাতং পাপুণাতি. পৰিকিলিস্সতীতি উপতাপং পাপুণাতি.
পুন অঞ্ঞং কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘অথ ৱা কামতণ্হায অভিভূতো’’তিআদিমাহ. তত্থ কামতণ্হাযাতি পঞ্চকামগুণিকলোভেন. অভিভূতোতি তেন মদ্দিতো. পৰিযাদিন্নচিত্তোতি কুসলাচাৰং খেপেত্ৱা গহিতচিত্তো. ভোগে পৰিযেসন্তোতি ধনং গৱেসমানো. নাৱায মহাসমুদ্দং পক্খন্দতীতি তৰণীসঙ্খাতায নাৱায মহন্তং লোণসাগৰং পৱিসতি. সীতস্স পুৰক্খতোতি সীতং পুৰতো কত্ৱা. উণ্হস্স পুৰক্খতোতি উণ্হং পুৰতো কত্ৱা. ডংসাতি পিঙ্গলমক্খিকা. মকসাতি মকসা এৱ. পীড়িযমানোতি ডংসাদিসম্ফস্সেহি ৱিহেসিযমানো. খুপ্পিপাসায মিয্যমানোতি খুদ্দাপিপাসায মৰমানো. তিগুম্বং গচ্ছতীতিআদীনি মূলপদং গচ্ছতীতিপৰিযোসানানি চতুৱীসতি পদানি ৰট্ঠনামেন ৱুত্তানি. মৰুকন্তাৰং গচ্ছতীতি ৱালুককন্তাৰং তাৰকসঞ্ঞায গচ্ছতি. জণ্ণুপথন্তি জাণূহি গন্তব্বমগ্গং. অজপথন্তি অজেহি গন্তব্বমগ্গং. মেণ্ডপথেপি এসেৱ নযো.
সঙ্কুপথন্তি খাণুকে কোট্টেত্ৱা তেহি উগ্গমিতব্বং খাণুমগ্গং, তং গচ্ছন্তো পব্বতপাদে ঠত্ৱা অযসিঙ্ঘাটকং যোত্তেন বন্ধিত্ৱা উদ্ধং খিপিত্ৱা পব্বতে লগ্গাপেত্ৱা যোত্তেনাৰুয্হ ৱজিৰগ্গেন লোহদণ্ডেন পব্বতং ৱিজ্ঝিত্ৱা খাণুকং কোট্টেত্ৱা তত্থ ঠত্ৱা সিঙ্ঘাটকং আকড্ঢিত্ৱা পুন উপৰি লগ্গাপেত্ৱা তত্থ ঠিতো চম্মযোত্তং ওলম্বেত্ৱা তং আদায ওতৰিত্ৱা হেট্ঠিমখাণুকে বন্ধিত্ৱা ৱামহত্থেন যোত্তং গহেত্ৱা দক্খিণহত্থেন মুগ্গৰং আদায যোত্তং পহৰিত্ৱা খাণুকং নীহৰিত্ৱা পুন অভিৰুহতি. এতেনুপাযেন পব্বতমত্থকং অভিৰুয্হ পৰতো ওতৰন্তো পুৰিমনযেনেৱ পঠমং পব্বতমত্থকে খাণুকং কোট্টেত্ৱা চম্মপসিব্বকে যোত্তং বন্ধিত্ৱা খাণুকে ৱেঠেত্ৱা সযং অন্তোপসিব্বকে নিসীদিত্ৱা মক্কটকানং সুত্তৱিস্সজ্জনাকাৰেন যোত্তং ৱিনিৱেঠেত্ৱা ওতৰতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘খাণুকে কোট্টেত্ৱা তেহি উগ্গমিতব্বং খাণুমগ্গ’’ন্তি. ছত্তপথন্তি চম্মছত্তেন ৱাতং গাহাপেত্ৱা সকুণেহি ৱিয ওতৰিতব্বং মগ্গং. ৱংসপথন্তি ৱেণুগুম্বছেদনসত্থেন ছিন্দিত্ৱা ৰুক্খং ফৰসুনা কোট্টেত্ৱা মগ্গং কৰোন্তো ৱেড়ুৱনে নিস্সেণিং কত্ৱা ৱেড়ুগুম্বে আৰুয্হ ৱেড়ুং ছিন্দিত্ৱা অপৰস্স ৱেড়ুগুম্বস্স উপৰি পাতেত্ৱা ৱেড়ুগুম্বমত্থকেনেৱ গন্তব্বং মগ্গং সন্ধায ‘‘ৱংসপথং গচ্ছতী’’তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
গৱেসন্তো ন ৱিন্দতি, অলাভমূলকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতীতি অৱিন্দনমূলকম্পি কাযিকচেতসিকং দুক্খং পটিলভতি.
লদ্ধাতি লভিত্ৱা. আৰক্খমূলকন্তি ৰক্খণমূলকম্পি. কিন্তি মে ভোগেতি কেন উপাযেন মম ভোগে. নেৱ ৰাজানো হৰেয্যুং…পে… ন অপ্পিযা দাযাদা হৰেয্যুন্তি. গোপযতোতি মঞ্জূসাদীহি গোপযন্তস্স. ৱিপ্পলুজ্জন্তীতি ৱিনস্সন্তি.
৫৬. এতমাদীনৱং ঞত্ৱা, মুনি পুব্বাপৰে ইধাতি এতং ‘‘যসো কিত্তি চ যা পুব্বে, হাযতে ৱাপি তস্স সা’’তি ইতো পভুতি ৱুত্তে পুব্বাপৰে ইধ ইমস্মিং সাসনে পুব্বতো অপৰে সমণভাৱতো ৱিব্ভন্তকভাৱে আদীনৱং মুনি ঞত্ৱা.
দড়্হং কৰেয্যাতি নিদ্দেসপদস্স উদ্দেসপদং. থিৰং কৰেয্যাতি অসিথিলং কৰেয্য. দড়্হং সমাদানো অস্সাতি থিৰপটিঞ্ঞো ভৱেয্য. অৱট্ঠিতসমাদানোতি সন্নিট্ঠানপটিঞ্ঞো.
৫৭. এতং অৰিযানমুত্তমন্তি যদিদং ৱিৱেকচৰিযা, এতং বুদ্ধাদীনং অৰিযানং উত্তমং. তস্মা ৱিৱেকংযেৱ সিক্খেথাতি অধিপ্পাযো. ন তেন সেট্ঠো মঞ্ঞেথাতি তেন চ ৱিৱেকেন অত্তানং ‘‘সেট্ঠো অহ’’ন্তি ন মঞ্ঞেয্য, তেন মানথদ্ধো ন ভৱেয্যাতি ৱুত্তং হোতি.
উন্নতিন্তি উস্সাপনং. উন্নমন্তি উগ্গন্ত্ৱা পট্ঠপনং. মানন্তি অহংকাৰং. থামন্তি বলক্কাৰং. থম্ভন্তি থদ্ধকৰণং. থদ্ধোতি অমদ্দৱো. পত্থদ্ধোতি ৱিসেসেন অমদ্দৱো. পগ্গহিতসিৰোতি উট্ঠিতসীসো. সামন্তাতি ন আৰকা. আসন্নেতি ন দূৰে. অৱিদূৰেতি সমীপে. উপকট্ঠেতি সন্তিকে.
৫৮. ৰিত্তস্সাতি ৱিৱিত্তস্স, কাযদুচ্চৰিতাদীহি ৱিৰহিতস্স. ওঘতিণ্ণস্স পিহযন্তি, কামেসু গধিতা পজাতি ৱত্থুকামেসু লগ্গা সত্তা তস্স চতুৰোঘতিণ্ণস্স পিহযন্তি ইণাযিকা ৱিয আণণ্যস্সাতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি.
ৰিত্তস্সাতি সব্বকিলেসেহি তুচ্ছস্স. ৱিৱিত্তস্সাতি সুঞ্ঞস্স. পৱিৱিত্তস্সাতি এককস্স. ইদানি যেহি ৰিত্তো হোতি, তে দস্সেন্তো ‘‘কাযদুচ্চৰিতেন ৰিত্তস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ কিলেসপটিপাটিযা মগ্গপটিপাটিযাতি দ্ৱিধা ৰিত্ততা ৱেদিতব্বা. কিলেসপটিপাটিযা তাৱ ৰাগো মোহো থম্ভো সাৰম্ভো মানো মদোতি, ইমেহি ছহি কিলেসেহি অৰহত্তমগ্গেন ৰিত্তো হোতি; দোসো কোধো উপনাহো পমাদোতি, ইমেহি চতূহি কিলেসেহি অনাগামিমগ্গেন ৰিত্তো হোতি; অতিমানো মক্খো পড়াসো ইস্সা মচ্ছৰিযং মাযা সাঠেয্যন্তি, ইমেহি সত্তহি সোতাপত্তিমগ্গেন ৰিত্তো হোতি.
মগ্গপটিপাটিযা পন সোতাপত্তিমগ্গেন অতিমানো মক্খো পড়াসো ইস্সা মচ্ছৰিযং মাযা সাঠেয্যন্তি; ইমেহি সত্তহি ৰিত্তো হোতি, অনাগামিমগ্গেন দোসো কোধো উপনাহো পমাদোতি, ইমেহি চতূহি ৰিত্তো হোতি; অৰহত্তমগ্গেন ৰাগো মোহো থম্ভো সাৰম্ভো মানো মদোতি, ইমেহি ছহি ৰিত্তো হোতি. তীণি দুচ্চৰিতানি সব্বকিলেসেহীতিআদিনা নযেন অৱসেসাপি যথাযোগং যোজেতব্বা.
ৱত্থুকামে পৰিজানিত্ৱাতি তেভূমকে ৱত্থুকামে ঞাততীৰণপৰিঞ্ঞাহি সমাপনৱসেন জানিত্ৱা. কিলেসকামে পহাযাতি ছন্দাদযো কিলেসকামে পহানপৰিঞ্ঞায জহিত্ৱা. ব্যন্তিং কৰিত্ৱাতি ৱিগতন্তং ৱিগতকোটিং কৰিত্ৱা.
কামোঘং তিণ্ণস্সাতি অনাগামিমগ্গেন অৱসানসঙ্খাতং কামোঘং তৰিত্ৱা ঠিতস্স. ভৱোঘন্তি অৰহত্তমগ্গেন. দিট্ঠোঘন্তি সোতাপত্তিমগ্গেন. অৱিজ্জোঘন্তি অৰহত্তমগ্গেন. সব্বং সংসাৰপথন্তি সব্বখন্ধধাতুআযতনপটিপাটিসঙ্খাতং পথং অৰহত্তমগ্গেনেৱ তৰিত্ৱা ঠিতস্স. সোতাপত্তিমগ্গেন উত্তিণ্ণস্স. সকদাগামিমগ্গেন নিত্তিণ্ণস্স. অনাগামিমগ্গেন কামধাতুং অতিক্কন্তস্স. অৰহত্তমগ্গেন সব্বভৱং সমতিক্কন্তস্স. ফলসমাপত্তিৱসেন ৱীতিৱত্তস্স. পাৰংগতস্সাতিআদীনি নিব্বানৱসেন ৱুত্তানি. যথা ইণাযিকা আণণ্যন্তি পৱড্ঢকইণং আদায ৱিচৰন্তা আণণ্যং. পত্থেন্তীতি পত্থনং উপ্পাদেন্তি. আবাধিকা আৰোগ্যন্তি পিত্তাদিৰোগাতুৰো ভেসজ্জকিৰিযায তংৰোগৱূপসমনত্থং আৰোগ্যং. যথা বন্ধনবদ্ধাতি নক্খত্তদিৱসে বন্ধনাগাৰে বদ্ধপুৰিসা. যথা দাসা ভুজিস্সন্তি যস্মা ভুজিস্সা পুৰিসা যং ইচ্ছন্তি, তং কৰোন্তি, ন নং কোচি বলক্কাৰেন ততো নিৱত্তেতি, তস্মা দাসা ভুজিস্সভাৱং পত্থেন্তি. যথা কন্তাৰদ্ধানপক্খন্দাতি যস্মা বলৱন্তো পুৰিসা হত্থভাৰং গহেত্ৱা সজ্জাৱুধা সপৰিৱাৰা কন্তাৰং পটিপজ্জন্তি, তে চোৰা দূৰতোৱ দিস্ৱা পলাযন্তি. তে সোত্থিনা কন্তাৰং নিত্থৰিত্ৱা খেমন্তং পত্ৱা হট্ঠতুট্ঠা হোন্তি. তস্মা কন্তাৰপক্খন্দা খেমন্তভূমিং পত্থেন্তি. দেসনাপৰিযোসানে তিস্সো সোতাপত্তিফলং পত্ৱা পচ্ছা পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং সচ্ছাকাসি.
সদ্ধম্মপজ্জোতিকায মহানিদ্দেসট্ঠকথায
তিস্সমেত্তেয্যসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.