৫. পৰমট্ঠকসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা

৩১. পঞ্চমে পৰমট্ঠকসুত্তে পৰমন্তি দিট্ঠীসু পৰিব্বসানোতি ইদং পৰমন্তি গহেত্ৱা সকায সকায দিট্ঠিযা ৱসমানো. যদুত্তৰিং কুৰুতেতি যং অত্তনো সত্থাৰাদিং সেট্ঠং কৰোতি. হীনাতি অঞ্ঞে ততো সব্বমাহাতি তং অত্তনো সত্থাৰাদিং ঠপেত্ৱা ততো অঞ্ঞে সব্বে ‘‘হীনা ইমে’’তি আহ. তস্মা ৱিৱাদানি অৱীতিৱত্তোতি তেন কাৰণেন সো দিট্ঠিকলহে অৱীতিৱত্তোৱ হোতি.

ৱসন্তীতি পঠমুপ্পন্নদিট্ঠিৱসেন ৱসন্তি. পৱসন্তীতি পৱিসিত্ৱা ৱসন্তি. আৱসন্তীতি ৱিসেসেন ৱসন্তি. পৰিৱসন্তীতি সব্বভাগেন ৱসন্তি. তং উপমায সাধেন্তো ‘‘যথা আগাৰিকা ৱা’’তিআদিমাহ. আগাৰিকা ৱাতি ঘৰসামিকা. ঘৰেসু ৱসন্তীতি অত্তনো ঘৰেসু আসঙ্কৱিৰহিতা হুত্ৱা নিৱসন্তি. সাপত্তিকা ৱাতি আপত্তিবহুলা. সকিলেসা ৱাতি ৰাগাদিকিলেসবহুলা. উত্তৰিং কৰোতীতি অতিৰেকং কৰোতি. অযং সত্থা সব্বঞ্ঞূতি ‘অযং অম্হাকং সত্থা সব্বং জানাতি’.

সব্বে পৰপ্পৱাদে খিপতীতি সব্বা পৰলদ্ধিযো ছড্ডেতি. উক্খিপতীতি নীহৰতি. পৰিক্খিপতীতি পৰম্মুখে কৰোতি. দিট্ঠিমেধগানীতি দিট্ঠিৱিহেসকানি.

৩২. দুতিযগাথাযত্থো – এৱং অৱীতিৱত্তো চ যং দিট্ঠে সুতে সীলৱতে মুতেতি এতেসু চতূসু ৱত্থূসু উপ্পন্নদিট্ঠিসঙ্খাতে অত্তনি পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰং আনিসংসং পস্সতি, তদেৱ সো তত্থ সকায দিট্ঠিযা আনিসংসং ‘‘ইদং সেট্ঠ’’ন্তি অভিনিৱিসিত্ৱা অঞ্ঞং সব্বং পৰসত্থাৰাদিকং নিহীনতো পস্সতি.

দ্ৱে আনিসংসে পস্সতীতি দ্ৱে গুণে ওলোকেতি. দিট্ঠধম্মিকঞ্চাতি দিট্ঠে পচ্চক্খে অত্তভাৱে ৱিপচ্চনকৰণং. সম্পৰাযিকঞ্চাতি পৰলোকে পটিলভিতব্বগুণঞ্চ. যংদিট্ঠিকো সত্থাতি যংলদ্ধিকো তিত্থাযতনসামিকো. অলং নাগত্তায ৱাতি নাগৰাজভাৱায ৱা পৰিযত্তং. সুপণ্ণত্তাদীসুপি এসেৱ নযো. দেৱত্তায ৱাতি সম্মুতিদেৱাদিভাৱায. আযতিং ফলপাটিকঙ্খী হোতীতি অনাগতে ৱিপাকফলং পত্থযানো হোতি. দিট্ঠসুদ্ধিযাপি দ্ৱে আনিসংসে পস্সতীতি চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দিট্ঠৰূপাযতনস্স ৱসেন সুদ্ধিযা হেতুত্তাপি অত্তনো গহিতগহণেন দ্ৱে গুণে ওলোকেতি. সুতসুদ্ধিযাদীসুপি এসেৱ নযো.

৩৩. ততিযগাথাযত্থো – এৱং পস্সতো চ যং অত্তনো সত্থাৰাদিং নিস্সিতো অঞ্ঞং পৰসত্থাৰাদিং হীনং পস্সতি, তং পন দস্সনং গন্থমেৱ কুসলা ৱদন্তি, বন্ধনন্তি ৱুত্তং হোতি. যস্মা এতদেৱ, তস্মা হি দিট্ঠং ৱ সুতং মুতং ৱা, সীলব্বতং ভিক্খু ন নিস্সযেয্য, নাভিনিৱেসেয্যাতি ৱুত্তং হোতি.

কুসলাতি খন্ধাদিজাননে ছেকা. খন্ধকুসলাতি ৰূপাদীসু পঞ্চসু খন্ধেসু কুসলা. ধাতুআযতনপটিচ্চসমুপ্পাদসতিপট্ঠানসম্মপ্পধানইদ্ধিপাদইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গমগ্গফলনিব্বানেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ মগ্গকুসলাতি চতূসু মগ্গেসু. ফলকুসলাতি চতূসু ফলেসু. নিব্বানকুসলাতি দুৱিধে নিব্বানে ছেকা. তে কুসলাতি তে এতেসু ৱুত্তপ্পকাৰেসু ছেকা. এৱং ৱদন্তীতি এৱং কথেন্তি. গন্থো এসোতি পস্সতো চ অত্তনো সত্থাৰাদিনিস্সিতঞ্চ অঞ্ঞং পৰসত্থাৰাদিং হীনতো দস্সনঞ্চ গন্থো বন্ধনো এসোতি ৱদন্তি. লগ্গনং এতন্তি এতং ৱুত্তপ্পকাৰং নাগদন্তে লগ্গিতং ৱিয অধোলম্বনং. বন্ধনং এতন্তি নিচ্ছিন্দিতুং দুক্খট্ঠেন সঙ্খলিকাদিবন্ধনং ৱিয এতং বন্ধনং. পলিবোধো এসোতি সংসাৰতো নিক্খমিতুং অপ্পদানট্ঠেন এসো পলিবোধো.

৩৪. চতুত্থগাথাযত্থো – ন কেৱলং দিট্ঠসুতাদীসু ন নিস্সযেয্য, অপিচ খো পন অসঞ্জাতং উপৰূপৰি দিট্ঠিম্পি লোকস্মিং ন কপ্পযেয্য, ন জনেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. কীদিসং? ঞাণেন ৱা সীলৱতেন ৱাপি, সমাপত্তিঞাণাদিঞাণেন ৱা সীলৱতেন ৱা যা কপ্পিযতি, এতং দিট্ঠিং ন কপ্পেয্য. ন কেৱলঞ্চ দিট্ঠিং ন কপ্পযেয্য, অপিচ খো পন মানেনপি জাতিআদীহি ৱত্থূহি সমোতি অত্তানমনূপনেয্য, হীনো ন মঞ্ঞেথ ৱিসেসি ৱাপীতি.

অট্ঠসমাপত্তিঞাণেন ৱাতি পঠমজ্ঝানাদীনং অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং সম্পযুত্তপঞ্ঞায ৱা. পঞ্চাভিঞ্ঞাঞাণেন ৱাতি লোকিযানং পঞ্চন্নং অভিঞ্ঞানং সম্পযুত্তপঞ্ঞায ৱা. মিচ্ছাঞাণেন ৱাতি ৱিপৰীতসভাৱেন পৱত্তায পঞ্ঞায অমুত্তে মুত্তং পস্সাতি এৱং উপ্পন্নেন মিচ্ছাঞাণেন ৱা.

৩৫. পঞ্চমগাথাযত্থো – এৱঞ্হি দিট্ঠিং অকপ্পেন্তো অমঞ্ঞমানো চ অত্তং পহায অনুপাদিযানো যং পুব্বে গহিতং, তং পহায পৰং অগ্গণ্হন্তো তস্মিম্পি ৱুত্তপ্পকাৰে ঞাণে দুৱিধং নিস্সযং নো কৰোতি, অকৰোন্তো চ স ৱে ৱিযত্তেসু নানাদিট্ঠিৱসেন ভিন্নেসু সত্তেসু ন ৱগ্গসাৰী ছন্দাদিৱসেন অগচ্ছনধম্মো হুত্ৱা দ্ৱাসট্ঠিযা দিট্ঠীসু কিঞ্চি দিট্ঠিং ন পচ্চেতি, ন পচ্চাগচ্ছতীতি ৱুত্তং হোতি.

চতূহি উপাদানেহীতি কামুপাদানাদীহি চতূহি ভুসং গহণেহি স ৱে ৱিযত্তেসূতি সো পুগ্গলো নিচ্ছিতেসু. ভিন্নেসূতি দ্ৱিধা ভিন্নেসু.

৩৬. ইদানি যো সো ইমায গাথায ৱুত্তো খীণাসৱো, তস্স ৱণ্ণভণনত্থং ‘‘যস্সূভযন্তে’’তিআদিকা তিস্সো গাথাযো আহ. তত্থ পঠমগাথায যস্সূভযন্তেতি পুব্বে ৱুত্তে ফস্সাদিভেদে. পণিধীতি তণ্হা. ভৱাভৱাযাতি পুনপ্পুনভৱায. ইধ ৱা হুৰং ৱাতি সকত্তভাৱাদিভেদে ইধ ৱা পৰত্তভাৱাদিভেদে পৰত্থ ৱা.

ফস্সো একো অন্তোতি চক্খুসম্ফস্সাদিকো একো কোট্ঠাসো. ফস্সসমুদযোতি ৱত্থাৰম্মণো. যতো সমুদেতি উপ্পজ্জতি, সো সমুদযো. দুতিযো অন্তোতি দুতিযো কোট্ঠাসো. অতীতন্তি অতি ইতং অতীতং, অতিক্কন্তন্তি ৱুত্তং হোতি. অনাগতন্তি ন আগতং, অনুপ্পন্নন্তি ৱুত্তং হোতি. সুখা ৱেদনাদযো ৱিসভাগৱসেন. নামৰূপদুকং নমনৰুপ্পনৱসেন. অজ্ঝত্তিকাদযো অজ্ঝত্তবাহিৰৱসেন. সক্কাযাদযো খন্ধপঞ্চকানং পৱত্তিসমুদযৱসেন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.

সকত্তভাৱোতি অত্তনো অত্তভাৱো. পৰত্তভাৱোতি পৰস্স অত্তভাৱো.

৩৭. দুতিযগাথায দিট্ঠে ৱাতি দিট্ঠসুদ্ধিযা ৱা. এস নযো সুতাদীসু. সঞ্ঞাতি সঞ্ঞাসমুট্ঠাপিকা দিট্ঠি.

অপৰামসন্তন্তি তণ্হামানদিট্ঠীহি ন পৰামসন্তং. অনভিনিৱেসন্তন্তি তেহেৱ অনভিনিৱিসন্তং.

‘‘ৱিনিবদ্ধো’’তি ৱাতি মানেন ৱিনিবদ্ধোতি ৱা. ‘‘পৰামট্ঠো’’তি ৱাতি পৰতো নিচ্চসুখসুভাদীহি পৰামট্ঠোতি ৱা. ৱিক্খেপগতোতি উদ্ধচ্চৱসেন. অনিট্ঠঙ্গতোতি ৱিচিকিচ্ছাৱসেন. থামগতোতি অনুসযৱসেন. গতিযাতি গন্তব্বৱসেন.

৩৮. ততিযগাথায ধম্মাপি তেসং ন পটিচ্ছিতাসেতি দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিগতধম্মাপি তেসং ‘‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি (উদা. ৫৪) এৱং ন পটিচ্ছিতা. পাৰঙ্গতো ন পচ্চেতি তাদীতি নিব্বানপাৰং গতো তেন তেন মগ্গেন পহীনে কিলেসে পুন নাগচ্ছতি পঞ্চহি চ আকাৰেহি তাদী হোতীতি. সেসং পাকটমেৱ.

ৱীসতিৱত্থুকা সক্কাযদিট্ঠীতি ‘‘ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতী’’তিআদিনা (পটি. ম. ১.১৩২) নযেন একেকস্মিং খন্ধে চতূহি চতূহি আকাৰেহি পঞ্চক্খন্ধে পতিট্ঠং কত্ৱা পৱত্তা ৱিজ্জমানে কাযে দিট্ঠি. দসৱত্থুকা মিচ্ছাদিট্ঠীতি ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তা (ধ. স. ১২২১) দিট্ঠি. অন্তগ্গাহিকাদিট্ঠীতি ‘‘সস্সতো লোকো ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তা (ম. নি. ৩.২৭) একেকং অন্তং অত্থীতি গহেত্ৱা পৱত্তা দিট্ঠি. যা এৱৰূপা দিট্ঠীতি ইদানি ৱুচ্চমানানং একূনৱীসপদানং সাধাৰণং মূলপদং. যা দিট্ঠি, তদেৱ দিট্ঠিগতং; যা দিট্ঠি, তদেৱ দিট্ঠিগহনন্তি সব্বেসং সম্বন্ধো কাতব্বো. যা অযাথাৱদস্সনট্ঠেন দিট্ঠি, তদেৱ দিট্ঠীসু গতং দস্সনং দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিযা অন্তোগতত্তাতি দিট্ঠিগতং. হেট্ঠাপিস্স অত্থো ৱুত্তোযেৱ.

দ্ৱিন্নং অন্তানং একন্তগতত্তাতিপি দিট্ঠিগতং. তত্থ সস্সতোতি নিচ্চো. লোকোতি অত্তা. ‘‘ইধ সৰীৰংযেৱ নস্সতি, অত্তা পন ইধ পৰত্থ চ সোযেৱা’’তি মঞ্ঞন্তি. সো হি সামঞ্ঞেৱ আলোকেতীতি কত্ৱা লোকোতি মঞ্ঞতি. অসস্সতোতি অনিচ্চো. অত্তা সৰীৰেনেৱ সহ নস্সতীতি মঞ্ঞন্তি. অন্তৱাতি পৰিত্তে কসিণে ঝানং উপ্পাদেত্ৱা তং পৰিত্তকসিণাৰম্মণং চেতনং ‘‘সপৰিযন্তো অত্তা’’তি মঞ্ঞন্তি. অনন্ত ৱাতি ন অন্তৱা অপ্পমাণে কসিণে ঝানং উপ্পাদেত্ৱা তং অপ্পমাণকসিণাৰম্মণং চেতনং ‘‘অপৰিযন্তো অত্তা’’তি মঞ্ঞন্তি. তং জীৱং তং সৰীৰন্তি জীৱো চ সৰীৰঞ্চ তংযেৱ. জীৱোতি অত্তা, লিঙ্গৱিপল্লাসেন নপুংসকৱচনং কতং. সৰীৰন্তি ৰাসট্ঠেন খন্ধপঞ্চকং. অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি অঞ্ঞো জীৱো অঞ্ঞং খন্ধপঞ্চকং. হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি খন্ধা ইধেৱ ৱিনস্সন্তি, সত্তো মৰণতো পৰং হোতি ৱিজ্জতি ন নস্সতি, তথাগতোতি চেতং সত্তাধিৱচনন্তি. কেচি পন ‘‘তথাগতোতি অৰহা’’তি ৱদন্তি. ইমে ন হোতীতি পক্খে দোসং দিস্ৱা এৱং গণ্হন্তি. ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি খন্ধাপি ইধেৱ নস্সন্তি, তথাগতো চ মৰণতো পৰং ন হোতি উচ্ছিজ্জতি. ইমে হোতীতি পক্খে দোসং দিস্ৱা এৱং গণ্হন্তি. হোতি চ ন চ হোতীতি ইমে একেকপক্খপৰিগ্গহে দোসং দিস্ৱা উভযপক্খং গণ্হন্তি. নেৱ হোতি ন ন হোতীতি ইমে উভযপক্খপৰিগ্গহে উভযদোসাপত্তিং দিস্ৱা ‘‘হোতি চ ন হোতী’’তি চ ‘‘নেৱ হোতি ন ন হোতী’’তি চ অমৰাৱিক্খেপপক্খং গণ্হন্তি.

অযং পনেত্থ অট্ঠকথানযো (পটি. ম. অট্ঠ. ২.১.১১৩) – ‘‘সস্সতো লোকো’’তি ৱাতিআদীহি দসহাকাৰেহি দিট্ঠিপভেদোৱ ৱুত্তো. তত্থ সস্সতোলোকোতি চ খন্ধপঞ্চকং লোকোতি গহেত্ৱা ‘‘অযং লোকো নিচ্চো ধুৱো সব্বকালিকো’’তি গণ্হন্তস্স সস্সতন্তি গহণাকাৰপ্পৱত্তা দিট্ঠি. অসস্সতোতি তমেৱ লোকং ‘‘উচ্ছিজ্জতি ৱিনস্সতী’’তি গণ্হন্তস্স উচ্ছেদগ্গহণাকাৰপ্পৱত্তা দিট্ঠি. অন্তৱাতি পৰিত্তকসিণলাভিনো সুপ্পমত্তে ৱা সৰাৱমত্তে ৱা কসিণে সমাপন্নস্স অন্তোসমাপত্তিযং পৱত্তিতৰূপাৰূপধম্মে ‘‘লোকো’’তি চ কসিণপৰিচ্ছেদন্তেন ‘‘অন্তৱা’’তি চ গণ্হন্তস্স ‘‘অন্তৱা লোকো’’তি গহণাকাৰপ্পৱত্তা দিট্ঠি. সা সস্সতদিট্ঠিপি হোতি উচ্ছেদদিট্ঠিপি. ৱিপুলকসিণলাভিনো পন তস্মিং কসিণে সমাপন্নস্স অন্তোসমাপত্তিযং পৱত্তিতৰূপাৰূপধম্মে ‘‘লোকো’’তি চ কসিণপৰিচ্ছেদন্তেন চ ‘‘অনন্তো’’তি গণ্হন্তস্স ‘‘অনন্তৱা লোকো’’তি গহণাকাৰপ্পৱত্তা দিট্ঠি. সা সস্সতদিট্ঠি হোতি, উচ্ছেদদিট্ঠিপি. তং জীৱং তং সৰীৰন্তি ভেদনধম্মস্স সৰীৰস্সেৱ ‘‘জীৱ’’ন্তি গহিতত্তা ‘‘সৰীৰে উচ্ছিজ্জমানে জীৱম্পি উচ্ছিজ্জতী’’তি উচ্ছেদগ্গহণাকাৰপ্পৱত্তা দিট্ঠি. দুতিযপদেন সৰীৰতো অঞ্ঞস্স জীৱস্স গহিতত্তা ‘‘সৰীৰে চ উচ্ছিজ্জমানেপি জীৱং ন উচ্ছিজ্জতী’’তি সস্সতগহণাকাৰপ্পৱত্তা দিট্ঠি. হোতি তথাগতোতিআদীসু ‘‘সত্তো তথাগতো নাম, সো পৰং মৰণা হোতী’’তি গণ্হতো পঠমা সস্সতদিট্ঠি. ‘‘ন হোতী’’তি গণ্হতো দুতিযা উচ্ছেদদিট্ঠি. ‘‘হোতি চ ন চ হোতী’’তি গণ্হতো ততিযা একচ্চসস্সতদিট্ঠি. ‘‘নেৱ হোতি ন ন হোতী’’তি গণ্হতো চতুত্থা অমৰাৱিক্খেপদিট্ঠীতি ৱুত্তপ্পকাৰা দসৱিধা দিট্ঠি. যথাযোগং ভৱদিট্ঠি চ ৱিভৱদিট্ঠি চাতি দ্ৱিধা হোতি. তাসু একাপি তেসং খীণাসৱানং ন পটিচ্ছিতাতি অত্থো.

যে কিলেসাতি যে কিলেসা সোতাপত্তিমগ্গেন পহীনা, তে কিলেসে. ন পুনেতীতি ন পুন এতি. ন পচ্চেতীতি পুন নিব্বত্তেত্ৱা ন পটিএতি, ন পচ্চাগচ্ছতীতি পচ্চভৱে নাগচ্ছতি. পঞ্চহাকাৰেহি তাদীতি পঞ্চহি কাৰণেহি কোট্ঠাসেহি ৱা সদিসো. ইট্ঠানিট্ঠে তাদীতি ইট্ঠাৰম্মণে চ অনিট্ঠাৰম্মণে চ অনুনযপটিঘং মুঞ্চিত্ৱা ঠিতত্তা দ্ৱীসু সদিসো. চত্তাৱীতি কিলেসে চজিতৱা. তিণ্ণাৱীতি সংসাৰং অতিক্কমিতৱা. মুত্তাৱীতি ৰাগাদিতো মুত্তৱা. তংনিদ্দেসা তাদীতি তেন তেন সীলসদ্ধাদিনা নিদ্দিসিত্ৱা নিদ্দিসিত্ৱা কথেতব্বতো সদিসো.

তং পঞ্চৱিধং ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেতুকামো ‘‘কথং অৰহা ইট্ঠানিট্ঠে তাদী’’তিআদিমাহ. তত্থ লাভেপীতি চতুন্নং পচ্চযানং লাভেপি. অলাভেপীতি তেসং অলাভেপি. যসেপীতি পৰিৱাৰেপি. অযসেপীতি পৰিৱাৰৱিপত্তিযাপি. পসংসাযপীতি ৱণ্ণভণনাযপি. নিন্দাযপীতি গৰহাযপি. সুখেপীতি কাযিকসুখেপি. দুক্খেপীতি কাযিকদুক্খেপি. একঞ্চে বাহং গন্ধেন লিম্পেয্যুন্তি সচে একং বাহং চতুজাতিযগন্ধেন লেপং উপৰূপৰি দদেয্যুং. ৱাসিযা তচ্ছেয্যুন্তি যদি একং বাহং ৱড্ঢকী ৱাসিযা তচ্ছেত্ৱা তচ্ছেত্ৱা তনুং কৰেয্যুং. অমুস্মিং নত্থি ৰাগোতি অমুস্মিং গন্ধলেপনে সিনেহো নত্থি ন সংৱিজ্জতি. অমুস্মিং নত্থি পটিঘন্তি অমুস্মিং ৱাসিযা তচ্ছনে পটিহননসঙ্খাতং পটিঘং কোপং নত্থি ন সংৱিজ্জতি. অনুনযপটিঘৱিপ্পহীনোতি সিনেহঞ্চ কোপঞ্চ পজহিত্ৱা ঠিতো. উগ্ঘাতিনিঘাতিৱীতিৱত্তোতি অনুনযৱসেন অনুগ্গহঞ্চ পটিঘৱসেন নিগ্গহঞ্চ অতিক্কমিত্ৱা ঠিতো. অনুৰোধৱিৰোধসমতিক্কন্তোতি অনুনযঞ্চ পটিঘঞ্চ সম্মা অতিক্কন্তো.

সীলে সতীতি সীলে সংৱিজ্জমানে. সীলৱাতি সীলসম্পন্নো. তেন নিদ্দেসং কথনং লভতীতি তাদী. সদ্ধায সতি সদ্ধোতি এৱমাদীসুপি এসেৱ নযো.

সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায মহানিদ্দেসট্ঠকথায

পৰমট্ঠকসুত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.